Jeoloji Mesozoyik ( Jura ) TJP Mesozoyik Triyas-Jura-Kretase Kambriyen (542 - 488.3) Ordovisiyen (488.3 - 443.7) Siluriyen (443.3 - 416) Devoniyen (416 - 359.2) Karbonifer (359.2 - 299) Permiyen (299 - 251) PALEOZOYİK Triyas (251 – 199.6) Jura (199.6 - 145.5 ) Kretase (145.5 – 65.5) MESOZOYİK Paleojen (65.5 – 23) Neojen (23 – 0) SENOZOYİK F A N E R O Z O Y İ K Devir (milyon yıl) Zaman Üst Zaman M E S O Z O Y İ K M E S O Z O Y İ K (Orta yaşam) Mesozoyik zamanı üç devirden oluşur KRETASE KRETASE 145.5 – 65.5 my JURA JURA 199.6 – 145.5 my TRİYAS TRİYAS 251 – 199.6 my JURA 199,6 myö-145,5 myö Pangea Parçalanmaya başlar Ekvatoral ve nemli olan iklim dönem boyunca gittikçe yumuşar Dinozorlar karasal ekosistemlerin baskın omurgalı grubu olur Denizlerde sürüngenler çağı başlar Sürüngenler gökyüzünün de hakimi olur Belemmitler denizlerde yaygınlaşıp çeşitlenir Bitkiler dünyasında "Sikatların Çağı" Kuşların ortaya çıkması JURA JURA 199.6 – 145.5 my 199.6 My 144.5 My JURA DEVRİ Erken Orta Geç JURA SİSTEMİ Alt Orta Üst Zaman Birimi Zaman-Stratigrafi Birimi J U R A J U R A adlama ? ?Jura terimini ilk kez 1795 yılında Alman Jura terimini ilk kez 1795 yılında Alman jeolog A. Von Humbolt jeolog A. Von Humbolt Jura dağlarındaki Jura dağlarındaki beyaz beyaz kireçtaşları için önermiştir. kireçtaşları için önermiştir. ? ?1829 yılında Fransız paleontolog Brogniart bu 1829 yılında Fransız paleontolog Brogniart bu terimi bir devir için kullanmıştır. terimi bir devir için kullanmıştır. ? ?Alman jeolog Von Buch Jura Dağları’ndaki Alman jeolog Von Buch Jura Dağları’ndaki formasyonların üçe ayrıldığını görerek Jura formasyonların üçe ayrıldığını görerek Jura Sistemini üç seriye ayırmıştır Sistemini üç seriye ayırmıştır J U R A J U R A bölümleme Jura Sistemi üç seriye bölünmüştür: Üstte MALM MALM ( (Beyaz Jura Beyaz Jura) ) Ortada DOGGER DOGGER ( (Esmer Jura Esmer Jura) ) Altta LİYAS LİYAS ( (Kara Jura Kara Jura) ) Hettanjiyen Hettanjiyen Sinemuriyen Sinemuriyen Pliyensbahiyen Pliyensbahiyen Toarsiyen Toarsiyen LİYAS Alt/Erken Aaleniyen Aaleniyen Bajosiyen Bajosiyen Batoniyen Batoniyen Kalloviyen Kalloviyen DOGGER Orta/Orta Oksfordiyen Oksfordiyen Kimmericiyen Kimmericiyen Titoniyen Titoniyen MALM Üst/Geç J J U U R R A A Kat / Çağ Seri/ Devre Sistem / Devir Jura Devri’nde yaşamış canlıların en Jura Devri’nde yaşamış canlıların en önemlileri ammonitlerdir önemlileri ammonitlerdir Jura Sistemi’nin katları ammonit Jura Sistemi’nin katları ammonit zonlarıyla belirlenmiştir. zonlarıyla belirlenmiştir. Alsanites liassicus Hettanjiyen Hettanjiyen Asteroceras obtusum Sinemuriyen Sinemuriyen Phricodoceras taylori Pseuduptonia micromphala Pliyensbahiyen Pliyensbahiyen Harpoceras falciferum Toarsiyen Toarsiyen LİYAS Alt/Erken Aaleniyen Aaleniyen Bajosiyen Bajosiyen Batoniyen Batoniyen Kalloviyen Kalloviyen DOGGER Orta/Orta Idoceras planula Epipeltoceras bimammatum Oksfordiyen Oksfordiyen Sutneria platynota Kimmericiyen Kimmericiyen Paraulacosphinctes transitorius Hybonoticeras hybonotum Titoniyen Titoniyen MALM Üst/Geç J U R A Tanıtman fosiller Kat / Çağ Seri/Devre Sis/Dev Jura Dünyası Pangea kıtasının Triyas’ta başlayan parçalanması Jura’da da devam eder. Süper kıtanın riftleşmesiyle oluşan parçalar farklı yönlerde dönerek birbirinden uzaklaşmışlardır. Daha sonra Kuzey Atlantik okyanusuna dönüşecek riftleşme ile batıya doğru hareket eden Kuzey Amerika ile Grönland'ın, Avrupa ile Afrika'dan ayrılmıştır. Kimmeriyen ile Lavrasya çarpışır ve Kimmeriyen dağları oluşur. Gondvana'da, Güney Amerika ve Afrika arasında, Triyas’ta başlayan ayrılma, Jura’da günümüz Kızıldeniz'ini andırır hale gelir. Geleceğin Güney Atlantik okyanusu Jurada uzun ince bir iç deniz şeklindeydi. Gondvana'nın doğusu batısından ayrılmaya başlar. Büyük bir rift Antarktika'yı, Güney Amerika ve Afrika'nın güney uçlarından ayırır. Antarktika'nın üzerinde duran ve Afrika'nın doğusundan bu iki kıtayı birleştiren Hindistan ve Gondvana'dan ayrılan diğer parçalar yavaşça kuzeye doğru hareket etmeye başlar. Geç Jurada Kuzey ve Güney Atlantik Okyanusları açılırken, Tetis küçülmeye başlar. Juranın başında İtalya, Yunanistan, Türkiye ve İran Gondvana'nın Kuzey Afrika parçasına ekliydi. Paleogeographic globes Jura İklimi Jura iklimi Triasa göre daha yumuşak ve iklimler arası farklılıklar azdı. Yağış miktarı artmış, sıcaklıklar düşmüştü. Artan nem miktarıyla birlikte bitki yaşamı daha güçlendi. Dönemin büyük bölümünde kutuplarda buzul yoktu ve deniz seviyesi yüksekti. Yükselen denizler, kıtaların bir bölümünün üzerini örttü. Rusya ve Kuzey Amerika'nın büyük bölümü sular altındaydı. Tetis de, Gondvana'nın ve ondan kopan parçaların bir bölümünü kapladı. Sığ denizlerin geri dönmesiyle deniz yaşamı yeniden çeşitlendi. Geniş sel alanları, ılıman ve subtropikal ormanlar, mercan kayalıkları yaygınlaştı. Deniz Yaşamı Juranın sıcak tropikal denizlerinde fitoplanktonlar çok yoğundu. Dinoflagellatlar, Coccolithophoridler bunların başlıcalarıydı. Foraminiferler de Permiyenden sonra ilk defa yeniden yaygınlaştı. Omurgasızlar da büyük çeşitlilik gösteriyordu. Okyanus ve denizler, çeşitli ve çok sayıdaki süngerler, mercanlar, bryozoerler, salyangozlar, midyeler, mürekkep balıkları, ammonitler ve belemnitlerle dolup taşıyordu. Ammonit ve belemnitler, Juranın baskın omurgasızları olup, Mesozoiğin sonuna kadar da bu durumlarını korudular. Brakiopodlar ve denizlaleleri varlıklarını sürdürse de, Paleozoikteki yaygınlıklarının oldukça uzağındaydılar. Çok sayıda köpek balığı ve kemikli balık arasında, modern biçimler de kendilerini göstermeye başlamıştı. İlk modern kemikli balıklar olan Teleostei de bu dönemde ortaya çıktı. Bitki yaşamı; Sikatların Çağı Palmiye benzeri açık tohumlu bitkiler olan Sikatlar diğer açık tohumlularla birlikte, Juradaki baskın bitki grubuydu. Palmiye benzeri sikatlar, tohumlu eğreltiler, ginkolar ve kozalaklı bitkiler subtropikal ormanları dolduruyordu. Kozalaklıların; Pineaceae, Taxaceae, Taxodiaceae, Araucariaceae, Cephalotaxaceae, Podocarpaceae gibi günümüzde de var olan grupları ortaya çıktı. Tohumlu eğreltiler ve eğreltilerin ağaçsı biçimleri azalırken; çalımsı biçimler göreceli olarak artmıştır. Eğreltiler en yaygın taban bitkisiydi. Kibrit otları ve at kuyrukları oldukça önemsizleşmiştir. Çiçekli bitkilerin Geç Jurada ortaya çıkmış olabileceği düşünülüyor; fakat, önemsiz bir grup olarak kalmış olmalı. Karasal Hayvan Yaşamı Henüz bir bütün olan yeryuvarı karaları üzerinde bölgesel farklılıklar olsa da tüm kıtalar üzerinde aşağı yukarı benzer bir yaşam hakimdi. Bir bölgedeki familyaya, hatta bazen cinse, farklı bir kıta üzerinde rastlanabiliyordu. Pangea'nın bu tekdüze yaşamının tartışmasız hakimi dinozorlardı. Juranın nemli ve tropik iklimi, böcekleri de olumlu şekilde etkilemiş, pek çok yeni böcek grubu ortaya çıkmıştı. Çekirgeler, kın kanatlılar,zar kanatlılar, saçak kanatlılar ve pek çok başka böcek grubu Jurada ortaya çıktı. Akciğerli salyangozlar, kırkayaklar, akrepler, örümcekler de oldukça boldu. Kurbağalar ve semenderler ilkel biçimlerde de olsa, Jura iki yaşamlılarının baskın grupları oldu. Jura aynı zamanda ilk kuşların ortaya çıktığı dönemdi. Uzmanların çoğu kuşların; boşluklu kemikler, pelvis yapısı, uzun kemikli bir kuyruk, pençeli eller ve dişli çeneler gibi pek çok özelliği paylaştığı iki ayaklı etçil dinozorlardan evrimleştiğini düşünüyor. İlkin kuşlar modern akrabalarında bulunan göğüs kemiği ve gaga gibi yapılara henüz sahip değildi. Juranın Sonu Juranın sonunda küçük bir kitlesel yok oluş meydana gelir. Yok oluştan karasal ekosistemler, özellikle dinozorlar, pek fazla etkilenmez. Ammonitlerin pek çok cinsi, deniz sürüngenleri, deniz midye ve istiridye türlerinin %80'i ve pek çok sığ su canlısı yok olur. Yok oluşun sebebi bilinmiyor. Ancak deniz tabanındaki çok büyük metan yataklarının boşalmasının tetiklediği bir dizi olayın yok oluşa neden olabileceğine dair kuşkular var. J U R A J U R A coğrafya Jura öncesinde varolan okyanuslar Jura öncesinde varolan okyanuslar Jura öncesinde varolan okyanuslar Jura öncesinde varolan okyanuslar KÜRE OKYANUSU KÜRE OKYANUSU MELİATA OKYANUSU MELİATA OKYANUSU MALİAK OKYANUSU MALİAK OKYANUSU PİNDOS OKYANUSU PİNDOS OKYANUSU NEOTETİS OKYANUSU NEOTETİS OKYANUSU NEOTETİS NEOTETİS TRİYAS SONU Jura öncesinde varolan okyanuslar Jura öncesinde varolan okyanuslar Jura öncesinde varolan okyanuslar Jura öncesinde varolan okyanuslar J U R A J U R A coğrafya Jura’da açılmaya başlayan okyanuslar Jura’da açılmaya başlayan okyanuslar Jura’da açılmaya başlayan okyanuslar Jura’da açılmaya başlayan okyanuslar ATLANTİK OKYANUSU ATLANTİK OKYANUSU ALPİN TETİS OKYANUSU ALPİN TETİS OKYANUSU VARDAR OKYANUSU VARDAR OKYANUSU İZMİR İZMİR- -ANKARA ANKARA- -ERZİNCAN OKYANUSU ERZİNCAN OKYANUSU İNTRAPONTİD OKYANUSU İNTRAPONTİD OKYANUSU GÜNÜMÜZDE TÜRKİYE’NİN TEKTONİK BİRLİKLERİ VE OFİYOLİTİK KENET ZONLARI OKYANUSLAR KAPANMADAN ÖNCE (Not: şematik olup gerçek coğrafik konumlar değildir) İNTRAPONTİD OKYANUSU İNTRAPONTİD OKYANUSU İZMİR İZMİR- -ANKARA ANKARA- -ERZİNCAN OKYANUSU ERZİNCAN OKYANUSU İzmir-Ankara-Erzincan Okyanusu Geç Triyas-Erken Jura’da, Küre Okyanusu ve onun batıdaki devamı olan Meliata-Maliak okyanuslarının güneye doğru dalmasıyla ilişikli olarak Vardar Okyanusu ve onun doğuya doğru devamı şeklinde İzmir-Ankara- Erzincan Okyanusu açılmaya başlamıştır ?İntrapontid Okyanusu, Sakarya Zonu’nun saatin aksi yönünde dönerek Lavrasya kenarından ayrılmasıyla Jura Jura başında açılmıştır ?Vardar Okyanusu’nun doğuya doğru uzanan bir koyu şeklindedir. İntrapontid süturu: İntrapontid okyanusu’nun kapandığı kuşak İzmir-Ankara-Erzincan süturu: İz.-Ank.-Erz. okyanusu’nun kapandığı kuşak ATLANTİK OKYANUSU ATLANTİK OKYANUSU ALPİN TETİS OKYANUSU ALPİN TETİS OKYANUSU ATLANTİK OKYANUSU ATLANTİK OKYANUSU Atlantik Okyanusu’ nun orta kesimleri Atlantik Okyanusu’ nun orta kesimleri Geç Triyas Geç Triyas- -Erken Jura Erken Jura evresinde evresinde açılmaya başlamıştır açılmaya başlamıştır Titoniyen Kimmericiyen Oksfordiyen Kalloviyen Batoniyen Bajosiyen Aaleniyen Toarsiyen Pliyensbahiyen Sinemuriyen Hettanjiyen SİNEMURİYEN ALPİN TETİS OKYANUSU ALPİN TETİS OKYANUSU Titoniyen Kimmericiyen Oksfordiyen Kalloviyen Batoniyen Bajosiyen Aaleniyen Toarsiyen Pliyensbahiyen Sinemuriyen Hettanjiyen Atlantik Okyanusu’ndaki riftleşmeler Atlantik Okyanusu’ndaki riftleşmeler Jura boyunca Jura boyunca doğuya doğru doğuya doğru ilerleyerek ilerleyerek Alpin Tetis’i Alpin Tetis’i açmıştır açmıştır TOARSİYEN ALPİN TETİS RİFTİ Oksfordiyen TİTONİYEN TİTONİYEN KİMMERİCİYEN KİMMERİCİYEN OKSFORDİYEN OKSFORDİYEN KALLOVİYEN KALLOVİYEN BATONİYEN BATONİYEN BAJOSİYEN BAJOSİYEN AALENİYEN AALENİYEN TOARSİYEN TOARSİYEN PLİYENSBAHİYEN PLİYENSBAHİYEN SİNEMURİYEN SİNEMURİYEN HETTANJİYEN HETTANJİYEN GEÇ GEÇ JURA JURA Lavrasya Lavrasya ve ve Gondwana Gondwana Lavrasya Gondwana Orta Jura’da Kapanan Küre süturu LA VRASYA LA VRASYA GONDWANA GONDWANA P A N G E A ATLANTİK OKYANUSU ATLANTİK OKYANUSU Orta Atlantik ve Alpin Tetis’in açılmasıyla PANGEA Orta Atlantik ve Alpin Tetis’in açılmasıyla PANGEA Kıta’sı ikiye ayrılmıştır: Kıta’sı ikiye ayrılmıştır: Kuzeyde Kuzeyde LAVRASYA ( LAVRASYA (Lavrensiya+Avrupa+Asya) Lavrensiya+Avrupa+Asya) Güneyde Güneyde GONDWANA GONDWANA ( (G.Amerika+Afrika+Hindistan+Avustralya+Antartika G.Amerika+Afrika+Hindistan+Avustralya+Antartika) ) KİMMERİYEN OROJENEZİ Kimmeriyen orojenezi gününmüzde Orta Asyada bulunan sıra dağları oluşturan orojenezdir. Orojenezin 150-200 milyon yıl önce (Jura Devrin boyunca) Kimmeriyen levhasının Kazakistan, kuzey ve güney Çin’in güney kıyıları boyunca çarpışmasıyla başladığına inanılır. Bu çarpışmayla iki levha arasındaki Paleotetis kapanmıştır. Kimmeriyen levhası günümüzde Türkiye, İran, tibet ve batı Güneydoğu asya oarak bilinen bölgeleri kapsardı.Levhanın kuzey sınırının büyük bir kısmı, günümüz Himalaya dağları yüksekliğinde sıradağlardan oluşurdu. Orojenez erken Senozoyik’e kadar devam etmiştir.