Otel, Lokanta ve İkram Hizmetleri Menü Planlama Truzim 1-2 Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT ZK ZK Ü Ü DEVREK MESLEK DEVREK MESLEK Y Y Ü Ü KSEKOKULU KSEKOKULU TUR TUR DD ZM VE OTEL ZM VE OTEL DŞ DŞ LETMEC LETMEC DD L L DĞD DĞD PROGRAMI PROGRAMI MEN MEN Ü Ü PLANLAMA DERS NOTLARI PLANLAMA DERS NOTLARI Ö Ö Ğ Ğ R.G R.G Ö Ö R.AF R.AF DD TAP BULUT TAP BULUT 2012 2012Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT DD ç ç erik/Konular erik/Konular 1. hafta: Gastronomi, Beslenme 1. hafta: Gastronomi, Beslenme DD lkeleri lkeleri 2. hafta: Beslenme 2. hafta: Beslenme DD lkeleri lkeleri 3.hafta: Men 3.hafta: Menü ü ö ön haz n hazı ırl rlı ıklar kları ı yap yapı ılmas lması ı (men (menü ü tan tanı ım mı ı, , ç çe eş şitleri, itleri, 4.hafta: Men 4.hafta: Menü ü haz hazı ırl rlığı ığında dikkat edilmesi gerekenler) nda dikkat edilmesi gerekenler) 5.hafta: Standart re 5.hafta: Standart reç çete haz ete hazı ırlama rlama 6.hafta: 6.hafta:DD ç çecek men ecek menü üleri olu leri oluş şturmak turmak 7.hafta: 7.hafta: Ö Özel men zel menü üleri olu leri oluş şturmak turmak 8.hafta: Porsiyon maliyetlerini hesaplamak 8.hafta: Porsiyon maliyetlerini hesaplamak 9.hafta: Men 9.hafta: Menü ü planlama planlama 10.hafta: Men 10.hafta: Menü ü tasar tasarı ım mı ı 11.hafta: Men 11.hafta: Menü ü tasar tasarı ım mı ı 12. hafta:Men 12. hafta:Menü ü fiyatland fiyatlandı ırma rma 13.hafta:Men 13.hafta:Menü ü kartlar kartları ın nı ı haz hazı ırlamak rlamak 14.hafta: Men 14.hafta: Menü ü kartlar kartları ın nı ı haz hazı ırlamak rlamakÖ Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT 1.hafta 1.hafta Beslenme Beslenme DD lkeleri lkeleriÖ Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Besin: Besin: Yenebilen bitki ve hayvan Yenebilen bitki ve hayvan dokular dokular ı ı d d ı ı r. r. Metabolizma: Metabolizma: Besinlerin al Besinlerin al ı ı nmas nmas ı ı , , sindirilmesi, h sindirilmesi, h ü ü crelere ta crelere ta şı şı nmas nmas ı ı , , solunumla al solunumla al ı ı nan oksijen varl nan oksijen varl ığı ığı nda nda enerjiye d enerjiye d ö ö n n ü ü ş ş t t ü ü r r ü ü lmesi, k lmesi, k üçü üçü k par k par ç ç alar alar ı ı n n birle birle ş ş tirilerek yeni ve y tirilerek yeni ve y ı ı pranan h pranan h ü ü crelerin crelerin yap yap ı ı lmas lmas ı ı na na “ “ metabolizma metabolizma ” ” denir. denir.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Yeterli ve dengeli beslenme Yeterli ve dengeli beslenme : V : V ü ü cudun cudun b b ü ü y y ü ü mesi, yenilenmesi ve mesi, yenilenmesi ve ç ç al al ış ış mas mas ı ı i i ç ç in gerekli in gerekli olan besin olan besin ö ö ğ ğ elerinin her birinin yeterli elerinin her birinin yeterli miktarlarda al miktarlarda al ı ı nmas nmas ı ı ve v ve v ü ü cutta uygun cutta uygun ş ş ekilde ekilde kullan kullan ı ı lmas lmas ı ı durumudur. durumudur. Yetersiz beslenme Yetersiz beslenme: Besin : Besin ö öğ ğeleri v eleri vü ücudun gereksinmesi cudun gereksinmesi d dü üzeyinde al zeyinde alı ınmazsa, yeterli enerji olu nmazsa, yeterli enerji oluş şmad madığı ığı ve v ve vü ücut cut dokular dokuları ı yap yapı ılmad lmadığı ığından ndan “ “yetersiz beslenme yetersiz beslenme” ” durumu durumu olu oluş şur. ur. Dengesiz beslenme Dengesiz beslenme: : DD nsan gere nsan gereğ ğinden inden ç çok yerse besin ok yerse besin ö öğ ğeleri gere eleri gereğ ğinden fazla al inden fazla alı ın nı ır ve bunlar v r ve bunlar vü ücutta ya cutta yağ ğ olarak birikir. Bu durum olarak birikir. Bu durum “ “dengesiz beslenmedir. dengesiz beslenmedir.” ”Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT *Yetersiz ve dengesiz beslenmenin *Yetersiz ve dengesiz beslenmenin zararlar zararlar ı ı Yetersiz ve dengesiz beslenme Yetersiz ve dengesiz beslenme *Hastal *Hastalı ıklar kları ın ortaya n ortaya ç çı ıkmas kması ı (beriberi, skorb (beriberi, skorbü üt, t, marasmus, ra marasmus, raş şitizm v.s.) itizm v.s.) *Bir *Birç çok hastal ok hastalığı ığın kolay yerle n kolay yerleş şmesi ve a mesi ve ağı ğır seyretmesi r seyretmesi * *DD nsan nsanı ın n ç çal alış ışma, planlama ve yaratma yetene ma, planlama ve yaratma yeteneğ ğini d ini dü üş şü ür rü ür. r. Çö Çöz zü üm Beslenme e m Beslenme eğ ğitimi itimiÖ Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT BES BES DD N N Ö Ö Ğ Ğ ELER ELER DD BESİN ÖĞELERİ YAĞLAR PROTE PROTEDD NLER NLER MİNERALLER VİTAMİNLER KARBONHİDRATLARÖ Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT PROTE PROTE DD NLER NLER Proteinler, Proteinler, b bü üy yü üme ve geli me ve geliş şme me i iç çin ba in baş şta gelen besin ta gelen besin ö öğ ğesidir. Yani v esidir. Yani vü ücudun yap cudun yapı ıta taşı şıd dı ır, h r, hü ücrelerin esas crelerin esas yap yapı ıs sı ın nı ı olu oluş şturur. turur. Yeni h Yeni hü ücrelerin yap crelerin yapı ılmas lması ın nı ı, yenilenmesini sa , yenilenmesini sağ ğlar. lar. Hemoglobinin bir k Hemoglobinin bir kı ısm smı ı da proteindir. da proteindir. H Hü ücreleri mikroorganizmalara kar creleri mikroorganizmalara karşı şı korur. korur. H Hü ücre i cre iç çi ve d i ve dışı ışı s sı ıv vı ılar ları ın bas n bası ın nç ç dengesini d dengesini dü üzenler. zenler. Enzimlerin esas yap Enzimlerin esas yapı ıs sı ı da proteindir. Enzimler v da proteindir. Enzimler vü ücutta cutta enerji olu enerji oluş şmas ması ı i iç çin gereklidir. in gereklidir. Hormonlar Hormonları ın bir k n bir kı ısm smı ı da proteindir. Hormonlar da proteindir. Hormonlar v vü ücudun d cudun dü üzenli zenli ç çal alış ışmas ması ın nı ı sa sağ ğlar. lar. Karbonhidrat ve ya Karbonhidrat ve yağ ğ az kullan az kullanı ıld ldığı ığında enerji i nda enerji iç çin in protein kullan protein kullanı ıl lı ır. r. Proteinin en k Proteinin en küçü üçük yap k yapı ı birimi aminoasitlerdir ve birimi aminoasitlerdir ve proteinler ince ba proteinler ince bağı ğırsaklarda emilir. rsaklarda emilir.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT PROTE PROTE DD N KAYNAKLARI N KAYNAKLARI Hayvansal protein Hayvansal protein Bitkisel protein Bitkisel protein kaynaklar kaynaklar ı ı kaynaklar kaynaklar ı ı - - Et, tavuk, bal Et, tavuk, bal ı ı k k - - Kuru baklagiller Kuru baklagiller - - Yumurta Yumurta - - Soya fasulyesi Soya fasulyesi - - Peynirler Peynirler - - Tah Tah ı ı llar llar - - S S ü ü t, yo t, yo ğ ğ urt urt (d (d ü ü ş ş ü ü k kaliteli) k kaliteli) ( ( ü ü st st ü ü n kaliteli) n kaliteli)Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Protein yetersizli Protein yetersizliğ ği Protein fazlal i Protein fazlalığı ığı -Büyümenin yavaşlaması ve zamanla durmasına neden olur. -KUVAŞİORKOR : Yeteri kadar protein alınmaması sonucunda ödem, dalak büyümesi, cilt yaraları İle seyreder. -MARASMUS: Hem protein hem de enerji yönünden yetersiz beslenme sonucu oluşur. Aşırı ağırlık kaybı söz konusudur. (6 ay- 3 yaş) Karaci Karaciğ ğer ve b er ve bö öbrekler brekler ü üzerinde zerinde ç çe eş şitli zararl itli zararlı ı etkileri vard etkileri vardı ır. GUT r. GUT hastal hastalığı ığına neden olur.( na neden olur.(ü ürik asidin rik asidin kanda y kanda yü ükselmesi) kselmesi)Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT KARBONH KARBONH DD DRATLAR DRATLAR Karbonhidratlar Karbonhidratları ın as n ası ıl i l iş şlevi levi ENERJ ENERJDD olu oluş şturmakt turmaktı ır. A r. Ağı ğır r beden hareketleri i beden hareketleri iç çin en elveri in en elveriş şli enerji kayna li enerji kaynağı ğıd dı ır. r. Yani, karbonhidratlar ,enerji kayna Yani, karbonhidratlar ,enerji kaynağı ğı olarak bedenin olarak bedenin kullanabilece kullanabileceğ ği en iyi yak i en iyi yakı ıtt ttı ır. r. Normal diyet alan ,yeti Normal diyet alan ,yetiş şkinlerde enerjinin %55 kinlerde enerjinin %55- -60 60 ı ı karbonhidratlardan sa karbonhidratlardan sağ ğlanmal lanmalı ıd dı ır. r. Dolay Dolayı ıs sı ıyla g yla gü ünl nlü ük k diyetimizi olu diyetimizi oluş şturan yiyeceklerde en turan yiyeceklerde en ç çok bulunan besin ok bulunan besin maddesidir. maddesidir. V Vü ücudun s cudun sı ıv vı ı- -elektrolit dengesinin sa elektrolit dengesinin sağ ğlanmas lanması ında nda yard yardı ımc mcı ıd dı ır. Posay r. Posayı ı olu oluş şturan karbonhidratlar turan karbonhidratlar ba bağı ğırsaklar rsakları ın n ç çal alış ışmas ması ın nı ı art artı ır rı ır. r.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Karbonhidrat Kaynaklar Karbonhidrat Kaynaklar ı ı Karbonhidratlar Karbonhidratlar ç ço oğ ğunlukla bitkisel yiyeceklerde unlukla bitkisel yiyeceklerde bulunurlar. bulunurlar. Ekmek, makarna, pirin Ekmek, makarna, pirinç ç, meyve, sebze, , meyve, sebze, ş şeker vb. eker vb. besinler en iyi karbonhidrat kayna besinler en iyi karbonhidrat kaynağı ğıd dı ır. r. Besinlerin karbonhidrat i Besinlerin karbonhidrat iç çeri eriğ ği i % % Ş Şeker eker 99 99 Bal Bal- -pekmez pekmez 75 75 Tah Tahı ıllar llar 73 73 K.Baklagil K.Baklagil 55 55 Patates Patates 18 18 Meyve Meyve 17 17 Sebze Sebze 8 8 S Sü üt t 5 5Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Karbonhidratlar Karbonhidratlar ı ı n kimyasal yap n kimyasal yap ı ı s s ı ı Karbonhidratlar Karbonhidratlar Monosakkaritler Monosakkaritler Disakkaritler Disakkaritler Polisakkaritler Polisakkaritler (basit k.) (basit k.) (bile (bileş şik k.) ik k.) (kompleks k.) (kompleks k.) - -Glikoz Glikoz ( (ü üz zü üm m ş şekeri) ekeri) - -Sakkaroz Sakkaroz ( (ç çay ay ş şekeri) ekeri) - -Ni Niş şasta asta - -Fr Frü üktoz ktoz (meyve (meyve ş şekeri) ekeri) - -Maltoz Maltoz (malt (malt ş şekeri) ekeri) - -Glikojen Glikojen - -Galaktoz Galaktoz - -Laktoz Laktoz (s (sü üt t ş şekeri) ekeri) - -Sell Sellü üloz lozÖ Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Monosakkaritler (basit karbonhidratlar) Monosakkaritler (basit karbonhidratlar) GL GL DD KOZ: KOZ: DD nsan v nsan vü ücudunda serbest halde kanda cudunda serbest halde kanda bulunur (100 mi. kanda 70 bulunur (100 mi. kanda 70 - - 90 mg. civar 90 mg. civarı ında). Beyin nda). Beyin dokusu ve alyuvarlar (eritrositler) enerji yak dokusu ve alyuvarlar (eritrositler) enerji yakı ıt tı ı olarak olarak sadece glikozu kullan sadece glikozu kullanı ırlar. En rlar. En ç çok ok ü üz zü üm ve m ve ü üz zü ümden mden yap yapı ılan yiyecek ve i lan yiyecek ve iç çeceklerde, bal da bulunur. Saf eceklerde, bal da bulunur. Saf olarak eczanelerden de temin edilebilir. olarak eczanelerden de temin edilebilir. FRUKTOZ: FRUKTOZ: Meyve Meyve ş ş ekeridir. Pekmez, ekeridir. Pekmez, ü ü z z ü ü m, m, incir, dut'ta ve % 50 oran incir, dut'ta ve % 50 oran ı ı nda bal da nda bal da bulunmaktad bulunmaktad ı ı r. r. Glikoz ve fr Glikoz ve fr ü ü ktoz sindirim sisteminde de ktoz sindirim sisteminde de ğ ğ i i ş ş ikli ikli ğ ğ e e u u ğ ğ ramadan kana kar ramadan kana kar ışı ışı rlar. rlar.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Disakkaritler (bile Disakkaritler (bile ş ş ik karbonhidratlar) ik karbonhidratlar) DD ki monosakkaritin birle ki monosakkaritin birleş şmesiyle meydana gelirler. En mesiyle meydana gelirler. En ö önemlileri laktoz ve sakkarozdur. nemlileri laktoz ve sakkarozdur. Laktoz ve sakkaroz inceba Laktoz ve sakkaroz incebağı ğırsaklarda monosakkaritlere rsaklarda monosakkaritlere ayr ayrı ıld ldı ıktan sonra kana kar ktan sonra kana karışı ışırlar. rlar. SAKKAROZ: SAKKAROZ: Genelde Genelde ş ş eker pancar eker pancar ı ı ve ve ş ş eker eker kam kam ışı ışı ndan elde edilir. (Sofra ndan elde edilir. (Sofra ş ş ekeri) ekeri) LAKTOZ: LAKTOZ: S S ü ü t t ş ş ekeri ve hayvansal kaynakl ekeri ve hayvansal kaynakl ı ı bir bir ş ş ekerdir. ekerdir. DD nsanlar nsanlar ı ı n s n s ü ü t t ü ü nde de bulunur. nde de bulunur.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Polisakkaritler (kompleks karbonhidratlar) Polisakkaritler (kompleks karbonhidratlar) Bile Bileş şiminde bir iminde birç çok monosakkarid bulunan karbonhidratlard ok monosakkarid bulunan karbonhidratlardı ır. r. N NDŞ DŞ ASTA: ASTA: Bir Bir ç çok glikoz molek ok glikoz molekü ül lü ün nü ün birle n birleş şmesinden mesinden meydana gelmi meydana gelmiş ştir. Bitkilerin tanelerinde, tohumlar tir. Bitkilerin tanelerinde, tohumları ında ve nda ve yumrular yumruları ında depo edilmi nda depo edilmiş ş halde bulunan bir halde bulunan bir karbonhidratt karbonhidrattı ır. Bitkilerin enerji deposudur. Sindirimi a r. Bitkilerin enerji deposudur. Sindirimi ağı ğız ve z ve ince ba ince bağı ğırsaklarda olmak rsaklarda olmak ü üzere kademeli oldu zere kademeli olduğ ğu i u iç çin daha in daha uzun s uzun sü ürer. Ba rer. Bağı ğırsaklarda glikoza rsaklarda glikoza ç çevrilerek kullan evrilerek kullanı ıl lı ır. r. GL GLDD KOJEN: KOJEN: DD nsan ve hayvan v nsan ve hayvan vü ücudundaki karbonhidrat cudundaki karbonhidratı ın n depolanm depolanmış ış ş şeklidir. Gerekti eklidir. Gerektiğ ğinde hemen kullan inde hemen kullanı ılabilecek labilecek yedek yedek enerjidir enerjidir. . DD nsan v nsan vü ücudunda 350 g. civar cudunda 350 g. civarı ında glikojen vard nda glikojen vardı ır. En r. En fazla karaci fazla karaciğ ğer ve kaslarda bulunmaktad er ve kaslarda bulunmaktadı ır.Kurumaya ve mantarda r.Kurumaya ve mantarda da bulundu da bulunduğ ğu bilinmektedir. u bilinmektedir. Ç Çal alış ışma s ma sı ıras rası ında glikojen ATP nda glikojen ATP (adenozin trifosfat) (adenozin trifosfat) ü üretmek i retmek iç çin glikoza d in glikoza dö ön nü üş şü ür. r. Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Polisakkaritler (devam) Polisakkaritler (devam) SELL SELLÜ ÜLOZ: LOZ: Bitkisel yap Bitkisel yapı ıda yer al da yer alı ırlar. Yiyeceklerin sindirilemeyen rlar. Yiyeceklerin sindirilemeyen k kı ıs sı ımlar mları ıd dı ır (posa). G r (posa). Gü ünl nlü ük diyetimiz 10 k diyetimiz 10- -15 gram kadar sell 15 gram kadar sellü üloz loz i iç çermektedir. A ermektedir. Ağı ğızdan al zdan alı ınan sell nan sellü ülozun % 43' lozun % 43'ü ü d dış ışk kı ı ile at ile atı ılmaktad lmaktadı ır. r. Ba Bağı ğırsak hareketlerini art rsak hareketlerini artı ırarak, ba rarak, bağı ğırsa rsağı ğın d n dü üzenli zenli ç çal alış ışmas ması ın nı ı sa sağ ğlarlar. Kab larlar. Kabı ızl zlığı ığın n ö önlenmesinde ve mide ile ba nlenmesinde ve mide ile bağı ğırsaklarda dolgunluk rsaklarda dolgunluk hissi sa hissi sağ ğlad ladığı ığından zay ndan zayı ıflama rejimlerinde flama rejimlerinde ö önerilir. nerilir. Ç Çi iğ ğ ve kabu ve kabuğ ğu ile u ile yenen meyve ve sebzeler ile kepekli tah yenen meyve ve sebzeler ile kepekli tahı ıl l ü ür rü ünleri sell nleri sellü üloz y loz yö ön nü ünden nden zengin yiyeceklerdir. zengin yiyeceklerdir. *** ***Ö Özellikle kompleks karbonhidratlar zellikle kompleks karbonhidratları ın ve kaynaklar n ve kaynakları ın nı ın , daha sa n , daha sağ ğl lı ıkl klı ı besinler oldu besinler olduğ ğu bilinmektedir. Bu nedenle m u bilinmektedir. Bu nedenle mü ümk mkü ün oldu n olduğ ğunca unca kompleks karbonhidratlar ( kepekli do kompleks karbonhidratlar ( kepekli doğ ğal ta al taş ş de değ ğirmen unu ,kepekli irmen unu ,kepekli esmer pirin esmer pirinç ç i iş şlenmemi lenmemiş ş pancar pancar ş şekeri, meyveler, sebzeler ) kullanmal ekeri, meyveler, sebzeler ) kullanmalı ı ,daha az sa ,daha az sağ ğl lı ıkl klı ı olan olan i iş şlenmi lenmiş ş karbonhidratlardan (beyaz karbonhidratlardan (beyaz ş şeker,beyaz eker,beyaz un,re un,reç çel,patates p el,patates pü üresi ve cipsi) ka resi ve cipsi) kaç çı ın nı ılmal lmalı ıd dı ır. r. Karbonhidratlarda bulunan lifler, karbonhidratlar Karbonhidratlarda bulunan lifler, karbonhidratları ın en sa n en sağ ğl lı ıkl klı ı par parç çalar aları ı ,vitamin ,mineral ve bir ,vitamin ,mineral ve birç çok do ok doğ ğal antioksidan al antioksidanı ın ta n taşı şıy yı ıc cı ıs sı ı oldu olduğ ğundan rafine edilmemi undan rafine edilmemiş ş kompleks karbonhidratlar kompleks karbonhidratları ın besin de n besin değ ğeri eri y yü üksektir. ksektir.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Karbonhidrat metabolizmas Karbonhidrat metabolizmas ı ı Karbonhidrat Karbonhidrat Glikoz Glikoz Kan dola Kan dola şı şı m m ı ı Dokular Dokular (oksijen ile birle (oksijen ile birle ş ş ir, yanar) ir, yanar) Enerji, su, karbondioksit Enerji, su, karbondioksit Fazla glikoz glikojene d Fazla glikoz glikojene d ö ö n n ü ü ş ş ü ü r ve karaci r ve karaci ğ ğ erde erde depolan depolan ı ı r. Ani gereksinimlerde kullan r. Ani gereksinimlerde kullan ı ı l l ı ı r. Glikojen r. Glikojen fazlas fazlas ı ı ya ya ğ ğ olarak depolan olarak depolan ı ı r. r.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Karbonhidrat Karbonhidrat Karbonhidrat Karbonhidrat yetersizli yetersizliğ ği i fazlal fazlalığı ığı -Vücut enerji için yağları ve proteinleri fazla kullanır. Bu durumda kanı asit yapan maddeler artar. Üremi oluşur. - -Gereksinim fazlas Gereksinim fazlası ı karbonhidrat karbonhidrat ya yağ ğa a ç çevrilerek evrilerek ş şi iş şmanl manlığ ığa neden a neden olur. olur. - -Di Diş ş çü çür rü ükleri (Di kleri (Diş şe yap e yapış ışan an ş şeker eker bakterilerin olu bakterilerin oluş şmas ması ına neden olur. na neden olur. Bakteriler asit Bakteriler asit ü üretir ve di retir ve diş ş çü çür rü ür) r)Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Ya Ya ğ ğ lar lar Ya Yağ ğlar lar ç çok az t ok az tü üketilmesi gereken g ketilmesi gereken gı ıdalard dalardı ır. Fakat A, D, E ve K r. Fakat A, D, E ve K vitaminleri gibi v vitaminleri gibi vü ücudumuz i cudumuz iç çin in ö önemli vitaminleri ta nemli vitaminleri taşı şıma g ma gö örevi revi yapt yaptı ıklar kları ından sa ndan sağ ğl lığı ığım mı ız i z iç çin yenilmesi de in yenilmesi de ç çok ok ö önemlidir. nemlidir. D Dü ünya Sa nya Sağ ğl lı ık k Ö Örg rgü üt tü ü (WHO) (WHO)’ ’ n nü ün n ö önerilerine uygun olarak nerilerine uygun olarak g gü ünl nlü ük enerji t k enerji tü üketimimizin ketimimizin %25 %25- -30 30 ‘ ‘ unun ya unun yağ ğlardan gelmesi lardan gelmesi gerekir. gerekir. Ya Yağ ğlar en lar en ö önemli nemli enerji enerji kayna kaynağı ğıd dı ır. Ya r. Yağ ğlar ayn lar aynı ı miktardaki miktardaki karbonhidrat ve proteinlerin iki mislinden fazla kalori verir. karbonhidrat ve proteinlerin iki mislinden fazla kalori verir. Ya Yağ ğlar, ya lar, yağ ğ asitlerinden olu asitlerinden oluş şur ve bu ya ur ve bu yağ ğ asitlerinin v asitlerinin vü ücutta cutta ç çok ok ö önemli g nemli gö örevleri bulunmaktad revleri bulunmaktadı ır ( r (ö özellikle ya zellikle yağ ğ asitlerinden asitlerinden linoleik asit linoleik asit organizmam organizmamı ız i z iç çin elzemdir) Ya in elzemdir) Yağ ğ asitleri kalp ve cilt asitleri kalp ve cilt sa sağ ğl lığı ığı i iç çin gereklidir. in gereklidir. Ya Yağ ğlar organlar lar organları ın etraf n etrafı ın nı ı kapatarak d kapatarak dış ış etkilerden zarar etkilerden zarar g gö örmesini ve rmesini ve ı ıs sı ı kayb kaybı ın nı ı ö önler. nler. Ya Yağ ğl lı ı bir g bir gı ıda ald da aldığı ığın nı ızda midenizi ,karbonhidrat ve proteinlere zda midenizi ,karbonhidrat ve proteinlere g gö öre daha ge re daha geç ç terk etti terk ettiğ ği i i iç çin tokluk hissinizin bir s in tokluk hissinizin bir sü üre daha re daha devam etmesini sa devam etmesini sağ ğlarlar. larlar. Dş Dş te bu nedenle te bu nedenle ç çok d ok dü üş şü ük ya k yağ ğl lı ı bir bir ö öğ ğü ün t n tü ükettikten , yaln kettikten , yalnı ızca bir iki saat sonra ac zca bir iki saat sonra acı ık kı ırs rsı ın nı ız. z.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Ya Ya ğ ğ lar lar ı ı n kaynaklar n kaynaklar ı ı • • Bitkisel yiyecekler: Ceviz, f Bitkisel yiyecekler: Ceviz, f ı ı nd nd ı ı k, k, ç ç ekirdekler, soya fasulyesi, m ekirdekler, soya fasulyesi, m ı ı s s ı ı r, r, kurubaklagil, zeytin, susam. kurubaklagil, zeytin, susam. • • Hayvansal yiyecekler: Et, yumurta, s Hayvansal yiyecekler: Et, yumurta, s ü ü t t - - yo yo ğ ğ urt. urt.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Ya Ya ğ ğ asidi gruplar asidi gruplar ı ı DOYMU DOYMUŞ Ş ya yağ ğlar lar (oda (oda ı ıs sı ıs sı ında kat nda katı ı halde bulunan margarin, halde bulunan margarin, tereya tereyağı ğı, kuyrukya , kuyrukyağı ğı vb) S vb) Sı ıv vı ı ya yağ ğlara hidrojen eklenerek lara hidrojen eklenerek margarinler yap margarinler yapı ıl lı ır. r. DOYMAMI DOYMAMIŞ Ş ya yağ ğlar lar olarak grupland olarak gruplandı ır rı ıl lı ır (oda r (oda ı ıs sı ıs sı ında s nda sı ıv vı ı halde halde bulunanlar ;zeytinya bulunanlar ;zeytinyağı ğı,ay ,ayç çi iç çek ya ek yağı ğı vb) vb) Ya Yağ ğ asitlerinin baz asitlerinin bazı ılar ları ı v vü ücut taraf cut tarafı ından ndan yap yapı ılabilirken(endojen) baz labilirken(endojen) bazı ılar ları ı d dış ışar arı ıdan (ekdojen) dan (ekdojen) al alı ınmal nmalı ıd dı ır. r. Ö Örne rneğ ğin Omega 3 ve 6 (linoleik) d in Omega 3 ve 6 (linoleik) dış ışar arı ıdan al dan alı ın nı ır. r. Bunlar beynin geli Bunlar beynin geliş şimi, b imi, bü üy yü üme ve kan me ve kanı ın ak n akı ıc cı ıl lığı ığın nı ı korur. korur. Oleik asit ise v Oleik asit ise vü ücut taraf cut tarafı ından yap ndan yapı ıl lı ır. r. Doymu Doymuş ş ya yağ ğ i iç çeri eriğ ği y i yü üksek besinleri t ksek besinleri tü üketmek, kan kolesterol ketmek, kan kolesterol d dü üzeyini y zeyini yü ükselterek koroner kselterek koroner kalp hastal kalp hastalığı ığı riskini att riskini attı ır rı ır. r. Bunun yan Bunun yanı ı s sı ıra doymam ra doymamış ış ya yağ ğ asitlerinden zengin asitlerinden zengin ö özellikle zellikle zeytin ya zeytin yağı ğı ay ayç çi iç çek ya ek yağı ğı vb. Kan kolesterol d vb. Kan kolesterol dü üzeyini zeyini artt arttı ırmayarak koruyucu etki sa rmayarak koruyucu etki sağ ğlarlar. larlar.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Ya Ya ğı ğı n sindirim ve metabolizmas n sindirim ve metabolizmas ı ı Ya Yağ ğ safra yard safra yardı ım mı ı pankreastan salg pankreastan salgı ılanan lanan ile suda da ile suda dağı ğıl lı ır r lipaz enzimi ile lipaz enzimi ile hale gelir hale gelir digliserid monogliseri digliserid monogliserid ya d yağ ğ asidi gliserol asidi gliserol ‘ ‘e e par parç çalan alanı ır r ince ba ince bağı ğırsaklar rsaklar kan ve lenf sisteminde emilir kan ve lenf sisteminde emilir proteinle birle proteinle birleş şir ve h ir ve hü ücrelere ta crelere taşı şın nı ır. r. h hü ücrede oksidasyon crede oksidasyon ENERJ ENERJDD *Enerji fazlas *Enerji fazlası ı tekrar ya tekrar yağ ğa d a dö ön nü üş şt tü ür rü ülmek lmek ü üzere depolan zere depolanı ır. r. *Karaci *Karaciğ ğer ve safra kesesi rahats er ve safra kesesi rahatsı ızl zlı ıklar kları ında ya nda yağı ğı par parç çalamak i alamak iç çin yeterince safra in yeterince safra olmad olmadığı ığından ya ndan yağ ğ sindirimi zorla sindirimi zorlaşı şır. r.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Kolesterol Kolesterol Kan ( serum) Kolesterol Kan ( serum) Kolesterolü ü: Kolesterol kan dola : Kolesterol kan dolaşı şım mı ında bulunur. nda bulunur. Kan Kanı ın nı ızdaki kolesterol zdaki kolesterolü ün bir k n bir kı ısm smı ın nı ı v vü ücudunuz kendi cudunuz kendi ü üretir.Geri kalan retir.Geri kalan k kı ısm smı ı da besinlerle al da besinlerle alı ınan miktard nan miktardı ır. Kolesterol ayn r. Kolesterol aynı ı zamanda safra ve D zamanda safra ve D vitamininde aktif maddesidir vitamininde aktif maddesidir Kolesterol Kolesterolü ün kaynaklar n kaynakları ı endojen endojen eksojen eksojen yani v yani vü ücut taraf cut tarafı ından ndan ü üretilen retilen (yiyeceklerle d (yiyeceklerle dış ışar arı ıdan al dan alı ınan) nan) (karaci (karaciğ ğer ,deri,ba er ,deri,bağı ğırsaklar,adrenal korteks) rsaklar,adrenal korteks) *Kolesterol yaln *Kolesterol yalnı ızca hayvansal kaynakl zca hayvansal kaynaklı ı besinlerde bulunur. Bitkisel kaynakl besinlerde bulunur. Bitkisel kaynaklı ı besinler ya besinler yağ ğ i iç çerseler bile kolesterol i erseler bile kolesterol iç çermezler . ermezler . • • HDL HDL – – HDL iyi kolesterol olarak bilinir. HDL iyi kolesterol olarak bilinir. Çü Çünk nkü ü dokular dokuları ım mı ızdaki kolesterol zdaki kolesterolü ü toplayarak d toplayarak dış ışar arı ı at atı ılmas lması ın nı ı sa sağ ğlarlar. HDL yaln larlar. HDL yalnı ızca v zca vü ücudunuzda bulunur, cudunuzda bulunur, besinler i besinler iç çersinde bulunmaz. ersinde bulunmaz. • • LDL LDL – – LDL k LDL kö öt tü ü kolesterol olarak da bilinir. Kolesterol kolesterol olarak da bilinir. Kolesterolü ü karaci karaciğ ğerden v erden vü ücudun cudun di diğ ğer organlar er organları ına ta na taşı şınmas nması ı i iş şlemini ger lemini gerç çekle ekleş ştirir. tirir. Çü Çünk nkü ü kolesterol kolesterolü ün n dokular dokuları ın nı ıza ta za taşı şınarak arter ve di narak arter ve diğ ğer kan damarlar er kan damarları ın duvarlar n duvarları ında birikmesine nda birikmesine neden olabilir. neden olabilir. LDLyaln LDLyalnı ızca v zca vü ücudumuzda bulunur, besinler i cudumuzda bulunur, besinler iç çersinde bulunmaz. ersinde bulunmaz.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT G G ü ü nl nl ü ü k ya k ya ğ ğ gereksinimi gereksinimi Yakla Yakla şı şı k 40 k 40 - - 43 gr.d 43 gr.d ı ı r. Bu miktar g r. Bu miktar g ü ü nl nl ü ü k al k al ı ı nmas nmas ı ı gereken kalori miktar gereken kalori miktar ı ı na g na g ö ö re de re de ğ ğ i i ş ş ir. ir. Y Y ü ü ksek ya ksek ya ğ ğ t t ü ü ketimi ketimi ş ş i i ş ş manl manl ı ı k (obesite), k (obesite), diyabet,hipertansiyon, kalp ve damar diyabet,hipertansiyon, kalp ve damar hastal hastal ı ı klar klar ı ı ,kanser gibi kronik hastal ,kanser gibi kronik hastal ı ı klar klar ı ı beraberinde getirir. beraberinde getirir.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT 2.hafta 2.hafta Beslenme Beslenme DD lkeleri 2 lkeleri 2Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Vitaminler Vitaminler Vitaminler h Vitaminler h ü ü cresel metabolik reaksiyonlar cresel metabolik reaksiyonlar i i ç ç in in ç ç ok az miktarlar ok az miktarlar ı ı yeterli olan, yeterli olan, eksikliklerinde baz eksikliklerinde baz ı ı sorunlara neden olan sorunlara neden olan organik bile organik bile ş ş iklerdir. iklerdir. DD nsan v nsan v ü ü cudu taraf cudu taraf ı ı ndan ya hi ndan ya hi ç ç yap yap ı ı lamamakta ya da yeterli miktarda lamamakta ya da yeterli miktarda yap yap ı ı lamad lamad ı ı klar klar ı ı i i ç ç in besinlerle d in besinlerle d ış ış ar ar ı ı dan dan sa sa ğ ğ lanmalar lanmalar ı ı gerekir. gerekir. Kendi isimleri olmas Kendi isimleri olmas ı ı na kar na kar şı şı n daha kolay n daha kolay anla anla şı şı lmalar lmalar ı ı i i ç ç in alfabenin harfleri ile in alfabenin harfleri ile an an ı ı l l ı ı rlar. rlar.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Vitaminlerin Vitaminlerin ö ö zellikleri zellikleri Emilim ve dola Emilim ve dolaşı şım m Ya Yağ ğda eriyenler ya da eriyenler yağ ğlarla birlikte emilir, ta larla birlikte emilir, taşı şın nı ır ve r ve at atı ıl lı ırlar. Ya rlar. Yağ ğlar ları ın diyette az veya hi n diyette az veya hiç ç olmamas olmaması ı, safra , safra veya pankreas salg veya pankreas salgı ılar ları ın nı ın eksikli n eksikliğ ği, ba i, bağı ğırsaklardan rsaklardan emilimi engelleyen anatomik veya fonksiyonel emilimi engelleyen anatomik veya fonksiyonel bozukluklar bu grup vitaminlerin eksikli bozukluklar bu grup vitaminlerin eksikliğ ğine yol a ine yol aç çar. ar. Suda eriyenlerin emilimi daha sorunsuz olmaktad Suda eriyenlerin emilimi daha sorunsuz olmaktadı ır. r. Depolama ve at Depolama ve atı ıl lı ım m Ya Yağ ğda eriyen vitaminlerin fazlas da eriyen vitaminlerin fazlası ı idrarla at idrarla atı ılamaz, lamaz, depolan depolanı ır. Bu i r. Bu iş şlem yeri de karaci lem yeri de karaciğ ğerdir. erdir. *E vitamini d *E vitamini dışı ışındaki ya ndaki yağ ğda eriyenler uzun s da eriyenler uzun sü üre, re, gere gereğ ğinden fazla al inden fazla alı ınmas nması ı sonucunda sonucunda toksik toksik etki etki yapabilirler. Suda eriyenler y yapabilirler. Suda eriyenler yü üksek miktarlarda ksek miktarlarda depolanamazlar, kullan depolanamazlar, kullanı ılan miktar lan miktarı ın fazlas n fazlası ı idrarla at idrarla atı ıl lı ır. r. Bu nedenle bunlar Bu nedenle bunları ın eksikliklerine daha s n eksikliklerine daha sı ık rastlan k rastlanı ır. r.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Vitamin Vitamin ç ç e e ş ş itleri itleri Vitaminler Vitaminler Ya Ya ğ ğ da eriyen da eriyen Suda Suda eriyen vitaminler eriyen vitaminler vitaminler vitaminler ( A,D, E ve K) ( A,D, E ve K) ( C, B vitamin ( C, B vitamin t t ü ü rleri) rleri)Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT A vitamini A vitamini (Ya (Yağ ğda eriyenler ) da eriyenler ) A vitamini 2 A vitamini 2 ş şekilde bulunur ekilde bulunur 1) Hayvansal yiyeceklerde bulunan A vitamini, buna 1) Hayvansal yiyeceklerde bulunan A vitamini, buna retinol retinol da denir. da denir. 2) Bitkisel kaynakl 2) Bitkisel kaynaklı ı yiyeceklerde bulunan yiyeceklerde bulunan karoten karoten, , yiyecek i yiyecek iç çinde A vitamini inde A vitamini ş şeklinde de eklinde değ ğildir. V ildir. Vü ücuda al cuda alı ınd ndı ıktan sonra ince ba ktan sonra ince bağı ğırsaklarda ve karaci rsaklarda ve karaciğ ğerde A erde A vitamini haline gelir. vitamini haline gelir. G Gö örevleri: revleri: 1) Sindirim, solunum, g 1) Sindirim, solunum, gö örme ve rme ve ü üreme organlar reme organları ın nı ın ve v n ve vü ücut d cut dış ış y yü üzeyinin zeyinin sa sağ ğl lı ıkl klı ı olmas olması ı i iç çin gereklidir. in gereklidir. Ö Özellikle epitel h zellikle epitel hü ücrelerinin d crelerinin dü üzenli zenli ç çal alış ışmas ması ı i iç çin in gereklidir. gereklidir. 2) Alacakaranl 2) Alacakaranlı ıkta g kta gö örebilme A vitamini ile ilgilidir. Uzun s rebilme A vitamini ile ilgilidir. Uzun sü üreli A vitamini reli A vitamini yetersizli yetersizliğ ği sonunda insanda gece k i sonunda insanda gece kö örl rlü üğ ğü ü geli geliş şir. D ir. Dü ünyan nyanı ın baz n bazı ı yerlerinde A yerlerinde A vitamini yetersizli vitamini yetersizliğ ği i i iç çinde olan inde olan ç çocuklarda ocuklarda ö önemli g nemli gö öz bozukluklar z bozuklukları ı ve hatta ve hatta k kö örl rlü ük olmaktad k olmaktadı ır. r. 3) A vitamini yetersizli 3) A vitamini yetersizliğ ğinde kemikler ve di inde kemikler ve diş şler normal olarak geli ler normal olarak geliş şemez. emez. 4) 4) Ç Çe eş şitli enfeksiyonlara kar itli enfeksiyonlara karşı şı v vü ücudun savunma sisteminde yard cudun savunma sisteminde yardı ımc mcı ıd dı ır. r.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT A vitamini Kaynaklar A vitamini Kaynaklar ı ı Hayvansal Kaynaklar Hayvansal Kaynaklar Bitkisel Bitkisel Kaynaklar Kaynaklar Bal Bal ı ı k ya k ya ğı ğı , yumurta , yumurta Havu Havu ç ç , kuru fasulye , kuru fasulye hayvan karaci hayvan karaci ğ ğ eri ve eri ve ı ı spanak, tere, roka spanak, tere, roka b b ö ö bre bre ğ ğ i, s i, s ü ü t ve s t ve s ü ü t t ü ü r r ü ü nleri nleri karalahana, domates karalahana, domates (koyu ye (koyu yeş şil yaprakl il yapraklı ı ve sar ve sarı ı sebzeler ile, sebzeler ile, sar sarı ı meyveler) meyveler) *A vitaminin fazlas *A vitaminin fazlas ı ı v v ü ü cutta depo edildi cutta depo edildi ğ ğ i i i i ç ç in in zararl zararl ı ı d d ı ı r. Zehirlenmelere yol a r. Zehirlenmelere yol a ç ç ar. ar.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT D vitamini D vitamini En En ö önemli D vitamini kayna nemli D vitamini kaynağı ğı g gü üne neş ştir. tir. Do Doğ ğal yiyeceklerde yeterince bulunmaz. En iyi kaynak al yiyeceklerde yeterince bulunmaz. En iyi kaynak (besin) (besin) bal balı ık ya k yağı ğıd dı ır r. . Yetersizli Yetersizliğ ğinde inde ra raş şitizm itizm hastal hastalığı ığı g gö ör rü ül lü ür. Bu r. Bu hastal hastalı ık, k, kemiklerde yeterince kalsiyum birikmemesi kemiklerde yeterince kalsiyum birikmemesi sonucunda uzun kemiklerde sonucunda uzun kemiklerde ç çarp arpı ıkl klı ıklara, geli klara, geliş şme me gerili geriliğ ğine, eklemlerde ine, eklemlerde ş şi iş şmelere, g melere, gö öğ ğü üs kemi s kemiğ ğinde de inde de boncuk dizini gibi b boncuk dizini gibi bü üy yü ümelere yol a melere yol aç çar. ar. D vitamini ihtiyac D vitamini ihtiyacı ı: : B Bü üy yü üme ve hamilelik d me ve hamilelik dö öneminde neminde fazlad fazladı ır. G r. Gü ünde bir nde bir ç çay ka ay kaşığı şığı bal balı ık ya k yağı ğı ihtiyac ihtiyacı ı kar karşı şılar. lar. Bu da A vitamini gibi karaci Bu da A vitamini gibi karaciğ ğerde birikir ve fazlas erde birikir ve fazlası ı zehirler. zehirler. Fazlas Fazlası ı kire kireç çlenmeye yol a lenmeye yol aç çar. ar.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT E vitamini E vitamini E vitamini A vitamininin okside olmas E vitamini A vitamininin okside olmas ı ı n n ı ı ve vitamin ve vitamin ö ö zelli zelli ğ ğ ini kaybetmesini ini kaybetmesini ö ö nler. nler. Kanser, kalp ve damar hastal Kanser, kalp ve damar hastal ı ı klar klar ı ı ndan ndan korur. korur. Yiyeceklerde yeteri kadar bulundu Yiyeceklerde yeteri kadar bulundu ğ ğ undan undan yetersizli yetersizli ğ ğ ine s ine s ı ı k rastlanmaz. Ancak k rastlanmaz. Ancak eksikli eksikli ğ ğ inde inde anemi anemi g g ö ö r r ü ü lebilir. lebilir. E vitamini kaynaklar E vitamini kaynaklar ı ı : : Bitkisel ya Bitkisel ya ğ ğ lar, lar, tah tah ı ı l taneleri, ye l taneleri, ye ş ş il yaprakl il yaprakl ı ı sebzeler, sebzeler, f f ı ı nd nd ı ı k, ceviz. k, ceviz.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT K vitamini K vitamini *Karaci *Karaciğ ğere gelen K vitamini burada ere gelen K vitamini burada ü üretilen baz retilen bazı ı p pı ıht htı ıla laş şma ma fakt faktö örlerinin yap rlerinin yapı ım mı ında rol al nda rol alı ır. K vitamini r. K vitamini takviyesi yaln takviyesi yalnı ızca kanamal zca kanamalı ı hastalarda verilir. hastalarda verilir. Kan Kanı ın p n pı ıht htı ıla laş şmas ması ın nı ı sa sağ ğlar. Yaralar lar. Yaraları ın iyile n iyileş şmesine mesine yard yardı ımc mcı ı olur. Bir yerimizi kesti olur. Bir yerimizi kestiğ ğimizde kan imizde kan durmuyorsa beden K vitamininden yoksun demektir. durmuyorsa beden K vitamininden yoksun demektir. *Bu vitamin ba *Bu vitamin bağı ğırsaktaki bakteriler arac rsaktaki bakteriler aracı ıl lığı ığıyla bedende yla bedende olu oluş şur. Soya fasulyesi ya ur. Soya fasulyesi yağı ğı, f , fı ınd ndı ık, ceviz, domates, k, ceviz, domates, havu havuç ç ve ye ve yeş şil sebzelerde bol miktarda; bal il sebzelerde bol miktarda; balı ık, s k, sü üt ve t ve ette yeteri kadar bulunur. ette yeteri kadar bulunur. Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT B grubu vitaminler B grubu vitaminler (suda eriyen (suda eriyen vitaminler) vitaminler) • • B grubu vitaminler karbonhidrat, ya B grubu vitaminler karbonhidrat, ya ğ ğ ve ve protein metabolizmas protein metabolizmas ı ı nda d nda d ü ü zenleyici olarak zenleyici olarak g g ö ö rev yapar. rev yapar. • • Suda eridi Suda eridi ğ ğ i i i i ç ç in v in v ü ü cutta cutta depolanmazlar depolanmazlar . . B grubu vitaminleri B grubu vitaminleri B1 B1 B2 B2 PP (B3) PP (B3) B6 Pantotenik Biotin Folik B12 B6 Pantotenik Biotin Folik B12 (Tiamin) (Riboflavin) (Niasin) (Pridoksin) (Tiamin) (Riboflavin) (Niasin) (Pridoksin) asit asit asit asitÖ Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Tiamin (B1) vitamini Tiamin (B1) vitamini Karbonhidratlar Karbonhidratlar ı ı enerjiye enerjiye ç ç evirir. evirir. B1 vitamini eksikli B1 vitamini eksikli ğ ğ inde; inde; 1) 1) Dş Dş tahs tahs ı ı zl zl ı ı k, yorgunluk, kusma, ba k, yorgunluk, kusma, ba ş ş d d ö ö nmesi ve nmesi ve sindirim sistemi bozukluklar sindirim sistemi bozukluklar ı ı 2) Sinir sistemi bozukluklar 2) Sinir sistemi bozukluklar ı ı gibi belirtileri olan gibi belirtileri olan beriberi beriberi hastal hastal ığı ığı na neden olur. na neden olur. Tiamin kaynaklar Tiamin kaynaklar ı ı : : Karaci Karaci ğ ğ er, b er, b ö ö brek, dalak ve brek, dalak ve sakatat. Bitkilerde: kuru baklagiller ve bu sakatat. Bitkilerde: kuru baklagiller ve bu ğ ğ day, day, ç ç avdar, m avdar, m ı ı s s ı ı r ve pirin r ve pirin ç ç gibi tah gibi tah ı ı llar. Ceviz,f llar. Ceviz,f ı ı nd nd ı ı k, k, s s ü ü t ve t ve ü ü r r ü ü nleri, yumurta, et ve sebzelerde az nleri, yumurta, et ve sebzelerde az oranda bulunur. oranda bulunur. Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Riboflavin (B2 vitamini) Riboflavin (B2 vitamini) B2 vitamini karbonhidrat, ya B2 vitamini karbonhidrat, yağ ğ ve protein metabolizmas ve protein metabolizması ı i iç çin gereklidir. in gereklidir. B2 eksikli B2 eksikliğ ğinde; inde; 1) G 1) Gö öz zü ü besleyen kan damarlar besleyen kan damarları ı geni geniş şler ve g ler ve gö özde yanma zde yanma hissi duyulur. hissi duyulur. 2) Ciltte yaralar, 2) Ciltte yaralar, ö özellikle dudak, burun g zellikle dudak, burun gö öz kenarlar z kenarları ında nda beyazl beyazlı ık kuruluk ve hatta yara g k kuruluk ve hatta yara gö ör rü ülebilir. lebilir. 3) Sinir sistemi bozukluklar 3) Sinir sistemi bozuklukları ı ve kans ve kansı ızl zlı ık da meydana k da meydana gelebilir. gelebilir. Riboflavin kaynaklar Riboflavin kaynakları ı: : karaci karaciğ ğer, dalak, b er, dalak, bö öbrek, et, s brek, et, sü üt t ve ve ü ür rü ünleri. Yumurta, ye nleri. Yumurta, yeş şil yaprakl il yapraklı ı sebzeler ve kuru sebzeler ve kuru baklagillerde de bulunur. baklagillerde de bulunur.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Niasin (Nikotinik asit, vitamin PP, B3 Niasin (Nikotinik asit, vitamin PP, B3 vitamini) vitamini) Niasin yiyeceklerden enerji temin eder Niasin yiyeceklerden enerji temin eder Eksikli Eksikliğ ğinde; inde; 1) Sinir sistemi bozukluklar 1) Sinir sistemi bozuklukları ı (depresyon, anormal (depresyon, anormal hareketler) hareketler) 2) Sindirim sistemi bozukluklar 2) Sindirim sistemi bozuklukları ı 3) Ciltte yaralar olu 3) Ciltte yaralar oluş şur. Uzun s ur. Uzun sü üre devam etti re devam ettiğ ğinde inde Pellegra hastal Pellegra hastalığı ığı olu oluş şur. Bu hastal ur. Bu hastalı ıkta deri yaralar kta deri yaraları ı, , ishal, unutkanl ishal, unutkanlı ık, bunama olur ve k, bunama olur ve ö öl lü ümle sonu mle sonuç çlan lanı ır.(4 r.(4 D hastal D hastalığı ığı) ) Niasin kaynaklar Niasin kaynakları ı: : Maya, karaci Maya, karaciğ ğer, b er, bö öbrek, kalp ve brek, kalp ve di diğ ğer sakatatlar. Et,bal er sakatatlar. Et,balı ık, ceviz, f k, ceviz, fı ınd ndı ık, f k, fı ıst stı ık, kuru k, kuru baklagiller, s baklagiller, sü üt ve yumurta t ve yumurtaÖ Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT B6 Vitamini (Pridoksin) B6 Vitamini (Pridoksin) Aminoasit metabolizmas Aminoasit metabolizmas ı ı nda g nda g ö ö rev yapar. rev yapar. Hemoglobin sentezi i Hemoglobin sentezi i ç ç in gereklidir. in gereklidir. Eksikli Eksikli ğ ğ inde inde konv konv ü ü lsiyonlar (havale), lsiyonlar (havale), anemi ve deri yaralar anemi ve deri yaralar ı ı g g ö ö r r ü ü l l ü ü r. r. Kaynaklar Kaynaklar ı ı : : Et ve benzeri karaci Et ve benzeri karaci ğ ğ er, er, sakatat, s sakatat, s ü ü t ve t ve ü ü r r ü ü nleri, tah nleri, tah ı ı llar ve kuru llar ve kuru baklagiller baklagiller Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT B 12 Vitamini (Kobalamin) B 12 Vitamini (Kobalamin) *Aminoasit metabolizmas *Aminoasit metabolizmas ı ı i i ç ç in in gereklidir. gereklidir. Yetersizli Yetersizli ğ ğ inde inde pernisiy pernisiy ö ö z anemi z anemi (alyuvar ve akyuvar say (alyuvar ve akyuvar say ı ı s s ı ı ile hemoglobin ile hemoglobin azal azal ı ı r), sinir sistemi h r), sinir sistemi h ü ü crelerinin crelerinin harabiyeti, yorgunluk, ba harabiyeti, yorgunluk, ba ş ş a a ğ ğ r r ı ı s s ı ı g g ö ö r r ü ü l l ü ü r r Kaynaklar Kaynaklar ı ı et, s et, s ü ü t ve t ve ü ü r r ü ü nleri, bal nleri, bal ı ı k, k, tavuk, karaci tavuk, karaci ğ ğ er ve di er ve di ğ ğ er sakatat. er sakatat. Sindirim sistemi bozukluklar Sindirim sistemi bozukluklar ı ı nda B12 nda B12 verilmelidir. verilmelidir.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Pantoteik Asit Pantoteik Asit Karbonhidrat ve ya Karbonhidrat ve ya ğ ğ lar lar ı ı n enerji sa n enerji sa ğ ğ lamas lamas ı ı nda nda kullan kullan ı ı l l ı ı r. Do r. Do ğ ğ ada bol bulundu ada bol bulundu ğ ğ u i u i ç ç in yetersizli in yetersizli ğ ğ i i g g ö ö r r ü ü lmez. lmez. Folik asit Folik asit (Folat) (Folat) *Aminoasit metabolizmas *Aminoasit metabolizmas ı ı ve kan h ve kan h ü ü crelerinin crelerinin yap yap ı ı m m ı ı i i ç ç in gereklidir. in gereklidir. * * Folik asit eksikli Folik asit eksikli ğ ğ inde inde anemi, ve deride yaralar anemi, ve deride yaralar g g ö ö r r ü ü l l ü ü r.Ayr r.Ayr ı ı ca hamilelerde yetersiz al ca hamilelerde yetersiz al ı ı n n ı ı rsa N rsa N ö ö ral ral t t ü ü p defekti (sinir t p defekti (sinir t ü ü p bozuklu p bozuklu ğ ğ u) g u) g ö ö r r ü ü l l ü ü r. r. * * Kaynaklar Kaynaklar ı ı : : karaci karaci ğ ğ er, koyu ye er, koyu ye ş ş il sebzeler, etler, il sebzeler, etler, tah tah ı ı l taneleri, s l taneleri, s ü ü t. t.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Biotin Biotin Ya Ya ğ ğ metabolizmas metabolizmas ı ı i i ç ç in gereklidir. in gereklidir. Yetersizli Yetersizli ğ ğ i yaln i yaln ı ı zca zca ç ç i i ğ ğ yumurta ak yumurta ak ı ı yendi yendi ğ ğ inde g inde g ö ö r r ü ü l l ü ü r. ( r. ( Ç Ç i i ğ ğ yumurta ak yumurta ak ı ı nda nda bulunan bir protein biotinin kullan bulunan bir protein biotinin kullan ı ı m m ı ı n n ı ı engeller) Sa engeller) Sa ç ç d d ö ö k k ü ü lmesi ve cilt yaralar lmesi ve cilt yaralar ı ı olu olu ş ş ur. ur. Yiyeceklerde yeterince bulunur. Yiyeceklerde yeterince bulunur.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT C Vitamini (Askorbik asit) C Vitamini (Askorbik asit) Ö Önemi nemi; ; *Ba *Bağ ğ dokusu olu dokusu oluş şumu i umu iç çin gereklidir. (dokular in gereklidir. (dokuları ın bir aramaya n bir aramaya gelmesini sa gelmesini sağ ğlayan kollajenin olu layan kollajenin oluş şumu i umu iç çin gereklidir. in gereklidir. *Baz *Bazı ı aminoasitlerin metabolizmas aminoasitlerin metabolizması ı ve folik asidin etkin olmas ve folik asidin etkin olması ı i iç çin in gereklidir. gereklidir. *Zehirlenmelere ve enfeksiyonlara kar *Zehirlenmelere ve enfeksiyonlara karşı şı koruyucudur. koruyucudur. *Demirin kana ge *Demirin kana geç çmesini kolayla mesini kolaylaş şt tı ır rı ır. r. Yetersizli Yetersizliğ ğinde inde di diş ş etlerinde kanama, eklemlerde etlerinde kanama, eklemlerde ş şi iş şlik ve a lik ve ağ ğr rı ı, di , diş ş kay kayı ıplar pları ı,yorgunluk, tembellik, i ,yorgunluk, tembellik, iş ştahs tahsı ızl zlı ık, ufak darbelerde kanama k, ufak darbelerde kanama g gö ör rü ül lü ür. Bunlar uzun s r. Bunlar uzun sü ürerse skorb rerse skorbü üt hastal t hastalığı ığı olu oluş şur. Bu ur. Bu hastal hastalı ıkta ki kta kiş şi hareketsiz kal i hareketsiz kalı ır ve yaralar ge r ve yaralar geç ç iyile iyileş şir. ir. Kaynaklar Kaynakları ı: : Meyve ve sebzelerde bol bulunur. Maydanoz, portakal, Meyve ve sebzelerde bol bulunur. Maydanoz, portakal, limon, greyfurt, koyu ye limon, greyfurt, koyu yeş şil sebzeler, domates, ye il sebzeler, domates, yeş şil ve k il ve kı ırm rmı ız zı ı biber, biber, ç çilek, patates, ku ilek, patates, kuş şburnu, b burnu, bö öğ ğü ürtlende boldur. rtlende boldur.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT M M DD NERALLER NERALLER Minerallerin 3 temel g Minerallerin 3 temel g ö ö revi vard revi vard ı ı r: r: 1) Kemiklerin ve di 1) Kemiklerin ve di ş ş lerin normal olarak lerin normal olarak olu olu ş ş mas mas ı ı ,b ,b ü ü y y ü ü mesi ve geli mesi ve geli ş ş mesi. Bu i mesi. Bu i ş ş lev i lev i ç ç in in en gerekli madenler kalsiyum, fosfor ve en gerekli madenler kalsiyum, fosfor ve magnezyumdur. magnezyumdur. 2) V 2) V ü ü cut ve h cut ve h ü ü cre sular cre sular ı ı n n ı ı n bile n bile ş ş imlerini kontrol imlerini kontrol eden eriyik tuzlar olarak. Bu eriyik tuzlar, h eden eriyik tuzlar olarak. Bu eriyik tuzlar, h ü ü cre cre d d ışı ışı s s ı ı v v ı ı i i ç ç inde sodyum, klor h inde sodyum, klor h ü ü cre i cre i ç ç i s i s ı ı v v ı ı da ise da ise potasyum, magnezyum ve fosfordur. potasyum, magnezyum ve fosfordur. 3) Madensel maddeler, v 3) Madensel maddeler, v ü ü cut i cut i ç ç indeki bir indeki bir ç ç ok ok enzimin ve hemoglobin gibi proteinlerin yap enzimin ve hemoglobin gibi proteinlerin yap ı ı s s ı ı n n ı ı olu olu ş ş turur. Bunlar demir, fosfor ve di turur. Bunlar demir, fosfor ve di ğ ğ er iz er iz elementlerdir. ( elementlerdir. ( ç ç inko, magnezyum, mangan inko, magnezyum, mangan gibi) gibi)Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Kalsiyum Kalsiyum V Vü ücutta cutta en en ç çok bulunan ok bulunan madensel maddedir. madensel maddedir. DD skelet, kaslar skelet, kasları ın kas n kası ılmas lması ı, sinir fonksiyonlar , sinir fonksiyonları ı, kan , kanı ın n p pı ıht htı ıla laş şmas ması ı ve baz ve bazı ı enzimlerin enzimlerin ç çal alış ışmas ması ı i iç çin gereklidir. in gereklidir. Eksikli Eksikliğ ği i kemik erimesi(osteoporoz) ve ra kemik erimesi(osteoporoz) ve raş şitizm itizm yapar. yapar. Al Alı ınan nanı ın %20 n %20- -30u emilir. Mayalanmam 30u emilir. Mayalanmamış ış ekmek emilimi ekmek emilimi azalt azaltı ır. At r. Atı ıl lı ım mı ı b bö öbrek ve terledir. brek ve terledir. En iyi kaynak s En iyi kaynak sü üt ve t ve ü ür rü ünleridir. Bal nleridir. Balı ık ve ye k ve yeş şil sebzelerde il sebzelerde bulunur. bulunur. D vitamini kalsiyumun ince ba D vitamini kalsiyumun ince bağı ğırsaklardan emilerek rsaklardan emilerek kemiklerde depo edilmesini sa kemiklerde depo edilmesini sağ ğlar. lar. Eri Eriş şkinler g kinler gü ünde 2 su barda nde 2 su bardağı ğı s sü üt,1 su barda t,1 su bardağı ğı yo yoğ ğurt ve 1 urt ve 1 kibrit kutusu kadar sert peynir yiyerek g kibrit kutusu kadar sert peynir yiyerek gü ünl nlü ük kalsiyum k kalsiyum gereksinimlerini kar gereksinimlerini karşı şılayabilirler. layabilirler. Fosfor Fosfor Kemikleri kuvvetlendirir.Yiyeceklerde bol oldu Kemikleri kuvvetlendirir.Yiyeceklerde bol olduğ ğu i u iç çin in eksiklik g eksiklik gö ör rü ülmez. Eksikli lmez. Eksikliğ ği spazmlara yol a i spazmlara yol aç çar. S ar. Sü üt ve t ve ü ür rü ünleri, yumurta, et , tavuk ve bal nleri, yumurta, et , tavuk ve balı ık iyi kaynaklard k iyi kaynaklardı ır. D r. D vitamini ve kalsiyumun emilimini kolayla vitamini ve kalsiyumun emilimini kolaylaş şt tı ır rı ır . r .Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Demir Demir Demir hemoglobinde ve kas proteininde vard Demir hemoglobinde ve kas proteininde vardı ır. r. Karaci Karaciğ ğer ve omurilikte depo edilir. er ve omurilikte depo edilir. Oksijen kullan Oksijen kullanı ım mı ında rol oynar. nda rol oynar. Eksikli Eksikliğ ği demir eksikli i demir eksikliğ ği anemisi g i anemisi gö ör rü ül lü ür. r. En En ç çok etten sa ok etten sağ ğlan lanı ır r. . C vitamini emilimini artt C vitamini emilimini arttı ır rı ır. Sebzelerdeki demir r. Sebzelerdeki demir kolayca emilmez. kolayca emilmez. Demir kaynaklar Demir kaynakları ı ö önem s nem sı ıras rası ına g na gö öre: Et, karaci re: Et, karaciğ ğer, er, pekmez, tahin helva, mercimek, havu pekmez, tahin helva, mercimek, havuç ç, yumurta, et, , yumurta, et, tavuk, bulgur. tavuk, bulgur. Kad Kadı ınlarda demir ihtiyac nlarda demir ihtiyacı ı daha daha ç çoktur. oktur. Yemekle i Yemekle iç çilen ilen ç çay demirin emilimini azalt ay demirin emilimini azaltı ır. r.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Sodyum Sodyum Sodyum v Sodyum v ü ü cudun su dengesini sa cudun su dengesini sa ğ ğ lar. Sinir ve lar. Sinir ve kaslar kaslar ı ı n n ç ç al al ış ış mas mas ı ı i i ç ç in gereklidir. in gereklidir. Eksikli Eksikli ğ ğ i kramplara neden olur. i kramplara neden olur. Tansiyon hastalar Tansiyon hastalar ı ı ve bebekler tuzu az ve bebekler tuzu az t t ü ü ketmelidir. Fazlas ketmelidir. Fazlas ı ı idrar ve terle idrar ve terle at at ı ı l l ı ı r.Yiyeceklerde az bulunur. Yemek r.Yiyeceklerde az bulunur. Yemek haz haz ı ı rlan rlan ı ı rken kat rken kat ı ı l l ı ı r. G r. G ü ü nl nl ü ü k kullan k kullan ı ı m miktar m miktar ı ı 6 6 gram gram ı ı ge ge ç ç memelidir. memelidir. Potasyum Potasyum V V ü ü cut s cut s ı ı v v ı ı lar lar ı ı nda bulunur. nda bulunur. H H ü ü crelerin crelerin ç ç al al ış ış mas mas ı ı n n ı ı d d ü ü zenler. Kayb zenler. Kayb ı ı kalp kalp yetmezli yetmezli ğ ğ ine yol a ine yol a ç ç ar. ar.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Ç Ç DD NKO NKO Ç Ç inko yakla inko yakla şı şı k 100 enzimin yap k 100 enzimin yap ı ı s s ı ı na giren ve na giren ve v v ü ü cutta olu cutta olu ş ş an biyokimyasal reaksiyonlar an biyokimyasal reaksiyonlar ı ı n devam n devam ı ı i i ç ç in gerekli vazge in gerekli vazge ç ç ilmez minerallerden biridir. ilmez minerallerden biridir. Ç Ç ocuklarda b ocuklarda b ü ü y y ü ü me geli me geli ş ş mede ,ba mede ,ba ğışı ğışı kl kl ı ı k k sisteminde ,tat,ve koku almada sisteminde ,tat,ve koku almada ö ö nemli,rol oynar. nemli,rol oynar. Kabuklu deniz Kabuklu deniz ü ü r r ü ü nleri,k nleri,k ı ı rm rm ı ı z z ı ı et, karaci et, karaci ğ ğ er, tavuk er, tavuk eti,kuru baklagiller ve eti,kuru baklagiller ve kuruyemi kuruyemi ş ş de de fazla miktarda fazla miktarda bulunur. bulunur. Eri Eri ş ş kin kad kin kad ı ı n ve erkekler beslenmelerinde n ve erkekler beslenmelerinde ortalama 3 k ortalama 3 k ö ö fte kadar ya fte kadar ya ğ ğ s s ı ı z dana eti ve yan z dana eti ve yan ı ı nda nda 1 kase yo 1 kase yo ğ ğ urt t urt t ü ü ketirse g ketirse g ü ü nl nl ü ü k k ç ç inko inko gereksinimleri kar gereksinimleri kar şı şı lam lam ış ış olurlar. olurlar. • •Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT BAKIR BAKIR H H ü ü crenin en crenin en ö ö nemli nemli organellerinden organellerinden biri olan biri olan mitokondri mitokondri ’ ’ de de enerji enerji olu olu ş ş umu i umu i ç ç in gerekli in gerekli mineraldir. mineraldir. Bak Bak ı ı r yetersizli r yetersizli ğ ğ inde kalpte ve damarlar inde kalpte ve damarlar ı ı nda nda hasar, ba hasar, ba ğışı ğışı kl kl ı ı k sisteminde k sisteminde ö ö nemli derecede nemli derecede azalma g azalma g ö ö zlenir.Anemi g zlenir.Anemi g ö ö r r ü ü l l ü ü r. r. Bak Bak ı ı r i r i ç ç in organ etleri ,kabuklu deniz in organ etleri ,kabuklu deniz ü ü r r ü ü nleri , nleri , taneli tah taneli tah ı ı l l ü ü r r ü ü nleri ,kuru baklagiller f nleri ,kuru baklagiller f ı ı nd nd ı ı k k ,susam,ye ,susam,ye ş ş il yaprakl il yaprakl ı ı sebzeler en iyi sebzeler en iyi kaynaklard kaynaklard ı ı r. r.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT MAGNEZYUM MAGNEZYUM Kemik ve di Kemik ve diş ş yap yapı ıs sı ında kalsiyum ve fosfor ile birlikte de nda kalsiyum ve fosfor ile birlikte değ ği iş şmeyen meyen mineral olarak bulunur. mineral olarak bulunur. Kas ve sinir sisteminde etkindir. Kas ve sinir sisteminde etkindir. Yetersizli Yetersizliğ ğinde huzursuzluk , inde huzursuzluk , mental mental bozukluk,sinir ve kas bozukluk,sinir ve kas ç çal alış ışmas ması ında sorunlar ba nda sorunlar baş şl lı ıcalar caları ıd dı ır. r. Magnezyum ,hipertansiyon , Magnezyum ,hipertansiyon , eklampsi eklampsi,kalp hastal ,kalp hastalı ıklar kları ı , ,ş şeker eker hastal hastalığı ığı,migren ve ba ,migren ve baş ş a ağ ğr rı ıs sı ı,ast ,astı ım tedavisinde kullan m tedavisinde kullanı ılmaktad lmaktadı ır. r. En iyi kaynaklar En iyi kaynakları ı badem, ceviz, f badem, ceviz, fı ınd ndı ık, kuru baklagiller ve ye k, kuru baklagiller ve yeş şil il yaprakl yapraklı ı sebzelerdir. sebzelerdir. Eri Eriş şkin erkekler ve kad kin erkekler ve kadı ınlar g nlar gü ünde 1 kase kuru nde 1 kase kuru baklagil baklagil yeme yemeğ ği ve i ve 2 kase ye 2 kase yeş şil yaprakl il yapraklı ı sebze yeme sebze yemeğ ği yediklerinde g i yediklerinde gü ünl nlü ük k magnezyum gereksinimlerini kar magnezyum gereksinimlerini karşı şılayabilmektedirler. layabilmektedirler.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT DD yot yot DD yot, tiroit hormonu yap yot, tiroit hormonu yapı ım mı ı i iç çin elzem olan bir in elzem olan bir maddedir. Tiroit hormonlar maddedir. Tiroit hormonları ı (T4 ve T3) bir (T4 ve T3) birç çok ok h hü ücrenin crenin metabolik metabolik i iş şlemlerini d lemlerini dü üzenler, bir zenler, birç çok ok organ organı ın n ö özellikle beynin erken b zellikle beynin erken bü üy yü ümesi ve mesi ve geli geliş şmesininde mesininde rol oynar. rol oynar. DD nsanlarda beynin b nsanlarda beynin bü üy yü üy yü üp p geli geliş şmesinin b mesinin bü üy yü ük bir k k bir kı ısm smı ı hamilelik s hamilelik sı ıras rası ında ve nda ve do doğ ğumdan ilk 2 umdan ilk 2- -3 y 3 yı ıl sonra olur. l sonra olur. DD yot genel olarak y yot genel olarak yü üksek miktarda deniz ksek miktarda deniz ü ür rü ünlerinde nlerinde (bal (balı ık) daha az miktarda s k) daha az miktarda sü üt, yumurta ve ette, t, yumurta ve ette, ç çok az ok az miktarda sebzelerde ve meyvelerde bulunur. Bir miktarda sebzelerde ve meyvelerde bulunur. Birç çok ok insan insanı ın n ç çok az miktarda iyoda ihtiyac ok az miktarda iyoda ihtiyacı ı olur. olur. Eksikli Eksikliğ ğinde guatr hastal inde guatr hastalığı ığı olu oluş şur. ur. DD yotlu tuz guatr yotlu tuz guatrı ı iyile iyileş ştirmez ama olu tirmez ama oluş şmas ması ın nı ı ö önler. nler.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Fluorid Fluorid Di Di ş ş in i in i ç ç ve mine k ve mine k ı ı s s ı ı mlar mlar ı ı n n ı ı n olu n olu ş ş umu i umu i ç ç in in gereklidir. Kemiklerin yap gereklidir. Kemiklerin yap ı ı s s ı ı na da kat na da kat ı ı l l ı ı r. r. Esas kayna Esas kayna ğı ğı sudur. sudur. Yetersizli Yetersizli ğ ğ inde di inde di ş ş çü çü r r ü ü mesi g mesi g ö ö r r ü ü l l ü ü r. r.Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Selenyum Selenyum Selenyum antioksidan etki g Selenyum antioksidan etki gö österir. B sterir. Bö öylece kaslar ylece kasları ın n zay zayı ıflamas flaması ın nı ı ve kan h ve kan hü ücrelerinin crelerinin ç çabuk y abuk yı ık kı ılmas lması ın nı ı ö önler. nler. Toprakta bulunmas Toprakta bulunması ı nedeniyle yeti nedeniyle yetiş şen bitkilerde ve en bitkilerde ve bununla beslenen hayvanlarda vard bununla beslenen hayvanlarda vardı ır. r. DD ç çme sular me suları ında nda da bulunur. G da bulunur. Gı ıdalar daları ın selenyum i n selenyum iç çerikleri hakk erikleri hakkı ında nda yeterli ara yeterli araş şt tı ırmalar yap rmalar yapı ılmam lmamış ışt tı ır. Anne s r. Anne sü üt tü ü inek inek s sü üt tü ünden nden ç çok daha fazla selenyum i ok daha fazla selenyum iç çerir. Selenyum erir. Selenyum ş şampuan ve cilt toniklerinde de kullan ampuan ve cilt toniklerinde de kullanı ıl lı ır. Bunlar r. Bunları ın n i iç çindeki selenyumun deriden de emilmesi m indeki selenyumun deriden de emilmesi mü ümk mkü ünd ndü ür. r. Bira mayas Bira mayası ı, tah , tahı ıllar, karaci llar, karaciğ ğer, tereya er, tereyağı ğı, bal , balı ık, k k, kı ırm rmı ız zı ı et, sebzeler, selenyumdan zengin topraklardan elde et, sebzeler, selenyumdan zengin topraklardan elde edilmi edilmiş şlerse yeterlidirler. lerse yeterlidirler. Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Bunlar ya Bunlar ya ş ş l l ı ı l l ığı ığı durdurur durdurur Kahvalt Kahvaltı ıl lı ık tah k tahı ıl: Yulaf, kara bu l: Yulaf, kara buğ ğday gevre day gevreğ ği, bu i, buğ ğday ya da pirin day ya da pirinç ç gevre gevreğ ği i S Sü üt t ü ür rü ünleri: Soya s nleri: Soya sü üt tü ü, gravyer, , gravyer, permesan permesan peynirleri ve yo peynirleri ve yoğ ğurt. urt. Ekmek Ekmek ç çe eş şitleri: Kara ekmek, tah itleri: Kara ekmek, tahı ıll llı ı ekmek, arpa, yulaf ve ekmek, arpa, yulaf ve ç çavdar avdar ekme ekmeğ ği i Sebze, baklagiller: Brokoli, lahana, havu Sebze, baklagiller: Brokoli, lahana, havuç ç, , ı ıspanak, bal kaba spanak, bal kabağı ğı, , domates, tere, bezelye, nohut, mercimek, semizotu, m domates, tere, bezelye, nohut, mercimek, semizotu, mı ıs sı ır, r, avakado avakado, , p pı ırasa, soya. rasa, soya. Tah Tahı ıllar: Bulgur, esmer pirin llar: Bulgur, esmer pirinç ç, , basmati basmati pirinci. pirinci. Bal Balı ık ve kabuklu deniz k ve kabuklu deniz ü ür rü ünleri: Somon, alabal nleri: Somon, alabalı ık, barbunya, istiridye, k, barbunya, istiridye, karides, uskumru, kalkan. karides, uskumru, kalkan. Meyve ve tatl Meyve ve tatlı ılar: Kay lar: Kayı ıs sı ı, muz, kiraz, elma, , muz, kiraz, elma, ç çilek, pembe greyfurt, ilek, pembe greyfurt, mango, kavun, karpuz, mango, kavun, karpuz, ü üz zü üm, dut, kuru meyveler, ceviz, badem, f m, dut, kuru meyveler, ceviz, badem, fı ınd ndı ık. k. Alkols Alkolsü üz i z iç çecekler: ecekler: Ç Çorbalar, orbalar, ç çay ve ye ay ve yeş şil il ç çay ay Alkoll Alkollü ü i iç çecekler: K ecekler: Kı ırm rmı ız zı ı ş şarap arap Ya Yağ ğlar: Zeytinya lar: Zeytinyağı ğıÖ Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT Bunlar ya Bunlar ya ş ş land land ı ı r r ı ı r r M M ı ı s s ı ı r gevre r gevre ğ ğ i, demirle zenginle i, demirle zenginle ş ş tirilmi tirilmi ş ş tah tah ı ı llar llar Ya Ya ğ ğ l l ı ı peynirler, demirle peynirler, demirle zengnle zengnle ş ş tirilmi tirilmi ş ş s s ü ü t t Beyaz ekmek, bisk Beyaz ekmek, bisk ü ü vi, turta, pizza. vi, turta, pizza. Beyin, b Beyin, b ö ö brek, sosis, salam, f brek, sosis, salam, f ü ü me jambon me jambon , , K K ı ı zarm zarm ış ış patates, cips, hormonlu sebzeler patates, cips, hormonlu sebzeler D D ü ü d d ü ü kl kl ü ü tencerede pi tencerede pi ş ş irilmi irilmi ş ş beyaz pirin beyaz pirin ç ç Turna bal Turna bal ığı ığı , k , k ı ı l l ı ı ç ç , ton, , ton, an an ç ç uez uez , k , k ö ö pek bal pek bal ığı ığı , , tuzlanm tuzlanm ış ış bal bal ı ı k. k. Ş Ş uruplu meyveler, re uruplu meyveler, re ç ç el, el, ç ç ikolata, bal, ikolata, bal, dondurma, dondurma, tereya tereya ğ ğ , , hindistan hindistan cevizi cevizi Kahve, Kahve, ş ş urup, haz urup, haz ı ı r r ç ç orbalar. orbalar. Ö Öğ ğr.G r.Gö ör.Afitap BULUT r.Afitap BULUT DD deal beslenme i deal beslenme i ç ç in in G G ü ü nde nde bir bir kez: Ye kez: Ye ş ş il salata, sebze, tah il salata, sebze, tah ı ı l, l, baklagiller. baklagiller. G G ü ü nde nde iki iki kez: kez: Ç Ç i i ğ ğ sebze, kepek ekme sebze, kepek ekme ğ ğ i, bir i, bir kadeh kadeh ş ş arap arap G G ü ü nde nde üç üç kez: Yo kez: Yo ğ ğ urt urt G G ü ü nde nde be be ş ş kez: Meyve, kez: Meyve, ç ç ay, maden suyu, ay, maden suyu, ç ç orba orba G G ü ü nde 12 tane: F nde 12 tane: F ı ı nd nd ı ı k ya da badem k ya da badem Haftada bir kez: K Haftada bir kez: K ı ı rm rm ı ı z z ı ı et et Haftada iki kez: Ya Haftada iki kez: Ya ğ ğ l l ı ı bal bal ı ı k k