Stratigrafik Okyanusal Levha içi Magmatizması Okyanusal Okyanusal Levha içi Levha içi Magmatizması Magmatizması (OIB) (OIB) (OIB) (OIB)Okyanus adaları ve denizaltı da ğları Okyanus adaları ve denizaltı da ğları Okyanusal Okyanusal Levha içi Levha içi Magmatizması Magmatizması Okyanus adaları ve denizaltı da ğları Okyanus adaları ve denizaltı da ğları Ya y gın olarak Ya y gın olarak ’h ’hot spot ot spot’ ’ ile ilgili ile ilgili Figure 14-1. After Crough (1983) Ann. Rev. Earth Planet. Sci., 11, 165-193.Okyanus Adası Bazaltik magma Türleri Okyanus Adası Bazaltik magma Türleri 2 ana magma türü mevcuttur: 2 ana magma türü mevcuttur: T l itik T l itik il il ? ? Toleyitik Toleyitik seriler seriler ? ? Okyanus adası Okyanus adası toleyitik toleyitik bazaltlar bazaltlar (O (OIT IT) ) y y y y ( ( ) ) ? ? MORB MORB ile benzer ile benzer, , fakat bazı mineralojik ve fakat bazı mineralojik ve kimyasal farklılıklar var kimyasal farklılıklar var kimyasal farklılıklar var. kimyasal farklılıklar var. ? ? Alkal Alkalen seriler en seriler ? ? Okyanus adası Okyanus adası alkalen alkalen bazaltları bazaltları (O (OIA IA) ) 2l t ii 2l t ii ? ? 2 alt serisi var 2 alt serisi var ? ? Silikaya doymamı ş Silikaya doymamı ş ? ? Kısmen silikaya doymu ş Kısmen silikaya doymu ş (daha az yaygın) (daha az yaygın)Okyanus adası bazalt serilerinin geli şimi Okyanus adası bazalt serilerinin geli şimi Tole Toley yiti itik k alkale alkalen n ve ve yüksek oranda yüksek oranda alkal alkale en n Tole Toley yiti itik k, alkale , alkalen n ve ve yüksek oranda yüksek oranda alkal alkale en n Figure 14-2. After Wilson (1989) Igneous Petrogenesis. Kluwer.İz Element Bile şimi İz Element Bile şimi- -1 1 ? ? LIL LIL iz izelement elementler ler (K, Rb, Cs, Ba, Pb (K, Rb, Cs, Ba, Pb 2+ 2+ and Sr) and Sr) uyumsuzdur ve MORB lara göre uyumsuzdur ve MORB lara göre OIB OIB kayaçlarında hepsi zenginle şmi ştir. kayaçlarında hepsi zenginle şmi ştir. ? ? İz element oranları İz element oranları farklı kaynak magmalar farklı kaynak magmalar için de ği şkenlik gösterir. için de ği şkenlik gösterir. ç ğ ş g ç ğ ş g ? ? N N- -MORB: K/Ba MORB: K/Ba oranı yüksektir oranı yüksektir ( (ço ğunlukla ço ğunlukla > > 100) 100) ) ) ? ? E E- -MORB: K/Ba MORB: K/Ba oranı 30 civarındadır. oranı 30 civarındadır. ? ? OIT OIT: : 25 25- -40 40 arasında de ği şir arasında de ği şir ? ? OIT OIT: : 25 25 40 40 arasında de ği şir arasında de ği şir ? ? OIA OIA: : 20 veya biraz üzerindedir. 20 veya biraz üzerindedir.İz Element Bile şimi İz Element Bile şimi- -2 2 ? ? HFS HFS element elementler de ler de (Th, U, Ce, Zr, Hf, Nb, Ta, (Th, U, Ce, Zr, Hf, Nb, Ta, ve ve ( ( Ti) Ti) uyumsuzdur ve uyumsuzdur ve MORB lere göre OIB lerde MORB lere göre OIB lerde zenginle şmi ştir zenginle şmi ştir zenginle şmi ştir. zenginle şmi ştir. ? ? Bu elementlerin oranları da Bu elementlerin oranları da manto kaynaklarını manto kaynaklarını dt kiikl l l dt kiikl l l ayırd etmek için kullanılır. ayırd etmek için kullanılır. ? ? Örne ğin, Örne ğin, Zr/Nb Zr/Nb oranı oranı ğ , ğ , ? ? N N- -MORB MORB: : genell genellikle ikle yüksek yüksek (>30) (>30) OIB OIB dü üktü dü üktü (<10) (<10) ? ? OIB OIB: : dü şüktür dü şüktür (<10) (<10)İz Elementler İz Elementler- -3 3: : NTE ( NTE (REE REE) de ği şimleri ) de ği şimleri Figure 14-2. After Wilson (1989) Igneous Pt i K l Petrogenesis. Kluwer.İz Elementler İz Elementler- -3 3: : NTE ( NTE (REE REE) ) İz Elementler İz Elementler 3 3: : NTE ( NTE (REE REE) ) La/Yb (REE La/Yb (REE e ğimi e ğimi) ) OIB lerdeki silikaya OIB lerdeki silikaya La/Yb (REE La/Yb (REE e ğimi e ğimi) ) OIB lerdeki silikaya OIB lerdeki silikaya doymamı şlık derecesiyle korele edilirse: doymamı şlık derecesiyle korele edilirse: ? ? Yüksek oranda doymamı ş kayaçlarda Yüksek oranda doymamı ş kayaçlarda: La/Yb : La/Yb > 30 > 30 ? ? OIA: 12 OIA: 12’ye yakın ’ye yakın ? ? OIT: ~ OIT: ~ 4 4MORB MORB- -normalize normalize Örümcek ( Örümcek (Spider Spider) )D ia g ra m Diagramlar lar Figure 14-3. Winter (2001) An Introduction to Igneous and Metamorphic Petrology. Prentice Hall. pg y Data from Sun and McDonough (1989).İzotop Jeokimyası İzotop Jeokimyası ? ? İzotoplar farklıla şma ve kısmi ergime İzotoplar farklıla şma ve kısmi ergime süresince de ği şmezler. süresince de ği şmezler. Dolayısyla Dolayısyla magma magma kaynak alanlarının özelliklerini kaynak alanlarının özelliklerini y y yansıtacaklardır. yansıtacaklardır. ? ? OIB OIB lerde lerde kabuk kalınlı ğı az oldu ğundan kabuk kalınlı ğı az oldu ğundan kabuksal kirlenme (özümleme) kabuksal kirlenme (özümleme) minimumdur. Dolayısıyla olu şan kayaçların minimumdur. Dolayısıyla olu şan kayaçların minimumdur. Dolayısıyla olu şan kayaçların minimumdur. Dolayısıyla olu şan kayaçların izotopik izotopik değerleri direkt olarak kaynak de ğerleri direkt olarak kaynak magmanındo ğasını yansıtacaktır magmanındo ğasını yansıtacaktır magmanın do ğasını yansıtacaktır. magmanın do ğasını yansıtacaktır.Sr Sr - -N d Nd izotoları izotoları Figure 13 Figure 13- -12. 12. Data from Ito et al. (1987) Data from Ito et al. (1987) Chemical Geology, 62, 157 Chemical Geology, 62, 157- -176; 176; and LeRoex et al. (1983) and LeRoex et al. (1983) J. Petrol., 24, 267 J. Petrol., 24, 267- -318. 318.Sr Sr - -N d Nd İz İzotop otopları ları Figure 14-6. After Zindler and Hart (1986), Staudigel et al. (1984), Hamelin et al. (1986) and Wilson (1989). Manto Kaynak Alanları (Rezervuarları) Manto Kaynak Alanları (Rezervuarları) y ( ) y ( ) 1. 1. DM DM ( (Tüketilmi ş Manto Tüketilmi ş Manto) = N ) = N- -MORB MORB kayna ğı kayna ğı Figure 14-6. After Zindler and Hart (1986), Staudigel et al. (1984), Hamelin et al. (1986) and Wilson (1989). and Wilson (1989). 2 2 BSE BSE (Bulk Silicate Earth) or the Primary (Bulk Silicate Earth) or the Primary 2. 2. BSE BSE (Bulk Silicate Earth) or the Primary (Bulk Silicate Earth) or the Primary Uniform Reservoir Uniform Reservoir (Birincil uniform rezervuar) (Birincil uniform rezervuar) Figure 14-6. After Zindler and Hart (1986), Staudigel et al. (1984), Hamelin et al. (1986) and Wilson (1989). ()3. 3. EMI EMI = = Zenginle şmi ş manto tipi Zenginle şmi ş manto tipi I I 4 4 EMII EMII = = Zenginle şmi ş manto tipi Zenginle şmi ş manto tipi II ( II ( 87 87 Sr/ Sr/ 86 86 Sr Sr 4. 4. EMII EMII = = Zenginle şmi ş manto tipi Zenginle şmi ş manto tipi II ( II ( 87 87 Sr/ Sr/ 86 86 Sr Sr oranı oranı > 0.720, > 0.720, Figure 14-6. After Zindler and Hart (1986), Staudigel et al. (1984), Hamelin et al. (1986) and Wilson (1989). ()5 5 PREMA PREMA ( (PRE PRE l l MA MA l) l) 5. 5. PREMA PREMA ( (PRE PREvalent valent MA MAntle) ntle) Figure 14-6. After Zindler and Hart (1986), Staudigel et al. (1984), Hamelin et al. (1986) and Wilson (1989). ()Figure 14-6. After Zindler and g Hart (1986), Staudigel et al. (1984), Hamelin et al. (1986) and Wilson (1989). Pb Pb İzotopları İzotopları p p Pb Pb U ve Th un radyoaktif bozunmasıyla elde edilir. U ve Th un radyoaktif bozunmasıyla elde edilir. 9 9- -20 20 238 238 U U ? ? 234 234 U U ? ? 206 206 Pb Pb 9 9 21 21 235 235 U U ? ? 207 207 Pb Pb 9 9- -21 21 235 235 U U ? ? 207 207 Pb Pb 9 9- -22 22 232 232 Th Th ? ? 208 208 Pb PbFigure 14-7. After Wilson (1989) Igneous Petrogenesis Kluwer Igneous Petrogenesis. Kluwer. Fi 14 8 Aft Wil (1989) Figure 14-8. After Wilson (1989) Igneous Petrogenesis. Kluwer. Data from Hamelin and Allègre (1985), Hart (1984), Vidal et al. (1984). Okyanusal Magmatizma İçin Bir Model Okyanusal Magmatizma İçin Bir Model Continental Continental Reservoirs Reservoirs DM DM OIB OIB EM and HIMU from EM and HIMU from crustal crustal sources (subducted OC + CC seds) sources (subducted OC + CC seds) Figure 14-10. Nomenclature from Zindler and Hart (1986). After Wilson (1989) and Rollinson (1993).