Genel Jeoloji Mineraller ve Kayaçlar - 3 ANDEZ İ T Y ü zey kayacANDEZ İ TANDEZ İ TS İ YEN İ T Derinlik kayacOBS İ D İ YENBAZALTBAZALTBAZALTTRAK İ TULTRAMAF İ KT Ü F KapadokyaT Ü F VOLKANLAR Magman n yery ü z ü nde veya yery ü z ü ne yak n derinliklerdeki faaliyetine volkanizma denir. Bu s rada s v kat ve gaz hallerinde yery ü z ü ne ç kan magma de ğ i şik bi ç imde volkanlar (yanarda ğ lari) meydana getirir. Her volkan yer i ç inin ( ö zellikle ü st mantonun)yery ü z ü ne ç km s bir par ç as say l r. Volkan n şekli ve yap s onu olu şturan magman n fiziko kimyasal ö zelli ğ inin ta şla şm s bir ö rnegidir.Volkanik faaliyetin en ö nemli nedeni , gazlar n magmadan ayr l s d r. Normal olarak , y ü ksek bas n ç alt nda magma i ç erisinde erimi ş halde bulunan ç e şitli gazlar bas nc n azalmas ile magmadan ayr l r ve b ü y ü k bir g üç le yery ü z ü ne ç kmak ister.Bas nc n azalmas veya kalkmas ile magma k ö p ü r ü r ,hafifler ,daha ak c bir hal al r,daha kolay p ü sk ü rme ö zelligi kazan r.    Volkan T ü rleri   Tabla Ş eklinde Volkanlar: • Fazla ak ı c ı bazaltik lavlar ı n yer kabu ğ unun yar ı k ve çatlaklar ı ndan ç ı karak geni ş alanlara yay ı lmalari ile meydana gelen volkan ş ekilleridir. Bunlar ı n kal ı nl ı klar ı binlerce metre olabilir. Kalkan Volkanlar: • Koyu bazaltik lavlar ı n dar kanallardan yava ş yava ş ç ı kmas ı ile meydana gelen az e ğ imli –hafif kubbemsi yap ı lard ı r. Bunlar ı n yatay kesitleri genellikle daireseldir. Yamaçlar ı n egimi en çok 10 o olup volkanlar ı n ş ekli böylece kalkana benzemektedir. Patlama veya çökelme nedeniyle lav kubbesinin ortas ı nda ço ğ u kez geni ş bir kazan, bir kaldera ortaya ç ı kar.Strato Volkanlar: B ü y ü k ,uzun s ü re aktif ve bile şimi daha ç ok andezitik, dasitik ve riyolitik olan lav ak ntilar ile birlikte piroklastik d ö k ü nt ü ler ç karan volkanlard r. Piroklastik malzemeler genellikle lav miktar ndan fazlad r. B ö ylece ,b ü y ü k volkanik konilerin yama ç lar piroklastik koniler gibi dik ve binlerce metre y ü kseklikte olabilir. Strato volkanlar (karma volkanlar) par ç al malzeme ile birlikte vizkoz lav ç karan ve ç ok dik konik tepeler olusturan bir volkan olarak tan mlan r. Andezit ve riyolit kitalarda yayg n bulundu ğ undan karma volkanlarda k talarda okyanuslardan daha yayg n bulunurlar.  Volkan Yap lar   MAAR: • Bir veya birkaçkez patlamalarla meydana gelen ve yanl ı zca (tüflerden )küllerden olusan krater biçimindeki volkanlara maar denir. Bunlar ı n çogunlu ğ u dairesel göller ş eklinde bulunurlar. Kuru olanlar ı da vard ı r.Türkiye ’ de Nev ş ehir ve Karap ı nar çevresinde yer alan Ac ı göl, Tuzla gölü ,Mekke gölü maar ş eklinde kraterlerdir. Maarlar yeryüzü seviyesine kadar aş ı nd ı klar ı nda alttan içerisi tüfle dolu bir baca ortaya ç ı kar bunlara volkan embriyolar ı da denir. KÜL VOLKANI: • Baz ı volkan konileri yanl ı zca küllerden olu ş mu ş tur.Bunlar ı n ş ekilleri düz ve muntazamd ı r. Genellikle birle ş ik volkan bölgelerinde di ğ er büyük yap ı lar aras ı nda yer al ı r.LAV: P ü sk ü rme s ras nda y ü zeye ç kan magma Lav ad n al r. Yanarda ğ n yama ç lar ndan ,lavdan olu şan bir nehir gibi akan lav ak nt s n n zamanla so ğ uyup kat la şmas yla volkanik kayalar olu şur. Bir yanarda ğ p ü sk ü rmesi s ras nda s k şm ş gazlar n patlama bi ç iminde kurtulmas sonucu havaya f rlayan lav k ü tlelerine piroklastlar denir. En iri piroklastlar bomba ve bloklard r. S Ö NM ÜŞ VOLKANLAR: Son 10.000 y l i ç inde hi ç bir etkinlik g ö stermemi ş yanarda ğ lar s ö nm üş olarak tan mlan r. Bunlar n yeniden etkin duruma gelme olas l ğ yok gibidir. Ancak ç ok enderde olsa s ö nm üş yanarda ğ n p ü sk ü rd ü ğ ü olur. S ö nm üş oldu ğ una inan lan Meksika’da ki El Chichon yanarda ğ 1982 y l nda beklenmedik bi ç imde tekrar p ü sk ü rm üş t ü r.UYUYAN VOLKANLAR: Herhangi bir etkinlik belirtisi g ö stermemesine kar ş l k ,g ü n ü n birinde yeniden p ü sk ü rme olas l ğ olan yanarda ğ lar i ç in bu terim kullan lr. Bunun yan s ra g ü n ü m ü zde p ü sk ü rmeyen ve g ü ncelle ştirilmi ş etkinlik s n f na giren yanarda ğ lar da ayn bi ç imde tan mlan r. Baz uyuyan yanarda ğ lar k ü k ü rt ve karbondioksit gibi volkanik gazlar ç kar r. DERS B İ TT İ