Stratigrafik Okyanus Ortası Sırtı Magmatizması (MORB) Okyanus Ortası Sırtı Okyanus Ortası Sırtı Magmatizması Magmatizması (MORB) (MORB) y y g g () ()Okyanus Okyanus- -ortası açılma bölgeleri ortası açılma bölgeleri magmatizması magmatizması Okyanus Okyanus- -ortası sırtı bazaltları (MORB) ortası sırtı bazaltları (MORB) Figure 13-1. After Minster et al. (1974) Geophys. J. Roy. Astr. Soc., 36, 541-576. Okyanusal kabuk Okyanusal kabuk ve üst manto yapısı ve üst manto yapısı ve üst manto yapısı ve üst manto yapısı Tipik Ofiyolit Tipik Ofiyolit dizisi dizisiOkyanusal kabuk ve üst manto yapısı Okyanusal kabuk ve üst manto yapısı 1. katman 1. katman ince tabakamsı ince tabakamsı derin deniz derin deniz pelajik pelajik sedimentlerden sedimentlerden olu şmaktadır. olu şmaktadır.Okyanusal kabuk ve üst manto yapısı Okyanusal kabuk ve üst manto yapısı 2. Katman bazaltik 2. Katman bazaltik bile şimlidir bile şimlidir bile şimlidir. bile şimlidir. 2 alt gruba ayrılır 2 alt gruba ayrılır gy gy Katman Katman 2A & B = 2A & B = yastık yastıkba bazaltlar zaltlar Katman Katman 2C = 2C = dü şey dü şey Katman Katman 2C = 2C = dü şey dü şey levhamsı dayklar levhamsı dayklar3. Katman daha karma şık bir yapı sunar 3. Katman daha karma şık bir yapı sunar 3. Katman daha karma şık bir yapı sunar 3. Katman daha karma şık bir yapı sunar Katman 3A Katman 3A = = izotropiktir. izotropiktir. izotropiktir. izotropiktir. Katman 3B Katman 3B = = daha daha katmansı ve katmansı ve katmansı ve katmansı ve kümülat dokusu kümülat dokusu gösterir gösterir gösterir. gösterir.Ay rıca bu zonda; Ay rıca bu zonda; Diyorit ve tonalit gibi Diyorit ve tonalit gibi plag ca zengin plag ca zengin magmatik kayaç magmatik kayaç magmatik kayaç magmatik kayaç (“pla (“plaj ji iy yogranit”) ogranit”) kütleleri mevcuttur kütleleri mevcuttur kütleleri mevcuttur. kütleleri mevcuttur.4. katman 4. katman = = ultramafik ultramafik kl dl kt d kl dl kt d kayaçlardan olu şmaktadır. kayaçlardan olu şmaktadır. Bk ü Bk ü Bu katmanın en üst Bu katmanın en üst kısmında kromit içeren kısmında kromit içeren hl i b l d hl i b l d vehrlit ve gabrolar vardır. vehrlit ve gabrolar vardır. Vehrlit Vehrlit tabakalı gabroları tabakalı gabroları keser. keser. Daha a şa ğıda harzburjitler Daha a şa ğıda harzburjitler ş ğ j ş ğ j ve en a şa ğıda ise tektonik ve en a şa ğıda ise tektonik dünitler bulunmaktadır. dünitler bulunmaktadır. Bunlarda yer yer mafik Bunlarda yer yer mafik dayklarla kesilmektedir. dayklarla kesilmektedir. dayklarla kesilmektedir. dayklarla kesilmektedir.Petrogra Petrografi fi ve ve Ana Element Kimyası Ana Element Kimyası g g y y ? ? Tipik bir Tipik bir Okyanus ortası sırtı bazaltı, Okyanus ortası sırtı bazaltı, olivin t olivin toleyit oleyit olarak adlandırılmaktadır. olarak adlandırılmaktadır. ? ? Petrografik açıdan mikrolitik, entergranüler, Petrografik açıdan mikrolitik, entergranüler, g g g g entersertal doku türleri yaygındır entersertal doku türleri yaygındır ? ? Mineralojik olarak genellikle, plajiyoklas + olivin + Mineralojik olarak genellikle, plajiyoklas + olivin + ? ? Mineralojik olarak genellikle, plajiyoklas olivin Mineralojik olarak genellikle, plajiyoklas olivin piroksen (klino ve orto) + fe piroksen (klino ve orto) + fe- -ti ti- -oksit birlikteli ğinden oksit birlikteli ğinden olu şurlar. olu şurlar. olu şurlar. olu şurlar. ? ? Fe’ce zengin (% 10 civarı), Fe’ce zengin (% 10 civarı), K K 2 2 O O’ ca ’ ca (< (< % % 0.2) 0.2) ve ve TiO TiO (< (< % % 20) 20) ’ca dü şük bir bile şime sahiptirler ’ca dü şük bir bile şime sahiptirler TiO TiO 2 2 (< (< % % 2.0) 2.0) ca dü şük bir bile şime sahiptirler. ca dü şük bir bile şime sahiptirler.Table 13-2. Average analyses and Norms of MORB glasses (BVTP Table 1.2.5.2). Oxide W t% All MAR EPR IOR SiO 50 53 50 68 50 19 50 93 SiO 2 50.53 50.68 50.19 50.93 TiO 2 1.56 1.49 1.77 1.19 Al 2 O 3 15.27 15.60 14.86 15.15 FeO* 10.46 9.85 11.33 10.32 Okyanus Ortası Okyanus Ortası Sırtı bazaltlarına n a Sırtı bazaltlarına n a FeO 10.46 9.85 11.33 10.32 MgO 7.47 7.69 7.10 7.69 CaO 11.49 11.44 11.44 11.84 Na 2 O 2.62 2.66 2.66 2.32 K O 016 017 016 014 Sırtı bazaltların ana Sırtı bazaltların ana element kimyası element kimyası K 2 O 0.16 0.17 0.16 0.14 P 2 O 5 0.13 0.12 0.14 0.10 Total 99.69 99.7 99.65 99.68 Mg# (m ol) a 56 58 53 57 Mg# (mol) 56 58 53 57 Norm Q 0.94 0.76 0.93 1.60 or 0.95 1.00 0.95 0.83 b 22 17 22 51 22 51 19 64 ab 22.17 22.51 22.51 19.64 an 29.44 30.13 28.14 30.53 di 21.62 20.84 22.50 22.38 hy 17.19 17.32 16.53 18.62 mt 4.44 4.34 4.74 3.90 il 2.96 2.83 3.36 2.26 ap 0.30 0.28 0.32 0.23 All: Ave from Atlantic Pacific and Indian Ocean ridges All: Ave from Atlantic, Pa c if ic and In d ia n Ocean ridges. MAR: Ave. from Mid-Atlantic Ridge. EPR: Ave. from EPR. IOR: Ave. Indian Ocean. a Min. value since all Fe as FeOOkyanus ortası bazaltların 3 kaynak alanı vardır. Okyanus ortası bazaltların 3 kaynak alanı vardır. ? ? N N- -MORB MORB ( (normal normal MORB) MORB): : tüketilmi ş üst manto tüketilmi ş üst manto kayna ğı, özellikle uyumsuz elementlerce fakir kayna ğı, özellikle uyumsuz elementlerce fakir kayna ğı, özellikle uyumsuz elementlerce fakir kayna ğı, özellikle uyumsuz elementlerce fakir ? ? E E- -MORB MORB ( (zenginle şmi ş zenginle şmi ş MORB, MORB, ya da ya da P P- -MORB MORB) ), , özellikle uyumsuz elementlerce zengin (La Ce vs ) özellikle uyumsuz elementlerce zengin (La Ce vs ) özellikle uyumsuz elementlerce zengin (La, Ce vs.) özellikle uyumsuz elementlerce zengin (La, Ce vs.) ? ? T T- -MORB MORB (transitional=geçi şli) manto kayna ğı (transitional=geçi şli) manto kayna ğıN ve E tip MORB NTE de ği şimleri N ve E tip MORB NTE de ği şimleriE E- -MORB ( MORB (mavi kare mavi kare) N ) N- -MORB ( MORB (kırmızı üçgen kırmızı üçgen): ): ? ? E E- -MORB La/Sm > 1.8 MORB La/Sm > 1.8 ? ? N N- -MORB La/Sm < 0 7 MORB La/Sm < 0 7 ? ? N N MORB La/Sm < 0.7 MORB La/Sm < 0.7 ? ? T T- -MORB (transitional) MORB (transitional) ( (ye şil yuvarlaklar ye şil yuvarlaklar) )? ? N N- -MORB: MORB: 87 87 Sr/ Sr/ 86 86 Sr < 0.7035 Sr < 0.7035 ve ve 143 143 Nd/ Nd/ 144 144 Nd > Nd > 0.5 0.51 130, 30, ? ? tüketilmi ş manto kayna ğı tüketilmi ş manto kayna ğı ? ? E E- -MORB MORB zenginle şmi ş manto kayna ğı zenginle şmi ş manto kayna ğı g ş ş y ğ g ş ş y ğSonuç olarak Sonuç olarak: : Sonuç olarak Sonuç olarak: : ? ? MOR MOR B Bazaltlarının azaltlarının 1 den daha fazla 1 den daha fazla kaynak alanı mevcuttur. kaynak alanı mevcuttur. ? ? Okyanus ortası sırt havzalarında manto Okyanus ortası sırt havzalarında manto y y homojen de ğildir. homojen de ğildir. N N MORB MORB: : en üste ve tüketilmi ştir en üste ve tüketilmi ştir ? ? N N- -MORB MORB: : en üste ve tüketilmi ştir en üste ve tüketilmi ştir ? ? E E- -MORB MORB: : en altta ve zenginle şmi ştir. en altta ve zenginle şmi ştir. ? ? T T- -MORB = MORB = N ve E tip magmaların karı şımın N ve E tip magmaların karı şımın- - dan olu şur. dan olu şur.? ? Okyanus ortası Okyanus ortası ? ? Okyanus ortası Okyanus ortası sırtlarındaki sırtlarındaki magma kaynak magma kaynak magma kaynak magma kaynak alanları ve alanları ve bunların bunların bunların bunların jeodinami ği jeodinami ği Figure 13-15. After Perfit et al. (1994) Geology, 22, 375-379.