Mineraloji ve Petrografi Mineraloji - Petrografi M M İ İ NERALOJ NERALOJ İ İ - - PETROGRAF PETROGRAF İ İ VI. Yar VI. Yar ı ı y y ı ı l (2+2) l (2+2) Dersin Sorumlusu: Dersin Sorumlusu: Prof. Dr. Sabah YILMAZ Prof. Dr. Sabah YILMAZ Ş Ş AH AH İ İ N N ( ( sabahys sabahys @ @ istanbul istanbul .edu.tr) .edu.tr) Uygulama Asistan Uygulama Asistan ı ı Ara Ara ş ş . G . G ö ö r. Melda K r. Melda K ÜÇÜ ÜÇÜ KDEM KDEM İ İ RC RC İ İMineraloji Mineraloji - - Petrografi Petrografi D D ö ö nem Boyunca Etkinlikler nem Boyunca Etkinlikler - - Laboratuvarda Laboratuvarda dosya haz dosya haz ı ı rlama rlama - - Haftal Haftal ı ı k ya da ayl k ya da ayl ı ı k k ö ö devler devler - - K K ı ı sa s sa s ı ı nav/ nav/ Quiz Quiz - - Ara s Ara s ı ı nav nav - - Ç Ç atalca veya Gebze Y atalca veya Gebze Y ö ö resine Arazi Gezisi resine Arazi Gezisi - - (imkanlar (imkanlar ö ö l l çü çü s s ü ü nde) nde) - - Final s Final s ı ı nav nav ı ı (S (S ı ı navlarda % 40 navlarda % 40 - - 50 oran 50 oran ı ı nda Uygulama k nda Uygulama k ı ı sm sm ı ı olacakt olacakt ı ı r) r)Uygulama Dersi; Uygulama Dersi; ? ? Uygulama dersinde mineral ve kaya Uygulama dersinde mineral ve kayaç çlar, lar, mineralojik mineralojik- - petrografik petrografik olarak incelenecektir. olarak incelenecektir. ? ? Bu inceleme esnas Bu inceleme esnası ında, dosya ka nda, dosya ka ğı ğıd dı ına mineral ve/veya kaya na mineral ve/veya kayaç ç ç çizilecek izilecek, , fiziksel fiziksel ö özellikleri tan zellikleri tanı ımlanacak mlanacak ve ve boyanacakt boyanacaktı ır. r. Bunun i Bunun iç çin, derse in, derse boya kalemleri boya kalemleri getirilecektir. getirilecektir. ? ? Haz Hazı ırlanan dosyalar d rlanan dosyalar dö önem sonunda de nem sonunda de ğ ğerlendirilerek, Final erlendirilerek, Final notuna yans notuna yansı ıt tı ılacakt lacaktı ır. r. Kaynaklar Kaynaklar ? ? Mineraloji Ders notlar Mineraloji Ders notları ı ( (Prof.Dr Prof.Dr. H . Hü üseyin Yal seyin Yalç çı ın, Cumhuriyet n, Cumhuriyet Ü Üniversitesi) niversitesi) ? ? Petrografi Ders notlar Petrografi Ders notları ı (Yrd. (Yrd.Do Doç ç.Dr .Dr. . Nazmi Nazmi Otlu, Cumhuriyet Otlu, Cumhuriyet Ü Üniversitesi) niversitesi) ? ? Mineraloji Mineraloji- -Petrografi Ders Notlar Petrografi Ders Notları ı ( (Prof.Dr Prof.Dr. Timur USTA . Timur USTAÖ ÖMER, MER, İ İ. .Ü Ü.) .) ? ? Petrografi Petrografi- -Petroloji Ders Notlar Petroloji Ders Notları ı ( (Prof.Dr Prof.Dr. Sinan, . Sinan, Ö Öngen ngen, , İ İ. .Ü Ü.) .) ? ? Magmatik, Metamorfik, Magmatik, Metamorfik, Sedimanter Sedimanter Petrografi Ders Kitaplar Petrografi Ders Kitapları ı (Prof. (Prof. Dr. Yavuz Erkan, Hacettepe Dr. Yavuz Erkan, Hacettepe Ü Üniv niv. Yay . Yayı ınlar nları ı) ) ? ? Mineraloji kitab Mineraloji kitabı ı ( (Prof.Dr Prof.Dr. . Mefail Mefail Yeniyol Yeniyol) ) ? ? Ç Çe e ş şitli Jeoloji dergi ve makaleleri itli Jeoloji dergi ve makaleleri ? ? Genel Jeoloji, Genel Jeoloji, İ İhsan Ketin hsan Ketin İ İT TÜ Ü Yay Yayı ınlar nları ı ? ? Ç Çe e ş şitli itli Ü Üniversitelerin Mineraloji niversitelerin Mineraloji- -Petrografi Ders notlar Petrografi Ders notları ı ( ( İ İT TÜ Ü, Kocaeli , Kocaeli Ü Üniv niv., ...) ., ...) ? ? İ İnternette, Mineraloji nternette, Mineraloji- -Petrografi ile ilgili web siteleri Petrografi ile ilgili web siteleriGENEL KAVRAMLAR GENEL KAVRAMLAR ? ? Mineral Mineral ? ? Kristal Kristal ? ? Amorf Amorf ? ? Mineraloji Mineraloji ? ? Mineralojinin ilgili oldu Mineralojinin ilgili oldu ğ ğ u alanlar u alanlar ? ? Kaya Kaya ç ç ? ? Petrografi Petrografi ? ? Petroloji Petroloji ? ? Petrojenez PetrojenezAmetist (Kuvars) Apofillit Kuvars Kuvars Mineral: Mineral: Do ğal olarak olu şan, katı, homojen, genellikle inorganik, oldukça düzenli atom dizilimine ve belirli bir kimyasal bile şime sahip olan maddelere mineral denir. Kristal: Yapıta şları üç boyutlu, düzenli bir geometrik dizilim gösteren homojen nitelikteki katı maddelere kristal denir. Mineralden farkı doğal olma şartının olmamasıdır. Amorf (camsı/izotrop): Kimyasal yapı ta şlarının (atom, iyon ve molekül) diziliminde düzensizlik olan ve fiziksel özelliklerin tüm yönlerde aynı olduğu maddelere amorf denir. Mineraloji: Minerallerin geometrik şekillerini, iç yapılarını, fiziksel-kimyasal özelliklerini ve bunlar arasındaki ili şkileri inceleyen bir bilim dalıdır. Amorf kuvars Amorf kuvars Kristalin kuvars Slow Cooling - bigger minerals with distinct crystal structureFast cooling - very fine grained, not crystalline Not a mineral!!!!!!Mineraller Zümrüt Granat Ametist Kuvars ve götit KuvarsMineralojinin Mineralojinin İ İ lgili Oldu lgili Oldu ğ ğ u Bilim u Bilim Dallar Dallar ı ı ? ? Jeoloji Jeoloji ? ? Matematik, Matematik, ? ? Kimya , Kimya , ? ? Fizik Fizik ? ? Co Co ğ ğrafya, rafya, ? ? Biyoloji Biyoloji ? ? Fizikokimya, Fizikokimya, ? ? Metalurji Metalurji, , ? ? Ziraat, Ziraat, ? ? Topo Topo ğ ğrafya rafya, , ? ? Jeofizik, Astrofizik Jeofizik, Astrofizik ? ? İ İn n ş şaat, aat, Zeminbilimi Zeminbilimi, , ? ? T Tı ıp ve Eczac p ve Eczacı ıl lı ık k PETROGRAF PETROGRAF İ İ ? ? Kaya Kayaç ç: : Bir veya birden fazla mineralden olu Bir veya birden fazla mineralden olu ş şan, belli bir jeolojik an, belli bir jeolojik b bü üt tü ünl nlü ü ğ ğü ü olan, kat olan, katı ı, do , do ğ ğal maddelere kaya al maddelere kayaç ç denir. denir. ? ? Petrografi: Petrografi: Kaya Kayaç çlar ları ın mineralojik bile n mineralojik bile ş şimlerini, yap imlerini, yapı ısal ve dokusal sal ve dokusal ö özelliklerini inceleyen, kaya zelliklerini inceleyen, kayaç çlar ları ı olu olu ş şum ko um ko ş şullar ulları ına / na / ş şekillerine, ekillerine, kimyasal ve mineralojik bile kimyasal ve mineralojik bile ş şimlerine ve yap imlerine ve yapı ı/doku ili /doku ili ş şkilerine g kilerine gö öre re tan tanı ımlamaya ve adland mlamaya ve adlandı ırmaya rmaya ç çal alı ş ı şan bir bilim dal an bir bilim dalı ıd dı ır. Yani r. Yani tan tanı ımsald msaldı ır ( r (descriptive descriptive). ). ? ? Petroloji: Petroloji: Kaya Kayaç çlar ları ın olu n olu ş şumlar umları ı ile ilgili t ile ilgili tü üm sorunlar m sorunları ın n a aç çı ıklanmas klanması ı, , ç çe e ş şitli kaya itli kayaç ç t tü ürlerinin zaman ve mekan bak rlerinin zaman ve mekan bakı ım mı ından ndan birbirleri ile olan ili birbirleri ile olan ili ş şkilerinin ortaya kilerinin ortaya ç çı ıkar karı ılmas lması ı ise ise yorumsal yorumsal ( (ı ınterpretative nterpretative) ) bir bilim dal bir bilim dalı ı olan olan petroloji petroloji’ ’nin nin ö ödevidir. devidir. ? ? Petrojenez Petrojenez: : Kaya Kayaç çlar ları ın k n kö ökenini inceleyen bilim dal kenini inceleyen bilim dalı ına na petrojenez petrojenez denir. denir.1. 1. Magmatik kaya Magmatik kayaç çlar lar - - pl plü ütonik tonik/ /intr intrü üzif zif/sokulum/derinlik /sokulum/derinlik - - volkanik/ volkanik/extr extrü üzif zif/p /pü üsk skü ür rü ük/y k/yü üzey zey - - subvolkanik subvolkanik/ /subpl subplü ütonikdamar tonikdamar/ /yar yarı ıderinlik derinlik 2. Metamorfik/ba 2. Metamorfik/ba ş şkala kala şı şım kaya m kayaç çlar lar 3. 3. Sedimanter Sedimanter/ /tortultabakal tortultabakalı ı kaya kayaç çlar lar YERKABU ĞUNDA KAYA KAYA Ç Ç LAR LAR Kaya Kaya ç ç lar lar ı ı n yerkabu n yerkabu ğ ğ unda bulunu unda bulunu ş ş oranlar oranlar ı ı; ; Hacım olarak; - - Magmatik ve metamorfik kaya Magmatik ve metamorfik kayaç çlar % 95, lar % 95, - - Sedimanter Sedimanter kaya kayaç çlar % 5, lar % 5, Yeryüzünde kapladıkları alan olarak; - - Magmatik ve metamorfik kaya Magmatik ve metamorfik kayaç çlar % 25, lar % 25, - - Sedimanter Sedimanter kaya kayaç çlar % 75, lar % 75,Granit Magmatik derinlik ( Magmatik derinlik (pl plü ütonik tonik) kaya ) kayaç çlar ları ıGranite MineralogyMagmatik y Magmatik yü üzey (volkanik) kaya zey (volkanik) kayaç çlar ları ı Volkanlar ve volkanik kaya Volkanlar ve volkanik kayaç çlar larMetamorfik kayaçlarMetamorphic RocksSedimanter Sedimanter kaya kayaç çlar ve Fosiller lar ve FosillerClastic ChemicalDünyadaki Büyük Levhalar Türkiye Levhası8 cm tourmaline crystals 8 cm tourmaline crystals from pegmatite from pegmatite 5 mm gold from a 5 mm gold from a hydrothermal deposit hydrothermal depositBowen’s Reaction Series Ferromagnesian Felsic (Fe,Mg) 2 Si 4 O 16 (Ca,Mg,Fe)Si 4 O 12 (Ca,Mg)Si 4 O 11 (K,Fe,Mg)Si 4 O 10 (K,Al)Si 4 O 10 Si 4 O 8 (Na,Ca)Al 1-2 Si 2-3 O 8 CaAl 2 Si 2 O 8 NaAlSi 3 O 8 KAlSi 3 O 8AMORPHOUS AMORPHOUS AMBER AMBER TRICLINIC TRICLINIC MONTEBRASITE MONTEBRASITE MONOCLINIC MONOCLINIC GYPSUM GYPSUM ORTHORHOMBI ORTHORHOMBI C C TANZANITE TANZANITE TRIGONAL TRIGONAL QUARTZ QUARTZ variety variety - - AMETHYST AMETHYST HEXAGONAL HEXAGONAL BERYL BERYL TETRAGONAL TETRAGONAL WULFENITE WULFENITE ISOMETRIC ISOMETRIC DIAMOND DIAMOND SOME SYMMETRY EXAMPLES SOME SYMMETRY EXAMPLES