Jeoloji Normal Faylar 1 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları Normal Faylar Genişlemeli tektonik rejimlerde (extensional tectonic regime) oluşan önemli yapılar olup bu rejimlerin genel bir göstergesi sayılırlar.2 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları3 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları •Tavan bloğun taban bloğuna göre aşağı hareket ettiği eğim atımlı fay; • Genelde genç birimler yaşlı kayaçların üzerine gelir; • Fayı da kesen düşey kesitte stratigrafinin bir bölümü kaybolur; • NFların büyük bir bölümü yüksek açılı (60º) yapılardır, fakat düşük açılı (<30º) hatta yataya yakın NF’lar da vardır; • Tavan bloğun aşağı hareketi sonucu, NF’lar kıta kabuğunda uzama veya genişlemeye neden olurlar • NFlar tek bir kırık düzlemi veya birbirine paralel ve paralel olmayan çok sayıda kırıkla tanımlanan fay zonları da oluştururlar; • İkincil fayların büyük bir bölümü Ana (Master) faydan ayrılan (branch or splay) kollardır: sintetik veya antitetik •Harita görüntüsünde, faylar örgülü (anastomosing) desen, kesitler de ise gül (flower) veya palmiye ağacı (palm-tree) deseni sunarlar; •NFlar genelde kenarları sintetik faylarlar sınırlanan tipik basamak (step) veya üst üste gelme (overlapping) deseni oluştururlar. Bir tabakanın normal faylanma ile esnemesi (stretching).4 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları NFlar tek bir kırık yüzeyi veya birbirine paralel veya paralel olmayan bir seri (fay zonu) oluşturabilirler: • Harita görüntüsünde, faylar örgülü (anastomosing) deseni oluştururken, • kesitte bu yapılar gül- veya palmiye ağacı deseni gelişir. İkincil fayların büyük bir bölümü ana (master) faydan ayrılan (dallanan) sintetik ve antitetik yapılardır. Harita kesit5 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları Normal Fay ile Birlikte Gelişen Yapılar Ana fay ve birlikte gelişen ikincil yapılar; düşük açılı normal faylar ve tavan bloklarında gelişen bindirimli fay blokları (Twiss & Moores 1992)6 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları Normal faylarda gelişen sintetik (s) ve antitetik (a) faylar H: horst, G: graben7 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları http://www.geology.wisc.edu/courses/g112/Images/salv_faults.jpg8 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları Tavan bloğun aşağı doğru hareket etmesi sonucu Normal Faylar kıta kabuğunda uzamaya ve genişlemeye neden olurlar. Listrik (kavisli) faylar Fay düzlemi yüzeye yakın kesimlerde oldukça dik, derinlere doğru düşük eğimli veya yataya yakın konumdaki faylara listrik fay (kavisli fay) denir. Listrik fayın genel bir kesiti9 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları10 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları Sismik kesitte görülen, listrik faylarla ilişkili büyüme fayı, roll over antiklinal, antitetik ve sintetik faylar. Büyeme fayı (growth fault) ve ters sürüme kıvrımı. (a)tabakaların faylanmadan önceki durumu, (b) tabakaların faylanmadan sonraki durumu11 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları d: tavan ve taban blok arasında oluşan boşluk; yatay genişleme/açılma. (A) Yeni başlayan faylanma ve kıtasal bloklar: tavan bloğun L uzunluğu sabit kalır. (B) tavan bloğun kavisli fayın planar kesiminde d mesafesi kadar rijid yer değiştir- mesi/kayması, bloğun diğer ucunda jeolojik olarak anlamsız bir aralık/boşluk (gap) oluşturur. Kavisli (Listrik) bir nomal fay üzerindeki yer değiştirmenin (deplasman) geometrisi: ‘rollover’ antiklinal oluşumu ve antitetik normal faylanma. Twiss & Moores 199212 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları (C) tavan bloğuna yayılmış deformasyon tavan bloğun fay düzlemi ile temasını kaybetmemesine imkan verir; deformasyon tavan blokdaki katmanların ‘rollover’ antikline dönüşmesi ile neticelenir. aralık/boşluk Sıyrılma fayı Twiss & Moores 199213 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları Büyüme faylarının ve ters sürüme kıvrımlarının (reverse drag folds) oluşum mekanizması14 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları Normal Fayların Tektonik Ortamı • Uzaklaşan levha sınırları & Okyanus ortası sırtlar • Riftler • Diyapir ve domların tepe kısımları • Büyük ölçekli antiklinallerin tepe kısımları • Hendeklerin dış duvarları • Graviteye bağlı olarak gelişen kütle kaymalarının ürettiği büyüme faylarının yüksek açılı üst kesimleri • Yay-ardı havzalar • Doğrultu atımlı faylar boyunca gelişen transtansiyonel ortamlar: Gevşeyen büklüm gevşeyen sıçrama15 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları Uzaklaşan Levha Sınırları & Okyanus Ortası Sırtlar16 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları17 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders NotlarıProf.Dr.Kadir Dirik Ders Notları http://gsc.nrcan.gc.ca/mindep/metallogeny/vms/bathurst/images/fig03.jpg19 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları http://www.geology.um.maine.edu/geodynamics/analogwebsite/UndergradProj ects2005/MKF_ERS416_2005/HTML/Introduction_html.html Yüksek Açılı Dalma Batma Zonlarını Yay-ardı Bölümleri20 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları Diyapir ve Domların Tepe Bölümleri21 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları Diyapir sokulması ile oluşmuş çevresel bindirme fayları. Merkezdeki normal fayları diyapirin yükselmesi sırasında gelişen genişlemenin ürünleridir. (A) şematik harita; (B) şematik kesit Diapirlerin Tepe Kesimleri22 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları Büyük Ölçekli Kıvrımların Tepe (hinge) Kısımları23 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları Çökme yapıları: eğer derinlerde boşluklar oluşur ise, yüzey kayaçları genelde çöker ve konsentrik fayları oluştururlar: halka (ring) faylar (örnek; kaldera oluşumu: boşalan magma odacığına yüzey kayaçlarının göçmesi! Halka faylar Topoğrafik halka Kaldera oluşumu ile gelişmiş normal faylar: (A) kalderanın etrafındaki halka fayların şematik haritası; (B) Kalderanın şematik kesiti.24 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları Meke Gölü (Karapınar, Konya)25 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları Nemrut Krater Gölü (Van)26 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları ÇEKİRDEK KOMPLEKSLER (CORE COMPLEXES) Davis and Reynolds, 199627 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders NotlarıTwiss & Moores 1992 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları29 Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları