1 - Tıbbi Patoloji Nöropatoloji_Part2 Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 221 Lak ü ner İ nfarktlar Hipertansiyon bazal gangliyonlar, hemisferik beyaz cevher • ve beyin sap n besleyen derin penetran arterleri etkiler Tek ya da ç ok, 15 mm’den k üçü k, kaviter infarktlar olu şur • Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 222 Lak ü ner İ nfarktlar Bu alanlarda n ö ral doku kayb , gliozis ve lipid y ü kl ü • makrofajlar izlenir Klinik sessiz kalabilece ğ i gibi ç ok ciddi olabilir • Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 223 Ç izgi (slit) Kanamalar Hipertansiyon k üçü k ç apl penetran • arterlerde y rt lma ve kanamaya neden olabilir Bu kanamalar rezorbe oldu ğ unda geride • kahverenkli yar k bi ç imli bo şluklar b rak r Mikroskopik olarak n ö ral hasar, gliozis ve • hemosiderin y ü kl ü makrofajlar g ö r ü l ü r Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 224 Hipertansif Ensefalopati Malign hipertansiyonu olan ki şilerde g ö r ü len • klinikopatolojik bir sendromdur Yayg n beyin fonksiyon bozuklu ğ u: ba şa ğ r s , – konf ü zyon, kusma, konv ü lsiyonlar, hatta koma Kendili ğ inden d ü zelmeyece ğ inden h zl tedavi ile • artan kafa i ç i bas nc d üşü r ü lmelidir Aksi halde beyin ö demi ve herniasyon geli şir – Mikroskopik olarak gri ve beyaz cevher • arteriyollerinde fibrinoid nekroz ve pete şiyal kanamalar olur Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 225 Multiinfarkt Demans Aylar-y llar boyunca, bilateral, multipl, gri ve beyaz • cevher infarktlar olan ki şilerde geli şen bir durumdur Demans, y ü r ü me bozukluklar , ps ö dobulber bulgularla • kendini g ö sterir Nedenleri • Serebral ateroskleroz, – tromboz, – kalp veya karotis kaynakl emboliler, – kronik hipertansiyona ba ğ l serebral arterioler skleroz – Bu durumun subkortikal beyaz cevher a ğ rl kl olu şu • Binswanger hastal ğ olarak adland r l r Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 226 İ ntrakraniyal Kanama Kanamalar MSS i ç inde herhangi bir yerde olabilir • Kanamalar n şekli ile nedeni aras nda bir ili şki • kurulabilir Epidural ve subdural kanamalar tipik olarak travma ile – ili ş kili olurlar Beyin parankimi i ç inde ve subaraknoid mesafedeki – kanamalar ise genellikle serebrovask ü ler hastal k nedeniyle geli şir, ancak travma sonucu da olabilirler Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 227 İ ntraparankimal Kanama Travma ile ili şkisiz, parankim i ç i kanamalar • genellikle orta-ileri eri şkin ya şta (60 ya şta zirve) g ö r ü l ü r Genellikle k üçü k bir parankim i ç i damar n • y rt lmas sonucu geli şirler Yerle şime g ö re isimlendirilebilirler • Gangliyonik kanamalar: Bazal gangliyonlar ve – talamusta Lober kanamalar: Hemisferlerde – Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 228 İ ntraparankimal Kanama Parankim i ç i kanamalar n etyolojisinde • Hipertansiyon (en s k neden) – Serebral amiloid anjiyopati – Sistemik p ht la şma bozukluklar – T ü m ö rler – Vask ü litler – Anevrizmalar – Damar malformasyonlar – Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 229 Hipertansif Kanamalar Spontan parankim i ç i kanamalar n yakla ş k • %50’sinin nedeni hipertansiyondur Kronik hipertansiyona ba ğ l ö l ü mlerin %15 kadar • beyin kanamalar ndan olur Hipertansiyon damarlarda ç e şitli bozukluklara yol • a ç ar B ü y ü k arterlerde ateroskleroz – K üçü k damarlarda arterioloskleroz – A ğ r vakalarda arteriollerde proliferatif de ğ i şiklikler ve – nekroz Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 230 Hipertansif Kanamalar Hyalin de ğ i şim g ö steren • damarlar normalden daha dayan ks zd r Baz durumlarda kronik • hipertansiyonda damar duvar nda k üçü k f ü ziform anevrizmalar geli şir Charcot Bouchard – mikroanevrizmalar Sakk ü ler anevrizmalardan k üçü k – olurlar (300 mikron ç ap) Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 231 Hipertansif Kanamalar En ç ok g ö r ü ld ü kleri yerler • Putamen (vakalar n %50-60’ nda), talamus, pons, – serebellar hemisferler Akut kanama s ras nda eritrositler damar d ş na • ç kar ve kom şu parankimi kitle etkisiyle s k şt r r Sonu ç ta kitlenin yeri ve b ü y ü kl ü ğ ü ne ba ğ l – semptomlar ç kar, ani ö l ü m ger ç ekle şebilir Zamanla semptomlar k smen d ü zelebilir – Kitle etkisiyle n ö ron kayb , gliozis olur ve • zamanla hematomun rezorbsiyonu ile geride kistik, kahverengi duvarl bir kistik bo şluk kal r Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 232 Hipertansif Kanamalar Lateral ventrik ü l i ç ine a ç lm ş b ü y ü k bir hipertansif intraparankimal • kanama Bir arteriolde amiloid anjiopati ve duvarda beta amiloid • Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 233 Hipertansif Kanamalar Serebral amiloid anjiyopati • Amiloid olu şturan peptidlerin k üçü k ve orta – ç ap meningeal ve kortikal damar duvarlar nda birikimidir Bu proteinler Alzheimer hastal ğ nda biriken – amiloide ç ok benzer Amiloid biriken damar duvarlar zay flar ve – kanama riski artar Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 234 Hipertansif Kanamalar CADASIL (cerebral autosomal dominant • arteriopathy with subcortical infarcts and leukoencephalopathy) (*B*) Nadir bir genetik parankim i ç i kanama – nedenidir Tekrarlayan fel ç ataklar ve demans ile – seyreder Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 235 Subaraknoid Kanama ve Sakk ü ler Anevrizma Y rt lmas Subaraknoid kanama nedenleri • Sakk ü ler anevrizma y rt lmalar (en s k) – Travmatik hematomun subaraknoid mesafeye – a ç lmas İ ntraparankimal kanaman n ventrik ü le – ula şmas Damar malformasyonlar – Hematolojik bozukluklar – T ü m ö rler – Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 236 İ ntrakraniyal Anevrizmalar İ ntrakraniyal damar anevrizma • şekilleri Sakk ü ler (en s k) – Aterosklerotik (f ü ziform) – Mikotik – Travmatik – Dissekan – Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 237 Sakk ü ler Anevrizma S kl ğ : yakla ş k %2 • %90’ ö n dola ş mdaki • b ü y ü k arterlerin dallanma noktalar na yerle ş ir Vakalar n %20- • 30’unda birden fazla say da olur Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 238 Sakk ü ler Anevrizma Etyoloji: bilinmemektedir • Genellikle sporadiktir – Bazan konjenital olarak isimlendirilse de do ğ u şta bulunmaz, • sonradan geli şirler Patogenezde ö nemli genetik fakt ö rler olabilir – Aile i ç i s kl kta art ş, baz Mendelian hastal klarda – daha ç ok g ö r ü lme dikkati ç eker Otozomal dominant polikistik b ö brek hastal ğ , Ehlers Danlos • sendromu, n ö rofibromatozis tip 1, Marfan sendromu, aort koarktasyonu, ekstrakraniyal arterlerin fibromuskuler displazisi Sigara i ç me ve hipertansiyon kolayla şt r c rol oynar – Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 239 Sakk ü ler Anevrizma Sakk ü ler anevrizma damar duvar nda ince • ç eperli bir kesele şmedir En ç ok arter dallanma b ö lgelerinde olur • Ç ap birka ç mm’den 2-3 cm’ye kadar olabilir • Anevrizma duvar nda ve l ü meninde • aterosklerotik de ğ i şiklikler, tromboz, kalsifikasyon g ö r ü lebilir Eski k üçü k kanamalar nedeniyle ç evre • parankimde hemosiderin izlenebilir Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 240 Sakk ü ler Anevrizma Willis poligonunda ö n serebral arterde anevrizma, • anatomik disseksiyonu ve mikroskopik kesitleri Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 241 Sakk ü ler Anevrizma Anevrizma y rt lmas subaraknoid kanamaya • neden olur En ç ok be şinci ony lda ve kad nlarda daha s kt r • Ç ap 10 mm ü zerinde olanlarda y ll k kanama • riski %50’dir Ani intrakraniyal bas n ç art ş na neden olan • olaylar rupt ü r ü kolayla şt r r D şk lamada k nma, hap ş rma, do ğ um, cinsel ili şki – Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 242 Sakk ü ler Anevrizma Ç ok ş iddetli ba ş a ğ r s ve şuur • kayb ile kendini g ö sterir Hastalar n %25-50’si ilk • y rt lmada ö l ü r Sa ğ kalanlar k sa bir şuur • kayb ndan sonra d ü zelirler, ancak tekrar kanama riski y ü ksektir, her tekrarda prognoz k ö t ü le şir Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 243 Sakk ü ler Anevrizma Akut d ö nemde kanamaya reaktif damarlardaki • vazospazm beyinde ciddi beslenme bozuklu ğ una yol a ç ar Akut tedavinin en ö nemli hedeflerinden biri vazospazm n – ö nlenmesidir İ yile şme d ö neminde meningeal fibrozis ve skar • olu şumu BOS dola ş m n bozabilir Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 244 Damar Malformasyonlar D ö rt grupta incelenebilir • Arterioven ö z malformasyonlar (en s k) – Kavern ö z malformasyonlar – Kapiller telenjiektaziler – Ven ö z anjiyomlar – Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 245 Arterioven ö z Malformasyonlar AVM’lar • Subaraknoid mesafedeki – damarlar tutar Beyin parankimine – uzanabilir Tamamen parankim – i ç inde olabilir Karma ş k bir damar • yuma ğ şeklindedir Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 246 Arterioven ö z Malformasyonlar Arter kaynakl olmas nedeniyle • y ü ksek bas n ç l ve pulsatil olurlar Ç evre n ö ral dokunun kan n – ç alarak belirti verebilir Yenido ğ anda kalp yetmezli ğ i – yapabilir Eski min ö r kanamalar n yol • a ç t ğ gliozis ile ç evreden hafif ç e ayr l rlar Klinik: n ö betler, intraserebral • ve/veya subaraknoid kanama Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 247 Kavern ö z Malformasyonlar Geni şlemi ş, gev şek yap l damar bo şluklar d r • Ailevi olma ihtimalleri y ü ksektir • Duvarlar kollajenizedir ve kitle olu ştururlar • Damarlar aras na n ö roglial doku girmez • Bu ö zellikle kapiller telenjiektazilerden ayr l rlar – Serebellum, pons, subkortikal b ö lgelerde olurlar • S kl kla eski kanama alanlar , infarkt ü s ve kalsifikasyon g ö sterirler • Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 248 Kapiller Telenjiektaziler Geni şlemi ş, ince duvarl kamar bo şluklar d r • En ç ok ponsta g ö r ü l ü r • Normal beyin parankimi i ç ine rastgele da ğ l rlar • Normal kapiller: beyaz ok – Telenjiektazi: siyah ok – Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 249 Ven ö z Anjiyomlar Varis olarak da adland r l rlar • Geni şlemi ş ven ö z damar k vr mlar d r • Bunun ileri bir şekli anjiyodisgenetik • nekrotizan myelopati şeklinde g ö r ü l ü r (*B*) Foix Alajouanine hastal ğ – Ven ö z anjiyomat ö z malformasyon – Spinal kord ve meninks yerle şimli – İ skemik myelomalazi ve yava ş ilerleyen – n ö rolojik semptomlar Erciyes Üniversitesi T ı p Fakültesi - Dönem III- Nöropatoloji Ders Notlar ı – Dr. Olgun Konta şEnfeksiyonlar Prof. Dr. Olgun KONTA Ş Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi Patoloji Anabilim DalErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 251 Enfeksiyonlar Enfeksiyon etkenleri de ğ i şik şekillerde • n ö ron ve glia hasar olu şturabilir Do ğ rudan – Mikrobiyolojik toksinler arac l ğ yla – İ nflamatuar cevap etkisiyle – İ mm ü n mekanizma hasar –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 252 Enfeksiyonlar Enfeksiyonlar n sinir sistemine ula şma yollar • Hematojen yol (en s k) – Arteryel veya ven ö z • Do ğ rudan ekim – Travmatik veya konjenital defektler yoluyla • Lokal ilerleme – Kom şu kemik, di ş ve sin ü s enfeksiyonlar ndan • Periferik sinir arac l ğ yla – Sinir sistemine ö zg ü bir yol • Kuduz, herpes vir ü s gibi vir ü slerin aksonlarla ta ş nmas •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 253 Akut Menenjit Menenjit: Leptomeninksler ve subaraknoid mesafedeki • BOS iltihab Meningoensefalit: Menenjite beyin parankim iltihab n n • e şlik etmesi Menenjit genellikle bir enfeksiyon sonucu olu şur • Akut pyojenik menenjit: genellikle bakteriyel – Aseptik menenjit: genellikle viral – Kronik menenjit: t ü berk ü loz, spiroket ve kriptokok gibi etkenlerle – Kimyasal menenjit: Subaraknoid mesafeye ula şan ila ç lar, • yabanc maddeler nedeniyleErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 254 Akut Pyojenik Menenjit Etken mikroorganizmalar ya şa g ö re de ğ i şir • Yenido ğ an: Escherichia coli, B grubu streptokoklar, – Haemophilus influenzae Adolesan ve gen ç eri şkin: Neisseria meningitidis – İ leri ya ş: Streptococcus pneumoniae, Listeria – monocytogenes İ mm ü n sistemi bask lananlarda s rad ş • enfeksiyon etkenleri Klebsiella, anaerobik bakteriler … –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 255 Akut Pyojenik Menenjit Klinik olarak • Tipik enfeksiyon bulgular – Ate ş, l ö kositoz … • N ö rolojik ve meningeal irritasyon bulgular – Ba şa ğ r s , fotofobi, irritabilite, şuur bulan kl ğ , ense sertli ğ i • Tedavi edilmeyen vakalar ö l ü mle sonlanabilir – Waterhouse Friderichsen sendromu – Ö zellikle Neisseria meningitidis ile olu şan menenjitlerde • sepsis geli şimi halinde s ü rrenal bezlerin hemorajik infarkt ü s ü ile karakterize klinik tabloErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 256 Akut Pyojenik MenenjitErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 257 Akut Pyojenik Menenjit Beyin omurilik s v s • bulgular Bulan k veya p ü r ü lan – g ö r ü n ü m Bas n ç art ş – N ö trofil varl ğ (90000/mm – k ü p’e ç kabilir) Protein art ş – Glikoz miktar nda azalma –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 258 Akut Pyojenik Menenjit Makroskopik bulgular • Ş effaf olan araknoid zar p ü r ü lan ve bulan k hal – al r Eks ü da en ç ok beyin konveksitesinde – belirgindir Enfeksiyon etkeni ve şiddetine g ö re yerle şim ve • yayg nl ğ de ğ i şir Meningeal damarlar dolgun ve k vr ml d r – Ge ç d ö nemde fibrozise ba ğ l BOS dolan m – bozulursa hidrosefali g ö r ü l ü rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 259 Akut Pyojenik Menenjit Beyin konveksitesinde yo ğ un eksuda birikimi •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 260 Akut Pyojenik Menenjit Mikroskopik bulgular • Subaraknoid mesafede yo ğ un n ö trofil birikimi – Hafif vakalarda sadece perivask ü ler • Gram boyamada bakteri varl ğ – Tedavi ile h zla kaybolur • Fulminant ( ç ok a ğ r) vakalarda ven – duvarlar nda iltihap, serebrit, ven ö z tromboz ve hemorajik infarkt ü sErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 261 Akut Pyojenik Menenjit Subaraknoid mesafede n ö trofil birikimi •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 262 Akut Aseptik Menenjit İ simlendirme • Klinik olarak akut menenjit bulgular olan bir hastada – s radan y ö ntemlerle mikroorganizma g ö sterilemeyi şi hatal bir isimlendirme – Etken • Genellikle viral, – Nadiren bakteri veya di ğ er mikroorganizmalar – Klinik seyir genellikle pyojenik menenjitten hafiftir • ve kendili ğ inden d ü zelme e ğ ilimi g ö sterirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 263 Akut Aseptik Menenjit BOS bulgular • Lenfosit infiltrasyonu – Orta derece protein y ü ksekli ğ i – Normal glikoz seviyesi – Etyolojik etken izole etmenin zor olmas – Subaraknoid mesafeye a ç lan bir epidermoid kist • gibi yabanc maddeler de aseptik menenjit klini ğ i olu şturur BOS sterildir, n ö trofil ve protein artar ama şeker – normaldirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 264 Akut Fokal S ü p ü ratif Enfeksiyonlar Beyin apseleri • Subdural ampiyem • Ekstradural apse •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 265 Beyin Apseleri Geli ş im şekilleri • Do ğ rudan mikroorganizma ekilmesi – Mastoidit, sin ü zit gibi kronik kom şu enfeksiyon – oda ğ n n ilerlemesi Kalp, akci ğ er, di ş, uzak kemik enfeksiyonlar ndan – hematojen yay l m Beyin apsesi olu şumunu kolayla şt ran etkenler • Akut bakteriyel endokardit – Sa ğ dan sola şantl konjenital kalp hastal klar – Kronik akci ğ er enfeksiyonlar –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 266 Beyin Apseleri En s k g ö r ü len etkenler • Stafilokok ve streptokoklar – İ mm ü n sistemi bask lanm şlarda f rsat ç enfeksiyonlar – Makroskopik bulgular • Ortas likefiye nekrotik, ç evresi fibrotik duvarl , – ç evresel ö dem olu şturan kitle lezyonu Mikroskopik bulgular • Merkezde p ü r ü lan ve nekrotik doku, apse duvar nda – yo ğ un gran ü lasyon dokusu ve fibrozis, ç evre parankimde ö demErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 267 Beyin ApsesiErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 268 Beyin Apsesi Normal dokuyu tahrip eder • İ lerleyici n ö rolojik hasar bulgular olu şturur • Kafa i ç i bas nc ve BOS bas nc artar • BOS da n ö trofil ve protein artar, glikoz normaldir – Herniasyona neden olarak ö l ü me yol a ç abilir • Uygun antibiyotik ve cerrahi tedavi ile ö l ü m oranlar – %10 civar ndaErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 269 Beyin ApsesiErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 270 Subdural Ampiyem Kafatas kemikleri veya kom şu sin ü slerdeki • enfeksiyonlar n subdural aral ğ a ilerlemesidir Araknoid membran ve subaraknoid mesafe etkilenmez • BOS bulgular bas n ç art ş d ş nda normal s n rlardad r – En ç ok bakteri ve mantarlarla olu şur • Enfeksiyonun sistemik ve b ö lgesel etkileri ve kafa i ç i • bas n ç art ş bulgular vard r Venlerin etkilenmesi tromboz ve infarkt ü s olu şturabilir • Antibiyotik tedavisi ve cerrahi tedavi gerekir •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 271 Ekstradural Apse Kom şu kemik enfeksiyonlar n n ilerlemesi • sonucu geli şir Genel olarak yerle şim yeri d ş nda • subdural ampiyem gibi ancak daha s n rl d r Spinal b ö lgede oldu ğ unda spinal kord • bas s nedeniyle acil cerrahi m ü dahale gerektirirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 272 Fokal Serebral EnfeksiyonlarErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 273 Kronik Bakteriyel Meningoensefalit Merkezi sinir sisteminin ö nemli kronik • enfeksiyon etkenleri Mycobacterium tuberculosis – Treponema pallidum – Borrelia t ü rleri –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 274 T ü berk ü loz Sistemik hastal kta beyin tutulumu • şeklinde g ö r ü l ü r Sadece beyin tutulumu gibi g ö r ü nen vakalarda – da sessiz bir akci ğ er lezyonu bulunur Meninksler ve/veya beyin parankimini tutar •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 275 T ü berk ü loz Genellikle kafa taban nda, subaraknoid • mesafede, jelatin ö z/fibrin ö z koyu k vaml eksuda bulunur Eksuda kraniyal sinirleri, sisternleri ç evreler ve • t kar Leptomeninksler ü zerinde gran ü lomlar ç plak • g ö zle farkedilebilir Ge ç d ö nemde BOS dolan m bozuldu ğ undan • hidrosefali geli ş imi s kt rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 276 T ü berk ü loz Enfeksiyon iki şekilde geli şebilir • Meningoensefalit – En s k şekil • Mikroskopik olarak tipik gran ü lomlar • Damar duvar tutulumu (obliteratif endarterit) • T ü berk ü lom – Tek veya birka ç adet intraparankimal kitle olu şumu • Menenjit ile birlikte g ö r ü lebilir • Kitle olu şumuna ba ğ l bulgulara yol a ç ar •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 277 T ü berk ü loz T ü berk ü loz menenjit bulgular • Ba şa ğ r s , halsizlik, konf ü zyon, kusma – BOS bulgular – Hafif ve karma (n ö trofil ve monon ü kleer) h ü cre • art ş , Protein art ş • Glukoz seviyesi normal veya hafif ç e d üşü k • En ö nemli komplikasyon hidrosefali • T ü berk ü lomlarda kitle bulgular •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 278 T ü berk ü lozErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 279 T ü berk ü lozErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 280 N ö rosifiliz Sifiliz üçü nc ü d ö neminde MSS’ni üç şekilde • tutabilir Meningovask ü ler sifiliz – Kafa taban n daha ç ok tutan bir kronik menenjit • Plazma h ü cresi ve lenfositten zengin obliteratif endarterit • (Heubner arteriti) olu şturur Sifilitik gran ü lomlar (gom) g ö r ü l ü r • Paretik n ö rosifiliz – Ş iddeti demans ile seyreden kronik ve a ğ r beyin enfeksiyonu • Tabes dorsalis – Spinal kord arka k ö k duyu sinirleri tutulumu • Y ü r ü me bozukluklar , a ğ r kayb , deri ve eklem hasarlar •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 281 N ö rosifilizErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 282 N ö roborreliozis (Lyme hastal ğ ) Borrelia burgdorferi ile olu şur • B ö cek s r klar yla bula ş r • Aseptik menenjit a ğ rl kl MSS bulgular • yapar Dieterle boyas : Etkenlerin g ö sterilmesi • i ç in uygulan r (*B*)Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 283 Viral Meningoensefalit Viral ensefalit, hemen her zaman menenjit • ile birlikte olur ve meningoensefalit ad n al r Spinal kord tutulumu da e şlik ederse – ensefalomyelit denirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 284 Viral Meningoensefalit Baz vir ü sler • Sinir sistemini enfekte etmeye e ğ ilimlidir – Belli h ü creleri hedef se ç er – Belli b ö lgelere afinite g ö sterir – Enfeksiyonlar nda latent d ö nem ge ç irirler – Sinir sistemine girmeden “ imm ü n mekanizma ” ile – hasar olu ştururlar İ ntrauterin enfeksiyonla malformasyonlara yol a ç arlar – Yava ş ilerleyen dejeneratif reaksiyon olu şturur –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 285 Artropod Arac l Viral Ensefalitler Arbovir ü sler ( ar trhropod bo rne) etkendir • Daha ç ok d ü nyan n tropikal b ö lgelerinde g ö r ü l ü r • Morbidite ve mortalitesi y ü ksektir • Yayg n n ö rolojik kusurlar, n ö betler, şuur • de ğ i ş iklikleri, koma, fel ç ler ve ö l ü me yol a ç ar BOS • şeffaf, hafif y ü ksek bas n ç l , – k sa bir s ü re n ö trofil, daha sonra lenfosit varl ğ , – y ü ksek protein, normal şeker –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 286 Artropod Arac l Viral Ensefalitler Perivask ü ler alanda n ö trofil ve lenfosit • infiltrasyonu Mikroglial nod ü ller ve n ö ronofaji •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 287 Herpes Simpleks Vir ü s Tip 1 En ç ok ç ocuk ve gen ç eri şkinlerde g ö r ü l ü r • Vakalar n sadece %10 kadar daha ö nce deride • herpes enfeksiyonu hikayesi verir Klinik alg , haf za ve davran ş bozukluklar yla ve • 4-6 haftal k subakut seyirle karakterizedir BOS’da PCR gibi y ö ntemlerle spesifik tan daha • kolay verilebilir CMV i ç in spesifik antiviral tedaviler uygulanabilir •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 288 Herpes Simpleks Vir ü s Tip 1 Vir ü s temporal loblar n medial ve inferior k s mlar ile • frontal lobun orbital girusunu sever Kanamal , nekrotizan inflamasyon tipiktir •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 289 Herpes Simpleks Vir ü s Tip 1 Cowdry tip • A intran ü kleer inkl ü zyonErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 290 Herpes Simpleks Virus Tip 2 Aktif primer genital herpes vir ü s enfeksiyonu olan • annelerin vajinal yolla do ğ an bebeklerinde g ö r ü l ü r Bu durumdaki bebeklerin %50 kadar • enfeksiyona yakalan r Ş iddetli, kanamal , nekrotik, akut ensefalit geli şir • HIV enfeksiyonu olanlarda da da g ö r ü lme riski • fazlad rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 291 Varicella Zoster Vir ü s ü (Herpes Zoster) Primer varicella enfeksiyonu ç ocuklukta su ç i ç e ğ i hastal ğ • olarak g ö r ü l ü r N ö rolojik tutulum yapmaz – Deri enfeksiyonu sonras nda • vir ü s spinal arka k ö k duyu n ö ronlar veya trigeminal gangliyonda – bekler Reaktivasyonla • zona ad verilen, a ğ r l , dermatomlara uyan d ö k ü nt ü ler belirir – Genellikle semptomatik tedaviyle kendili ğ inden d ü zelir • ancak ileri ya ş hastalarda postherpetik nevralji geli şebilir –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 292 Sitomegalovir ü s Fetuslerde ve imm ü n sistemi bask lanm ş • ki şilerde enfeksiyon olu şturur İ ntrauterin enfeksiyon – Paraventrik ü ler nekroz ve kalsifikasyon, a ğ r beyin • hasar , mikrosefali CMV inkl ü zyonu olan h ü creler g ö r ü l ü r • MSS’de her h ü creyi enfekte edebilir • Paraventrik ü ler b ö lge, koroid pleksus, alt • spinal kord ve sinirler en ç ok tutulurErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 293 Sitomegalovir ü s http://neuropathology.neoucom.edu Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 294 Poliomyelit A ş lama ile d ü nyan n ç o ğ unda ortadan kalkm şt r • Hala sorunlu b ö lgeler mevcuttur –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 295 Poliomyelit Klinik • Hastal k kendini hafif/subklinik gastroenterit – olarak g ö sterir Bu hastalar n bir k sm nda MSS daha sonra – sekonder olarak tutulur Meningeal irritasyon, BOS’ta aseptik menenjit – bulgular , kaslarda gev şek fel ç Akut d ö nemde solunum kaslar tutulumundan – ö l ü m olabilirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 296 Poliomyelit Akut d ö nemde medulla spinalis ö n boynuzunda • Motor n ö ronlarda n ö ronofaji – Perivask ü ler monon ü kleer h ü cre infiltrasyonu –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 297 Poliomyelit PCR ile bu b ö lgede vir ü s g ö sterilebilir • Kranial sinir motor n ü kleuslar tutulabilir • Ge ç d ö nemde n ö ron kayb ve gliozis, ilgili • kaslarda denervasyon atrofisiErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 298 Kuduz Kuduz • hayvanlar n s r ğ yla bula şan a ğ r bir ensefalittir Do ğ al konaklar: – k ö pek ve kar ş l ğ yabani memeliler, yarasaErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 299 Kuduz Vir ü s s r k b ö lgesinden yukar aksonlarla • MSS’ne ta ş n r (1-3 ay) Is r k b ö lgesinde paresteziler ve ba şa ğ r s , • halsizlik, ate ş ile kendini g ö sterir Enfeksiyon ilerledik ç e a ş r MSS duyarl l ğ , • farinks kaslar tutulumuyla yutma g üç l ü ğ ü , konv ü lsiyonlar, şuur kayb , ö l ü mle sonlan rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 300 Kuduz Beyinde şiddetli ö dem, • konjesyon Yayg n n ö ron hasar • Monon ü kleer h ü cre • infiltrasyonu Patognomonik (tan • koydurucu) intran ö ronal sitoplazmik Negri cisimcikleri Hipokampus, Purkinje h ü creleri –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 301 Kuduz Negri cisimciklerinde imm ü nohistokimyasal ve ultrastr ü kt ü rel • y ö ntemlerle kuduz vir ü s ü g ö sterilebilirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 302 İ nsan İ mm ü n Yetmezlik Vir ü s ü (HIV) AIDS hastalar n n %80-90’ nda otopside sinir • sistemi etkilenme bulgular g ö r ü l ü r (etkin anti viral tedaviler bu oran giderek azaltmaktad r) Vir ü s ü n do ğ rudan MSS etkileri – F rsat ç enfeksiyonlar – Primer MSS lenfomas –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 303 İ nsan İ mm ü n Yetmezlik Vir ü s ü (HIV) Hastalar n %10’unda serokonversiyondan 1-2 • hafta sonra aseptik menenjit geli şir BOS’tan HIV izole edilebilir – Sinir sistemine HIV invazyonu lenfositik menenjit, • perivask ü ler infiltrasyon, myelin kayb yapar MSS’de sadece mikroglialar n antijenik ö zellikleri • HIV enfeksiyonu i ç in uygundurErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 304 İ nsan İ mm ü n Yetmezlik Vir ü s ü (HIV) Mikroskopik olarak • Perivask ü ler kronik lenfositik – infiltrasyon Mikroglial nod ü ller ve – multin ü kleer dev h ü creler Doku nekrozu ve gliozis – Beyaz cevherde k ö p ü kl ü – makrofajlarErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 305 Progressif Multifokal L ö koensefalopati JC polyoma vir ü s ile olu şur • 14 ya ş ö ncesinde ilk – kar ş la şma, imm ü nosupresyonda reaktivasyon Vir ü s ü n oligodendrositlere • afinitesi vard r Temel patolojik olay – demyelinasyondurErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 306 Progressif Multifokal L ö koensefalopati Beyaz cevherde birka ç • mm’den t ü m beyni tutacak kadar geni ş ö l çü lere varan demyelinasyon Mikroskopik olarak lipid y ü kl ü • makrofajlar ve akson kayb İ nkl ü zyonlar ve • imm ü nohistokimyasal olarak vir ü s varl ğ n n g ö sterilmesiErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 307 Progressif Multifokal L ö koensefalopati Serebellar demyelinasyon, oligodendroglialarda n ü kleer b ü y ü me, inkl ü zyonlar •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 308 Subakut Sklerozan Panensefalit Nadir, ilerleyici, kronik bir sendromdur • Zeka ve kavrama bozukluklar , ekstremitelerde – spastisite ve n ö betlerle seyreder K üçü k ya şlarda k zam k ge ç irmi ş (bazan a ş • olmu ş) adolesan ve gen ç eri şkinlerde g ö r ü l ü r Hastal k yava ş ilerleyen, ancak ç o ğ almayan, de ğ i şime – u ğ ram ş k zam k vir ü s ü nce olu şturulurErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 309 Subakut Sklerozan Panensefalit T ü m beyinde yayg n gliozis ve myelin • dejenerasyonu g ö r ü l ü r Ö zellikle n ü kleuslarda viral inkl ü zyonlar bulunur • Gri ve beyaz cevherde inflamasyon ve • n ö rofibriler yumaklar olu şur İ mm ü nohistokimyasal ve elektron mikroskopik • olarak k zam k vir ü s ü ne ait yap lar g ö sterilebilirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 310 Fungal Meningoensefalit Esas olarak imm ü n sistemi bask lanm ş ki şilerde • ortaya ç kar En s k etkenler • Candida albicans – Mucor t ü rleri – Aspergillus fumigatus – Cryptococcus neoformans – Histoplasma capsulatum – Coccidioides immitis –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 311 Fungal Meningoensefalit MSS mantar enfeksiyonunun üç şekli • Kronik menenjit – Vask ü lit – En ç ok mucormycosis ve aspergillosis’te • Parankim invazyonu – Gran ü lomlar ve apse olu şumu • En ç ok Candida ve Cryptococcus ile •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 312 Fungal Meningoensefalit Kriptokok enfeksiyonu • Beyinde ç ok say da doku harabiyet alanlar – Lezyonlarda kriptokoklar n g ö r ü n ü m ü –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 313 Di ğ er Enfeksiyonlar Protozoa enfeksiyonlar • S tma – Toksoplazmoz – Amebiazis – Tripanozomiaz – Riketsiya enfeksiyonlar • Metazoa enfeksiyonlar • Sistiserkoz – Ekinokokkoz –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 314 Serebral Toksoplazmoz Serebral hastal k f rsat ç enfeksiyon olarak • g ö r ü l ü r (HIV’de s k) Annede subklinik enfeksiyon varl ğ nda • f ö tal beyinde a ğ r hasar olu şturur Serebrit, nekrotik/kalsifiye lezyonlar, – mikrosefali Beyinde ç ok say da, k ü resel lezyonlar • olu ştururErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 315 Serebral Toksoplazmoz Beyinde ö zellikle derin gri cevher etkilenir • Resimde putamen ve talamus lezyonlar – İ mm ü nohistokimyasal olarak bradizoitler g ö sterilebilir • Hematoksilen eozin ve giemsa boyalar ile de g ö r ü lebilir –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 316 Serebral Amebiazis De ğ i ş ik t ü rlere g ö re • H zl ilerleyen ö ld ü r ü c ü , – nekrotizan ensefalit Kronik gran ü lomat ö z – meningoensefalit olu şur Serebellumda nekrotizan – amebik ensefalit Okla i şaretli mikroorganizma •Prion Hastal klar Prof. Dr. Olgun KONTA Ş Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi Patoloji Anabilim DalErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 318 Prionlar Prion • Nakledilebilen n ö rodejeneratif hastal k olu şturan anormal – h ü cresel proteinler De ğ i ş ik canl larda benzer hastal klar olu şturur • T ü m hastal klar n ortak noktalar • Prion proteini (PrP) ad verilen anormal proteinlerin varl ğ – Bu proteinlerin enfeksiy ö z ve nakledilebilir olmas – Hastal ğ n beyinde n ö ron ve glialarda vakuoller olu şturmas – Klinik tabloda demans hakimdir •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 319 Prionlar Prion hastal klar =Nakledilebilir s ü ngersi • ensefalopatiler Creutzfeldt Jacob hastal ğ (en s k) – Gerstmann Straussler Scheinker sendromu – Fatal familyal insomnia – Kuru (insanda) – Scrapie (koyun ve ke ç ide) – S ğ r spongiform ensefalopatisi –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 320 PrP Normal PrP n ö ronlarda bulunan 30kD a ğ rl ğ nda bir • h ü cresel proteindir Bu protein yap sal de ğ i şime u ğ rarsa prion hastal klar • geli şir Normal alfa heliks yap s n n beta d ü z tabaka haline d ö n üş mesi – patolojiktir (*B*) De ğ i ş ime u ğ ram ş PrP enzimlere diren ç li hal al r ve • ortadan kald r lamaz Hastal ğ a anormal PrP’lerin sebep oldu ğ u bilinir • vakuoler de ğ i şim ve h ü cre ö l ü m ü n ü n nas l oldu ğ u ise – bilinmemektedirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 321 Creutzfeldt Jacob Hastal ğ En s k prion hastal ğ şeklidir • Milyonda 1 – Vakalar n %85’i sporadik, kalanlar ailevidir • PrP kodlayan genlerde mutasyon veya genetik • ge ç en hata vard r İ yatrojenik vakalar vard r • Kornea nakli, derin beyin elektrodu uygulamas , – kontamine growth hormon preparatlar ile En ç ok yedinci ony lda kendini g ö sterir •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 322 Creutzfeldt Jacob Hastal ğ Belli belirsiz haf za ve davran ş • bozukluklar yla ba şlar H zl ilerleyen demans karakteristiktir • Genellikle belirtilerin g ö r ü lmesinden • itibaren ortalama 7 ay i ç inde ö l ü mc ü l sonlan r Sa ğ kalan hastalarda şiddetli atrofi geli şir –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 323 Creutzfeldt Jacob Hastal ğ Varyant Creutzfeldt Jacob hastal ğ • 1995’lerde İ ngiltere’de dikkati ç ekmi ştir – Gen ç lerde g ö r ü l ü r – PrP kodlayan gen defekti bulunmam şt r – S ğ r spongiform ensefalopatisi ile – ili ş kilendirilmi ştir Deli dana hastal ğ ad yla me şhur •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 324 Creutzfeldt Jacob Hastal ğ Patognomonik bulgu • y ü zeyel ve derin gri – cevherde s ü ngersi de ğ i şikliktir Kuru plaklar denilen • cisimcikler g ö r ü lebilir anormal PrP –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 325 Creutzfeldt Jacob Hastal ğDemyelinizan Hastal klar Prof. Dr. Olgun Konta ş Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi Patoloji Anabilim DalErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 327 Demyelinizan Hastal klar Ö ncelikli hasar myelindedir, aksonlar • nisbeten korunur Klinik bulgular myelin kayb nedeniyle • aksonal iletimin bozulmas na ba ğ l d r Temel olarak MSS’nin myelin yap m n n • s n rl kapasitesi ve buna sekonder akson hasar n n sonucudurErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 328 Demyelinizan Hastal klar Myelin kayb na neden olan hastal klar • İ mm ü nolojik reaksiyonlar – Multipl skleroz gibi • Enfeksiyonlar – JC vir ü s: PML • Herediter bozukluklar (l ö kodistrofiler) – Myelin sentez ve d ö ng ü s ü ne ba ğ l hastal klar • Myelinin yap m bozuktur, demyelinizan de ğ il • dismyelinizan olarak isimlendirilebilir Metabolik hastal klarda incelenecektir •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 329 Demyelinizan Hastal klar Multipl skleroz (en s k) • N ö romyelitis optika • Akut dissemine ensefalomyelit (ADEM) • Akut nekrotizan hemorajik ensefalomyelit • (ANHEM) Santral pontin myelinolizis •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 330 Multipl Skleroz Otoimm ü n, • Demyelinizan, • N ö rolojik kusur ataklar yla seyreden, • Alevlenme/s ö nme d ö nemleri g ö steren bir • hastal kt rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 331 Multipl Skleroz En s k demyelinizan hastal kt r • Yakla ş k 1/1000 (Avrupa ve ABD’de) – Eri şkin d ö nem ve kad nlarda s kt r • Her ya şta olabilir – Ç ocuklarda ve 50 ya ş ü zerinde nadirdir – Ataklar aras ndaki iyilik d ö nemi birka ç • hafta/ay/y l s ü rebilir Zamanla ataklar seyrekle şir fakat bir miktar • n ö rolojik hasar da kal c hal al rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 332 Multipl Skleroz MS lezyonlar myelin k l f na kar ş imm ü n • cevaptan kaynaklan r Hastal ğ n olu şumundan genetik ve • ç evresel fakt ö rler etkilidir MS hastalar n n birinci derece yak nlar nda 15 – kat, e ş yumurta ikizlerinde 150 kat risk artarErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 333 Multipl Skleroz MS plaklar ndaki kronik inflamatuar h ü creler ç ok • ara şt r lm şt r Hastal k CD4+ T helper h ü crelerce ba şlat l r – Bu h ü creler myelin antijenleri ile reaksiyona girer ve – sitokin salg lar Salg lanan interferon gama makrofajlar aktive eder ve – l ö kositleri uyar r Aktive makrofaj ve l ö kositler myelin hasar na neden – olur MS tedavisi T h ü crelerini inhibe etme ve • fonksiyonlar n d ü zenlemeye y ö neliktirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 334 Multipl Skleroz MS’un bir beyaz cevher hastal ğ oldu ğ u • beyin ve medulla spinalis kesitlerinde g ö r ü l ü r – Plak ad verilen lezyonlar • ç ok say da, keskin s n rl , ç evreden hafif çö k ü k, cams , – gri-ten renkli, d ü zensiz şekilli ve de ğ i şken boyutludur Lezyonlar yeni iken ç evre sa ğ lam beyaz cevhere g ö re – daha serttir (skleroz) Beyaz cevherde her yerde olabilir ve aksonlar – boyunca gri cevhere de girebilirlerErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 335 Multipl Skleroz Beyaz cevher i ç inde kahverenkli plak • Plaklar en ç ok optik sinir, periventrik ü ler b ö lgeler, beyin sap , serebellum ve – medulla spinaliste olur Myelin boyamas yla boya almayan demyelinize alanlar •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 336 Multipl Skleroz Mikroskopik olarak plaklar n üç şekli se ç ilir • Aktif plak – Aktif myelin y k m olan plaklar • İ naktif plak – Myelinin ç ok az oldu ğ u ya da kalmad ğ plaklar • G ö lge plak – Normal beyaz cevher ile plak s n r nda keskin s n r • ay rdedilemeyen plaklarErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 337 Multipl Skleroz Aktif plak • Lipid, PAS pozitif materyal i ç eren ç ok say da makrofaj – Ö zellikle perivask ü ler alanlarda lenfosit ve makrofaj – infiltrasyonu Aktif lezyonlar k üçü k bir ven ç evresinden ba şlar ve – aksonlar nisbeten korunur Oligodendrositler azal r – Reaktif astrosit art ş g ö r ü l ü r – Zamanla inflamatuar h ü creler kaybolur –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 338 Multipl Skleroz Demyelinize plak ile normal b ö lge s n r • Aksonlarda nisbi korunma •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 339 Multipl Skleroz İ naktif plak • Myelin ç ok az/yok – Oligodendrositler azalm ş – Belirgin astrosit art ş – Eski plaklarda aksonlarda myelin kayb ve – say ca azalmaErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 340 Multipl Skleroz G ö lge plak • Normal beyaz cevher-plak s n r nda – S n rlar bulan k – Anormal incelmi ş myelin k l flar – K smi remyelinasyon –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 341 Multipl Skleroz Lezyonlar her yerde olabildi ğ inden klinik tablo da • ç ok ç e şitlidir En s k g ö r ü len bulgular • Tek tarafl g ö rme kayb (optik n ö rit) – Kraniyal sinir tutulum bulgular – Ataksi, nistagmus, oftalmopleji • Spinal kord tutulum bulgular – İ lgili alanda duyu ve motor fonksiyon bozukluklar • BOS bulgular – Hafif protein ve h ü cre art ş , IgG art ş •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 342 N ö romyelitis Optika N ö romyelitis optica=Devic hastal ğ • Bilateral optik n ö rit – Spinal kord demyelinasyonu – BOS’ta n ö trofil ve lenfosit art ş – Etkilenen beyaz cevherde – Nekroz • N ö trofil ve lenfositler • Damar duvarlar nda imm ü noglobulin birikimi • H ü moral imm ü n mekanizmalar su ç lan r –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 343 ADEM Akut dissemine ensefalomyelit=periven ö z • ensefalomyelit Yayg n, monofazik demyelinizan hastal k – Viral enfeksiyon veya viral a ş lamay takip eder – Uyar c etkenden 1-2 hafta sonra ba şa ğ r s , letarji, – koma geli şir H zl klinik seyirle %20 hasta ö l ü r, kalanlarda tam d ü zelme • olur MS gibi fokal bulgular pek g ö r ü lmez –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 344 ANHEM Akut nekrotizan hemorajik ensefalomyelit • =Weston Hurst’ ü n akut hemorajik l ö koensefaliti(*B*) Ö ld ü r ü c ü bir MSS demyelinasyon hastal ğ d r – Ç ocuk ve gen ç eri şkinlerde g ö r ü l ü r – Hemen daima bir ü st solunum yolu enfeksiyonunu – izler Ç o ğ u hasta ö l ü r, sa ğ kalanlarda ciddi sekeller olu şur –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 345 ADEM, ANHEM ADEM • beyaz cevher damarlar ç evresinde grimsi renk – de ğ i şimi Aksonlarda nisbeten korunma – Damarlar ç evresinde ö nce n ö trofil, sonra lenfosit – infiltrasyonu Myelin y k m na ba ğ l lipid y ü kl ü makrofajlar – ANHEM • ADEM’e benzer ancak daha şiddetli, nekrotik, – kanamal lezyonlar bulunurErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 346 Santral Pontin Myelinolizis Akson ve n ö ron g ö vdelerinin korundu ğ u bir • myelin kayb şeklidir Basis pontis’te simetrik etkilenme g ö r ü l ü r • Ventrik ü l ç evresi ve pia alt k s mlar korunur – Pontomeduller bile şke alt nda lezyon olmaz – En ö nemli neden hiponatreminin h zl • d ü zeltilmesidir Klinik tablo h zl ilerleyen kuadripleji şeklindedir •Dejeneratif Hastal klar Prof. Dr. Olgun Konta ş Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi Patoloji Anabilim DalErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 348 Dejeneratif Hastal klar İ lerleyici n ö ron kayb ile karakterize gri • cevher hastal klar d r Beyaz cevherde de sekonder de ğ i şiklikler olur – N ö ron kayb se ç icidir • Belli n ö ron grup veya gruplar etkilenirken – di ğ erleri sa ğ lam kal rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 349 Dejeneratif Hastal klar Genetik ve molek ü ler ç al şmalar bu geni ş • hastal k grubunda baz ortak noktalar g ö stermi ştir H ü crenin ubiquitin-proteazom sistemi taraf ndan – ortadan kald r lamayan, par ç alanmaya diren ç li protein birikimleri vard r Biriken proteinler inkl ü zyonlar olarak g ö r ü lebilir ve baz – hastal klarda tan ya yard mc d rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 350 Dejeneratif Hastal klar Bu hastal klar n isimleri ve anatomik da ğ l mlar • ç ok ç e şitlidir Baz lar nda spesifik n ö ropatolojik bulgular vard r • İ ki şekilde “ grup ” lanabilirler • Semptomatik/anatomik – Patolojik –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 351 Dejeneratif Hastal klar Serebral korteks dejeneratif hastal klar • Alzheimer hastal ğ – Frontotemporal demanslar – Parkinsonizmli ve Tau mutasyonu ili şkili FTD • Pick hastal ğ • Progressif supran ü kleer palsi • Kortikobazal dejenerasyon • Tau patolojisi olmayan FTD • Vask ü ler demanslar – Bazal gangliyonlar ve beyin sap dejeneratif hastal klar • Parkinsonizm – Parkinson hastal ğ – Lewy cisimcikli demans – Multipl sistem atrofisi – Huntington hastal ğ – Spinoserebellar dejenerasyonlar • Spinoserebellar ataksiler – Friedreich ataksisi • Ataksi telenjiektazi • Motor n ö ron dejeneratif hastal klar • Amyotrofik lateral skleroz – Bulbospinal atrofi – Spinal muskuler atrofi –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 352 Serebral Korteks Dejeneratif Hastal klar Alzheimer hastal ğ (en s k) • Frontotemporal demanslar (FTD) • Parkinsonizmli ve Tau mutasyonu ili şkili FTD – Pick hastal ğ – Progressif supran ü kleer palsi – Kortikobazal dejenerasyon – Tau patolojisi olmayan FTD – Vask ü ler demanslar •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 353 Serebral Korteks Dejeneratif Hastal klar Temel kortikal dejeneratif hastal k Alzheimer • hastal ğ d r Temel bulgu demanst r • Demans: Zihinsel kavrama fonksiyonlar n n dikkatle – ili ş kisiz kayb Demans n bir ç ok nedeni olabilir • Frontotemporal demanslar, vask ü ler demanslar, Lewy – cisimcikli demanslar, CJ hastal ğ , n ö rosifiliz Sebebi ne olursa olsun demans ya şl l k bulgusu de ğ il – patolojik bir olayd rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 354 Alzheimer Hastal ğ Ya şl lardaki en s k demans nedenidir • 50 ya ş ö ncesinde bulgu vermez, bundan sonra her 5 – y lda s kl ğ yakla ş k iki kat artar 60 ya ş civar nda %1 iken, 90 ya ş civar nda %40 •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 355 Alzheimer Hastal ğ Y ü ksek zeka • fonksiyonlar n n kayb , davran ş ve alg de ğ i şiklikleri şeklinde sinsi bir klinik ilerleme g ö sterirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 356 Alzheimer Hastal ğ Zamanla şiddetli • kortikal fonksiyon bozuklu ğ u olu şur: haf za ve oryantasyon – kayb , afazi, – kendine yetememe, – yata ğ a ba ğ ml l k –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 357 Alzheimer Hastal ğ Ya şla giderek artmas ve toplumlar n ya ş • ortalamas n n y ü kselmesi nedeniyle ö nemli bir sosyo ekonomik sa ğ l k sorunudur Vakalar n ç o ğ u sporadik, %5-10 kadar aileseldir • Kesin tan i ç in beynin patolojik incelemesi gerekir • Ancak dikkatli klinik ve radyolojik inceleme ile %80-90 – do ğ ru tan ya var l rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 358 Alzheimer Hastal ğ En ö nemli • makroskopik bulgu kortikal atrofidir Frontal, temporal ve – paryetal loblarda belirgin Kompanzatuar – ventrik ü l geni şlemesi olur (hydrocephalus ex vacuo)Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 359 Alzheimer Hastal ğ En ö nemli mikroskopik bulgular • n ö ritik (senil) plaklar – Bir amiloid merkez etraf nda şeffaf halo şeklinde k vr ml • n ö ritik uzant lar (20-200 mikron) Amiloid i ç erik Kongo k rm z s ile boyan r • n ö rofibriler yumaklar – N ö ron sitoplazmas nda birikip n ü kleusu bir kenara iten “ alev ” • bi ç imli filament birikimleri Temel komponenti anormal fosforile “ tau ” proteinleri • Bu de ğ i şiklikler normal ki şilerde de -daha az yo ğ unlukta • olmak ü zere- g ö r ü lebilirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 360 Alzheimer Hastal ğErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 361 Alzheimer Hastal ğ N ö ritik plaklar (okla i şaretli) • N ö ritik plakta imm ü nohistokimyasal amiloid beta protein • boyasErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 362 Alzheimer Hastal ğ N ö ritik plaklar •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 363 Alzheimer Hastal ğ N ö rofibriler yumaklar (okla i şaretli) • N ö rofibriler yumaklar n g ü m üş leme boyas •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 364 Alzheimer Hastal ğ N ö rofibriler yumaklar •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 365 Alzheimer Hastal ğ Di ğ er mikroskopik bulgular • N ö ron kayb ve gliozis – Serebral amiloid anjiyopati – Granulovakuoler dejenerasyon – Hirano cisimcikleri – Uzun ince, cams g ö r ü n ü ml ü , • eozinofilik sitoplazmik filament k ü meleriErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 366 Alzheimer Hastal ğ Temel bozukluk n ö rotoksik amiloid beta • peptidlerinin birikimidir Amiloid beta peptidler amiloid ö nc ü proteininden – (APP)geli şir APP, normal h ü crelerde bulunan bir h ü cre y ü zey – resept ö r proteinidir APP y k l rken hatal yerden b ö l ü nd ü ğ ü nde amiloid – beta proteinleri birikirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 367 Alzheimer Hastal ğ Genetik bulgular • APP 21 numaral kromozomda Down – sendromu b ö lgesine yak n bir yerde kodlan r Down sendromu olanlarda Alzheimer hastal ğ riski • y ü ksektir 19 numaral kromozomda kodlanan apoprotein – E de Alzheimer hastal ğ geli şimi i ç in ö nemli bir risk art r c d r (*B*)Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 368 Frontotemporal Demanslar (FTD) Ortak klinik bulgular nedeniyle birarada • incelenen bir grup hastal kt r İ lerleyici konu ş ma bozukluklar – Ki ş ilik de ğ i şiklikleri – Frontal ve temporal lob dejenerasyon ve atrofisi – Bu hastal klardan baz lar nda tau proteini i ç eren – birikimler oldu ğ undan taupati de denirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 369 Frontotemporal Demanslar (FTD) Bu gruptaki hastal klar • Parkinsonizmli ve Tau mutasyonu ili şkili FTD – Pick hastal ğ – Progressif supran ü kleer palsi – Kortikobazal dejenerasyon – Tau patolojisi olmayan FTD –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 370 Parkinsonizm ve tau İ li şkili FTD Parkinsonizm belirtileriyle kendini g ö sterir • Tau proteini kodlayan gen mutasyonlar • vard r Mutant tau proteinleri n ö ronlarda birikir – Frontal ve temporal lob atrofisi ve • substantia nigra dejenerasyonu olurErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 371 Pick Hastal ğ Lober atrofi de denir • Nadir, kendine ö zg ü , ilerleyici demanst r • Erken ba şlayan ki şilik de ğ i şiklikleri (frontal lob) • ve konu şma bozukluklar (temporal lob) ile kendini g ö sterir Genellikle sporadiktir, bazan ailevi veya tau • ili şkili vakalar g ö r ü l ü rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 372 Pick Hastal ğ Simetrik ve şiddetli • frontal ve temporal lob atrofisi olur S ü perior temporal – lobun arka 2/3 k sm karakteristik olarak korunur Atrofi ç ok şiddetli – oldu ğ undan giruslara gofret veya b ç ak kenar benzetmesi yap l rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 373 Pick Hastal ğ Ş iddetli n ö ron kayb • ve gliozis olur Sa ğ kalan n ö ronlarda • şi şme (Pick h ü cresi) ve sitoplazmik filament ö z madde birikimleri (Pick cisimcikleri) g ö r ü l ü rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 374 Pick Hastal ğ G ü m üş boyamalar yla g ö sterilen Pick cisimcikleri •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 375 Progressif Supran ü kleer Palsi Trunkal rijidite, dengesizlik, tonus bozuklu ğ u, konu şma • ve g ö z hareket bozukluklar , hafif ve ilerleyici demans ile karakterizedir 5-7. ony lda ve erkeklerde s kt r, 5-7 y lda ö l ü mc ü l • sonlan r Globus pallidus, subtalamik n ü kleus, substantia nigra, • kollikulus, akuaduktus ç evresi gri cevher, dentat n ü kleusta n ö ron kayb olur Tau i ç eren n ö rofibriler yumak birikimleri g ö r ü l ü r •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 376 Kortikobazal Dejenerasyon Ya şl larda g ö r ü len, ekstrapiramidal belirti ve • bulgular n ö nde gitti ğ i, ç ok ç e şitli semptomlar olan bir hastal kt r Ekstrapiramidal rijidite, asimetrik motor fonksiyon – bozukluklar , duyu bozukluklar Motor kortekste atrofi, n ö ron kayb , balonla şan • n ö ronlar g ö r ü l ü r Astrosit ve oligodendrositlerde de birikimler • bulunurErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 377 Tau Patolojisi Olmayan FTD (*B*) Frontal ve temporal lob tutulumu vard r ancak tau • proteini birikimi yoktur Dejenerasyona u ğ rayan b ö lgelerde ubiquitin • i ç eren birikimler g ö r ü l ü rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 378 Vask ü ler Demanslar Vask ü lite ba ğ l kavrama bozukluklar baz • ki şilerde tedavi ile d ü zelirken, baz hastalarda ilerleyici bir seyir g ö sterir Beyinde ilerleyici kavray ş bozukluklar na neden • olan vask ü ler hastal klar Yayg n kortikal mikroinfarktlar – Ç ok say da lak ü ner infarktlar – Azalan perf ü zyona ba ğ l kortikal laminer nekroz – Yayg n beyaz cevher hasar (hipertansiyon CADASIL) –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 379 Bazal Gangliyonlar ve Beyin Sap Dejeneratif Hastal klar Parkinson hastal ğ (en s k) • Lewy cisimcikli demans • Multipl sistem atrofisi • Huntington hastal ğ •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 380 Bazal Gangliyonlar ve Beyin Sap Dejeneratif Hastal klar Genellikle hareket bozukluklar yla kendini • g ö sterir Rijidite, anormal post ü r, korea – İ stemli hareketlerin azalmas – İ stem d ş hareketlerde artma – En ö nemli etkilenme b ö lgesi nigrostriatal yoldur • Talamustan motor kortekse giden d ü zenleyici – feedback uyar yollar n etkilerErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 381 Parkinsonizm Parkinson hastal ğ n da i ç ine • alan klinik bir sendromdur Tipik klinik ö zellikleri • Maske y ü z, – ö ne e ğ ilen v ü cut post ü r ü , – istemli hareketlerde yava şlama, – giderek h zlanan ve k salan – ad mlarla y ü r ü me, rijidite, – parmaklarda para sayar şekilde – tremorErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 382 Parkinsonizm Parkinsonizm klinik tablosu • nigrostriatal yolu etkileyen ila ç lar n al m yla da olu ş abilir Dopamin antagonistleri – Toksinler – İ yi bilinen postensefalitik ve • posttravmatik parkinsonizm vakalar vard r 1918’deki influenza pandemisi sekeli –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 383 Parkinson Hastal ğ Tan i ç in • İ lerleyici ve L-DOPA tedavisine cevap veren – parkinsonizm bulgular olmal toksik veya bilinen di ğ er etyolojik nedenler olmamal – Otozomal dominant veya otozomal resesif ailevi • şekilleri vard r Baz hastalarda otonom fonksiyon ve kavrama • bozukluklar g ö r ü l ü r, demans olabilirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 384 Parkinson Hastal ğErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 385 Parkinson Hastal ğ Hastal kla ili şkili ç ok say da genetik kusur • g ö sterilmi ştir Hastal ğ n olu şumu ile ilgili tek bir patogenetik • mekanizma yoktur Genel olarak alfa sin ü klein proteini ile ilgili nedenler – ü zerinde durulmaktad rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 386 Parkinson Hastal ğ Substantia nigra’daki dopaminerjik n ö ronlar • dejenere olur L-DOPA verilmesi morfolojiyi etkilemez ama belirtileri – d ü zeltir Zamanla belirtiler de d ü zelmez hal al r – Cerrahi olarak elektrot yerle ştirilerek stim ü lasyon – uygulanmas da ekstrapiramidal belirtileri ortadan kald rmada kullan lan bir yoldurErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 387 Parkinson Hastal ğ Tipik makroskopik bulgu • Substantia nigra ve locus ceruleus’ta pigment kayb na – ba ğ l solukluk Mikroskopik olarak • Pigmente n ö ron kayb , – Gliozis – Tek veya ç ok sitoplazmik Lewy cisimcikleri – Alfa sin ü klein i ç eren filamentler •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 388 Parkinson Hastal ğ Normal ve depigmente substantia nigra •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 389 Parkinson Hastal ğ Normal ve parkinson • hastal ğ nda substantia nigra ve n ö ronal Lewy cisimci ğ iErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 390 Lewy Cisimcikli Demans Parkinson hastal ğ olanlar n %10-15 kadar nda • demans geli şir Ya ş ilerledik ç e risk artar – Karakteristik olarak dalgal bir klinik olur – Halusinasyonlar ve frontal lob bulgular vard r – Beraberinde Alzheimer hastal ğ bulgular g ö r ü lebilir – Substantia nigra depigmentasyonu ve Lewy – cisimcikleri bulunurErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 391 Multipl Sistem Atrofisi Glial, ö zellikle oligodendroglial sitoplazmik • inkl ü zyonlarla karakterize farkl klinik tablolar g ö steren bir grup hastal kt r Parkinsonizm (MSA-P) – Serebellar fonksiyon bozuklu ğ u (MSA-C, eski ad yla – olivopontoserebellar atrofi) Otonom fonksiyon bozuklu ğ u (MSA-A, eski ad yla Shy – Drager sendromu)Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 392 Multipl Sistem Atrofisi S n flamadakine uyan morfolojik de ğ i şiklikler • g ö r ü l ü r MSA-P: striatonigral dejenerasyon – MSA-C: serebellar, pontin, meduller dejenerasyon – MSA-A: spinal kord intermediolateral kolon – dejenerasyonu Oligodendroglial h ü crelerde sitoplazmik • inkl ü zyonlar bulunur İ nkl ü zyonlardaki temel unsur alfa sin ü klein –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 393 Huntington Hastal ğ Otozomal dominant • 4. kromozomda kodlanan huntingtin geni – İ lerleyici hareket bozukluklar ve demans • S ç ray c tarzda hiperkinetik ve distonik hareketler – (korea) Bazan ge ç d ö nemde parkinsonizm bulgular – Genellikle 4-5. ony lda bulgu verir – Ö nce motor bulgular ba şlar, sonra zeka etkilenebilir – Ortalama 15 y lda ö l ü mc ü l –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 394 Huntington Hastal ğ Beyin k üçü kt ü r ve kaudat • n ü kleusta atrofi g ö r ü l ü r Sekonder ventrik ü l – geni şlemesi olabilir Histolojik olarak striatal • n ö ron dejenerasyonu N ö ronlarda huntingtin – proteini birikimleri Solda normal, sa ğ da Huntington hastal ığı olan beyin hemisferi (Küçük resim: inklüzyonlu nöronErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 395 Huntington Hastal ğErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 396 Spinoserebellar Dejenerasyonlar Serebellar korteks, spinal kord, periferik sinirleri • etkileyen bir hastal k grubudur Spinoserebellar ataksiler ba şl ğ alt nda toplanan • bug ü n i ç in 29 hastal k tan mlanm şt r Friedreich ataksisi – Ataksi telenjiektazi –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 397 Friedreich Ataksisi Otozomal resesif, ilerleyici bir hastal kt r • Hayat n ilk 10 y l nda y ü r ü me bozukluklar yla ba şlar,el – hareket bozukluklar ve konu şma bozukluklar yla devam eder Derin tendon refleksleri azal r/kaybolur – Babinski refleksi pozitiftir (ekstensor plantar cevap) – Eklem pozisyonu, vibrasyon, a ğ r , s , dokunma – duyular nda bozukluk olur Pes cavus ve kifoskolyoz geli şir –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 398 Friedreich Ataksisi Hastalarda n ö rolojik bozukluklar yan nda • bulgular da olur Kalp aritmileri – Konjestif kalp yetmezli ğ i – Diabetes mellitus – Ba şlang ç tan itibaren • Ortalama 5 y lda tekerlekli sandalye – Akci ğ er enfeksiyonlar ve kalp yetmezli ğ i nedeniyle – ö l ü mErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 399 Friedreich Ataksisi 9 numaral kromozomda kodlanan frataksin • proteini seviyeleri d üşü kt ü r Normalde frataksin mitokondri i ç membran nda – bulunur ve demir seviyesini d ü zenler Oksidatif fosforilasyon reaksiyonlar nda gerekli olan – demir seviyesinin d ü zenlenememesi yayg n mitokondri fonksiyon bozuklu ğ u nedeni olurErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 400 Friedreich Ataksisi Spinal kord • Arka kolonda akson kayb ve gliozis – Kortikospinal ve spinoserebellar traktuslarda incelme – Spinal kord (Clarke), beyin sap (8.10.ve 12. sinirler), – serebellum (Purkinje) ve motor korteks (Betz) n ö ronlar nda dejenerasyon Kalp • B ü y ü me – perikardiyal yap ş kl klar – Myokard inflamasyon ve fibrozisi –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 401 Ataksi Telenjiektazi Otozomal resesif bir sendromdur • Toplumda ta ş y c l k %1 – 11 numaral kromozomla iletilir – Hastalarda X ş nlar na ba ğ l kromozom – bozukluklar na yatk nl k ve apopitoz e ğ ilimi vard r DNA hasar olu şur – Ta ş y c larda ö zellikle meme kanseri riski artar –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 402 Ataksi Telenjiektazi K üçü k ç ocuklarda ba şlar, s ü rekli ilerler ve ikinci • ony lda ö l ü mle sonlan r Ataksi ve diskinezi – Deri ve konjuktivada telenjiektaziler – İ mm ü n yetmezlik bulunur – Hastalarda t ü m ö r s kl ğ artar • lenfoid t ü m ö rler – T h ü cre l ö semileri – gliomlar – karsinomlar –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 403 Ataksi TelenjiektaziErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 404 Ataksi Telenjiektazi Serebellum Purkinje ve gran ü ler tabaka • h ü crelerinde kay p Spinal arka kolon, spinoserebellar yollar ve ö n • boynuz motor n ö ronlar nda hasar Deri ve konjuktivalarda telenjiektazi • Lenf nodu, timus ve gonad hipoplazisi •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 405 Motor N ö ron Dejeneratif Hastal klar Amyotrofik lateral skleroz • Bulbospinal atrofi • Spinal muskuler atrofi •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 406 Motor N ö ron Dejeneratif Hastal klar Herediter veya sporadik bir grup hastal kt r • Farkl klinik seyirler g ö steren hastal klar vard r – Etkiledikleri b ö lgeler • Alt motor n ö ronlar – Spinal kord ö n boynuzu • Beyin sap motor n ü kleuslar • Motor korteksteki ü st motor n ö ronlar – Genel olarak duyu sistemi etkilenmez, baz • hastalarda demans olabilirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 407 Amyotrofik Lateral Skleroz (ALS)Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 408 Amyotrofik Lateral Skleroz (ALS) Motor n ö ron hastal ğ olarak da bilinir • Motor n ö ron kayb ile karakterizedir • Spinal kord ö n boynuzu – Beyin sap – Kortikospinal traktusun uzand ğ ü st motor n ö ronlar – Nadirdir (2/100000) • Be şinci ony lda kendini g ö sterir • %5-10 vaka ailevidir (otozomal dominant) •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 409 Amyotrofik Lateral Skleroz (ALS)(*B*) Ç ok say da genetik bozukluk tan mlanm ş ama • patogenez anla ş lamam şt r Ailevi ALS vakalar n n %25’inde bak r- ç inko • s ü peroksit dismutaz kodlayan genlerde mutasyon vard r Enzim mutasyonu sonucunda ortaya ç kan serbest – radikallerin ortadan kald r lamay ş n n n ö ron hasar olu şturdu ğ u d üş ü n ü l ü rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 410 Amyotrofik Lateral Skleroz (ALS) Spinal kord ö n sinirleri incelir • A ğ r vakalarda presentral girus atrofiktir • Mikroskopik olarak n ö ron kayb ve gliozis • Sa ğ kalan n ö ron sitoplazmalar nda Bunina • cisimcikleri g ö r ü l ü r Otofajik vakuol kal nt lar – İ lgili iskelet kas nda denervasyon atrofisi geli şir •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 411 Amyotrofik Lateral Skleroz (ALS)Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 412 Amyotrofik Lateral Skleroz (ALS) Spinal kord ö n • ( ü stte) ve arka (altta) y ü z ü n ü n g ö r ü n ü m ü Ö nde motor • sinirlerde incelmeErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 413 Amyotrofik Lateral Skleroz (ALS) Hastal k ellerde beceri kayb ve cisimleri • d üşü rme gibi bulgularla ba şlar İ nce motor hareket bozukluklar n spastisite, • kramplar izler Kas g ü c ü ve kitlesi azal r, fasik ü lasyon ad • verilen istemsiz ve i ş ü retmeyen kas lmalar olu şur Solunum kaslar tutulumu enfeksiyona neden • olurErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 414 Amyotrofik Lateral Skleroz (ALS) Progressif muskuler atrofi • Baz hastalarda şiddetli alt motor n ö ron – tutulumunun ö nde gitmesi sonucu a ğ r kas atrofisi geli şimidir Progressif bulber palsi (bulbar ALS) • Baz hastalarda beyin sap kranial sinir – n ü kleuslar n n erken ve h zl tutulumudurErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 415 Bulbospinal Atrofi (*B*) X kromozomuna ba ğ l ge ç er • Kennedy sendromu olarak da bilinir – Distal ekstremitede kas atrofisi ve dil ve • yutma kaslar n etkileyen bulber tutulum ile karakterizedir Androjen duyars zl ğ , jinekomasti, • testik ü ler atrofi ve oligospermi olurErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 416 Spinal Muskuler Atrofi Ç ocuklarda g ö r ü len alt motor n ö ron • hastal ğ d r Kas hastal klar konusunda incelenmi ştir –Genetik Metabolik Hastal klar Prof. Dr. Olgun Konta ş Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi Patoloji Anabilim DalErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 418 Genetik Metabolik Hastal klar Baz genetik hastal klar merkezi sinir • sistemini etkiler Bu hastal klar n ç o ğ u do ğ umda normal • g ö r ü nen ç ocuklarda zaman i ç inde n ö rolojik geli ş menin geri kalmas veya kazan lm ş fonksiyonlar n kaybedilmesi şeklinde kendini g ö sterirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 419 Genetik Metabolik Hastal klar N ö ronal depo hastal klar • Ç o ğ u otozomal resesif – Genellikle sfingolipid, mukopolisakkarit veya mukolipid – metabolizmas nda enzim eksikli ğ i Enzim eksikli ğ ine ba ğ l madde birikimi ve n ö ron ö l ü m ü – Kortikal n ö ron tutulumu sonucu zeka bozukluklar ve n ö betler – L ö kodistrofiler • Ç o ğ u otozomal resesif, baz lar X’e ba ğ l – Myelin sentez veya turnover bozuklu ğ u – Lizozomal ve peroksizomal enzim eksiklikleri – Beyaz cevher etkilenmesine ba ğ l motor fonksiyon bozukluklar , – tonus bozukluklar ve ataksi Mitokondrial ensefalomyopatiler • Oksidatif fosforilasyon hastal klar – Mitokondri genom mutasyonlar – Gri cevher ve ç izgili kas tutulumu –Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 420 N ö ronal Depo Hastal klar N ö ronal seroid lipof ü ssinozlar • Tay Sachs hastal ğ •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 421 N ö ronal Seroid Lipof ü ssinozlar Ortak bulgular n ö ronlarda lipof ü ssin birikimi olan • bir depo hastal k grubudur N ö ronal fonksiyon bozuklu ğ u k ö rl ü k, mental ve • motor bozukluklar ve n ö betlere yol a ç ar Bu hastal klar belirtilerin ortaya ç kt ğ d ö neme • g ö re gruplan rlar İ nfantil – Ge ç infantil – Juvenil – Eri şkin – Bu tiplerde farkl genetik hatalar tan mlanm şt r •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 422 Tay Sachs Hastal ğ Erken bebeklik d ö neminde ba şlar • Geli şme gerili ğ i, n ö rolojik fonksiyon • kusurlar ve fel ç ler g ö r ü l ü r Birka ç y lda ö l ü mle sonlan r • Lizozomal depo hastal ğ d r • Ne deposu?? •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 423 L ö kodistrofiler Krabbe hastal ğ • Metakromatik l ö kodistrofi • Adrenol ö kodistrofi • Pelizaeus Merzbacher hastal ğ • Canavan hastal ğ • Alexander hastal ğ • Kaybolan beyaz cevher l ö kodistrofisi •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 424 Krabbe Hastal ğ Otozomal resesif ge ç er • Galaktoserebrozid beta galaktozidaz • eksikli ğ i (galaktozil seramidaz) vard r Galaktoserebrozidlerin seramid ve • galaktoza par ç alanmas bozulur ve biriken madde oligodendrositler i ç in toksiktirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 425 Krabbe Hastal ğ 3-6 ay aras nda bulgu verir ve 2 ya ştan • fazla ya şayan nadirdir Motor bulgular (kas sertli ğ i ve g üç s ü zl ü ğ ü ), • beslenme bozukluklar ö nde gelir Beyin ve periferik sinirlerde myelin kayb • olur, n ö ron ve aksonlar korunur Semptom ö ncesi d ö nemde kordon kan • nakli ile tedavi edilebilece ğ i y ö n ü nde bulgular vard rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 426 Krabbe Hastal ğ Beyaz cevherde myelin kayb • nedeniyle renk de ğ i şimi Hastal ğ a globoid h ü creli • l ö kodistrofi denilmesine de neden olan dev makrofajlar ( “ globoid ” h ü creler) g ö r ü l ü rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 427 Metakromatik L ö kodistrofi Otozomal resesif ge ç er • Lizozomal aril s ü lfataz A enzim • eksikli ğ inden kaynaklan r S ü lfat i ç eren lipidlerin par ç alanmas • bozulur ve biriken serebrozid s ü lfat oligodendrosit hasar yla myelin y k m na yol a ç ar Ç k ş d ö nemine g ö re ge ç infantil, juvenil, • eri şkin tipler tan mlanm şt rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 428 Metakromatik L ö kodistrofi Ç ocuklukta ba şlayan ve moto fonksiyon • bozukluklar yla kendini g ö steren hastal k ilerleyici seyreder ve 5-10 y lda ö l ü mle sonlan r Eri şkin tip psikiyatrik ve mental fonksiyon • bozukluklar yla karakterizedir N ö rolojik kusurlar ç kmadan ö nce • yap lacak kemik ili ğ i k ö k h ü cre nakli ile ba şar l sonu ç lar n elde edildi ğ i bildirilmektedirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 429 Metakromatik L ö kodistrofi Myelin kayb ve gliozis g ö r ü l ü r • T ü m beyaz cevherde vakuoll ü makrofajlar • bulunur Vakuoll ü makrofajlarda toluidin mavisi ile • metakromatik boyanan sulfatidler yer al r Ayn maddenin varl ğ periferik sinirlerde ve – idrarda da g ö sterilebilirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 430 Adrenol ö kodistrofi Ç e şitli şekilleri tan mlanm ş, X kromozomu • ile ge ç en, ilerleyici myelin kayb ve adrenal korteks bozuklu ğ u ile karakterize bir hastal kt r Genel olarak ne kadar erken ba şlarsa o • kadar h zl seyreder Ç ok uzun zincirli ya ğ asitlerinin • metabolizmas n bozulur ve buna sekonder myelin kayb , gliozis, adrenal korteks atrofisi geli şirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 431 Pelizaeus Merzbacher Hastal ğ X kromozomu ile ge ç er • Daima ö l ü mc ü l sonlanan bir l ö kodistrofidir • Ç ok erken bebeklik d ö neminde bulgu verir • G ö z hareket bozukluklar , hipotoni, kore- – atetoz, piramidal hareket bozukluklar , spastisite, demans, ataksi Hemisferlerde tama yak n myelin kayb • olurErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 432 Canavan Hastal ğ Megalosefali, ileri derecede zeka gerili ğ i, • k ö rl ü k Beyaz cevherde s ü ngersi de ğ i şiklik, N- • asetil aspartik asit birikimi olurErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 433 Alexander Hastal ğ Megalensefali, n ö betler, ilerleyici • psikomotor geli şme gerili ğ i Beyaz cevher kayb , kan damarlar ç evresi • ile pia ve ependim alt b ö lgelerde a ş r derecede Rosethal fibril birikimi olurErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 434 Kaybolan Beyaz Cevher L ö kodistrofisi 1-2 ya ş civar nda ba şlar • Ataksi ve n ö betlerle seyreden sinsi bir • ilerleme g ö sterir Birka ç y lda ö l ü mle sonlan r • Bilinmeyen bir nedenle ileri derecede • beyaz cevher kayb olurErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 435 Mitokondrial Ensefalomyopatiler MELAS (mitochondrial encephalopathy • lactic acidosis and stroke like episodes) MERRF (myoclonic epilepsy and ragged • red fibers) Leigh sendromu (subakut nekrotizan • ensefalopati) Kearn Sayre sendromu • Alpers hastal ğ •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 436 Mitokondrial Ensefalomyopatiler Mitokondrial oksidatif fosforilasyon • bozukluklar d r Kas hastal ğ olarak klinik verirler • Friedreich ataksisi de bir mitokondrial • hastal kt rErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 437 MELAS Hastal ğ ad mitochondrial • encephalomyopathy, lactic acidosis and strokel like episodes kelimelerinden olu şur Mitokondri bozukluklar n n en s k • g ö r ü lenidir Akut n ö bet tarz nda n ö rolojik bozukluklar, • zeka de ğ i şiklikleri, kas g üç s ü zl ü ğ ü ve laktik asidoz olur Genellikle tRNA mutasyonlar vard r •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 438 MERFF Myoclonic epilepsy and ragged red fibers • kelimelerinden ad n al r Myoklonus, n ö bet, myopati, ataksi g ö r ü l ü r • Serebellar n ö ron kayb da olur • Mitokondrial tRNA mutasyonlar ndan • kaynaklan r MELAS ile MERFF aras nda ü st ü ste • ge ç i şler olabilirErciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 439 Leigh Sendromu Subakut nekrotizan ensefalopati olarak da • bilinir N ü kleer ve mitokondrial DNA • mutasyonlar ndan kaynaklan r Psikomotor geli şim bozukluklar , laktik • asidemi, n ö betler, g ö z kas fel ç leri, hipotoni g ö r ü l ü r Beyinde spongiform dejenerasyon olu şur • 1-2 y lda ö l ü mle sonlan r •Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi- D ö nem III- N ö ropatoloji Ders Notlar - Dr. Olgun Konta ş 440 Kearns Sayre Sendromu B ü y ü k mitokondrial DNA delesyonlar ndan • kaynaklanan sporadik bir hastal kt r Serebellar ataksi, eksternal oftalmopleji, • retinal pigment bozuklu ğ u, kalpte iletim kusurlar g ö r ü l ü r Gri ve beyaz cevherde spongiform • de ğ i şiklik vard r