Bilimsel Araştırma Yöntemleri nitel Araştırma Yöntemleri B İ L İ MSEL ARA Ş TIRMA YÖNTEMLER İ Prof. Dr. Mustafa Ergün AKÜ - E ğ itim Fakültesi Nitel Ara ş t ı rma YöntemleriBilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Ba ş l ca iki ara ş t rma metodolojisi vard r: niceliksel ara ş t rma ( quantitative research ) ve niteliksel ara ş t rma ( qualitative research ) Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Biyoloji, kimya, fizik, m ü hendislik gibi do ğ a bilimleri alanlar nda ara şt rmalar g ö zlem ve ö l ç meye dayan r. G ö zlem ve ö l ç melerin tekrarlanabildi ğ i ve objektif yap ld ğ ara şt rmalara niceliksel, say sal ( “ quantitative ” ) ara ş t rma denir . Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Psikoloji, sosyoloji, antropoloji, e ğitim gibi sosyal bilim alanlar nda insan ve toplum davran ş lar incelenmektedir . Bu davran ş lar say larla a ç klamak zordur . Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Ö l çü mler bize ka ç ki şinin nas l davrand ğ n g ö sterir, ama “ ni ç in? ” sorusuna cevap veremez.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü İ nsan ve grup davran ş lar n n “ni ç in”ini anlamaya y ö nelik ara ş t rmalara niteliksel ( “ qualitative” ) ara ş t rma denir . Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Nitel ara ş t rmalar d ü nyan n sosyal y ö n ü ile ilgilenir ve ş u sorulara yan t arar: İ nsanlar ni ç in b ö yle davran r? Kanaatler ve vaziyet al ş lar nas l olu ş ur? İ nsanlar ç evrelerinde olup bitenden nas l etkilenir? K ü lt ü rler ni ç in ve nas l geli ş ir? Sosyal gruplar aras ndaki farklar nelerdir?Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Nitel ve nicel ara ş t ı rmalar aras ı ndaki farklarBilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Nitel ara ş t rma Ni ç in? Nas l? Ne ş ekilde sorular na yan t arar. Nicel ara ş t rma Ne kadar? Ne miktarda? Ne kadar s k, Ne kadar yayg n? sorular na yan t arar. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Nitel ara ş t rma ki ş ilerin kanaatleri, tecr ü beleri, alg lar ve duygular gibi subjektif verilerle (data) me ş gul olur. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Nitel ara şt rma bir sosyal olay do ğ al ortam ve do ğ al olu şumu i ç inde tasvir eder. Deneysel nicel ara şt rmalar gibi olay n de ğ i şkenleriyle oynamaz.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Nitel ara ş t rma bir durumu ili ş ki ba ğlant lar i ç inde anlamaya ç al ş r ( holistic perspective ) . Bir olay etkileyen de ği ş kenleri kendisi ortaya ç kar r.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Nicel ara şt rma teori ve denence ile ba şlar (deduktif). Nitel ara şt rma ise ara şt rma sonunda kavram ve teoriler olu şturur (induktif). Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Nitel ara ş t rmalarda veriler g ö zlem, m ü lakat ve anket yoluyla toplan r. Zaman al c olmas dolay s yla k üçü k ö rneklemler ( small samples ) ü zerinde ç al ş l r. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Qualitative Research Quantitative Research Subjective Objective Phenomenological Scientific Anti positivist Positivist Descriptive Experimental Naturalistic Contrived Inductive Deductive Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Nitel ara ş t rma desenlerinin d ö rt ana ç e ş idi: 1) Fenomenoloji ( phenomenology ) 2) Etnografi ( ethnography ) 3) G ö m ü l ü teori ( grounded theory ) 4) Ö rnek olay ( case study ) Ba ş ka bir ara ş t rma deseni tipi de saha taramas (survey)d r. Ama bu hem niteliksel hem de niceliksel alabilir. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Fenomenoloji: Nitel ara ş t rmalar n bir t ü r ü d ü r. Fenomenler olaylar, durumlar, tecr ü beler veya kavramlar olabilir. Mesela, okul ba ş ar s zl ğ n n gen ç lerin uyu ş turucu kullan m yla ili ş kileri ara ş t r l p tasvir edilebilir. Bir konuyu ayd nlatma, oraya dikkat ç ekmeBilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Etnografi Bir halk n, bir k ü lt ü r grubunun gelenekleri, inan ç lar , birbiriyle ba ğlant lar vs tasvir edilir ( descriptive studies ) . Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Gömülü teoride, ara ş t ı rmac ı veri toplarken veya yorumlarken datalar ı n içine gömülü olan teoriyi ortaya ç ı kart ı r ve ara ş t ı rma boyunca yeni kavram ve teorilere ula ş abilir (ruhsal ihtiyaçlar kavram ı dini olmaktan ç ı kar, bar ı ş a, sevgiye dayal ı yeni bir kavrama dönü ş ür).Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Örnek olay incelemesi (Case study), tek bir olay ı veya birkaç olay ı derinlemesine inceleme demektir. Bazen bir zaman dilimindeki sosyal olaylar da incelenebilir. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Veri toplamada nitel yakla ş mlar (q ualitative approaches to data collection ) Bireysel g ö r üş me, m ü lakat ( individual interviews ) Grup g ö r üş mesi ( focus groups ) G ö zlem ( observation ) Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü M ü lakat (i nterview ) S k yap land r lm ş ( highly structured ) , Gev ş ek yap land r lm ş ( semi structured ) ve Yap land r lmam ş ( unstructured ) g ö r üş meler olarak üç e ayr l r .Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü S k yap land r lm ş m ü lakatta sorular ö nceden belirlenmi ş tir ve herkese ayn sorular sorulur (anket gibi). Gev ş ek yap land r lm ş m ü lakatta baz a ç k u ç lu ( open ended ) sorular vard r. G ö r üş en ve g ö r üş veren baz konularda derine gidebilir. Yap land r lmam ş m ü lakatta sorular serbesttir. İ stenilen konuda derinlemesine gidilebilir. Verilen cevaplar y ö nlendirici olur. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Grup görü ş mesi (Focus groups) Bazen birçok ki ş iden görü ş toplamak yerine bir uzmanlar grubundan görü ş almak, gerçe ğ in daha do ğ ru anla ş ı lmas ı n ı sa ğ lar. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü G ö r üş me gruplar n n 6-10 ki şiden olu şmas en uygun olan d r. Daha az g ü vensiz, faha fazlas zordur. r Bir ara şt rmada birka ç grubun g ö r üş leri al n rsa daha iyi olur. Tek grubun g ö r üş lerine dayanmak yanl ş olabilir.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Gözlem (Observation) Nitel verilerin hepsi do ğ rudan görü ş melerle sa ğ lanamaz. Bazen ba ş kalar ı n ı n gözlem ve dü ş üncelerinden ziyade do ğ rudan gözlem yapmak daha güvenilirdir. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Gözlemle veri toplama teknikleri (Techniques for collecting data through observation) Yaz ı l ı tasvirler (Written descriptions) Video kay ı tlar ı (Video recording) Foto ğ raf ve malzemeler (Photographs and artefacts) Yaz ı l ı kaynaklar (Documentation). Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Nitel ara ş t ı rma yapanlar ı n iyi gözlem yapabilme, insanlarla ı l ı ml ı ili ş kiler kurabilme, dinleyebilme ve verileri iyi analiz edebilme gibi becerilerinin olmas ı gerekir.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Unutulmamas gereken bir ba ş ka nokta da, niteliksel verilerin istatistiksel analizlerinin yap labilmesi i ç in, ö nce ü zerinde bir dizi ç al ş malar yap lmas gerekir.