Genel Numune alma tipleri 1 05.11.2012 Öğr. Gör. Serkan ören 1 NUMUNE ALMA TİPLERİ 6. HAFTA DERS NOTLARI 05.11.2012 Öğr. Gör. Serkan ören 2 1. ANLIK (GRAP ) NUMUNELER 2. KOMPOZİT NUMUNELER 05.11.2012 Öğr. Gör. Serkan ören 3 ANLIK (GRAP) NUMUNELER Bir anlık numunede, tüm numune hacmi bir seferde alınır. Anlık numuneler belirli bir zamanda su veya atık su kompozisyonu belirlemede faydalıdır. Bu durumda atık suyun bileşimi ve hacmindeki küçük değişimler, bir anlık numunede daha üstün zamanı kapsayan kompozisyonların temsilcisi olabilir. 05.11.2012 Öğr. Gör. Serkan ören 4 Grap numuneler ayrı ayrı karıştırılmadan analiz edilir. Örneğin su kalitesi uniform (değişmeyen) olan bir derin kuyudan büyük su kütlelerinden günde bir kez numune alınması yeterlidir. 05.11.2012 Öğr. Gör. Serkan ören 5 KOMPOZİT NUMUNELER 1. Zaman ağırlıklı kompozit numuneler 2. Akış ağırlıklı kompozit numuneler 05.11.2012 Öğr. Gör. Serkan ören 6 Zaman Ağırlıklı Kompozit Numuneler: Numune alma dönemi boyunca değişmez aralıklarla alınan eşit hacimli anlık numunelerden ibarettir. Zaman ağırlıklı kompozit numunelerin alımı, kanalizasyon suyu veya çıkış suyunun ortalama kalitesi araştırıldığı zaman uygundur. (Mesela bir kalite standardı ile uygunluğunun tayininde veya işlem tasarım amacıyla atık suyun kalitesinin tayininde sabit atık su akışı olduğu hallerde). 2 05.11.2012 Öğr. Gör. Serkan ören 7 05.11.2012 Öğr. Gör. Serkan ören 8 Akış Ağırlıklı Kompozit Numuneler: Numune alma dönemi boyunca hacim ve çıkış suyu akışına orantılı numune hacmi gibi bir yolla alınan ve karıştırılan anlık numunelerden ibarettir. Akış ağırlıklı kompozit numuneler, numune alma amacı kirleticilerin yüklerini belirlemek olduğunda kullanılmalıdır. Bir akış ağırlıklı kompozit numune, numune alma noktasından geçen miktarı belirli çıkış suyundan alınan her bir eşit hacimli anlık numunenin veya numune alma zamanındaki akışa orantılı olarak değişen hacimlerdeki numunelerin sabit zaman aralıkları ile alınması ile elde edilebilir. 05.11.2012 Öğr. Gör. Serkan ören 9 Akış ağırlıklı ve zaman ağırlıklı numune almanın her ikisinde de, anlık numunelerin her birinin hacmi 50 mL’ den daha büyük olmalıdır. Temsil eden numunelerin toplanması amacıyla anlık numune hacimlerinin 200 mL ile 300 mL arasında olması sıkça tavsiye edilir. Belli bir zamanda ve belli bir yerden numune alındığında bu numune sadece o yeri ve zamanı temsil eder. 05.11.2012 Öğr. Gör. Serkan ören 10 Bununla beraber, bileşiminde zamanla büyük değişiklik göstermeyen kaynaklardan alınan numuneler, daha uzun bir zaman periyodunu veya daha büyük bir hacmi temsil eder. Kaynağın zamana bağlı olarak büyük ölçüde değiştiği durumlarda, uygun zaman aralıklarında alınan numuneler ayrı analiz edilirler. Böylece bu değişimin frekansı, süresi ve büyüklüğü belirlenir. Değişimlerin beklendiği zaman periyoduna göre numune alma aralığı seçilir. Bu aralık en az beş dakika en fazla bir saat olur. 05.11.2012 Öğr. Gör. Serkan ören 11 Ani, özel, değişken veya düzensiz deşarjların ve işlemlerin olduğu tesislerde, bu tür deşarjların içinde bulunduğu periyodu temsil eden kompozit (karışık) numunelerin hazırlanması gerekir: Bu da evsel ve endüstriyel atık sularda belirli zaman aralıklarında atık su debisi ile orantılı olarak alınan karışık numuneyi tanımlar. Çoğu hallerde kompozit numune terimi aynı numune alma noktasından farklı zamanlarda toplanan numunelerin karışımını ifade eder. 05.11.2012 Öğr. Gör. Serkan ören 12 Zaman kompoziti terimi ile de tanımlanabilen bu numuneler arıtma tesisi tasarımında ve verimlilik tespitinde kullanılacak ortalama konsantrasyonların belirlenmesinde kullanılır. Kompozit numuneler çok sayıda numunenin analizi yerine ortalama özellikte bir tek numune ile çalışmaya imkan verir. Çoğu tayinler için 24 saatlik kompozit numune Standard kabul edilir. Ayrıca kompozit numune bir vardiyayı veya daha kısa bir zaman periyodunu ya da tam bir periyodik işlemi veya çevrimi temsil için uygundur. 3 05.11.2012 Öğr. Gör. Serkan ören 13 05.11.2012 Öğr. Gör. Serkan ören 14 Kompozit numunelerde ölçülen parametrelerin değerleri “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği”nde 2 ve 24 saatlik kompozit numuneler için verilen Standard değerlerle, mukayese edilir. Özelliklerinde ve miktarlarında zamanla değişim gösteren parametrelerin analizleri için kompozit numuneler kullanılmamalıdır. Bu gibi analizlerin, numune alma noktasında ve/veya ayrı toplanan numunelerde hemen yapılması gerekir. Tüm çözünmüş gazların analizleri, kalıntı klor, çözünmüş sülfür, sıcaklık; pH tayinleri ve mikrobiyolojik analizler bu kapsamdadır. 05.11.2012 Öğr. Gör. Serkan ören 15 Numune toplama ve saklama süresince mevcut koşullarda değişmeden kalan bileşenlerin analizi için zaman kompoziti numuneler kullanılır. Eğer numune alma sırasında bazı koruyucu maddeler ilave edilecekse, bunlar en başından numune kabına konur ve kompozit numune bu kapta hazırlanır. 05.11.2012 Öğr. Gör. Serkan ören 16 05.11.2012 Öğr. Gör. Serkan ören 17 Genişlik ve derinliğe bağlı olarak suyun bileşiminin çok değiştiği nehirlerde ve akarsularda; çok çeşitli ve ayrık atıksu akımlarının birlikte arıtılmasının önerildiği durumlarda; farklı numune alma noktalarından alınan numunelerin karışımının analizi gereklidir. Burada ortalama bileşimin veya toplam yükün belirlenmesi için nehirlerin en kesitleri üzerinde çeşitli noktalardan alınan numunelerin karışımı kullanılır. Bu tip numunelerin hazırlanması, bilinen bir derinlikten numune toplamak üzere özel bir araç gerektirir.