1 - Histoloji - Embriyoloji Mide ve Barsak Histolojisi MİDE VE BARSAK HİSTOLOJİSİ MİDE • Özofagus ile duodenum arasında bulunan sindirim tüpünün genişlemiş segmentidir ve diyafram altında bulunur. • Özofagus tarafından yumuşatılan besinleri alır. • Kimus • kardiya, fundus-korpus ve pilor. • 1.Tunika mukoza: Lamina epitelyalis, lamina propriya, lamina muskularis mukoza • 2.Tunika submukoza 3.Tunika muskularis 4.Tunika seroza • Çıplak gözle mide soluk gri-pembe renklidir. • Ruga • gastrik çukurcuklar (pit, foveola) • Tunika mukoza tabakası kalındır. • LAMİNA EPİTELYALİS • Mide yüzeyinin tamamı tek katlı prizmatik epitel ile döşenmiştir. • Bu epitel gastrik pitlerin içini de döşer. • Özofagusun çok katlı yassı epiteli kardiyada aniden tek katlı prizmatik epitele dönüşür. • Apikal sitoplazma köpüksü görünür. • Su, tuzlar ve lipitte çözünebilen bazı ilaçlar • LAMİNA PROPRİYA: Kan damarından zengin gevşek bir bağ dokusudur. • Mide bezleri (gastrik bezler) • Kardiyak bezler, kardiyak orifisten korpusa uzanan 2- 4 cm lik alanda yer alırlar. • gastrik pitlerin derinliği 1/4- 1/3’ü. • esas olarak mukus salgılayan hücreler, birkaç pariyetal hücre ve enteroendokrin hücreye rastlanabilir. • Pilorik bezler, pilorik antrum ve kanalda bulunurlar. • Bu bölgedeki gastrik pitlerin derinliği mukoza kalınlığının yarısı kadardır. • boyun mukus hücrelerine benzeyen, mukus salgılayan hücreler, birkaç pariyetal ve enteroendokrin hücreye rastlanabilir. • Fundik bezler fundus ve korpusta yer alan ve midede en geniş yeri kaplayan bezlerdir. • Gastrik pitler mukozanın 1/4’üne kadar uzanır. • istmus, boyun ve bazal. • Bu bezlerde beş büyük hücre bulunur; – Esas hücre, – Pariyetal hücre, – Boyun mukus hücresi, – Kök hücre – Enteroendokrin hücre. • Gastrik bez hücreleri gastrik sıvıyı üretir. 1. Hidroklorik asit (HCl),. 2. Pepsin 3. Mukus 4. İntrensek faktör, Enteroendokrin hücrelerden, Birde rennin enzimi vardır. • ESAS (ZİMOJENİK, ŞEF) HÜCRELER: Bezlerin bazalinde yer alan bu hücreler protein salgılayan hücre (zimojen) özelliği gösterirler. • Kardiya bezlerinde, pilor antrumunda • Enine kesitlerde piramidal şekilli izlenen bu hücrelerin çekirdekleri yuvarlak ve bazal konumludur, çekirdekçik belirgindir. • pepsinojen ve az miktarda lipaz • PARİYETAL (OKSİNTİK) HÜCRELER: En yoğun olarak boyun ve istmusta bulunurlar. • büyük, yuvarlak veya piramidal şekilli • sitoplazmaları asidofil boyanır. • intraselüler kanaliküllerin • Proton pompası • tubuloveziküller • gastrin, histamin ve asetilkolin için membran reseptörlerine sahiptir. • Hidroklorik asit, intrensek faktör (IF), transforming growth faktör- alfa (TGF ?), katepsin A ve katepsin H üretilir. • Boyun Mukus Hücreleri: • Enteroendokrin Hücreler: • Kök hücreler • ENTEROENDOKRİN HÜCRELER: Mide bezlerinde parakrin özellik gösteren enteroendokrin hücreler de bulunur. • pilorik antrumda ve bezlerin bazalinde • Genellikle saydam, boyanmayan sitoplazmalı piramidal şekilli küçük hücrelerdir. • EC, ECL, G, D, • Mide yüzey epitelinin yaklaşık yaşam süresi 3-5 gündür. • Gastrik bezlerin istmusundaki mitotik aktivite ile devamlılık sağlanır. • Bunlar içinde en uzun yaşam süresine pariyetal hücre (150-200 gün)sahiptir. • Lamina muskularis mukoza • Tunika submukoza • Tunika muskularis • Tunika seroza • Mide ile anüs arasında kalan sindirim kanalı bölümü barsak adını alır. Barsaklar da, ince ve kalın barsaklar olarak ikiye ayrılır. İNCE BARSAK • İnce barsak, sindirim olayının tamamlandğı ve sindirilen maddelerin emildiği sindirim kanalının en uzun bölümüdür. • Yaklaşık 6 metre uzunluğundadır. • Duodenum (25 cm), jejunum (2,5 m) ve ileum (3,5 m) olmak üzere üç bölümü bulunan ince barsakta, fonksiyonların en iyi şekilde yapılabilmesi için mukoza yüzey alanını arttırıcı bazı yapısal değişiklikler görülür. Bunlar: • 1. Plika sirkülaris (Kerckring Valvülleri): • 2. Villuslar: • 3. Barsak bezleri (Lieberkühn kriptaları) • 4. Mikrovillus: • Tunika mukoza • Tunika submukoza • Tunika muskularis • Tunika seroza • Epitel: İnce barsağın iç yüzünü örten epitel tek katlı prizmatiktir. 2 tip hücre vardır: •1. Silindirik epitel hücresi (enterosit) •Mikrovillus •Dipeptidaz, disakkaridaz •Glikokaliks • 2. Goblet hücresi: • PAS • Mukus • Enterosit ve goblet hücrelerinin yenilenme hızı 5-6 gündür • Lamina propriya; içinde barsak bezlerinin gömülü olduğu gevşek bağ dokusudur. • Lieberkühn kriptaları (Barsak bezleri): Lamina propria içinde yer alan basit tubuler bezlerdir. Muskularis mukozaya kadar uzanır. Bez epiteli farklı hücrelerden oluşur: • 1. Emilim yapan silindirik hücre • 2. Goblet hücresi • 3. Paneth hücresi: • Bezin bazal bölümünde • Seröz • 20-30 gün • Bazal sitoplazma bazofilik • Apikal sitoplazma granüller • TNF-?, lizozim, ?-defensin, arjininden zengin protein, çinko • 4. Enteroendokrin hücreler – Gastrin – Sekretin – Kolesistokinin – Motilin – Somatostatin – Histamin – VİP – GİP – Bombesin • 5. İndiferensiye (farklılaşmamış) epitel hücresi • M (microfold) hücreleri • Lamina Muskularis Mukoza: • Tunika Submukoza: – Brunner bezleri (Urogastron) • Tunika Muskularis: • Tunika Seroza: Barsak bölümleri için bazı tanınma kriterleri • Duodenum: İlk, 5 cm’lik luminal yüzeyi oldukça düzdür. Villuslar yaprak şeklindedir. Submukozada, bileşik tübüler bezler (Brunner bezleri) bulunur. Karaciğer ve pankreasın boşaltım kanalları duodenuma açılır. • Jejunum: Villuslar, parmak şeklindedir. Goblet hücrelerinin sayısı artmıştır. • İleum: Villuslar, uzun fakat seyrektir. Diğer bölgelere göre, daha az absorbtif hücre bulunur, fakat goblet hücrelerinin sayısı oldukça fazladır. Peyer plakları en belirgin özelliğidir. • Kolon: Villuslar bulunmaz, Lieberkühn kriptalarında goblet hücreleri çok sayıdadır. Dış longitudinal kas tabakası, üç ayrı tenya koli halindedir. Ileum, H&E, x3 Ileum, H&E, x3 KALIN BARSAK • Kalın barsaklar çekum, kolon (çıkan, transvers, inen ve sigmoid kısımları bulunur), appendiks, rektum ve anal kanaldan meydana gelir. • Yaklaşık 180 cm uzunluğunda olan kalın barsakların başlıca görevleri: • -Absorbsiyon: • -Mukus sekresyonu: • -Feçesin depolanmasını • İnce barsaklardan farklı olarak villus ve plika sirkülaris yoktur. • İnce barsaklarda bulunmayan bazı oluşumlar da dikkati çeker. Bunlar; • tenya koli • haustra • appendises epiploika • Tunika Mukoza: • Epitel: • Lamina propria: • Tunika submukoza • Tunika Muskularis: • Tunika Seroza: APPENDİKS • 7-10 cm uzunluk 5-8 mm genişlik • Daha az barsak bezleri • Tenya koli yok • Lenfoid doku REKTUM • Kolona benzer bir yapıdadır. Kolondan farklı özellikleri: • 1. Bezler daha uzundur. En uzun barsak bezleri rektumdadır ve hemen tümüyle goblet hücreleriyle döşelidir. • 2. Üst kısımdan alta doğru gittikçe, serozanın yerini adventisya alır. • 3. Lenfoid doku daha azdır. • 4. Tunika muskularis, tekrar kapalı bir duvar oluşturur. ANAL KANAL • Kolumna analis (morgagni kolonları) • Pektinat çizgi • Kolorektal zon, anal transizyonel zon, skuamoz zon • Hemoroid • İç anal sfinkter, dış anal sfinkter