Genel Mesozoyik TJP Mesozoyik Triyas-Jura-KretaseM E S O Z O Y İ K M E S O Z O Y İ K (Orta yaşam) Mesozoyik zamanı üç devirden oluşur KRETASE KRETASE 145.5 – 65.5 my JURA JURA 199.6 – 145.5 my TRİYAS TRİYAS 251 – 199.6 myKambriyen (542 - 488.3) Ordovisiyen (488.3 - 443.7) Siluriyen (443.3 - 416) Devoniyen (416 - 359.2) Karbonifer (359.2 - 299) Permiyen (299 - 251) PALEOZOYİK Triyas (251 – 199.6) Jura (199.6 - 145.5 ) Kretase (145.5 – 65.5) MESOZOYİK Paleojen (65.5 – 23) Neojen (23 – 0) SENOZOYİK F A N E R O Z O Y İ K Devir (milyon yıl) Zaman Üst Zaman(Latince (Latince Triad Triad = üç) = üç) T R İ Y A S T R İ Y A S 251 – 199.6 my 251 My 199.6 My Triyas Devri Erken Orta Geç Triyas Sistemi Alt Orta Üst Zaman Birimi Zaman-Stratigrafi Birimi(Latince (Latince Triad Triad = üç) = üç) Germanya Havzası 19. Yüzyılın ilk yarısında E. Beaumont ve F. Alberti (1834) Germanya Havzası’ nda inceledikleri istifi Triyas Sistemi olarak ayırtlamış ve adlamışlardır. Bu havzadaki istif altta karasal, ortada denizel, üstte karasal birimlerden oluşmaktadır. Triyas adı istifin 3 bölümden oluşmasına istinaden verilmiştir T R İ Y A S T R İ Y A S adlama adlama Germanya Havzası Bu Triyas, epikontinental tipte olup tipik olarak Suab, Frankoni, Turingen ve Hanover bölgelerini kapsayan Germanya Havzası’nda görüldüğü için GERMANYA TRİYAS’ ı denir Triyas istifleri, Germanya Havzası’ndan kuzeye gidildikçe karasal, güneye gidildikçe denizel özelliklere geçer Bu nedenle 3 tip Triyas ayırtlanmıştır(Latince (Latince Triad Triad = üç) = üç) T R İ Y A S T R İ Y A S 1.Kontinental Triyas 2. Germanya Triyas’ı 3.Alp Triyas’ı3 tip Triyas : denizel denizel denizel karasal denizel karasal karasal karasal 1 2 3 KB GDGermanya Havzası Germanya Havzası GERMANYA TRİYAS’ı GERMANYA TRİYAS’ıGERMANYA TİPİ TRİYAS’IN GÖRÜLDÜĞÜ ALANLAR GERMANYA TİPİ TRİYAS’IN GÖRÜLDÜĞÜ ALANLAR GERMANYA TRİYAS’ı GERMANYA TRİYAS’ı GERMANYA TRİYAS’ıSistem / Devir Seri/ Devre Kat / Çağ T T R R İ İ Y Y A A S S Üst/Geç KOYPER KOYPER (alacalı marnlar) (alacalı marnlar) Orta/Orta MÜŞELKALK MÜŞELKALK (kavkılı kireçtaşları) (kavkılı kireçtaşları) Alt/Erken BUNTZANTŞTAYN BUNTZANTŞTAYN (alacalı kumtaşları) (alacalı kumtaşları) GERMANYA TRİYAS’ı GERMANYA TRİYAS’ı bölümleme bölümlemeGERMANYA TRİYAS’ININ TANITMAN FOSİLLERİ GERMANYA TRİYAS’ININ TANITMAN FOSİLLERİ Sistem / Devir Seri/ Devre Kat / Çağ TANITMAN FOSİLLER T T R R İ İ Y Y A A S S Üst/ Geç Koyper Koyper Myophoria kefersteini (bivalv) Orta/ Orta Müşelkalk Müşelkalk Myophoria vulgaris (bivalv) Myophoria goldfussi (bivalv) Encrinus liliformis (krinoid) Ceratites nodosus (ammonoid) Ceratites semipartitus (ammonoid) Beneckeia buchi (ammonoid) Alt/ Erken Buntzantştayn Buntzantştayn (Bunter) (Bunter) Myophoria tenuis (bivalv) Gervillia murchisoni (bivalv) Beneckeia tenuis (ammonoid)Buntzantştayn Buntzantştayn Buntzantştayn Buntzantştayn Alt Triyas, Permiyen üzerinde transgressif olan alacalı kumtaşlarıyla başlar. Triyas’ın sınırları tümüyle Zekştayn Denizi’nin biraz genişlemesi şeklinde görülür. Tümüyle kurak iklimde oluşmuş, sel sağnak formasyonu özelliği gösterir. Seri Kat Üst Koyper Koyper Orta Müşelkalk Müşelkalk Alt Buntzantştayn Buntzantştayn Üstte: Üstte: lagüno lagüno- -denizel denizel (transgressiyon) (transgressiyon) bazen denizel fosilli bazen de jips ve dolomitli olan lagüner-denizel kumtaşları Ortada: Ortada: karasal karasal (regresyon) (regresyon) bitki kalıntılı, konglomeratik kumtaşları altta: altta: Zekştayn denizinin sonu Zekştayn denizinin sonu ince, benekli kumtaşları Alt Triyas BUNTZANTŞTAYN Alt Triyas BUNTZANTŞTAYNLinyitli marnlar. Dolomit, jips ve bitki kalıntıları kapsayan bu seviye Müşelkalk denizinin sonunu belirtir. Bu seviyenin tanıtman fosili Myophoria goldfussi’ dir. 80-100 m kalınlığında kokina (kavkılı kireçtaşı), enkrinit (krinoidlerden oluşan kçt), kireçtaşı, marn ve dolomit (asıl Müşelkalk seviyesi). Bu seviyede Encrinus liliformis, Myophoria vulgaris, Ceratites nodosus, Ceratites semipartitus gibi fosiller vardır. jips, anhidrid, tuz ve potas. Bu seviyede hemen hemen hiç fosil bulunmaz. Kireçtaşı-marn ardışımı (Welenkalk). Havzanın kenarlarında ise kumlu veya kırıntılı fasiyesler (Müşelzantştayn). Welenkalk içinde Myophoria vulgaris (bivalv), Beneckeia buchi (ammonoid) gibi fosiller vardır. Orta Triyas MÜŞELKALK Orta Triyas MÜŞELKALK (kavkılı kireçtaşı) (kavkılı kireçtaşı) alt alt üst üst100 100- -450 metre kalınlığa erişir. Tuzlu ve lagüner 450 metre kalınlığa erişir. Tuzlu ve lagüner formasyonlardan meydana gelmiştir. Renkli marnlar, formasyonlardan meydana gelmiştir. Renkli marnlar, dolomitli kireçtaşları, jips, anhidrit ve bitki kırıntıları dolomitli kireçtaşları, jips, anhidrit ve bitki kırıntıları kapsayan kumtaşlarından oluşmuştur. kapsayan kumtaşlarından oluşmuştur. Almanya’nın önemli tuz yatakları bu seviyede bulunur. Almanya’nın önemli tuz yatakları bu seviyede bulunur. Üst Triyas’ın tanıtman fosili Üst Triyas’ın tanıtman fosili Myophoria kefersteini Myophoria kefersteini’dir. Bu ’dir. Bu fosilin doğu Alplerde Raibl bölgesindeki Karniyen fosilin doğu Alplerde Raibl bölgesindeki Karniyen katında da bulunuşu iki tip Triyas’ın deneştirilmesini katında da bulunuşu iki tip Triyas’ın deneştirilmesini sağlar. sağlar. 100 100- -450 metre kalınlığa erişir. Tuzlu ve lagüner 450 metre kalınlığa erişir. Tuzlu ve lagüner formasyonlardan meydana gelmiştir. Renkli marnlar, formasyonlardan meydana gelmiştir. Renkli marnlar, dolomitli kireçtaşları, jips, anhidrit ve bitki kırıntıları dolomitli kireçtaşları, jips, anhidrit ve bitki kırıntıları kapsayan kumtaşlarından oluşmuştur. kapsayan kumtaşlarından oluşmuştur. Almanya’nın önemli tuz yatakları bu seviyede bulunur. Almanya’nın önemli tuz yatakları bu seviyede bulunur. Üst Triyas’ın tanıtman fosili Üst Triyas’ın tanıtman fosili Myophoria kefersteini Myophoria kefersteini’dir. Bu ’dir. Bu fosilin doğu Alplerde Raibl bölgesindeki Karniyen fosilin doğu Alplerde Raibl bölgesindeki Karniyen katında da bulunuşu iki tip Triyas’ın deneştirilmesini katında da bulunuşu iki tip Triyas’ın deneştirilmesini sağlar. sağlar. Üst Triyas KOYPER Üst Triyas KOYPERGermanya (Almanya) Triyas’ı Germanya (Almanya) Triyas’ı tümüyle “Tam seri” halinde tümüyle “Tam seri” halinde görülür. görülür. Altta transgressif, ortada Altta transgressif, ortada denizel, üstte ise regressif denizel, üstte ise regressif özellikler dikkati çeker. özellikler dikkati çeker.Alp Dağları bölgesinde görülen Alp Dağları bölgesinde görülen derin denizel Triyas’a “ derin denizel Triyas’a “Alp Alp Triyas’ı Triyas’ı” adı verilmiştir (3) ” adı verilmiştir (3) Katların ayırtlanması Germanya Katların ayırtlanması Germanya tipinden farklıdır. tipinden farklıdır. Germanya ve Alp tipi Triyas’ın Germanya ve Alp tipi Triyas’ın birbirleriyle girik olduğu birbirleriyle girik olduğu yerler mevcuttur (örn., Lysa yerler mevcuttur (örn., Lysa Gora ve Balear adaları). Gora ve Balear adaları). ALP TRİYAS’ı ALP TRİYAS’ıSistem / Devir Seri/ Devre Kat / Çağ T T R R İ İ Y Y A A S S Üst/Geç NORİYEN NORİYEN KARNİYEN KARNİYEN Orta/Orta LADİNİYEN LADİNİYEN ANİSİYEN ANİSİYEN Alt/Erken SKİTİYEN SKİTİYEN SPATİYEN SPATİYEN NAMMALİYEN NAMMALİYEN GRİSBAHİYEN GRİSBAHİYEN ALP TRİYAS’ı ALP TRİYAS’ı bölümlenme bölümlenmeALP TRİYAS’ININ TANITMAN FOSİLLERİ Sistem / Devir Seri/ Devre Kat / Çağ TANITMAN FOSİLLER T T R R İ İ Y Y A A S S Üst/ Geç Noriyen Noriyen Myophoria kefersteini (bivalv) Monotis salinaria (bivalv) Karniyen Karniyen Trachyceras aonoides (ammonoid) Halobia stryaca (bivalv) Orta/ Orta Ladiniyen Ladiniyen Daonella lommeli (bivalv) Protrachyceras archelaus (ammonoid) Anisiyen Anisiyen Spiriferina mentzelli (brakiyopod) Paraceratites trinodosus (ammonoid) Paraceratites binodosus (ammonoid) Alt/ Erken Skitiyen Skitiyen Spatiyen Spatiyen Tirolites cassianus (ammonoid) Nammaliyen Nammaliyen Anasbirites pluriformis (ammonoid) Grisbahiyen Grisbahiyen Ophiceras woodwardi (ammonoid)İngiltere’nin orta kesimlerinde (1) Triyas, üst seviyelerdeki Resiyen tabakaları hariç, genelde kırmızı renkli konglomera, kumtaşı ve marnlardan oluşur. Bu karasal istifin alt kesimi Almanya’daki Buntzantştayn’a, üst kesimi ise Koyper’e eşdeğerdir. Müşelkalk veya herhangibir denizel oluşuk mevcut değildir. KONTİNENTAL TRİYAS KONTİNENTAL TRİYAS karasal denizel karasal karasal karasal 1 2 Koyper Buntzantştayn MüşelkalkKONTİNENTAL TRİYAS KONTİNENTAL TRİYAS PERMİYEN TRİYAS TRİYAS Resiyen tabakaları: denizel karasal karasal Geç Triyas’ta Resiyen Denizi’nin kapladığı alanlarKONTİNENTAL TRİYAS KONTİNENTAL TRİYAS PERMİYEN TRİYAS TRİYAS Resiyen tabakaları: denizel Yeni Kırmızı Kumtaşı Yeni Kırmızı Kumtaşı (New Red Sandstone) kara üzerinde veya tuzlu, canlı yaşamına elverişli olmayan göllerde meydana gelmişlerdir. Bu birimler içinde kara bitkilerine ait kalıntılar, amphibia, reptil ve balık kalıntıları; bazı ince taneli birimlerde amphibia ve reptil ayak izleri bulunmuştur.T R İ Y A S T R İ Y A S coğrafya coğrafya PERMO PERMO- -TRİYAS TRİYAS Türkiye’ye ait alanlarKÜRE OKYANUSU MELİATA OKYANUSU MALİAK OKYANUSU PİNDOS OKYANUSU T R İ Y A S T R İ Y A S NORİYEN NORİYEN KARNİYEN KARNİYEN LADİNİYEN LADİNİYEN ANİSİYEN ANİSİYEN SKİTİYEN SKİTİYEN Mevcut Okyanuslar PALEOTETİS OKYANUSU NEOTETİS OKYANUSU Açılacak OkyanuslarKÜRE OKYANUSU KÜRE KOMPLEKSİ T R İ Y A S T R İ Y A SKüre Kompleksinin yüzeylediği alan Küre Kompleksinin yüzeylediği alanKÜRE OKYANUSU KÜRE OKYANUSU Geç Skitiyen’de Geç Skitiyen’de Lavrasya’nın aktif güney kenarında, Paleotetis’in kuzeye doğru dalmasıyla ilişkili olarak gelişen yay ardı riftleşmeyle açılmaya başladı NORİYEN NORİYEN KARNİYEN KARNİYEN LADİNİYEN LADİNİYEN ANİSİYEN ANİSİYEN SKİTİYEN SKİTİYEN(LAVRASYA) Konya NORİYEN NORİYEN KARNİYEN KARNİYEN LADİNİYEN LADİNİYEN ANİSİYEN ANİSİYEN SKİTİYEN SKİTİYEN KÜRE OKYANUSU KÜRE OKYANUSULAVRASYA Küre rifti KÜRE OKYANUSU KÜRE OKYANUSU Karniyen’de Karniyen’de güneye doğru dalarak kapanmaya başladı NORİYEN NORİYEN KARNİYEN KARNİYEN LADİNİYEN LADİNİYEN ANİSİYEN ANİSİYEN SKİTİYEN SKİTİYENNORİYEN NORİYEN NEOTETİS NEOTETİS Paleotetis süturu NORİYEN NORİYEN KARNİYEN KARNİYEN LADİNİYEN LADİNİYEN ANİSİYEN ANİSİYEN SKİTİYEN SKİTİYEN Küre Okyanusunun açılmaya başlaması Küre Okyanusunun açılmaya başlaması Küre Okyanusunun güneye doğru Küre Okyanusunun güneye doğru dalarak kapanmaya başlaması dalarak kapanmaya başlaması kk : Karakaya Kompleksi İs: İstanbul Zonu Paleotetis süturu Konya KÜRE OKYANUSU KÜRE OKYANUSUKÜRE OKYANUSU KÜRE OKYANUSU Erken Triyas Erken Triyas’ ta açıldı ’ ta açıldı Geç Triyas Geç Triyas’ ta güneye doğru dalarak ’ ta güneye doğru dalarak kapanmaya başladı. kapanmaya başladı. Orta Jura’ Orta Jura’ da tamamen kapandı. da tamamen kapandı. Küre okyanusal havzasının açılıp Küre okyanusal havzasının açılıp kapanması sonucunda gelişen birimler kapanması sonucunda gelişen birimler Küre kompleksi Küre kompleksi’ni oluşturdu ’ni oluşturduKüre Kompleksi Küre Kompleksi Kompleks jeolojik evrimleri farklı üç birimden Kompleks jeolojik evrimleri farklı üç birimden oluşmaktadır: oluşmaktadır: 1. Küre Sırtı Birimi 1. Küre Sırtı Birimi : Permiyen öncesine ait, : Permiyen öncesine ait, düşük dereceli metamorfizma gösteren düşük dereceli metamorfizma gösteren okyanusal istifler ve bunları uyumsuzlukla okyanusal istifler ve bunları uyumsuzlukla örten Alt örten Alt- -Orta Triyas yaşlı sığ denizel istiflerden Orta Triyas yaşlı sığ denizel istiflerden oluşur oluşur 2. Küre Okyanusal birimi 2. Küre Okyanusal birimi : Küre okyanusunun : Küre okyanusunun aktif güney kenarında, Orta Karniyen’den Orta aktif güney kenarında, Orta Karniyen’den Orta Jura’ya kadar oluşan yığışım prizması Jura’ya kadar oluşan yığışım prizması birimlerini ve Orta Jura yaşlı molasları kapsar birimlerini ve Orta Jura yaşlı molasları kapsar 3. Çalça Birimi 3. Çalça Birimi : Küre okyanusunun kuzey pasif : Küre okyanusunun kuzey pasif kenarında oluşan birimleri kapsar kenarında oluşan birimleri kapsarKARAKAYA OKYANUSU (?) KARAKAYA KOMPLEKSİ T R İ Y A S T R İ Y A SKARAKAYA KOMPLEKSİ KARAKAYA KOMPLEKSİKARAKAYA KOMPLEKSİ KARAKAYA KOMPLEKSİ : :Permo Permo- -Triyas Triyas yaşlı yaşlı değişik değişik tektono tektono- -stratigrafik stratigrafik birimlerden oluşur birimlerden oluşur ve Sakarya zonunda bir kuşak şeklinde uzanır. ve Sakarya zonunda bir kuşak şeklinde uzanır.Okay & Göncüoğlu, 2004 Karakaya Kompleksi’nin çökelme ortamını ve tektonik gelişimini izah eden iki model bulunmaktadır. 1. Rift modeli Rift modeli: Karakaya Kompleksi Geç Permiyen’de açılan, Geç Triyas’ta kapanan okyanusal bir havzada oluşmuştur. 2. Dalma Dalma- -batma eklenme modeli: batma eklenme modeli: Karakaya Kompleksi, Paleotetis’in Triyas’ta Lavrasya’nın altına dalması sırasında dalma-batma zonunda oluşan yığışım prizmasıdır KARAKAYA KOMPLEKSİ KARAKAYA KOMPLEKSİ1. Rift Rift modelinde modelinde, Karakaya Kompleksi kayaları Geç Permiyen yaşında bir riftte oluşmuş, bu rift daha sonra okyanusal bir kenar denize dönüşmüş ve en Geç Triyas’ta kapanmıştır.Rift Rift modelinde modelinde, (devamı) Küre Okyanusu Küre Okyanusu2. Dalma Dalma- -batma eklenme modeline batma eklenme modeline göre Karakaya Kompleksi, Paleo- Tetis’in Triyas’ta kuzeye doğru Lavrasya’nın aktif kıta kenarı boyunca dalma-batması ile oluşmuş bir eklenir prizmayı (yığışım prizması) temsil ederOkay & Göncüoğlu, 2004 StampfliKARAKAYA KOMPLEKSİ nin Dalma-batma-eklenme modeline göre oluşum yeri LAVRASYA Küre rifti SAKARYA ZONU SAKARYA ZONUNORİYEN NORİYEN KARNİYEN KARNİYEN LADİNİYEN LADİNİYEN ANİSİYEN ANİSİYEN SKİTİYEN SKİTİYEN Konya LADİNİYEN LADİNİYEN ANİSİYEN ANİSİYENNORİYEN NORİYEN NEOTETİS NEOTETİS Paleotetis süturu NORİYEN NORİYEN KARNİYEN KARNİYEN LADİNİYEN LADİNİYEN ANİSİYEN ANİSİYEN SKİTİYEN SKİTİYEN Küre Okyanusunun açılmaya başlaması Küre Okyanusunun açılmaya başlaması Küre Okyanusunun güneye doğru Küre Okyanusunun güneye doğru dalarak kapanmaya başlaması dalarak kapanmaya başlaması kk : Karakaya Kompleksi İs: İstanbul Zonu Paleotetis süturu Konyaİstanbul Zonu Sakarya Zonu Okay & Göncüoğlu 2004 Türkiye’nin tektonik birlikleriJURA JURA 199.6 – 145.5 my 199.6 My 144.5 My JURA DEVRİ Erken Orta Geç JURA SİSTEMİ Alt Orta Üst Zaman Birimi Zaman-Stratigrafi BirimiJ U R A J U R A adlama ? ?Jura terimini ilk kez 1795 yılında Alman Jura terimini ilk kez 1795 yılında Alman jeolog A. Von Humbolt jeolog A. Von Humbolt Jura dağlarındaki Jura dağlarındaki beyaz beyaz kireçtaşları için önermiştir. kireçtaşları için önermiştir. ? ?1829 yılında Fransız paleontolog Brogniart bu 1829 yılında Fransız paleontolog Brogniart bu terimi bir devir için kullanmıştır. terimi bir devir için kullanmıştır. ? ?Alman jeolog Von Buch Jura Dağları’ndaki Alman jeolog Von Buch Jura Dağları’ndaki formasyonların üçe ayrıldığını görerek Jura formasyonların üçe ayrıldığını görerek Jura Sistemini üç seriye ayırmıştır Sistemini üç seriye ayırmıştırJ U R A J U R A bölümleme Jura Sistemi üç seriye bölünmüştür: Üstte MALM MALM ( (Beyaz Jura Beyaz Jura) ) Ortada DOGGER DOGGER ( (Esmer Jura Esmer Jura) ) Altta LİYAS LİYAS ( (Kara Jura Kara Jura) )Hettanjiyen Hettanjiyen Sinemuriyen Sinemuriyen Pliyensbahiyen Pliyensbahiyen Toarsiyen Toarsiyen LİYAS Alt/Erken Aaleniyen Aaleniyen Bajosiyen Bajosiyen Batoniyen Batoniyen Kalloviyen Kalloviyen DOGGER Orta/Orta Oksfordiyen Oksfordiyen Kimmericiyen Kimmericiyen Titoniyen Titoniyen MALM Üst/Geç J J U U R R A A Kat / Çağ Seri/ Devre Sistem / DevirAlsanites liassicus Hettanjiyen Hettanjiyen Asteroceras obtusum Sinemuriyen Sinemuriyen Phricodoceras taylori Pseuduptonia micromphala Pliyensbahiyen Pliyensbahiyen Harpoceras falciferum Toarsiyen Toarsiyen LİYAS Alt/Erken Aaleniyen Aaleniyen Bajosiyen Bajosiyen Batoniyen Batoniyen Kalloviyen Kalloviyen DOGGER Orta/Orta Idoceras planula Epipeltoceras bimammatum Oksfordiyen Oksfordiyen Sutneria platynota Kimmericiyen Kimmericiyen Paraulacosphinctes transitorius Hybonoticeras hybonotum Titoniyen Titoniyen MALM Üst/Geç J U R A Tanıtman fosiller Kat / Çağ Seri/Devre Sis/DevJura Devri’nde yaşamış canlıların en Jura Devri’nde yaşamış canlıların en önemlileri ammonitlerdir önemlileri ammonitlerdir Jura Sistemi’nin katları ammonit Jura Sistemi’nin katları ammonit zonlarıyla belirlenmiştir. zonlarıyla belirlenmiştir.J U R A J U R A coğrafya Jura öncesinde varolan okyanuslar Jura öncesinde varolan okyanuslar Jura öncesinde varolan okyanuslar Jura öncesinde varolan okyanuslar KÜRE OKYANUSU KÜRE OKYANUSU MELİATA OKYANUSU MELİATA OKYANUSU MALİAK OKYANUSU MALİAK OKYANUSU PİNDOS OKYANUSU PİNDOS OKYANUSU NEOTETİS OKYANUSU NEOTETİS OKYANUSUNEOTETİS NEOTETİS TRİYAS SONU Jura öncesinde varolan okyanuslar Jura öncesinde varolan okyanuslar Jura öncesinde varolan okyanuslar Jura öncesinde varolan okyanuslarJ U R A J U R A coğrafya Jura’da açılmaya başlayan okyanuslar Jura’da açılmaya başlayan okyanuslar Jura’da açılmaya başlayan okyanuslar Jura’da açılmaya başlayan okyanuslar ATLANTİK OKYANUSU ATLANTİK OKYANUSU ALPİN TETİS OKYANUSU ALPİN TETİS OKYANUSU VARDAR OKYANUSU VARDAR OKYANUSU İZMİR İZMİR- -ANKARA ANKARA- -ERZİNCAN OKYANUSU ERZİNCAN OKYANUSU İNTRAPONTİD OKYANUSU İNTRAPONTİD OKYANUSUİNTRAPONTİD OKYANUSU İNTRAPONTİD OKYANUSU İZMİR İZMİR- -ANKARA ANKARA- -ERZİNCAN OKYANUSU ERZİNCAN OKYANUSUİntrapontid süturu: İntrapontid okyanusu’nun kapandığı kuşakİzmir-Ankara-Erzincan süturu: İz.-Ank.-Erz. okyanusu’nun kapandığı kuşakGÜNÜMÜZDE TÜRKİYE’NİN TEKTONİK BİRLİKLERİ VE OFİYOLİTİK KENET ZONLARIOKYANUSLAR KAPANMADAN ÖNCE (Not: şematik olup gerçek coğrafik konumlar değildir)İZMİR İZMİR- -ANKARA ANKARA- -ERZİNCAN OKYANUSU (IA) ERZİNCAN OKYANUSU (IA) Küre Okyanusu’nun ve onun batıdaki devamı olan Küre Okyanusu’nun ve onun batıdaki devamı olan Meliata Meliata- -Maliak okyanuslarının güneye doğru dalmasıyla Maliak okyanuslarının güneye doğru dalmasıyla ilişikli olarak ilişikli olarak Geç Triyas Geç Triyas- -Erken Jura’ Erken Jura’ da da Vardar Vardar Okyanusu Okyanusu ve onun doğuya doğru devamı şeklinde ve onun doğuya doğru devamı şeklinde İzmir İzmir- - Ankara Ankara- -Erzincan Okyanusu Erzincan Okyanusu açılmaya başlamıştır açılmaya başlamıştır NEOTETİS NEOTETİS Titoniyen Kimmericiyen Oksfordiyen Kalloviyen Batoniyen Bajosiyen Aaleniyen Toarsiyen Pliyensbahiyen Sinemuriyen HettanjiyenİZMİR İZMİR- -ANKARA ANKARA- -ERZİNCAN OKYANUSU ERZİNCAN OKYANUSU Titoniyen Kimmericiyen Oksfordiyen Kalloviyen Batoniyen Bajosiyen Aaleniyen Toarsiyen Pliyensbahiyen Sinemuriyen HettanjiyenİNTRAPONTİD OKYANUSU İNTRAPONTİD OKYANUSU İntrapontid okyanusu İntrapontid okyanusu Jura başında Jura başında, , Sakarya Zonu’nun saatin aksi yönünde Sakarya Zonu’nun saatin aksi yönünde dönerek Lavrasya kenarından dönerek Lavrasya kenarından ayrılmasıyla açılmıştır ve Vardar ayrılmasıyla açılmıştır ve Vardar Okyanusu’nun doğuya doğru uzanan Okyanusu’nun doğuya doğru uzanan bir koyu şeklindedir. bir koyu şeklindedir.ATLANTİK OKYANUSU ATLANTİK OKYANUSU ALPİN TETİS OKYANUSU ALPİN TETİS OKYANUSUATLANTİK OKYANUSU ATLANTİK OKYANUSU Atlantik Okyanusu’ nun orta kesimleri Atlantik Okyanusu’ nun orta kesimleri Geç Triyas Geç Triyas- -Erken Jura Erken Jura evresinde evresinde açılmaya başlamıştır açılmaya başlamıştır Titoniyen Kimmericiyen Oksfordiyen Kalloviyen Batoniyen Bajosiyen Aaleniyen Toarsiyen Pliyensbahiyen Sinemuriyen Hettanjiyen SİNEMURİYENALPİN TETİS OKYANUSU ALPİN TETİS OKYANUSU Titoniyen Kimmericiyen Oksfordiyen Kalloviyen Batoniyen Bajosiyen Aaleniyen Toarsiyen Pliyensbahiyen Sinemuriyen Hettanjiyen Atlantik Okyanusu’ndaki riftleşmeler Atlantik Okyanusu’ndaki riftleşmeler Jura boyunca Jura boyunca doğuya doğru doğuya doğru ilerleyerek ilerleyerek Alpin Tetis’i Alpin Tetis’i açmıştır açmıştır TOARSİYEN ALPİN TETİS RİFTİALPİN TETİS OKYANUSU ALPİN TETİS OKYANUSU TİTONİYEN KİMMERİCİYEN OKSFORDİYEN KALLOVİYEN BATONİYEN BAJOSİYEN AALENİYEN TOARSİYEN PLİYENSBAHİYEN SİNEMURİYEN HETTANJİYENALPİN TETİS OKYANUSU ALPİN TETİS OKYANUSU TİTONİYEN KİMMERİCİYEN OKSFORDİYEN KALLOVİYEN BATONİYEN BAJOSİYEN AALENİYEN TOARSİYEN PLİYENSBAHİYEN SİNEMURİYEN HETTANJİYENOksfordiyen TİTONİYEN TİTONİYEN KİMMERİCİYEN KİMMERİCİYEN OKSFORDİYEN OKSFORDİYEN KALLOVİYEN KALLOVİYEN BATONİYEN BATONİYEN BAJOSİYEN BAJOSİYEN AALENİYEN AALENİYEN TOARSİYEN TOARSİYEN PLİYENSBAHİYEN PLİYENSBAHİYEN SİNEMURİYEN SİNEMURİYEN HETTANJİYEN HETTANJİYEN GEÇ GEÇ JURA JURA Lavrasya Lavrasya ve ve Gondwana Gondwana Lavrasya Gondwana Orta Jura’da Kapanan Küre süturuLA VRASYA LA VRASYA GONDWANA GONDWANA P A N G E A ATLANTİK OKYANUSU ATLANTİK OKYANUSU Orta Atlantik ve Alpin Tetis’in açılmasıyla PANGEA Orta Atlantik ve Alpin Tetis’in açılmasıyla PANGEA Kıta’sı ikiye ayrılmıştır: Kıta’sı ikiye ayrılmıştır: Kuzeyde Kuzeyde LAVRASYA ( LAVRASYA (Lavrensiya+Avrupa+Asya) Lavrensiya+Avrupa+Asya) Güneyde Güneyde GONDWANA GONDWANA ( (G.Amerika+Afrika+Hindistan+Avustralya+Antartika G.Amerika+Afrika+Hindistan+Avustralya+Antartika) )KRETASE KRETASE 145.5 – 65.5 my 145.5My 65.5 My KRETASE DEVRİ Erken Geç KRETASE SİSTEMİ Alt Üst Zaman Birimi Zaman-Stratigrafi BirimiKRETASE KRETASE adlama (Latince (Latince C r e t a C r e t a = tebeşir) = tebeşir)KRETASE KRETASE adlama ?Kretase terimi ilk kez 1822 yılında Omalius d’Halloy tarafından Manş denizi’nin sahillerinde görülen beyaz renkli, tebeşirli, bir gurup formasyon için kullanılmıştır ?Kretase istifleri her yerde beyaz renkli, tebeşirli formasyonlardan oluşmaz Bu güne kadar daha uygun bir terim önerilmediği için Kretase terimi korunmuştur.KRETASE KRETASE bölümleme Alt / Erken Üst / Geç K R E T A S E Seri / Devre Sistem / DevirBeriaziyen Valanjiniyen Hotriviyen Barremiyen Apsiyen Albiyen Alt/ Erken Senomaniyen Türoniyen Koniasiyen Santoniyen Kampaniyen Maastrihtiyen Üst/ Geç K R E T A S E Kat / Çağ Seri/ Devre Sistem / DevirBeriaziyen Valanjiniyen Hotriviyen Barremiyen Apsiyen Albiyen Alt/ Erken Senomaniyen Türoniyen Koniasiyen Santoniyen Kampaniyen Maastrihtiyen Üst/ Geç K R E T A S E Kat / Çağ Seri/ Devre Sistem / Devir Neokomiyen Neokomiyen Senoniyen SenoniyenSistem / Devir Seri/ Devre Kat / Çağ Tanıtman fosiller K R E T A S E Üst/ Geç Maastrihtiyen Orbitoides apiculatus (foraminifer) Orbitoides medius (foraminifer) Globotruncana stuarti (foraminifer) Kampaniyen Globotruncana calcarata (foraminifer) Santoniyen Lacazina compressa (foraminifer) Koniasiyen Globotruncana concovata (foraminifer) Türoniyen Rotalipora turonica (foraminifer) Senomaniyen Cyclolina cretacea (foraminifer) Alt/ Erken Albiyen Hoplites dentatus (ammonit) Douvilleiceras mamillatum (ammonit) Apsiyen Acanthohoplites nolani (ammonit) Barremiyen Costidiscus recticostatus (ammonit) Macroscaphites yvani (ammonit) Hotriviyen Crioceratites (C.) duvalii (ammonit) Crioceratites (C.) nolani (ammonit) Valanjiniyen Neocomites neocomiensis (ammonit) Beriaziyen Pseudosubplanites grandis (ammonit) Calpionella alpina Tintinnopsella carpatica Pseudosubplanites grandis (ammonit) Calpionella alpina Tintinnopsella carpatica Beriaziyen Beriaziyen Neocomites neocomiensis (ammonit) Valanjiniyen Valanjiniyen Crioceratites (C.) duvalii (ammonit) Crioceratites (C.) nolani (ammonit) Hotriviyen Hotriviyen Costidiscus recticostatus (ammonit) Macroscaphites yvani (ammonit) Barremiyen Barremiyen Acanthohoplites nolani (ammonit) Apsiyen Apsiyen Hoplites dentatus (ammonit) Douvilleiceras mamillatum (ammonit) Albiyen Albiyen Alt/ Erken K r e t a s e Tanıtman fosiller Kat / Çağ Seri/ DevreCyclolina cretacea Cyclolina cretacea (foraminifer) (foraminifer) Senomaniyen Senomaniyen Rotalipora turonica Rotalipora turonica (foraminifer) (foraminifer) Türoniyen Türoniyen Globotruncana concovata Globotruncana concovata (foraminifer) (foraminifer) Koniasiyen Koniasiyen Lacazina compressa Lacazina compressa (foraminifer) (foraminifer) Santoniyen Santoniyen Globotruncana calcarata Globotruncana calcarata (foraminifer) (foraminifer) Kampaniyen Kampaniyen Orbitoides apiculatus Orbitoides apiculatus (foraminifer) (foraminifer) Orbitoides medius Orbitoides medius (foraminifer) (foraminifer) Globotruncana stuarti Globotruncana stuarti (foraminifer) (foraminifer) Maastrihtiyen Maastrihtiyen Üst/ Geç K r e t a s e Tanıtman fosiller Kat / Çağ Seri/ DevreAlpin Tetis güneye doğru dalmaya başladı Alpin Tetis güneye doğru dalmaya başladı MAASTRİHTİYEN KAMPANİYEN SANTONİYEN KONİASİYEN TÜRONİYEN SENOMANİYEN ALBİYEN APSİYEN BARREMİYEN HOTRİVİYEN VALANJİNİYEN BERİAZİYEN ERKEN KRETASE (VALANJİNİYEN) KRETASE Coğrafya KRETASE CoğrafyaPirene Okyanusu açılmaya başladı ERKEN KRETASE (APSİYEN) KRETASE Coğrafya KRETASE Coğrafya MAASTRİHTİYEN KAMPANİYEN SANTONİYEN KONİASİYEN TÜRONİYEN SENOMANİYEN ALBİYEN APSİYEN BARREMİYEN HOTRİVİYEN VALANJİNİYEN BERİAZİYENALBİYEN APSİYEN APSİYEN BARREMİYEN HOTRİVİYEN V ALANJİNİYEN BERİAZİYEN MAASTRİHTİYEN KAMPANİYEN SANTONİYEN KONİASİYEN TÜRONİYEN SENOMANİYEN Pirene Okyanusu Güney Atlantik açılmaya başladı Hindistan, Avustralya ve Antartika Gondwana’dan ayrılmaya başladı ERKEN KRETASE (APSİYEN) KRETASE Coğrafya KRETASE CoğrafyaSANTONİYEN MAASTRİHTİYEN KAMPANİYEN SANTONİYEN SANTONİYEN KONİASİYEN TÜRONİYEN SENOMANİYEN ALBİYEN APSİYEN BARREMİYEN HOTRİVİYEN V ALANJİNİYEN BERİAZİYEN GEÇ KRETASE ?Güney Atlantik açıldı ?Kuzey Atlantik açılmaya başladı ?Tethiyen alanda daralma başladı ?Avustralya ve Antartika ayrıldı KRETASE Coğrafya KRETASE CoğrafyaGEÇ KRETASE Pirene dağları İspanya Fransa KRETASE Coğrafya KRETASE Coğrafya MAASTRİHTİYEN KAMPANİYEN SANTONİYEN SANTONİYEN KONİASİYEN TÜRONİYEN SENOMANİYEN ALBİYEN APSİYEN BARREMİYEN HOTRİVİYEN V ALANJİNİYEN BERİAZİYEN Pirene Okyanusu kapandı, Pirene Dağları yükseldi Pirene Okyanusu kapandı, Pirene Dağları yükseldiKRETASE KRETASE Türkiye İNTRAPONTİD OKYANUSU ?İntrapontid Okyanusu, Sakarya Zonu’nun saatin aksi yönünde dönerek Lavrasya kenarından ayrılmasıyla Jura Jura başında açılmıştır ?Vardar Okyanusu’nun doğuya doğru uzanan bir koyu şeklindedir. Hatırlatma:?Kretase’nin ortalarında, İntra-Pontid Okyanusu (İP) kuzeye, İstanbul Zonu’nun (İZ) altına doğru dalmaya başlamıştır. İP KRETASE KRETASE Türkiye İNTRAPONTİD OKYANUSU?İstanbul Zonu’ndaki ilk yaygın kalkalkalen volkanizmanın Türoniyen Türoniyen (Geç Kretase) yaşlı olması İntra-Pontid Okyanusu’ndaki dalma-batmanın Apsiyen Apsiyen- -Senomaniyen Senomaniyen sürecinde başladığına işaret eder. BERİAZİYEN VALANJİNİYEN HOTRİVİYEN BARREMİYEN APSİYEN ALBİYEN SENOMANİYEN TÜRONİYEN KONİASİYEN SANTONİYEN KAMPANİYEN MAASTRİHTİYEN KRETASE KRETASE Türkiye İNTRAPONTİD OKYANUSUKRETASE KRETASE Türkiye Batı Karadeniz Rifti Batı Karadeniz Rifti İstanbul Zonu’nun kuzeyindeki Odessa şelfinde başlayan riftleşme batı Karadeniz havzası’nın açılacağı alandır. BERİAZİYEN VALANJİNİYEN HOTRİVİYEN BARREMİYEN APSİYEN ALBİYEN SENOMANİYEN TÜRONİYEN KONİASİYEN SANTONİYEN KAMPANİYEN MAASTRİHTİYENKRETASE KRETASE Türkiye Batı Karadeniz Havzası Batı Karadeniz Havzası Erken Kretase sonları? ?Erken Erken Kretase’nin Kretase’nin sonlarında başlayan riftleşmeyle, İstanbul Zonu iki büyük transform fayla sınırlanmış küçük bir kıta parçası halinde, arkasında batı Karadeniz havzasını açarak güneye doğru hareket etmeye başlamıştır. ?Bununla eş zamanlı olarak doğu Karadeniz bloğu’nun saatin aksi yönünde dönmesiyle Batı Karadeniz havzasının doğu kesimi ve doğu Karadeniz havzası açılmaya, Slate-Diabase Okyanusu ise kapanmaya başlamıştır KRETASE KRETASE Türkiye İNTRAPONTİD OKYANUSUBERİAZİYEN VALANJİNİYEN HOTRİVİYEN BARREMİYEN APSİYEN ALBİYEN SENOMANİYEN TÜRONİYEN KONİASİYEN SANTONİYEN KAMPANİYEN MAASTRİHTİYEN KRETASE KRETASE Türkiye İNTRAPONTİD OKYANUSUKRETASE KRETASE Türkiye İntrapontid İntrapontid keneti keneti İstanbul Zonu’nun, Geç Geç Kretase’de Kretase’de başlayıp Erken Eosen’e kadar devam eden güneye doğru kayma hareketi sonucu Erken Eosen’de Erken Eosen’de kıta- kıta çarpışmasıyla İstanbul ve Sakarya zonları kenetlenmiştir.KRETASE KRETASE Türkiye Torid Torid- -Anatolid platformu Anatolid platformuKRETASE KRETASE Türkiye Torid Torid- -Anatolid platformu Anatolid platformu Şengör&Yılmaz, 1981 Türkiye’nin büyük bir kesiminin üstünde bulunduğu alanı Torid- Anatolid platformu olarak adlandırmış, bu alanı Mesozoyik ve Tersiyer’de bir bütün olarak kabul etmişlerdir. Model 1 Model 1 Not: şekil sütur zonlarının genişletilmesiyle oluşturulmuştur, şematiktir Enine kesit yeriKRETASE KRETASE Türkiye Torid Torid- -Anatolid platformu Anatolid platformu Model 1 Model 1KRETASE KRETASE Türkiye Torid Torid- -Anatolid platformu Anatolid platformu Görür ve diğerl., 1985 Kırşehir bloğu ile Torid platformunu iki ayrı parça olarak düşünmüşler ve araya Neotetis’in bir kolu olarak İç Torid Okyanusu nu, yerleştirmişlerdir Model 2 Model 2 Not: şekil sütur zonlarının genişletilmesiyle oluşturulmuştur, şematiktir Enine kesit yeriKRETASE KRETASE Türkiye Torid Torid- -Anatolid platformu Anatolid platformu Model 2 Model 2KIRŞEHİR BLOĞU Günümüzdeki konumu KIRŞEHİR BLOĞU Günümüzdeki konumuKRETASE KRETASE Türkiye Ofiyolitik napların yerleşmesi Ofiyolitik napların yerleşmesi Geç Kretase Geç Kretase, ?Tüm alpidlerde olduğu gibi Türkiye’de de Neotetis tektonik gelişmelerinin meydana geldiği bir süreçtir. ?Hemen hemen bütün levhalarda bir yaklaşma rejiminin başladığı bu dönem, devasa ofiyolitik napların yerleşmeleriyle simgelenir.KRETASE KRETASE Türkiye Ofiyolitik napların yerleşmesi Ofiyolitik napların yerleşmesi ?Torid-Anatolid platformunun hemen hemen her kesimi, Geç Kretase’de Geç Kretase’de, yaygın bir ofiyolit yerleşme dönemidir. ?Platformun bütün kuzey kenarı boyunca naplarının yerleşmesi Geç Kampaniyen-Maastrihtiyen’de gelişmiştir. BERİAZİYEN VALANJİNİYEN HOTRİVİYEN BARREMİYEN APSİYEN ALBİYEN SENOMANİYEN TÜRONİYEN KONİASİYEN SANTONİYEN KAMPANİYEN KAMPANİYEN MAASTRİHTİYEN MAASTRİHTİYENKRETASE KRETASE Türkiye Ofiyolitik napların yerleşmesi Ofiyolitik napların yerleşmesi ?Naplar, çok geniş karbonat platformları üzerine ilerlemiş, platformlar bu üzerlemenin başlaması ile birlikte çöküp alçalmaya başlamışlardır. ?İlerleyen ofiyolit naplarına nazaran platformun değişik kesimlerinde, ofiyolitlerle olan mesafeye bağlı olarak, pelajik birimler veya fliş/olistostrom çökelme ortamları gelişmiştir.Ofiyolitik napların yerleşme mekanizması Ofiyolitik napların yerleşme mekanizması K G Emirdağ-Kütahya, Eskişehir-Balıkesir kuşağı SENOMANİYEN MAASTRİHTİYEN-PALEOSEN Erken SENONİYENBozkır Ofiyolit Napı Bitlis-Pötürge Ofiyolit Napı İP Kırşehir Ofiyolit Napı Model 2 Model 2KRETASE KRETASE Türkiye Ofiyolitik napların yerleşmesi Ofiyolitik napların yerleşmesi ?Platformun kuzey kıtasal şelfi üzerinde görülen ofiyolitik olistostromlar ve Maastrihtiyen fliş çökelimi napların Maastrihriyen yerleşmesinin verileridir. ?Aynı esnada platformun kendi de ilerleyen ofiyolit örtülerinin altında çökmüştür ?İlerleyen bindirme örtüleri altında görülen seyrek mavişist metamorfizmasının gelişimi olasılıkla ofiyolit yerleşimine bağlıdır. Emirdağ-Kütahya, Eskişehir-Balıkesir kuşağı boyunca Torid- Anatolid platformu üzerinde allokton konumlu duran metamorfik kayalardaki mavişist metamorfizması buna örnek gösterilebilir. KRETASE KRETASE Türkiye Ofiyolitik napların yerleşmesi Ofiyolitik napların yerleşmesi K G Emirdağ-Kütahya, Eskişehir-Balıkesir kuşağı SENOMANİYEN MAASTRİHTİYEN-PALEOSEN Erken SENONİYENMAASTRİHTİYEN KAMPANİYEN SANTONİYEN KONİASİYEN TÜRONİYEN SENOMANİYEN ALBİYEN APSİYEN BARREMİYEN HOTRİVİYEN V ALANJİNİYEN BERİAZİYEN GEÇ KRETASE MAASTRİHTİYENKretase’de deniz düzeyi bu günkünden Kretase’de deniz düzeyi bu günkünden 100 100- -200 metre daha yüksekti. 200 metre daha yüksekti. Kuzey ve Güney kutup dairelerinde önemli buzullar gelişmedi, bu alanlarda Dinazorlar ve palmiye ağaçları mevcuttuGlobal iklim bu günkünden daha sıcaktıVolkanlar patlamakta, gökten göktaşları yağmaktaydıKretase sonu ?Dünyaya göktaşları çarptı ?Kitlesel yok olumlar meydana geldiKretase sonu Meksika Körfezine düşen göktaşının yeri