Ölçme Ölçme Tekniği ve Değerlendirme Ders Notu (Tolerans ve Alıştırmalar) - Can Karahasanoğlu " im. COM .,:i;;..;~. y' . •• '+'";'J'''l',;iiC'U '3 o '~.u;:QJj..iiii. '~7~ Ö l:t-.2U 'ye parç' "'VJrJ '1 birlik-se Ç' -lJ.S[c.:SJ.. ye'}: , . -B- önüne alinir. Her iki üretimde de ekonomi ve verim daima sarttir. Bu nedenl 'bir parça üreti ldikten SOl.. ,.'.3. b-irlikte çalisacagi parçaya monte edi_li ken, bu parçalar üzerinde i~inci bir isleme gerek duyulina~lidir. Pa çalarin bu uyarhligina nS&ts Kli.BILIY:ETI üretimde DEGIsLI ÜRETIMde ..- ----------~----- TOLERANS: r:ir parça üreti iir"en, çalisan tezgah ne kadar hassas, üreten i~U:K-':.. H1HSAÇ,-iET L Cl!....,: isçi ne kadar dikkRtli o] irsa olsun parça istenen tek bir ~içUde Ure" leinez. Ö~çüler~8 farkl2r poiiijf veya n~gatif yön~e küçük veya bUyük d€gerlerde mutlak surett~ meydana gelir. Parçalar tek bir ölçüde üretilemedikleri için, üretimde, parçc - / . rin teknik resmi üzeri~de ild ölçü veririz. bU ölçüler, parça için ör görülen olabll~cek en b~y~ ye en küçük ölçülerdir. Tole~ans = Enbüyük ölçü - En küçük ölçü a: Mil c; Dis Parça b: Delik ./ --------------"-~- T: Tolerans K: En hiçük olçü Sekil a, b, c ve d de tolerans, en büyük ve en küçük ölçüler gö- . rülDle ktedir. Dretirrideekon.owive vericin sart oldugunu söylemistik. Bu iki ögeyi bir birinden soyutlay~?, sadece ekonouik durumu göz önünde tuta­ rak parçayi üretme~e çalisissak, parçanin tolerans degerini büyük seçe­ rek (Yani, yapilabilecek b~ta payini büyüterek) üretimi ekonomik yapa - , o biliriz. AOncak bu parçarnn '::iirlikte çalisacak oldugu es parçaya uymasi. gerekir. Aksi halde bu pa,rçalar~zerinde i1<"..inci bir isleme gerek olacak, bu durum üretim maliyetini tekra,rarttiracakti,r. Tüm bu OlUillsuZluklarigöz önünde bulundurarak, pa!çaya tolerans verirken birlikte galisacek oldugu parçanin durumunu da dikkate almak ge,rekir.Yani parçanin verimliligine önem verilleliyiz. TOUhJ.NSLA IhlAL UJitJ:U VE Il;iP_L MASRAFLAR I ARASIUDAo1a ILIsKI: Il: En büyük ölçÜ Toleransla imal 7~3ani v~ imal masraflari arasindaki bagintilari grafikle su sekilde beli~tebiliriz. / Tole rans Tolerans . ö ~ ~, \. \ tl t.' t;; i... v: l:i c ~ ~ "'i '"" ~ tl -~ - ..•. .... .•.. Birlikte çalisma sartlarini saglaffils iki-parçanin teskil ettigi .. . ~eyete ALISTIRMA denir. Örnegin, bir i:ruylu ve yatagi, bir piston,ve gÖilll~k, ~i8ton ve piston pimi, piston pimi ile piyel birer ALISTIru~Çesitli gelismi~ tilkeler, parçolarin birlikte çR11smn sArtlarin1 saglarken belli sister::iler gelistirmisler, bu sistenleri içersinde par- i çalarini üretmisler ve alistirmalanni teskil etmislerdir. Bu sistemle- rin faydalarini su sbki lde açiklayabi li riz f .parçalar nerede üreti Urse .. üretilsin degistirilebilir olmalari ve parçalarin özelolDrak üretilir- ._-----=---'----------~~---------'-._--------- ken ölçülend.iriLnelerinin kolay olITl&sidir. - (GEÇME) dirlar. -10- .~ ÜRE'l'I1illE VE ALISTIRlriALAKDA iç:LLA1nLJiJ~ 1'EPJl1LLR VE ANLATi.1LA:rtI: Sinir ölç.uieri :. Parçanin i5r:;timi içi o. ön görülen, iki limi t ölçüye de­ nir. Bunlc.:,' en büyük ve -an küçük ·ölçülerdir. Gerçek ölçüCG) Iki limit ölçtiye göre üretilen parçanin bitmis ölçüsü­ dür. Tolerans (T) En büyük ölçü (B) : Parça jçin ön görülen en büyük ölçü. En kÜçük ölçü (K)': Parça için ön görülen en küçük ölçü. En büyük ölçü ile en küçük ölçü arasindaki ia~kti~. T = B-K Tolerans alani : se~ilieT~e en büyük ve en küçük ölçülere ait çizgilerle sinirlal).mis elan "ayni zamanda T ni n büyüklügü ve duru- :TIiinU if3.d.e eder." Alistirma toleransi: Dis ve iç perç~ to~eranslari toplami. 1 Normal ölçü (tl) Sifir çizgi si T.iJr'1\clistirmz.larda esas alinan ölçtiye d.enir.· Daiina yu~~rlatilmis degerie~le ifade edilir. N = 6 - 10 - 14 - 25 - 30 •• gi bi • ~olerans alanlarinin gösterilisinde esas alinan, temel tevzi çizgisidir. Honnal ÖL.çüden geçer. Yani nori:'ial ölçüden geçen dogruya sif'i"r çizgisi denir. Vst ölçü farki (FÜ): En buyük ölçü ile normal ölçü arasindaki farka denir. ~=B-N Alt ölçü farki (FA): En küçük ölçü ile normalölçü arasindaki fark1 denir. FA = K - N ·1-11- i '~'. j' , (i ./ .. I . ./ . ·1 i ,LIf' f rili +Yrrl Bir delik ve mil üzerinde çesitli ölçüler görülmektediro ri; -.im 'SekilQe sifir çizgisi ve tolerans alanlarinin sifir çizgisine göre du­ rumu görülmektedir.'"'a ';' i ..1::- " , -12- .1 T J.-~rpTR·i:,'IL FJ'A <::r' S"'J."'f'" c'B • .ti...:..J ~ .•.. ..J... ~i.i..tl.;...;.:.- u..; u .J...:.r_T.LLi..1.J ~. Çesitli gelisL.iis Ülkeler k.eDd:Jlerine özgü sistemler kurmuslar ve: .. iiretimlerini.1;iu sistemlere göre yapriftktaydilar. Örnegin; Rusy;:' da GOST,! Amerika'da ASA, Ingiltere'de BS veRGwall, Almanya'da DIN gibi. Uluslar, , -.: arasi elconami, ticari ve sanayi ilisldlerinin gelismesi, h~tta çesitli j makinalarin, be 11i parça larinin degi \iik ülke lerde üreti lip bir ?as.ka üi: kede monte edilmEsi, ülkeler arasin~~ ortak bir ALI~TIRI~ SISTEiilNIN ku rulmasini zo~~nlu kildi. 1945 yilindli Iso (internationalOrganization for standardization) sistemi kuruldu. Bu si-stem DIN sistemi ile d.::iger'; ulusal sistemleri mukayese etmek ve bu sistemlerin aksayan taraflarini i . _ •. düzeltmek suretiyle meydana getirilpn-uluslararasi bir sisterndir.-Eu i sistemi meydana getiren uluslar toplulugu, AlElanya, Avusturya, Belçika,i Çekoslovakya, Danimark~, Finlandiya, Fransa, Hollanda, Isviçre, Isveç, Italya, japaoya, macari8t~n, Norveç, Polanya ve Rusya'dan ibarettir. Iso sisteminin en önemli özelligi toierans ve alistirma anlamlarini bi~ birinden ayirinis olmasidir. Yani Iso sisteminde tolerans bir parçaya a~ ittir. (Oysa DiH Sistemndetolerano Alistirmaya ai tti .•) Bu nedenle bil - i Iso sistemine, ISO tolerics sistemi diyecegiz. Iso TOLERA1\S SISTEI:: 0,8 + 0,020 D (D mm ve iTl = Y m)' D, noroal ölçü g;rubu- nun geo!Jetrik ortalama degeridir. IT5 = 7i den hesaplandiktan sonra IT2. ITJJ i14 degerleri takribi geometrik Oftalama degerlerle bulunur. ÇÖZÜM: 72 r~ 50 ~ 80 normal ölçü grubundadir. Bu grubun geometrik ortalawaçapi D = IDi .D2 Dii= 50 mm D2 =,80 mm D >:: V50.80 ~ 64 mm olarak bulunur. i ~ 0,45 ~ +. ,,0,001 D den ... 1~ 0,45 ~+ 0:001.64 I <% li864ym iT7 kalitesi için ana tolerans 161 old'ugundan T::; l6i =i 16.lJ864 r: 29,82ym bulunur. Bu ornegimizi genelleyip, tüm noi~al ölçü gruplari ve tüm kalite- ler için toleranslciri hesaplayabiliriz. Bu sekiUJ.e hesaplarinis hir tablo asagida verilmistir. _.---~ \,'~ ,-~." .. - .';1: ..+ 11 ~ ';T ,-a. a -I 'a :;a; ':,~.~.'.~' ~ ,,,..,,. .-.t900. 580 360 220 mikron olcrak 181:7 43 70 110 180 i 270' 430 700 11100 211331 52 i 84 130 21O 330 520 i 840 11.300 i 25139\ 62 100 i60 25-0·390 i 62011000 i 1600 74 120 190 300 460 740j1200 1900 87 140 220 350 540 87011400 2200 6 8111 bi 9113 315 31 4 2 31 41 7111116 31 51·8·,1J11~ , 41 6 tl0 115 f22--; 21 4 %. 51 81121181251401 6) ~O. O 160 250 400 6)0 10:11600 12500 7110114 20 29 46 72 [liS 185 290 460 720 t1150.1850 i 2900 all21l6 23,32 52 81 130121013201520 i al0 11300!2100 13200 Tablo 1 9113t18125136157(89 114°123°136°157° i 890~40012300 l3600 . i i 10115120!27140!631971155 125014001630 i 97°1155°1250° 4000 -, -i _1 7!10!16!251 401 64110011601 2501400i 640iiooo NOrillal çap grubuna Ye kaliteYE göre tolerans tablosu. 6- 1011,5 t 2 10- 1811,5 30- 5012 50- 8012 -- 80-120· 3 120-180 4 180-250 5 250-315 6 315-400 7 400-500 8 - 1,6 ri 1- 0,091 IiLL:Q.== 1- .31.~'1151r 2i 3' 4' ~_ 719'14 i2'5J 40j -601 90 -- -T i i ----L f--,3- ~1,5, 213 4 518,12 lSW 751120 g115122! 361 581 901150 ~Sb~-T~rr~r~I--5r{?J~IHJ~G:I!~ L--~51· .Ana çap i Ana toleranslaryermemek üzere kullac~lmamistir. H, liVG j, j (isinda diger harflerle gösterilen tolerans alanlarinin -tt - ~~ - ~' i c;:.; 5. kali tede islenen bir pa:r-çan::ntoleransi Delil;:lerde A dan II a l\:ad.ar toleranslarin alt ölçü farklari, dlL<;J'- toleransini kolayca bulabiliriz. yv.kandaki t2.-blod.an, normal ölçüsü ve l:ali tesi veri lmis D'.ir parçanin Örnegin 32 ~ no~l ölçüde ve 5. kalitede islenen bir parçanin to- leransi II um. dir • .J 1~ ormal ölçüsU 18 ise ,sym. d.ir. 1·; ormal ölçü grublErinin i lk ralr..kamibu gruba dahil. degildir~. Tol~rans alanlari tlorr;ial ölçL'ye göre veye. normal ölçüden geç'en ,Sifir .. çizgisine göre durumu delilc18rd'e alfabenin büy"Ült harfleri ile cillerd.e ise alfabenin küçük b.arflel."i ile belirtilir. Delilclerae li kor:umutE.:ci sifir çiz- gisinin üzerinde ve Alt ölçü farki sifirdir. Millerde ise li kon~u sifir çizgisiri.-in altindave üst ölçü fa.tkisifirdir. bunda birbirine esittir. \yi:ii sekilde millerde j den z ye kadar toleransla- FU == 2, 5 o DO, J4 g . Ayni sekilde E deligir..in sifir çizgisine. uzakligi ayni za.sand.a.E deli sifir dogrusuna göl'''' yerleri amprik form.üllerle hesaplanir. Örnegin, g mili­ nin sifir çizgisine olan uzakligi olac: üst ölçü farki su formülle hesaplanir' Deliklerde A dan B i;, kadar olan bölge hareketli geçme bölgesi ve H dan Z ye kadar olan bölge hareketsiz geçille bölgesidir. lhllerde ise 13. dan li a kadar olan bölge barek~tli geçme bölgesi. li d.an z ye kadar olan bölg.:.. yerleri formüllerle hr3aplaUffiaz. L, O,.Q, ~ harfleri ise karisikliga meydan ~se hareketsiz geçme bölge~idir. r f rin alt ölçü farklari deliklerin-S den Z ye kE.nar toieranslarin-üst ölçü 1 I2.rkleri ayni normal ölç] grubu içi!} birbi,rine_=-~i_t~::r. H Ye 11 i in kon'..l.Eiunu i daha önce beli rtui stil;:« J ve j harI'le ri i Le gösi;~ri le n to le rans alenlari si- f 'iir çizgisi üzeriede o,;'<::i bu dogruya göre YE.klasik olarak simetriktirler: :Buf i nedenie3~ li 'Te j;j ih gösterilentolerans alenlarinin sifir dOf,r-llSunagÖ;:-8 1 i r , ; ginin alt ölçü frrkidir ve su amprik for~ülle hesaplanir~ F~ == 11.DO,4l , .yuk", rj il", rir'jk1.Pi.nrb.gi seki ld.e tüm. h2i.'fle;rle beli rti le n to lerans al2.n- ~. \Sifir çizgisine göre,rrcillerde ve ·deliklerde,- tolerans '- ~ -~ -Q ~l.Sifir hai hat ::~ ~ 'ci ....•.••.. Q '!i =-:::, ~ -Ci ~ ~ , •.. ~ ~ t Sifir -18-- :~'00 K M L~ alanlariDin dagilimi .. , ~ 1 i , uTablo 2 ~ g, I, e" d, c, b) a millerinin üst ölçü farklpri 5 {.G, F, Et Dt Ct Bi A deliklerinin alt ölçü fark18ri~ . % •. '. - !\Tablo J t k, m, h, il milletinin alt ölçü iarkLs.ri· ~ - ". K, ili, N, P deliklerini.n ust olçu farklari Çap gurupla'ri i i i J i i 1 i -.J i j \ i . I· 6--~--1 9 t-s I' i 12 "i i0-r-: 12 ." 18 - 15 Gz 17 ~~ 20 ! ~? ;;~ - 23 i 37 2~ .:31 ! 50 -+- . 'i 34 i 56 i 62 37 i \ 40 i 68 6 7 4. 2 9 8 20 23 21 II 13 17 15 4 5 3 4 4 2 :3 2 2 1 1 K i L-i,!Z.. (L /J S. i ~ i p-' c..;-z ~ '.~':Jf 0-3 L.~' .i=-!~iZ LL. (-\-V\ . . k i IDj 'n i P L K L ili ri .J-_P ~ küçük sikiliklar - nnkron i __ ~_ i t i i 1 ! ..1 i 6 3 10 :cm. 6 r- 1 - i 3- ·~i~· ~. ,~ ";.:::',;!1:!:' %. -.88 112 1'136 . ,-­ 172 210 25B 310 _ L-~. 1- 365 1 Ll 'i ­ t .-? i 465 i 520 575 640 -21- 470 380 455 340 214 254 300 .520 580 i 710 650 1 790 730 i 900 'r 820 j1000 920 J iloOl 1000 i 1250 1 LL 280 178 228 252 131° 2B~ 310 .386 340 425 385 475 425 i 535 475 . 590 i 530 1660 595 740 - 660 i 620 146 172 210 202 248 258 284 315 144 170 190 124 4 millerinin p-lt ölçü farklsri ~ d1'l' " ...•..., .. ~ ii 3 e J. C_8rJ.!".i.in us" Ol..ÇU :::ar~.:..2.ri' 91 134 146 166 i 294 i 435 i- 330 i 490 J6~ 540 %. 79 i 104 92 - 122 53 59 122 100 108 5~ 71 6Q J 78 54 63 66 84 41 43 1.30.1180 140~6 94~~.~.J~8 98 i 170 i 240 108 i 190 i 260 i .•14 i ?08 -- 1- 126 12.31 1.32 1252 Ta'blo Cr, s, ti ll, vi X, y, z 'h~ , Si '1', D,' Y~ X, 1.i Z 30 -40 '40-' 50 50 .o- 65 65 - 80 -- BO - 100 - 100 - 120 - 120 :... 14'0 - 140 - 160 - i60 - 180 180 - 200 200 - 225 '225 - 250 250 - 280 --- 280 - 315 315 - 355 355 - 400 400 - 450 450 - 500 '---'---~ l 1 ?ap gurup- i r i s. j t \ u i\ iJ'l }W··· Y Iz' i : .L2ri i:ü:J'. i R i S i T! U V X y i z i i------_----.-.J_~ ~ ~! . Eii l<::üçü:r sikili~:lar - ci]cron . __ .i-. '-i--- ,1 - ' '3 i 12 j 15 i - 1 18 1 -! .22! - i 28 ,_· __ .. __ L,_.~I __ . i_., i 3 - 6 i 6 - -.101 ~~' ~ ~:~! 23 i 28! - i 33 1-1 :; j = i :~ 18 - 24 -'-i 41 47 i 54 i 6.3 i 7.3 - 28 35 i 24 - 30 41 i 48 i 5564 i 75 33 i 43 ~ i 60 68 i 80 i 94 54 70 81 97 114 66 i 102 122 144 75 120 1146 174 !f'- -- ... .. . "'- .. - .. : ..:' ':" ..... f~ '..~- ='~~~"'-~~~~t~~"'~"''''"",0C"~"",'i'"'''''~'-~-~=''''''~~S'-'- ... ~i.~~~~?-.:;7It.~ .. ~'':; .' /x ' . /,. C-··Y _ 1 i B···· ',.: .... - '~"" .. .~;. - -.. .: :€~~ .. ~,~'if· :~. ~ ~, '-'~ 'e! •• ,- .. - --- .~~~, .'~ .~- ~~ ·.·-'·1 ... . ~ ····~1~7. '':'.~- . "~:.~ ,':! 1·:···- ~.. f'-_ ~ .....•.~~ ;~ ..~ :'B '·"'.1 _.,-.~ ··I';·~····· ~ -, . .~., \ @ aÖS1'ERlLMESI ,; Teknik .t'8sÜti.üze.rinde tOlEJranslar, ye G8mbollcr veya sayiL:i.rla gös- . ~tedlir. Resim seri halde yapilacakbir parçaya. ai tse onun üZer'i~de tole' _ " genellikle semtollerle gosterilir. Parçayi üreten isçi, ~retilen. :" parçayi ölçü aletleri ilo degil, [;cnelliklo donetleme aletleri i~o kontrol / e~or. Yani ölçü alwaz. :su nedenle parç8nintel-::nik 'resmi üzerinde sayilarla toleranb gbsterilmesine gerek yoktur. I· ;'" . , ; " d k' L tk' t . 1 .. 'd' t ", Az sayi a i parça ar veya e parço.ya iD. resiill er uzerin c iso 0- :i ieranslar sayilarla verilir, dogru olani di 'budur. a) Semballerle gösterme: parçanin normal L'-0,050\ i i .4288 -0~89j.1 i~ i i (-0,050) i 42E8 \-0,089 . ~ gösterilisinde, ilk rakkam o 42e8 42E8 Toleransin sembollerle i i i i i' 'i , i , !: '. ,i ; " islenecegini gösterii.' •. \, 34 -8,02b J ~r +0,042 \~ 34 +0,022 ;1 üzerinde gösterilisi: i JZE.7/e6 i . _ r"'- ' H'" ---:- ~i ' '. i ~ I.' .. b~~< ". 'j ; FJ- i -'2H7c1+8' 025) i -',,' i }..------'----: i ; ... _. ) +0,09 -0,09 veya miloldugunu, soo. rakkam ise o parçanin kalite- sembolü ile gösterilen bir toleransitan su anlasilmak- 34 Sayilarla gösterme: b) , ' +0,016 i. 34 -O -j. Toleranslarin alistirinalar i ölçüsünU, harf, delik i! sini göstermektedir. Örnegin; 42e8 a Lll. tadir.~:su parçanin ',' N "" 42 mmNormal ölçü '! ,', ,} \ 8 : Parçanin delik oldugunu j '-- ~1 8 : Bu parçanin IT8 kEli te sinde .., l ,; d :J ii .~ ~. ·:Jt·. ;;. , :'!' .,: . . , ir ~ ~~:r.· : f~;1 .. "" , .,' i·~ '!i:W • 1 i~~ i- ;i .: Hi ~r i'· :1'· . . f·:! . , 1'1 :i!' .fJ) . i.i . r ~ L. i' i::': n:, , . f:i \ r," "i i:: ~; ~ ·1 1:\ ~: :'1 i;~ i cl F ~ ~ ( j gr ;~ -\ o S;(ir Çiz!i~i u- p., -- ~ . - - i.l i- fJ, -=- IL -;0 \ -=:.. 1<'-\1- - / Iskarta'ölçüsUnü bulunuz. 1- 2 O F 6 toleransindaki bi~ deli8in Hormal ölçüsünü, Toloransini, Alt ölçü farkini, En lcüçük ölgüsünU, En büyük ölçüsünü, Gcrçel:: ölçüsünü, Iyi taraf ölgUsUnU, . g) Iyi taraf B Iskarta" taraf) 20r033 mm K ::20,020 mm ­ e) B = N+FAn+T '"K+T J! B '"20,020+0,013 B =20,033 inin f) K (G ID (Tablo 1 c) F~= 20ym d) K- = N+F-"F-24- B = 32,011 wm f) K B Iskarta taraf> 59,989 a) N '" 60 e) En küçük ölçüsUnü f) g) li) YMU 'l' : . 5-•... ';~ ~.,..., N/I/er --8- b) Eor::al nil sistemi: a) " -~ i ,-) ~', ~. ~ -'- -..;. fio;':,Ja ,L''2_..!..b. ::iJ.;:,~e=-". Herh.2!:l€i Dir l;c::":::clclçü ve tolcl'.sriSl için elelik ölç::::::": ::2.:-i i \\, tularak bu delii6e geçecek cil -ölçüleri degisi~ril;'.Jek süretiyi" ÇEositl, alistirmalar (C;eçcieler) e1':'e edilir. Normal delik ;3isteilltl-2.t =.::r-,:.s1 h\\ dehgin en küçük ölçÜs-ij:'!.i:r, sifir do2,.!"":'suen küçük ölçüde;i ~-:-<;-"'::'. 1'01, ra.ns alaniui::i sifir çiz61s:ic:ie göre dy:r:u~u li konumudur. Berh:;::'? -~ir 4\ \ tir..a.ada delige ait tolere.:c.s ii l-::onu.rnu ile gcsterilririsse, b'u ~::;:-:::':':;b, Normal Delik sistemine göre yapilmistir • ~, .:::. f. . '1' , .. J -! ':-l 'c J ~.~· .. l -~ .~ i f.-.·.··i ..'''- ~i . -::.~ 1 ,-I '..,--r ..,.,.p ~.f ,,-,,! ,;;1 ~i "'·1 ".'. :;::1;' ',:t ""'f ~{ :'~~fr .- .:::.1 .< toleransi EerhaAgi bir normal ölçü için miL öl~sü ve larak bu mile geçecek delik ölçüleri degis-tirili:;:iek s-c.retiylci ç';:fi-::li k l::i..st:i.ri:nalar elde edilir. Bu sistemde nor8&.l ölçü Jnlin en büyük ölçüsüdür. Sifir çizc;i.3..i e::i bUj'ii; ölçüden geçer. fiilin tolerans alaninin sifir çizgisine göre d:.:.:-...:.::::.:. li ji.'f numudur. Herh2~i bir eli§tirmada mil~n'toleraQsi h konUBU iL~ ~~liro} i !Disse, o alistir~a nor!:'lal mil sistemine göre yapilmstir. /L/i iii· C~."-'~.'. - ~ .~ •.... ~ LI '~ ..--~ .~ :-iJ I',? -~ ~ ~ i Ir·<-.--· .' " -':' i -I- Ten küçük esi ttir. CLeligin f'arkina Esi ttir. ~"'.,'~'i' CL ~'~'{ -- d--- ., G_o".'\".\.,.,/"),,, ')"~", : SE.:/isi. /]r:hj SEçIL),LSI : Bosluklu Isleme gid8rleri. -:ES 4 = K d 'k - B '1 di:r. ffi..c ri e li mJ. .i.. Bir 1- ci) tutularak gerekli olan sistem seçili):'. , 3- 1- Isleme va birlestirme ~lanaklari (Örne~in paiçalarin tez~aha :Sir bosltiklu alistirmada min. bosluk (BSin~ n); ölçüsünden (K.," l' k)' inlin en büyük ölçüsUnün (Emi) u.e i c . 2- Hareketsiz geçmeler. a) Bosluklu alistir~alar. b) Kaygin geçmeler. 1- Hareketli alistirmalar. a) Siki geçmeler. b) Çok siki geçmeler. ISO sisterruncle alistir::::icilar ikiye eyrilir. Birlikte çBli~acak parçalari verileD, toleranslarda isl.eyebilLJel>c "büyük olmasidir. Yani K . > 13 mil olmaliuir. , delik bosluklU alisti.:rmada max. bosluk (BS ), deligin _. m~X . "0"1 ç;isu··n-"en ;(-;:; ) r"'';' ~ - i.:" "'o 0,:'1 _"_';~;i..., (iz- i far'-ina _ '-'\ ,i -'-'delik' iu.1.J..r.L '='0 AUÇC •.",- U,I..';'-';::>'-'\I',-,\'- '-;:nil' - !:'>. . ölçüsünde n Lu alistirmanin gerekli sart3- delik- en kUçük ölçüsünün, :crilin en bi..trük BoslW:lu alistirmalar, tolerans alanlarinin, ieliklerde A ian G ye, millerde de a dan g ye kadar olan bölgede' meyiiana gelii'. Eosluk- önünde 9agla~asinda~i zorluk ve kolayliklar) 2- Takim ve-~astarl2rin cins ve için sistemin seçilDiesi çok öneililidir. Asagida belirtilen nold,Üar göz .AlJISTIilli.4.1AR ALISTTRI'ilAsisTHjnn~a) Ali si t :i.X'ma si s teiJi ni , J3o~~"'C..-~lu 2.11stir;:i!c:lar~1 2i' , i uZOJ:;'/ 'J (Tablo 1 den) T ::: IT6 == 13 j ro F_~ :::: 20,1!!l. 7 ""-, v - LJ + H' ~ -"p-' "-§ KF:::: 24+0) ?20 ::::::::,> KB" :::: 24) 020 :mn ci _ v ...•. rp LJF- "'F'- Ep:::: 24,020 + 0,013 ::::=~BF:::: 24,033 Bm YJJÜT: 1- 24h5 mlinin ölçüleri: ·1 1 i t?! ç:::~ :: .... i >~\ " . 'i -~i T ::::IT5 :::: 9 j]} ~ . .o;- .. :.::: :-:-.i.:... B:::: 11 =,24:::1:2 ===::-]3:::: 24 !::'D K = :B - T :::: N - T K = 24-0)009 ::::=~ K == 23,991 rrDL ..:. b)BS ::::B - K . max F li 24,033 - 23,991 :BS ::= 42/TIl = 0,042 iBI'1 max ' c) BSrni.n ::= KF- Bh = 24,020-24 BS. :::: 0)020 mm:::: 20'Jill mn' Jl'flax. boslugunu, J:iilinboslue;unu, bulunuz. tir.ina no,rn2.1 miL sistemine göre olmustur. 32H6je5 alistirmasirin, a) Alistirma sistenilni, b) c) 'ÖRlH:K: 2- YAhFl': 2- a) Alistirmada delik toleransi LL Konu:;nund.a oic.ugu için, 2,-­ listiz:!ma normal delik sistemine göre oL::iuStu:r.. ii ~ Nii Linin Ölçüleri ~1 F;Jc i ~UJ;~ ii5 , b) 32 36 delitinip ölçüleri; . 1 ~ ~ T== IT6 == l6ym ~==H == 32 mm ==:=~ YIi= 32 mm BH= li+T = K+T BH== 32+0i016 ====~BH= 32,016 ~ 32 e5 ,~ ~~i -~··~.-'fi r -'~'. ::.1% ".-. -- -::-i :;·'·-.~··-·'ii "- '~ .~, ;it -- -'~j .'~.-. ~;~ .. T== IT5 = 11ym (Tablo 1 den) FÜ := 50...>JID (Tablo 2 den) e ' . B' == if - ro e e B ~ 32-0,050 ==:=~ B := 31,950 BD e e Ke ==. N-:-FtJe-T := Be-T Ke== 317950 - 0,011 :===~ Ke := 31,939 mm BS := 13 -K ::r:ax li e == 32,015 - 31,939 BS. = 0,071 i:m:n == 11. Ll in max -F c.) :as . := Kn- B", Dlh II ~ 32 - 31,950l-b) Kaygin Alist~r2a: (H) deliklerinin ve (h) Dillerinin 0ey6.Rna getirdiicleri alJ.s- ti.rme.lardi r. h2Ygin ali stirmalarda BiLi;;iu:n bo S lulc daima 8ifJ d.ir. 'ÖP~EK: 25H5/~S alistirin2sinin 32X ve min bosluk12rini Dulunuz? 25H5 deli~inin jlçtileri~ .:: ..1 .. i ,. ~·.:·'·I - . . ,- .. ~'. i ". i ~ f 1 _ t 1111 1 , i I ::ri ~;~-i T = ~T5 = 9 yin isi= H = 25 mm ==~ KB= 25 rm:n nH= N+IT5 = Kn+T BH= 25 + 0,009 ==~ EH~ 25,009 mn 25h6 ci li ni n ölçüleri; ri 7Jr ~i ..," _".,J T '= IT6 = 13ym E = N = 25 Gm ==~ B == 25 ~ li h t T 1 ;i. i i i T - 'P m - .vh-.i. :i' ~..-:- .- .. - .... -ç;:;.:- Kh= 25 - 0,013 ==~ ~= 24,987 ~ BS =:BB - Kh max ~ 25,009 - 24,987 BS = 0,022 i::cini == 22ym max BSmin= ~ - Bh 25 - 25 J •. __ _ :t.-_ ~ § .;;.. ~. '=" .~..:- ,::.;..,':.;j';,r:.-""='" ';:"5';;'5.i,",,~"'-,.~r.~''';:T"'''':i~s:-~~o.~~~~~~,"~d-''-~~''~':'''''"~'':'':'t,~~~: c' 2~ a) Siki AlistirinGlar: --.- ....•. '1 -- i .::~ J Tolerans alan~arinin delikler~e K dan P ye, millerde de k dan p ye kadar olan bölgede,meydana gelir. Siki,alistiruanin gerekli sar- Hareketsiz alistirwada ;:;ax sikilik (S Jj milin en buyük ölçü- .. Dax sünde n '<-Bmi) deligin en küçük ,ölçüsünün (Kdelik) farkina esi ttir. S .= B '1 - Kd l'k D2.X in e i " , O Sf/ 1'~sl r;o'; h siki'liklarini bu- i:: ~ 56 p6 deliginin ölçüleri,;" Yli.NIT: 1- s . mn lunuz : Hareketsiz alistirmada min sikilik (S . ).,milin en küçük öl~ü- , - mn "" sünden (K '1) de.ligin en büyük ölçüsüc.ün (B, l"k) farkina esittir. mJ. _ ele J. Siki Ali§tirnalara Ait Örnekler: ÖP~EK: 1 - 56P5/h5 alistirmasinin max ve ~\::~-:{t _.-:~~. ···~=··~i "- . . = ···-.··.·.··1 ..;....~ ...~ ":n= ~.'~~:-n. . ~~" .. ._,~~ --.•. . ,~._.--- : .'~.,::::,,~ .,~, .•. , .. ....;~_. ---;;~ .",-~ .. -,==-iii tl ! t i ----i::~-- o ., i i s ifl' 02]'SI i ten) (Tablo 3 32 Y r:i "" 11 - PÜli1 ::: 56-0,032 55,968 r:;m YANIT: 1- J6E7 deliiünin ölçüleri ~ ~ ~j ~L ::t. t') ~ i::o. ~ 2- b) Çok Siki Alistirmalar: ii: B p i.c ~'l Li T - IT5=lJ y~ i :B '" li :;:: 56 mm li . K =N-T li 56 - 0,013 ISi = 55,987 DEL S :OT B - K m2X li.. p ::: 56 ~ 55,949 S ::: 0,051::: 51uID max J S . ::: K.... - B ::ii n JJ. P 55,987 ':'" 55,968 S-=: 0,019 rru::i = 19 '-im nih -' B ::: p K :::: B - T P P K ::: 55,968 - 0,019 p K = 55,949 mill P !!rilinin ölçüleri; Siki Alistirinalara ait Örnekler: ÖP~EK; 1- 36 H7/r6 21istirmas~nin max ve lidn sikiliklarini bulunux. Çok siki alistirs21ar, tolerans alanlarinin, deliklerde? den Z ye, millerde de p den z ys kadar olan bölgede meydana gelir. Mille- ! rin alt ölçü farki, E7 toleransindaki bir delikle birlestigi zaman is- tenen sikiligi verecek sekilde hesaplarir. Çok siki ~listirmal~r 1si­ tilarakve sogutularak presler altinda meydana geti:i~ilir. 56h5 .~~~,;~ . . -.:;:' . ~~~,~, . ~.··.:·~····-.··-···.·· ·.··.···ii ..~ . ,-~- :""'-'" .--"~'. ':::":."f ~:-·i ~'.~ .. 1i i i • C ·11 II ~ r, , 1, o Si;'i çrz~/:;'/ -{ 1 _ T jT--~ IN 1:-.-"-- i '-.1 'v i .x. L , i i Fh'r ~L \1 ~i· i s.en) N + FA r y; + 0,033 36,033 mm N + ?A + T = K + T r r 36,033 + 0,016 36,049 m::::i ÖRUEK: 2- 23T6/h7 alistir::U2.sinin [il2.X ye min sikiiikiarini bu- s :=::B.r - Y'-u l2!2.X _.~ 36,049 -36 S:=:0,Ofr9 rw:n = 49 \J in max • ..T Y}3IT: 2- 28T6 deliginin ölçüleri T = IT6 = 16;JEl 33..ym (ira.blo 4 }'A =. 'r Kr K == ·'-r Br B = r B;ç IS:'7 = 25 y !ll N = 36 LLGJ. ==~ F'11= 36 mm Jr + T :::: :g~Ji+T 36+0,025 =.=~ EB= 36,025 ~~ 36r6 Iidlinin Ölçüleri: iuriuz • ~ ~- ,_-o 1üi... ~.20ym () s,r;r ( ==9 S. = 0,020 om i::un (Tablo 1 den) s . = 27,979 - 27,959 i:n:i II s = 28 - 27.949 ==~ S max wax s = 13 - K JL2.X li T T = iS:7 = 21..riro 13 = N = 28 mQ ==9 B '= 28 mm 'b b Y~ = N - T = 13 - T Kh :: 28 - 0,021 ==~ Kh = 27,979 mm B = 28 - 0,041 ==~ Em = 27,959 mu T .i: K~ = N - Y0m - T '1 i: KT = bT - ir hT = 27,959 - 0,013 =~~' KT = 27,949 DD 28h7 milinin ölçüleri:20 6.- VC'rniye v(' cet'vE'l üZ\?Tine tcÜ·as-ova-rçai.8:r-~n,in sü­ rünD0sine n~~~~d.~ ~tqeyiniz. 7.- Diger kesici' takiTJ.ioarla üst 'üste kaynayiniz. 8. - o,Kiil,la_l1di:kt.a~- sOI1ra o da=!--TJ.Çl TJ.ur,i.afazasinda s<:i.kl2..yini z ••• h • ~ • . . - , '9.- Paos1anDaDasina dikkat ediniz. -10.-. Hafi-fbir pasianDaya maruz -kalrussa, ·,ince pOTJza o zerrçleri yaga ke,ris tirila:t2.k bir i:Üi1Ü til elde e­ dilir'. Bum.:.nl:i.' bü iün ku-r-:ipas' silni. r. -Sonra SÜr.DC­ li 00 kUTJpasin__ ü_zerind~ bulunan bü ti,in. Df!-!i1uJ- o .sili­ nerek a-linir.': Sa'f va~elinie:' yaglanir Ve'-riahfaza­ ,s.. ~._Qa k::Üiri.irilir. ' 7'. - Ivii:KROt-'lETRELER: Hikror:C'tre 1 hassas uzunluk ölçülerinin n- oi ,1inD:asini saglayap bir alettir. Diger bir isr:ii de? r~iuc-f~dininiSTJi olan PALHERo dir.H:'?.ssasiyet bakirnni· .•. dan i:i.ikror.:ic-treler sürTJ,?li ku-::.pa.slarq.an çok üstündürler .. ,}1ik­ robetrE'ler ile "ruiliTJ.etre?nin' 17100 ünü 'koL::,yca okuriclk '-rjÜTJkün­ d.ür. Alotin gövde kiso1..ya:-°ir:i d?kire veya U seklin~e1ir S~­ kil 17. G ~vde" k9.:.SDinabagli bir dUy, kiffi-8i, Devcu t tur. Duy üZ2rindC' sifirdan b2..sl::;;;r:i;:ik ÜZ:i'':; 'J.iliDE'°tre veye'.. yariTJ r:iili­ D2tre olarak ölç~ede kull~niian tc-ksi8atl2.r Devcuttur. Duy ijzcrine geç-.:üs bir ta.'J.bur duy üzerindedönerek ilerlE'r. TaT:I- _,,- b:J.J.~ .50 Yt' ovey,'?t 100 E' böiünDüstü.r. T8.Dburoa 'b3.g1i bir vida duy içinde h8.rfket -ed'f,r, bu vids,nin' Ucu h:::i.rE'kGtli 8,gizi tensil 00 e:dC'r. S_8:q.i C-,2.giz, s8.bi t denne' sine r 9.gTJC'n sifira 8.yar "vid8.~ . ile._oOir .p~,~aroynati.iabilir. Agi-zlar silindir sE'ki1Yi -par- 5.- Stir~eiikuopas hassas kirilgan bir al~ttir; ~~r­ b~18rtl~n kor~yunuz •. - ,..- 4.- Hareket h~l~nde bii parçanin'ölçüsünü aloayiniz. \ c Du:y Sijrtijn~C'lihare­ ket vj,d0.si D2..rçc:i. Hco-rckptli' ",;'i'iz - '.~ ...).. ? - '. -:..··0 < / /' -- / Sekil 17 ÖlçUlen \ ! Sabi ~]5"i (6 -'·0 , Sifira ayar vidasi ( sabit agizi )~~Ji@~~~­ .f ;.~.k~;.-.(,.~~~~ 'Cc, ",~, "~·"'~':V::r~~:.:,~; 21 "'~alar00,~ j.;-9~:r:ci;'ci::,:: S? ?f'j:~lD±~;~ tas~,~iVi"I:l~c~G .l~P~,~r.i1-stir T ar;i12t~!'im (ugE' ;;"-: ~l.(::~i.ir!,ii.a s~,r~ J~ \~c-i:ie}:i ~:: F::~, ,; i~ :tKne: ~1E Tf~E;f:TI NC OK1JNH /,5:[ : 'H~i_ki'Or:l(? 's~-eJc :ri~lchu~: ;-k~"t): lvi da~ . ". ·_\.io-··-·-'.....,·r··~ ..•. ·_...\T"":..~;····- •. -:·-~-,:r-~·""""-....- •••• ··7-,.~__ ~'.-':'-., .' r • -. "', i -'---,' ' , ' '_,:- -- C" c :r;t:~":" 1 ,1''\8 . ',- veya O 5 'inT'"'"" hat...:. ••.••• '_ ;. ~ •• " P" •••,. _ •• _ •• " •• -(.. - •• Li. 'o ".---,. ,!~" _ ' -- velidi;:',oV::bUi.:Lh'r?- ~)> i:=-, nirw ri12nla·:n,h -j;ai~bu:elari 50 :yehb"J.U.n- ':-mÜ~1': F .__ ~<::ola~\c)~:i:J,n :{s iL '\~~,lTIJ)\i..:('~,8:t~ 10'0 'C' ;~Ö1Üt;müSU,Ü:ti. ii:er _,: ,1ki l1alUe .UC .. mJ"l(l:O,T~l'c:;,tT"i?, .o ;,i_ agzi ,dÜy :üiC'i;inrlG., . O ~5 emIn •. ,,];ik bi r,.'!ne-so.f c 'kttt.c G:c:c o' ,1Hl:Lme:t re rV,e ;yn.ri~ .... m::iÜimet;;... --:c,e:lR.t~t,tarobin L;,:~ ,bl). agzi':g(~i.rfE'i'-iT'" ::Tar:ibiit 50."':yrj."bÖlÜrid.ügüne .,;E!(1:i.;,e.'bi~·:~01ÜiDii~O,.5 r:i6.:'":n{n'50 de' b:i,'i:i,n'{ gh~.tGr:Lr;. ';~.:::_ -.L ;' c> -; p .• oj g:." vi- (J i,,: ... , "Di) "I'-U,; n'- t ,h i;-'s":Lr.:i '"t do g~ :.l1i.l t- wc __ 1.1 u_ci..l la_ .• __... !\.:...l.J_._c._,-.l_~. i-!.J'I",: .J....lt\ -"-,J ,,;:i...... •• ci. .. L? . rnn.nDnn 8'-1.. t -L~ 8.:,,'~i~"J __ ,·ii~8, b'tJ.~:_ ;~nan";re ni :LE''',.rve iki t aksima. tlarin <:;ras:inô_ ~i"i..s ,C?~~ ~ oJ\:~:Lrj 8- ~ :~_8.:c da :'T a:,'i m F;ii L~ in(>t !.'eJ-fi~i 1: gr3s.:t, e;r,i:i:" 'l8,mbuy 50 (oolixrT:~,ll o: 3l}.nj ri.iJ.}i~i·Or:1et:i:''? v~.da3ininhatve\sT··{),.5 mm. ol ri.ugl.:.::m €,JL'(' hor t2.r:ib,-',:c bÖJ_iir.:ii..i; ,1- ,. {l- niz c­ l('- :;0..- bir n\',--- ik­ :ün­ SG- iy ~i­ ,ty r RT:i:­ duy il , O- r) i:: ::;.: '''7':-> h ::.: O, ,\ TJi'J.~ 5· --,U, .: . ." .. ,j, :gc5s't'er'e'cek.- hare- si ,') ':'0 l' 'J1Q' k" i"> r'i . h hi '] ç \.•.. -. \: -- .. , .. '10' 6 r­ i' ,i" :"1: . c, --, O ' ,., ',: " , , .", .- ';:.' l' ---r Sekil J8 , • '~::; q'~ \;22 i ) i ,'~ 58-75 lik ise:' ," ribh' cHtuIiur. Dogrultman üzerine tai;i LS inci bölüm t10 25 .DT]. dir. Yaniölçne agizlari a­ rasinda elde edilen DE'safe 25 mD.. den pek az büyükjiür;· BU­ pY).un $e.bebi ,.zaraan kaybina ve hassas mikror:i.etre· vidasinin " ·as i.n1i1asina mçi.ni olmaktir.· Mp.s01a DikroQo trenin kapasitesi · 300 mm ~ Yf.' kadar olsaydi, b.iz dE' 100 mo. civarinda bir par­ ça~lçmek i~tesBydikve'mikror:ietreyi E'linize aldi~imi~ .z~­ m~ agiz' açikligi tcsadüfen200. mTJ. olmus olsaydi, ölçri~yi ya}'l;:i.bilmek:için. aradaki 100 i:J.T!l. lik fark+ kapayabilmek ]:için s:ayet·vid;8." 0.,5 r.iTTI. lik ise·tamburu duy etrafinda tam2q~ ~e- .... fa: dnndü:rrtleJt icabedecekti ~ Bu yüzdE"n.mikroT:lGtrelcr..ü.zerinie · - . _ ..• r"' • '.,' i''" · mik~6metre10rin ~19rie sinirlani Yazilidir~ O~ 25 ~ is~ret~ bize· C mm. den 25 8Ta.~ y.ci kadar i"lçme ya"ptigini·::·gös·:tE?rir~ 25-50 isare ti i sC' 25 mD. ilC' 50 mo. arasi'nda ol çmE' · •.. y.a1it.i:·' gini gösterir. Bunlardan bas~a 50- 75 lik, ·75-100 lük; :'. 100-125 lik v.s. ~~!. oliii.a:k; Uzcre muhtelif boylari r:i.eTcut-- ',' _tur •.. - 'i;" Simdi yukarda yaptigimiz ölçmeyi alalim. E~Gr rnikro4 metremiz 0-25 'lik ise: \ ":;, ".' , :Bazi mikroDetrelerd(' de mikror,1etre kaçii.kta duy tak- •simatlari onagöre rakkarnlandirilr:iis oluyor. Bu ,tip10I.'de 0.­ kUDa.nahci kolay olrJaktanir. Mesela. 50-75 li1$: bir mikrÖ)"jet­ rE'lit' duy tn.ksiT:1at:i 5011lTJ. den ba.slar. Bu tip mikrome~rei(>r"" de ölçü dogrud8n dogruya okunan degerdir. ' .. , '-, MIKROHETREHIN SIFIRA AYARI: Tamburun sifiri, tan. du...; . yun taksinait dogrul tnani üzeri:rie ve taTJburun t3.ksiriat çizgilC'rin0 paralgii kenari d:.a tar;i duyun siriri ilC? çakisacak vaziyete gC'tirilir .. Bundan sonra sifira ayar vidasi hareket ettirilerek· sabit agizin harek~tli agiz ilE' tatllr hafif bir temasi t~min edilir. Bu sur ('tl e r::iikroTi1C' t n:- sl fir a ayar adilDis, olur. i • 0-25 lik Dikromotrelcrden baska mikrometrE'lerin a- . . _ ·.,.,.....·--1 gizlari hiç bir ZCl"l;:i.n temas etr:ioz. Bunla rin sifir ayari : .. '~ a.gizlar arasina TJa,stJT ayar çubuklari konul1Uak suretiyle yapilir •. 50 + 12,68 = 62,68 T:1Til. olarak okunur.0°_- ' . 23 1- .... _ u_ .. -Eger hatve i/50 inçiik ise tambur üzerinde 20 bölüm vardir, v~ bunUnla aa-lllOOO·~ihç'i . okumak mümktiniUrt .' : iJiç. r; ~i ·,.i ,;.; 1000 , .,' .. tamçur bölümleri '25 iikti"r;-,:;:-BU'.: i 20 inç fse 1 50 Hatve 1/40 .';'8 : . " ,.. i 1 - ."i' .- , ." ... --- x ~~ = ~~~~ inç'i verir • En çok kullaniian angie-sa)cson mikrometr~·i~riI::iin:.intk­ 'rom i l.k­ 0- 'r- l.U­ ini ta 1 1 ..~ .. C: .. :.r··' Sekii 19 " ._---~_.-J-' ...... J.. _ . -, 25 - .... '1", ;-1, __ ~ ..•.•.. . -- - _ .::.. r:..--' :.... .: ~.;- ·1 .-0" ••.•• ;,1' •• ,-. J..~' _ .• t -;....;. '""'''. """'. -~­ . _.~ .•.. -- ."'" .- ~ -" , 1!i.'26 sürtün'neli harekft vidasi ii~ tenin edilmeli. Aksi halde sikisaa dolayisi~le 8i~ronet~? defarne olur. 2.- Vidanin hareketine mani olan tozlarin teciizlen~ ... Q8si hali hariç hiç bir zaman r:i.ikror:ietreyi· sök- i:ieyini z.· .' . ,. ". Uza~Da çubuklari vas~tasiyle 25 cr yeya 50 ser 01- . mak }..izere 300 r.:im., ve' dClha fazlasina .B:adar.:.ölsrieler. Yapila- ..... .. :bilir. Sekil 21 de g.örJildügü gibi bir d~ist+.ril~bilir bir- ~ ,,' de' 3abi t ölçDe knfasindan nü tes ckkildif.rer .•. Iç r:ii1~roTJ.et re- " ilave çubu~.lariyla bera.ber t·akijh, palinde hiJ kutu içerisin-', do bulunurlar. Her klituda 'bii ö~çmekafasi ~e birçok de~is-: . tirilebilir ÖlÇT!l0 ucu vardir ( uzatma·çitbu~.1.C3.r~I~} •. B.u:.~?-egi-; s§bilir uçlarv~Git~GiY~e.iç mikroDetrekerin ölçmekapasite~ . ·leri arttir.iirns olur. Iç ,.ölçÜBüzün mer.tG'besJnE.'?' g- .re uygun bir uç tCll{i'iarak ölç'1e yapilir. Rer ucUriüzerinde .lçr.:i.e ka~i nitesi yazilidir. ~ .'-'.'--_!.. ., '." ~,-.-"--- ,-'-'<'~~:t~}p:-~~f::;s,:_""f_-, ' ~',. Degistiriletilir uç " /-" ~, "-. ", . ,,/. ", "', "" '. '. - .<~,.Y'~-<"-~\>:\_ L---·J, itB'~F/i-I""fc"\ ". '. - -"-,-;:,;~ :-':r~-" /:;) .:.J:;"...<: '-- '-:- " ", \-'- , "f' // i'" . ;, .. \, '- , .... i '",' \. ~,.' ' . \:--.. '\ ' / ' " (' ", " '''" i ' , '/ '::-'- i ../ '/ . '" -- --- ...•. ... .. •. , o".'" " .•.•••.•. _ "_ ~./' .... ". :". '-~.~ ". ;.. ...- SG~J·Z2-- ÖlQ~rn1. h8t8S~~ yap~labiii~si i~in ~lç~0 uçi~ti~kli~ 7cseldtr ( 1Jç18r .içC'bileci?kleri on küçük-deligiriço.pin,ds ~ir küre_in p3tç89i~irlBr). Sekil 22 ~C' g~rtiidligU,gibi bir 1)ç 'l? lig0 rie gliirilir dig~ rine i SE'.delik Uze> rind.e. gE'z<1:l.-rmec- . i0r y'3Jt iyi ii r veen-· büyük ?-ralikt a .içu· n11 rür ,bu P-i;z-C' _('lik çaftl]U verir •. ;-', :, ":',,::, .:' , '3. - DERINLIK MIKROMETRELER1: Derinlik' ~ur::i.pas:i._ :l:l \? . 3Y-' -ni maksat.isYdn kul1Tini­ iir, iaha hassas aletlerdii. Bunlarda :duY~8k8iD~tlrifihu­ susunj8 dikkElt o,i.ilC'",C'k b:br'n",kt8 vardir ~ .. f.3· ~('~i~~3.i.(' .," g.früi,.tigli gibi duy ·taksir;iatl!l3rinin, tersir:ir flr:ias:iq.if,f,';Si- . i .. :lir yr rin (' 2 5rnr:i. ,gr 1'11i S tir. Y8 r drnr.i tiç~8-r. S OYE> sindg._,,'a.e­ rinlik ro.ikrI')TJC'trelC'rinin kapa.sitr.:si de 'ig Dikrf.im('t.~pJ.crin- ti gibi art tiTi18 hilir .. '.. " .' .. ':;.~~r.'~~ . VIDA MIKRfMETRELEKI i . Vi,t.3~ rJi:Krl"'T;le tr~ si' bi± L­ :-c 1­ iD- '- Ln ) . n-,­ .. ~ (- ,OL:: . , . ..•~~ t~ '~i . : • .. l.,..,. .~ ....•._ Vida mikromstresi i .l -lll.; r j Derinlik' mikrometl:!eS'i.·'U'·uzatma. gubuklari.. ·1 . Sekil 23 28 •• "- . .-, S k· i ;. 2"4" .. - " -+. -' _ .•. '" .•..• :. r ',' e i., .... .,. .. '-" .. '. 'Jiii ' "l •• : . -" ~•• _ ••• _~..: ~~ ' •• ~. : r~·: .....•. "ku~a'n' ölçü stikil ~25· de .görül.ÇiUg1J··'~b "Yi-ai;i: dislertniti ,:tearik­ \ yük3·ekLi..klerin '0 r:tilsi· oian. d' . ,çapini ,.verir ~"'Bi.ftip'mikr-ome~ : .' .. m· .... " -. - ,- - "0 - •••••• r~~~r vi~a p:ofil~erinin kaba~ik v~.i~~e~ikie~irii~:R?~~ro­ lunu yapar. ,Vida mikrotnetrE'.s.inin· ,ay~ri.s·ekil 26 'lia.ki·~iT;i uç .ay~ar .parçalari ileyapilir, sayet 'mikr6fu6't~ni'.:0-25' lik isoc- ... uçlar sekiJ.,27 •. d.eki,'gibi .kap.atilarak .ayar yapilir •• Se:Jdl 27 8:i;fir konuT1lunugöstermek~edir •...... '., .. ' , ... ii/l' .•. -. ..... • " •••••••. r- . Sekil 28. de -vida mikrcTI\et.resiyre 'vida ·pr.cet::i..l,,:icontro-· .. '"lünün nasil yapilacaginJ: tet:ldk .er.~lim.·. Dolu. çizg±.le-r~ çi­ zilmis profil bize teorik olarak im~l etme~'istedigimiz vi­ d~yi ~~8~~rsin~ K~~ik,çizgilerl~ çizil?iS p~ofil_de im~l et­ ~is oldugumuz vidayi temsil etsin. Seki~28 e dikkatedGr~ se~,her'iki v~d~ni~ da- d çavlari Ve li hatyeleri e~ittir. ;1 ,~" ffJ"·· ;<- •. " f' ~ .29 .~ .. '- ... ,. --, .... ., ;. ~S8kil 217 , j '''i ~.;'. Sekil 26' '. , Se'kil 26 da .O~25'.'~;iik·b.:ir mikrome trel1:'in 'si,firk6- . numu.'görUlmekt edir i .>-' : ... ", '- 'i - ..••. .L " ...\ \ . , 'd~.' .. " d· 1":., :,. .. -.... :' ! i i "1 i i i. i i<- d ----ii-i im i : i Sekil 25 '.. - ..• , ' t .~ ...• ~ .,.i ':, .... . ; "':.' , vida mikrometresi kullanmadan normal ölçü aletleriyl~ eldi edilen d Vü h büyüklükleri her iki 'vid'~da ayni oldtikla~ 'rindan bize imal et tig.imiz vida ile imal etmek i~;tedihgii:iiz teorik vidanin profillerinin tamamen çakistigi hissini verir. Halbuki",sE'kil·deima.l ettigimiz videinin inal etr:iekistedigi,~ . mizden farl5:1ioldugu gayet 'iyi görülTIIc>ktcdiriI.ste bu hata·•.. · yi 1 farki; bulmak için bize' d' profilorta çapini' dogrudan­ dogruya veren vi~a r:iikrometr8s~no ihtiyaç vardir. '. '.' '" Sekilde görüldü~ll gibi d (ölçülen)~ d (ted~ikJ ten farkli oldugu zaman ir:i~ledil~n vidariin,imgi ~tmek iste­ digimi z 'vida olmadigini anlariz. h ., .--....... -- ...--... ~ ---., .r::::. ~ U. tV . -- --..., "- ~ ::::i- Q -O <.J. ~ .- '- -C) ~ '- '---" ~ __ ~t3 -J O· :'Sekil 28 i (;1- d O i I. a (' 1-1 .' fY) - - i e 7 i,) ri) ::-d ~ (fJL~oJ i-i , ('.... 30 PAsIMEIRE: ;i?a.~ime t.re sekilce tamamen bir dis mikroiuet- : reye benzer. Fazla olarak üzerinde bir i­ tecek ve bir de mikro-endikatör vardir, sekii 29.- Pasimetre hem bir parçanin kendisine müsaede edmlen-., öl.ç_üs'lIli,tlari da­ hiliEiJ~\ :L.in4l.-..gd:iJj:D~eS8linedigini, -- _ kolayca kontrol eder ----hem de- -:ram ölçüstinü oku,mamizi saglar. '_ Mikro-Bndikatör, mfkr'onu,'ölçen bir aletti!,~_Jj:7viye siste-;;i.iYl·e,',9alisan bir kom­ parati-'rdür. 'Sekilde--g-öriilen mikro-endikatörün·t,aksimatlari 2 mikronlu,ktur. Mikr-endika törün ölçü '''r:tcti-,gövdeiç.;inden, pasi-- . me';crenin,· mikrQmetrenin sabi t..-.ag+,~inatekabül,eq __ e.n':a:giz'in'a­ bagl+dir. Pasimetrede bu agiz, Tli.ikr_oiiie.t:tE?cre--oldti~1+;,g1.bi. sa- .... bit -degildir., Parça:. tarafindan bir tazy.ikgördü~ü z;:i.ijian ' ek­ serii'''boyunca hareke.t- eder ve bu 'miktar ,iti.ikro-eri-d:ikacör ibre­ si vasitasiyle".görü,lUr,. Itecek, de bir teitip~t yasitasiYle­ bu ucu .dolayisiyle mikro-endikat~r ölç.ü ibi:esi:rt;L'g8ri çeke­ rek hareket ettirir yani ölçme tiçlarinf-', . .,.!.~)-. ~\,-,~". :~( •..... n­ ) .e- ,, ,n i:t:t l' = 5, 7~,+ ,0,006 i::, '5,706 ,nm. olur. , .. ,PASIMETRENIN MItROMETRE OLARAK KULLAITILMASlt,' , \. ... ;. öiçüii:1esin~ :I,.gJ.;,etlE?rdir. açi taksiBati ,... ;~ tiptiriBr:, " "1 ... - . 1), Adi. r;:iin,kaI t!'i ~,i:'. " .:'. "2) Ayarli rjInkaiiler.: . 3)':üni~f!s.al~:t'~lY0 'üirikalei8ri~ ci i) ADI: tÜURALELER:: B:U,~i~~, uz e:ç lerind,e '.' ,Bunun için parça bir' r.iikro8'e'tre~j,1..e-.ölçÜlüyorp.nis gi­ bi,Dasimetreye agizlatilir. Bundan sonra taubur dUy üzerinde '-', hareket'ettirilerek nikro- edikatöI'ün ibresi sifira' gf;'t,i.itiJfr ve ,bu 'du.t;umda duy, ve tanbur üzerindeki öiçü'okun1.fr; bu par- .- çanin ölçüsüdür. ' .. , ; , .;' ,',', - cj:':, " . ' f.· ". ' •• ' •.•• " .". ~• ',.._ ..•. , KUMPAS MIKRmmTRELER: KWTpaS :r.iikro;rii&trele,,~, !1'0~ai,', . iç'mikrometrelerin 'kendi;~orr:i- ,lari Çiolayisiyle tc:i.kriOG'n-25'::lD~ d-e-n'küçük.,de,likleri ölçene­ melerinden 'dogr~u.s.ço~ daha küçük delikleri ölçebilen biter iç mikroril,etredirler., ' ',: f, ',~", '. ' , Sekil 30d3 bir kUTJiias r.iikro8etre' ile bir burcuh de-~ ,J-iköiçüsünün alin8aS] gerekmekt edir. ," . , O', , ': . ' 8.:'" MINKALEL'ER:, Bunlar, aç i.lariibaçila:.rii1 ,de kullanilan taksima'tli ~;. -:--,.: ~'--::-''''-:,.: ",- .. ,- - ',. -, - ".... ". --:··.:~_:~.'l~~ .•. ~~.;7}~~=:;~~"'r;' . " 1 ·1 , ., i .~, -' .32 -1 I' ,- . ·r·~ .•..• .' . ·;,~~;i~:{, ., ';:'L": "~,:,,,- ..'. .,..i:~.'.' • ':':'·i·i;.. .. , ..•.• H·,:'btiluna.n.7/·in'Gi?,··yar-:i.ih.'(i~i::t"-a~~:-q~1c:r:1.nd(\.:9;pl i k 1 rivh :'\.l::i.r' l:i.n 1ni': U; ­ "', dur .:;'.,Tipkit,eknikI'E? sirri.de~·kUITa.nuigir:n: z r1ink:i.l0 1. ':> r !~;i t:i. dJ r . .h:Mekla.nik:ir.l~latt s./.·kE?,bs+i1tJ:ai:'rt'd-9l'ayi ::nyl::i. pe k :,z ~ç:';ll:'JnlJ' :'_. _,;f~{';;i'~.~~~kiAALt.HI~~lI~tk:~lt~~~;~~u~f;,,~i~~~~ ~ ~f~~ ~;..'" ' .. ·.·,inC.e-f:··y.~r.ir:i.;':dail'e:.sekiinÇi~~.))f:r·saçlevl:i~d.an. vf. i-;1.1J.~'vrL'd'l :,:~ . ·.·.':::.~:~9·l:.K8.:zii:i::p:9: . .r:\af.~.al1ftIlt:\is;,mi}Z~:.d~ri,~.r. .. ~old~n. ib8.r~~ttir! :,ie!::LJ .'l. ·'~0:~:~5~r~)~:~;~YDi~·~·f:/k;6\\irt';·~·ik'~~~~~;~4f~·i.t'J~i' üze.r;Lnd8i1 g,:.,§ ::n' l;i~}:~;i :: .. .P'i;;~1i ~riQf'r.e:. aç?-,.1r.i:i:.'S tir~J~r~4?lfJ:'it,.s.-k s iDCl tiar ko 1 liZ ('ri n,1,' ;, . . :·i-gn$.I1,;·bi,r:c, go.s t 8:r-g~:çiZgJ.:SjJ'1:~·.-·g(i~:t(;l.,okunu:t., .. _ •••••• - _,,' _': 0",:",. _ • -. _ , , •.•.••••. : __ ...• '" .••..•" •. ,_ .•• _._ ..••.. , ~ ' .. :"~:"-".. :;~3.·~,·ÜI'JI.VER·SAL·:ATÖ-iYE~M'tNKALESI: Ünivcrs?l ·~.t(il:,,,. ·iJ\· ··.:1::' _,- .:. , ..... '- ..... k:,::J. ".:i c' 1'.1 .. " ' :.; t··:'- ' . ,:rii-nka1e· neVid;i.r 7 !.s·~ki132 __ ·.Bir gövde 1 bunun için'!" ,ic'!-,· r 'hat'eke.t·. ed.ebilen· döner kftÜrtCVo bu döner kis':lJ.n '.1i.::und2 J~i:'··! .. - .' .. ' •.. \ . ·f .' l'"finr.ifs.·bir···cetvelden TJ.ütesokkil·.oloalc .Üz2r~· Üç kl~·J.i'ir:lirl;,,-:·. '... {}övd-e· tai-:i ·daiie sekiÜi::d-e'.'360o tti..ks:;iTJ.:itlcLf1diril'1:i.':-'; ~':ir ',:li;" '18ditve birucu. göriye';'gibi::çikintilidir .. Döncr i~:l ~:"n1 }-.',,' . ~:ti ...He::,içihde dönebilen konsant rik daire s~'1 bir V.:.rç ! 1.:r ~:\:':' i j . ';'~ '.rindE"ha8 saS oktir:iaI ari' saglayan: ve rni.Ye si TJe 'f(; II j' ! II r. ~:,J<:j1 ... " i t"i .. k' i .. k ii l ." " 33 de uni versa a o ye r,iin a. esinin "u ::i.nJ .....' i!· ;c:'; n:~ :1.::.. '. t.'.1 T' tatbikat gi:5rüir:iektedir. Seklin vazitetine CÖ?" ,:1:>['\, Ç~,'I'I açinin bir kenarina, goriyenin bir k('n~·}.r]. (LL ','';1 . .1'" ",', T' )'\arina -tatbik edilerek E'~çit'fskil ('(1ilj.r y,!" 'J'.' ·iij·· yardi;:l1yla göl/de taksiTLlat18 . .:ri üzerir,rjc:,o o]\:unilt·. Verniye si'z' D.inke..le·i erde .has siJ.siyC' t +'") C, tebesinde ~k8n verniyelile!'de hass2 .. ~ÜyC't ~. - ') i, T '. Jl / i L ! '" --- - _.~---. '. \ ,\ ':~çis_i öiçÜleri .'\\ parça \)., : \ - , - '- l'.. -_ ~ .. 33 - -.. -0"0 } ..J "_. -.- •... - -- ~ L .~. ""j ....;. ... ~ .. ' Sekil 32 - .~ , Sekil---- . si- \ -' "'/ ~«/_ i :<ç, . /- . "...r:).. "--.. i . _,//;K.K ./ .. ~.- /' i---......~ . . '--..,. '--... / '"/ Cet~~i ' D~nerf 34 tabe sm.ne kadar yükselir • Bazi ürii veI'sal rJink8.l ele Tdc' ()!·:ii~.,'". 'yi kolaylastirmak için lup k~.Ül-am.lir. - '. ,"'.,~:'~" '"j, Üni yeisai.9in!:tai8,lEitde kUllaniiarL~ ~ç i s 2.1 v~r~"_i:i,eJ-0f. '.';i/iolu)::,i/121ik'"i/)O;'iuk, Ve'l/60-lik o,:\ri..hilirl,-or. En '(p~ ;~";>ki:iiitin~+arlia~j.;ilioi:i.Ü}(;;ya"",i.li2i.ikti r •. Sek\i ),i <1" i/iO Ily\& , .':Verniye götülr::iektedir .. Bi.it'iiaat verniye gO lik bir y~ylr) ", ':'1:i91linEit~k'elde€dilT!iis'tir •. ~. Verniyenin herbir t 'lxsi,'fI!\C!-ti esöS ,taltsimattan J/I0--'d<::rece:dE}ha kÜçÜktür. Bir tQt1:ii itB-t o.iiQ('at , :.;,.'sekll)4 ,ü·d~yalim.,:J3,~tad(iV"eTn~Y~nin ..~~f!,r çiz;~~ s:~ 43P 1 ·_:"der~ec El . il e· 50(J;,ars.s indadi:rc1em,e k;ki ol ç t UgUT1U Z 8.Gi LL- 9 k;i s l;'r • ';, I': .. ;;/,([,~~~,r~§i~~;~;;i:~~\t~~~tci,~·~i~;~!~~~~~~~~ i~iz~~i~~ ~ ~~; ~ ~ r ~~~iCl ;~ U··<"·'lan:5~Od·C" :Ll.'gak 'ü"s;t~·,,-·~ . 'rrr~i·~~~~~f~~~~,~~~~~~i,i~~~I~~.j~·8§·· "-;." ",';. - .•.:~'~. ~~ .. - ," ";.ir...... .. \~ ~>~~ <~?~:·.·:;3:~ v,··-;-..ul.l.·,Ut:15t:1J.o.Lo"uC>.n.in.ti...,C\..i-Lgt:l+J:'J,l..l.l;::·~::/:';~/i2.:.;l:ti"v~;h~;~tii,rJ~tniye" ii~ . d ('T ~., ~ (' 1i k i'ir YO-y . ···.··':,,·12L.yebolünr:iekBure ti;rl12:elde~- '" ':'3 .J, __ O __ ~T" L tL. ~O~, , . -, i2'-~'" a.~~eç~.:.. ~ .:? ,ed-~/.>,_ ~\...., c:, .".ik bir ye_yda 2.0 -~ l'J 55' 0_;)' ,:dQ,-lil~fo. •.• :'\ . - - •. -. --' .- . " .-. '.'~., ..... - ....•. , _,." __ '" '::'1/3.0 -:lu.:.k..~V~1T.dj_S'~2.9 -,H k'bi'c yo..'.jr{3t0CJ;i. \3~l~i"rJ.~:~: su--,' -"'t-:~i __ 3i-J~ ~-C::~~:,edÇ~1~~",';4J6Q~b~:·:d~b~i:i:.z.€r-r: ~:~:ji,;cle,-alde ~-~ L i":r-:....., ' .• _ J.... • ~ ~ •. _ -: _ ••• ro ••••• ~ ••• " ' •• _ -{; 'SUL ~Q)U.WG''j:\ --:1Z:.af\j ~. - c4 li 1it'Qti:"~;r 'i- ci' :::'v-i :f""B-, -,~\~J0.i ' ~, 'o -h' ',:'-::;~: ~--"":=:~~_~~~~: ~;~ Ki~'~) ~Di~. (L~~J:a~~n '-~~l~'\h~~' ~~~~~~r~saki~a9~O~~~~~~~Ln~ ~~bL~_L~l~ SJCl zaD~nQ~ Dakine = i r:i~~ 8;-t.i n~?.; 0.~~ zl e:'2 s.~' =,~,~~}: .L~~~_~ r~;:~:)1i~ ~~_' ~~~LJ/~.J,.~~i ~,,, ri~ ve:e kDen- 1-e-.1._n \:-'-'-":c-0~-lL '---in 'i Ü '.f,--=' '-'-!_-~"', ,17, ,1,:.1; ir,,_: '1-: .' \,~ -:,r..,.-i E! Kii1.l.-ki!)J_LL~la_c. OJ - ---.'j--::- - ~=_'o. ..?~ 'q ".-"., \.../'- -'- v. --.....•... ,_.:;.0.. . : "::'0:" i -.-- __ . ...:.:. , . ,. "3·6 veya alkol i Cam tüp sekil 37 KabaTcik Gi;ivde Su düzeei sekil 31 de görüldügü gibit R yariçapi egriliginde' bir' eam tüpten ve bunun mahfazas.i olan bir go-v­ dederi ibarettir. Cam tüp ~ok akiskan olan eter veya ai~oi gibi bir sivi ile~d(jlduTulur. Kabarciga 20 mm. civarinda bi yer birakilir. Kabarcik, cam tüp içinde daima en yüksek kis m:Cisgal etmek tsteyeceginden su düzec;L oynatildigi zaman tüp içinde geze~. TUp üzerinde bulunan taksimatlar yardimiy le::meyil okunur ~ .. ··SU·.düze~leiinin gövdeleriniri alti gay~t iyi islenmi tir silindirik parçalarin da üzerlerine oturtulabil~esi içi V seklinde oyulmus tur. u p Sekil 38 d8 görüldügÜ gibi kabarcigin ~ .. hareket mi ta~i ile BU düzecinin küçük li yükselme miktari arasindaki i . i. r .... '. baginti OAB ve O,A B i.içgen!E~riyardirIliyle çikart ilir. i~ ~jt ""li';' EHif i i ni i~ i R/L "su .düz.ecininbüyütTileoraniciir. Su düzeci bu 0ranin biiy-c lügü nisbetindehassastir. Bugün takim tezg~hlaiinin kontrolünde kullan~lan h~ sas su düzeçlerinin hassasiyetleri i metrede 0,02 !ili}" dir. E demekti ki su düzecir:ietr,?d0 (), 02 r;i-ri. :-ieyilioLJn birdizlt: liz2rine kondugu za8c::.n, hava kabareigi can. tüp iç,inde bir t,::, simat çizgisi karlar hareket ed?r. Bu cins su dtiz2çlerinde t·ak<:'iD,'-,t çi7crilE:'ri 2' n'1 r:-iv""r'-r-".:i.0('i,y( ik-i çi7J'i'"'r;:ic:;i ) . _~'?' -.... ·.:-la ._ ._ •• .../...0- r._, -L._.l.._.-J.. ...•... ~ .....L...._ "', _:""....L -o ,-",. _-'-'"--' ."" . -;:;'o-y-lnbi'r c:;u (lu"puro-'-i,-ir' ~ -.C~'I~'r('-:i.Di'i-'i hul"',,-·, ...0..../ Ç. ,-,..l. \,. ••'= ~-,.J.... .:..-1- ..•.. 1. i.. .Y c.... ...il '-::;" '-:-..J.., L .i. _ .J , !....L....i... . .1 •. ~ i~"r 'o ~'n O 2 '" ~ .L == () t) iJ :.:lrJ. " ri == ) , () (j c: '":-J- (.1 .... { == ['-j r_~ '" o i.. C..lj~ gu ~'l..:=2. R L L h dir. göre: R j)11 _ ~ , cc J..J .< 4 _..,-.J 100 100000 "il7::i:." ~ 37 ,.-,,- '. J i i' . i .~', ~: it! ii fO :Sekil 38 i' R = " ._T_'·-·-·-- , . -,' i· , i' • ,I "., f ! 2 x 1000 "0,02 Buradanda anlas'lliyar ki biT -su düzecipin Ii j-8Tiç'api ne kadarbüyükse ,BU dÜ(Zi?ci o kc::dar hessasdir., Rbüyü'dlikçc büyütf2i? oi:ani BIL or:ani büyür. _,.- - ' '. -Su. düzeçle'rinin' hBssasiyctlcri ya :"J.ctrr'de meyil ola­ rak Vf ya al E't in tab anl ka dar ':re s af r de ki' BC?yiii c', tari f co di­ lir~·,Y~k3rdak~ su düzfcinin ha8sosiyetini'bir'd~ t~~atlina 'görE' buIalinL DUzecin hassasiyetini "JE't'rcde. 0,02 T}T}. ka- bul c d r r s f' k, .t ab cl II 1 da 2 OO ",..rJ.. i s e :. i ... R=lOOr::i:. L=200T1"J~ 1=2rJro..oldugundcn ~- r-.~. r. f:- " ~:~~t~,·" ~;~~~:.::: i~:.<- ~' ~".:,. i!J". ~ ........ ~ i &~ f~~ i: ~:r ~i:: li _ R h = 2 x 200 100000 0,004 :-"1 ri -..;. ..•. ". dir~SAPMA + 38 öLÇÜLECEK PARÇA BOYU = MASTAR BOYII Il.·-.~-",,_~~·._- __ ···_."_'~_~ __ i_·t~~';c=J~~~~; !1ukayes ile ölçrlek t::~-- ~~~ __ . ._.. ~ ~ Ölçü1ecek parçanin' bOY'i-lllaTiniölçüsü bilinen dige r.. l!~iJ.\.;':;.ii ;::i ••i'la kiyaslarlakt ir. ~da ölçü endirek olarkk o.linir: (:içiilecekparçanin boyu­ tuna yakin bir Dastar seçilir ve pC1I'çanJ.l1 aastardan ne kadar kÜçÜk veya büyük oldugu aras tin.lir o Mukayese ile ölçne yapan aletlere komparatar denir. Bunlari birçok çesit16ri vardir, kolay kullanilmal~ri dolayi­ aiyle atölyelerde ve Detroloji laboratuarlarinda pek alk kul­ lanilirlar. GBBel olarak su üç sinif ta toplaDak r:iümkl!ndür: ll-Me~anik bU~üt~eli komparatÖrler. 2 )Optik büyütmali komparatörler. " 3 Pnonatik büyütmeli komparatörler.' Biz burada mekanik tesfiye atölyesinde en çok kulla­ nilan nekabik büyütmeli kODparatörlerden kadranliveya saat~ li komparatörü görecegiz .. KADRANLI ~OMPARATÖRLER: Kadranli komparatör bir.a- yak kismindan bir de esas konparatörün kendisini temsil eden saat kisnindan ,nütesek­ kildir. Sekil 39, ci ve b de bir kor:rparatör saatinin önden ve yandan görünüslerinin kesiti görüi::iektedir.Ölçü ucü gilifl dirik bir tijden ibarettir5 bu tijin üzerine kremayer disli­ gi açilmistir. Tij K kizaklari içinde tatli bir k~Yna ile hareket eder. Hareketini kreDayer dislisi vasitasiyle Adis­ lisine o da B dislisine verir. '.'- ..}3' dislisi, ise harreketi C dislisine, C ise D dislisine :Ll_'e tir. D dislisi de.har~­ keti, ,E dislisiDe iL,etir. E dislisi kODparatör s:=:i-~tinin tan merkezindedir' ve kor;i.paratfSr 8;::i,o.tinin E dislisiilih ekseni 'olan hir r.Ül'e tespi t'edii1T.Listt'r. ;1.:, ", . , ." Hareket E di.sli~iIie gelince E,nin ekseriiriebagli olan ibre E ile dGner, ibTeniIi vcn taksi'6atli kadran üzerin­ ,.'de gezerek Okur:i ayi yapT'lai::iizi saglar.; Bir y"ai, tiji daii:ri.'a öl­ .,çülen yüzeye dogru 20. ile 50. graTJ." arasinda ,sabit 'birkuvvet ~i~ lle çeker. Bu sur?tle ~lçme,hem sabit basinçi~ yipilnis h'e:ode hareketin iletiriind"eki sisGemd8hat-~ya sebebiyet ve- ._ recek .bo~luk,lai'yakallani:iLSolw.i:~ . KorJparatörlerde sifir ayarinin yapilmasi kadranJJiJ.ek­ seni etrafinda dönd~~ülr:i~~iy~e mümkündür. Sekil 39 b de g5s­ terilen döner kadran aIle ekseni etrafinda döndürüllir, bu anda ibre sabittir? bu suretle kadranin sifiri ibrenin alti- getirilerek sifir konumu elde edilir. / KODparat~rler uTJ.uQiyetle 0.,0.1DTJ..yi ~lçecek sekilde ii::ial ',edilirler, ölçoeta:Q8.siteleri 10-11 DD. civarindadir. Has saslari 0.&;0.05 DO. lik O? 002 DD '-" lik ve ekseriya 0,001 on. lik olarak ir:i.Ql edilirler. Uour:iiyetle 0.,01 r;i.D. lik kogparatörlerde tijin K ki- " .i :i:' W" 'i:. J, L! l' I;, , :i j." L)J ". r" j :'!If, uyi/i· 1(';' ;;0'"j, J (·0 ,./, ", i i j i i /; /. j j; :',; J i ;:.- r • ··f _. :~~L_ '~i 'iC '...-...- ;, i ." o ••• : .f..' . ..:: "r'~- . i .'1.Y'>; L' '.~ t' t k.' ~i ii .' ~~!?! K A B .1,_ .1. oC' .1 0', .·-t i( t', :,.. ' . ,---C,::":,' ~.. - •.•.. , .. '~" ,/'~' \ . \, - '. '. ',~" ..... ,./"' -~"'" ~.......• /' o •. ' •• . . . . / b '. .;.--~ .. '~ . ',z,aklari içind e, 1 ":111. i·ik. ,bir ha'~rkC'tt i br('~'i.i\ ~D'd~andb: t aD . bir -tur yc:ipr:iasini'sagiar'~ Kadran 100 .c bölürÜ:iüs ...,.oldu'guhdan . he r 'bir taksiiirn.at ô, Ol 'Tl:}. yi, gö:st ~rir. Bunu, bir, i'Jis,8ii (-' ;.'ts:hkik .;('oolio:, '., :,' ' 'f, '.'" .::-- 'S~kil 3~ do k~c~ayer disl~stn~n hatv0si ·i~m. Blsun. fs. ,dislisi '20. disi± ,B di'slisi-' ioo .d~sli, ,C.dislisi· 4e9 disJ.i ::.D"disli~i·8.0.disli.vc E dislisi de.lO disliqls~n.~' ..P;· ~ .: '-.' "SImdi tijin i Trn., yukari docru k;:iikt:r'i.n1-~fGtzC'dc-iirr!. Kr-6'rnayC'rin h;;:itvC"si:ltn'7l. oldugundan 1·; dislik bir rr!cisofE' i­ ier.lc:-r. 'A, 20. dislioldugundan 1/20 df,'\Ni..ryopar. rB de' ayni rni).e ,bagLi. oldugundan o da 1/20 dr:W..r' y.ap'cir.· B, 100 disli ,idugunEl?n j.ÖOxi/20=5 dislik bir horck("t :Ycip'or.: 'C, 40 dis­ li',.,iduglmdan"5dis! bunun 1/8 idir. Öylrys(>'; D, C :Ye i/8 tur yaptirir. D, C ii~ ayni ~il~ ba~i, ol~tiguhdan~d dn I/B tur yapar. D, 80 disli oldu~undanl/3 turda BOxl/8=10 dislik" ''''?'' 40 / i' bir hareket yapar. Halbuki E 10 disli oldugundan D 10 d~s~ 'lik bir hareket yapDaklaE ye taD, bir devir yaptirir. Ib­ r 8;' E nin !=lkeenine bagl,i oiq.ugundan o: da' kadran üzerinde tam bir ·tur ya}] ar ." DeDekki tl jin 1 r:ir:i ~lik bIr, hareket 'yapGo..' si kadran ibresinin kadran üzerinde taD' bii' devir' yapDasini sa~liyor. Bu da bize kadran ibresinin' bir: d,?YTinin·.i tlD. yii g.öste'rdigi:ni 'an.latir~ Kadran.lO.O esit, parçaya ·böiünciilisse her b.oiün bize e,oi DD. yi g.österecektir'. Bu kadrahii' ·koDparatör Saatleri ü'zer'inde 0,,01, Dr:i. yi okurJakçok rahattiTo '0,001 00. iik kODparatrrlerde'kreGciyer ','v'e-dislis'isterji (;:y18 'ayarlan Distirki eaat.kadranin bir~b61U~U 0,001 nD. yi-g6sterir • . ; .Kor;l.paratör .:saatleri Üze'rinde :iKinci Qir kad-ran daha vardir. :Bu esa~ kadiana.nispe{l~ çok ktiçUktUr;' tize~ihde 10 taksiDat. bulunur ve.bir:de butaksiT}~tlari okunaya. ya~ayan küçük bir ibresivardir;. Küç~k kad~aIlda. her hÖ·1jiTJ.,lMD.~ yi i i :, ! .l , Sekil 40 .~ . t.'~. \ " .' ;·r , .. Sinir t,ol erans g(ls ~ergeieri Küçük kadran'. r, i i i i . -'J~~;:(~~ir ~. 'MAS11AR .. i ...... '''''! . i", _ ..., ,.: i . ­ ,. konuou) 41 ~-r- .. """V y X . .J : •••.•••... -; t:: '" ." . _:i~_,.; .. :".; r .;::i~e.~i~; ,41:-:'.., ._~ .. '.;.' _.r ~!' •. ~ ,:.",.L . '-. ,;"._ ,' ....• o·· .. "-., .. " ... ~··g~s(te·rir~. Büy~~- i.br:8, t'o.f:i·.b",lr, dav~:( yap].n·ça,kV,çük .iPire ic~el).di ._.,k.fl.dr.anir:ida +·-;taks~rJtlt hareket'ojE?(je.~tir. :,J<\i.ç.ük kaq.·rEm .biz'C' 8­ S9-.s .<:ilgli ib'res1ni'p' kiç' adet .tar} d·f,.:h,i' YEirp·tigini, göstf"rir$'; .,;' .. :r· : ,Bir' r:i~'sal' ola'rak sekil 40 .. i ekuy.a1J.IJ. _.Küç'li.K :r:adran­ ;'~'da, ib~e.,lIJ.ak~ii:iati üze:tÜided~.f·'bu 1 çIG ... yi, ,göst'ef:i:r~ Bü,... - . :.;.X/Pf.:Jbbr~:.184 ·Wn{>:ü::~8..ksiJJ.att adir bu' da bize .~O ,B4 \lT1.·.y~~-.g(_~s.te- .-':;'}r~~i';' ·.···i:· .' i'.:: .,.: L'1:": .. '; ," .. : ..... ,.- ._; >:;,Ne-tice:: L' 1+ 9,84 =,,1,8.4 ~rl. o;Lu;r," ."• .;J. •. i .. " ... i~. i ~ 'r':'; '.' Bu' biz:e'~lçtü:güTJUZ-i pupçanin' 'esas rJastat'dp.·nfarkini:) 'sapoasini veri;r'.' S'ekil 40 a dikkat .. '.':er'l:ersel-\; konparatör ibresi·· : Ölçr:i.t) esnasin­ .: ~,da'fhr,~,saat 'ibtel-eri.·:yönt~ntl~e ~ön8Tse' :fark pozi ~ift'ir9 .·eger ...: . 8.Ik'si YD.Ii:tlr :dÖh€ris8 fp.rk'j"Ie'ga.td.f:tir.· '.,: . . ._ • ~" ·1 1 - •• L"' .' .. -'.... ~-: -''KADP:pJN'Iiij KOMPAR'ATÖRLE:üiGME:. Illcevvela ko'ripara t ör bir . ':- ..;d; .~. '. 1[',',~ ~ .:'.<' ;'. ,'-: . ,_ .'. 'ko;:l'par;at~') r .. ,$\.fPQ rtiina'Çlt asJ.-· Y[LOi; ay'a~J sekil 4~'2. 'd2~'~ijTül,d~eü g?-bi D, dafsali' yardihiylLe, v 42 Öiçülen parça veya oastar Pleyit Sekil 42 .. -.... '."-~;.;:_~ . J '. G sütunu ~r'eUport ayagi .-.l-~- .• 7"'.. . .---- - ..-.- Pleyit D.;:i.sas.:i tewpit edilir. KODparatör süportu,ile bir pleyit üzerine yer­ lestirilir. Bundan sonr~ ölçül~c&k parça veya 01çD8Dizeyar­ .dio edecek sabit veçok hassas' ~lçlilü Dastat kODparat~rsaati­ ninöl'çDe ucuçi.lt i'ha Y'E'iJ::,estir:dli T. i Bu: YLer~E\stirme,d.e' ,.p-.a,rça­ yi ,kor:ip'aratörün ölçrie'" 8ahasin'asokr~w.k içLin.' U;cUnun° ,p;a.rç.a."tara­ findan ,i.t.ilerek 2ihi 3 Do~'kadar, yükseit3..;lDesig4,~ek~.'f~ 'KOD- :: para t.:';'r'e'·'uzayda h er konugu alr.iasi A TJ.afs~~i' :118 "t e'ni'11 edilir. 'ADafsali ~yilie ioal (ldiInistir ,kiheD C ,'sütunu ·etrc;i,finda c , nütununu eksen kabul ederek 360° ,dönebi!i!: hed' deJ-; ;siJt,'-:lnu ekseni boyunca hareket ederek C sütunu Uzeri~de h~th~n~i:bir konUDU alabilir. Duna il~V8 olarak:D çubu~u da.A,.uafsali'i- "çinde dogrusal,.::' olarak,.hareket ..eJebilir. "KoDparatör saa-' ti, de',E Dafsali yardiDiyle ,4aiek~t' ed~bilir.' ; -,,". "SiDdi ölçD2TJizLsekil 41 a v8'b deki gibi' yapabiliriz .• 'f Ilk 'olarak kOTJparat;SrüTJüzüri' a1ti1}2., ölçecegiTJiz' par'çanin:" boyu- tuna Jiakin bir Dastar konulur :ölçüsü.a olsün sekil': 4l 5'. Bu "palde sifir ayari yapilarak ibre. sifira 'getirilir\\ Dundan . ,.oon'rC?" Bastar', koripaTatJrünaJ.,~~~~an ,yekili:r y~rirre ölçülecek r -p,arç$. kO~UT sekil 1):1b. Burada 3 duruD i':iüs5.l1Eide-edilir: , l) Ibre sifi rdan ayrili::iaz. Bu çokö,zel bir... h~~d~\~ '® Boyutu kontro edilen parça ~.-r---.-~-.- . :-; . .• i MASTAR 1 43· i i ·1 2 ·MASTAR Max. ölçüde -.: ... ; " ; . f td ~d tH ~ri , i ; 1 .i \ ,i i ;' J '.i '.i id ~" j c· ',1 f i , ! r i 1 i i ! , , i . f : ! i ; i ! ! i , i l 1 i f i ., . Min.Ölçüde olur. b 0,17 = 3:'-,83 'nii. olnrak·pulunur. Sekil 43 a Pleyit i­ heDen heDen hiç vUkubulrJaz, Das,tar ile öl ,'- ~ayet parça 1 konumunu veya·~~~9.~U asmis. 91sa hatali olacakti. Bu kontrol isleminde ölçÜ okuma yoktui"·~·I~­ lemi"lyapan sahis sa.dece parçalarin bu' sinirlari asip,asmama­ sina :dikkat edrepck dogru vehat?-li parçalari gayet çabuk bir sekilde ayirir. Ayni zamanda hatalibüyük parçalari da hatali .. küç,~ R?-rça~ard~nayirabi1ir .. DEL'IKkoJ'/lP ARAnÖRL,ERf :'';B~Yli~ra s:ilind{r; 8içme .~ .. f . f , --- .- ..'. , ~ ... - .. _o. --- - 46 1)Y ® , i 'i} ! , , •• ',"; i .. i !, ;"'1 , i'i ; DELIK KOMPARATÖRLERININ KULLANILMASI: , ~------------------- ,-... ,,,,,,,,, . ..•.". " l) Sifir konUBunun tespiti diger bir deyinlii delik kOTJparatörüriün etalone edih:iesi: BU. bir r;i.astar Ve­ ya diger hassas bir ölçü ~ietIy~e yapilir. EYvel~ ölçülecek iç delige uygun f ucu B khfqsina. takilir 's,e}oDetre 'üzer~n)~ ,,!;..9J..ayca _?kfDa~:-ünk~!ldür • r\, ' ':Farizedielir:i~i ef agizlatildigi zauas' Di1H:0TJetr'e üzerifin­ ,de 32,,63 q.ow.okuT\Pu'~ ~isun. Delik kODparateTÜ, 'dM:ik içine ,t. sokulunca (isekil' 44) ibre sekj,~d,eki gibi i;ozi t1jf b~r sapr.:ia Y,ap:nn ve :X:r.: 0,16 ol::3un. Delik'- çapi,D §oyle hi?iyi.planir: '.'~ {;", i' D =32,63', + 0,16 "::::,32.,79 'T:l~. "Oj \ ' " ,,; " i \ 2}Lsiyet ölçlJe' kafasin'in s,ekil. 4~, d? buluna~ l\ü~esel .r. ~ in rk~zler:ie kaff1.~i yojk~':'yani ~ekil 45 de~i ..g?:bi i~e, dogru!:b jr olçrJe yapabilDek:, i.ç,i:n delik--kür-iparatorum::i su iki harekelt~/iYap~irrJak 113.zirJdir: , "'---, i LI, i ;1. Ilk olarkk ef elçr:ie eks8!lirii: ~lçeci?giT1iz' de- " '-o .: ! i . ligin ekGenin,e dik bir dü-blen içine alTJaliyiz • . ~ ,::Bunun~içiip. delik kG.!J1l.aratörü sarkaç gibi sekil 44 ve 45 deki i 19ibi ab at~~inda h~reket ettirilir. Bu esnada kODparat~r ib- f , resi, ~g??:.e\JakiD 2a.il!d..r~v'e en k~içük ~lçünün ;elde e,dildigi k,,- L' nu~~ ' .f, ,d.urulur·i ' , ~-~ 7r .'_.r , ::;.--. ~.~ ~~k,)Le 3i t içine.,. .. aipiginiz' e",f.iö~çr:ie ek~eni " ~ ,,' tJI~ çp.kisTJ.al'i dir. ~ Bunun, ... iç1:rr;: d:el'ik, koi;pa- rat~r:ü~ün e~,~e:7~on~ ~~"d0 e~de )ttigirj-iZ\,~6miir:id9I1~\çikar,pad~n .. A ..k~rip~ratbt" gaVdiSi, .'~en~i eksepi i etra~~ll.dn. .. c~ ;sekl;L11idedondu­ rulur. 'Gene korlDaa:t r gozle, taki~_.Ei'jliiir~ fak'tt( PU: s~fer en bÜYlil; ril~~dE' d~ruinr •. Art ik ef ö~'tj~L ~k.seiii:hEf~~'e'l, iIF, ekseni­ lJe -dik duzlei::i içindedir hem d;ebui du{Zl~r;;id.;.~ iJ~ •.::<_\:Ü~~~~~;-i,;.J.!J ~.J .. C;i.I··J"A f -jr' ., . " çJ~ C VYV~ ". l " "",' , .. "" ,,' "J . ,r';~~;: J~:f'~J c"> F.~' ' H c::, ,'~5i~ c" "A --Fi~"i~C~;i "~i' '." , , için." de~i ld~!.'. Daha evveii e . de "saYi E?'digi8i2Ygj;bit;~t{s ti.poa~' 1 ?,rÖ~, ~(L~\lti, ç ev: el "'yen. 1;)a13ç iL aTa; ,.Cielik '.-~~' Ç~YTeienen,tiarçô.- ..'i ,lara' da~bil denir~ l1esela ,bir J;caDCl YJJ..Y,a-si:,:deiik:ö1arak:Tka-" ...ill}?-:::i ES. e ;,ip.iVolars?-k k a'bul', :e dil-i r 've"yuka;rda.kt':gr~i,~-t;61,-e.r~~'Si,· \"e- ·-'I:. ;kilit.-1':' ,''I <. ,,'~ .. " ,:', ,", i.~ 'ni : ',;: ::i .<:, :\0; ~'ri:,;:J,,!~.~,':,,,>r,>,lF~', . ,', ,:S'AB! T &L'ç>ozf~~:f H!~.sf4~t ARi:'~v:ve i'C G ~'Ö~~~U~~:~~l.a\igu~:::'~i: .: ' '.' ,:.' ': ,-rI.! ,.,:','.".', ' ... 'let:le~:r:!in::h8:sisa:siYetiYi,9cen da- li ci yUk s ekha s s as iyet i st e n di gi~'"," s GiJ:ri:k 8rJjç~~)..Ü;· k;Öri:tJ,".b.J:-ETI{~s~ .t 8..r,lari k:U1,10:ni~ir., Bu' Das t ar:Ea:r:r,tiek "öi-ç:ü:i~,~y~,,::ç:j;J:t'~:...Riç'~i-li ",, :c lrnak lizer Ç' ik.i 't ~'L? t i:iÜ e r;,:Ç-i.ft:ÖJ çÜi-Ü ~,61~l'at da:n~,ö-içuie'rden' biri, par~ ay~~toi e rana, ..i3ist, e.~"iTid,8 .... )-;iii sa~.~e~·(l~.i,e:n/.~ri.~ i~Uyükö'l:­ ,'i." 'fÇ~U, digeri TJy.safde' edilen. en ,küçük ,ö;:i:,çnY:ö.-::gö~~r:tterii':,-Mas~ar i J.!? , " parçanin, bui ki::\öl çü.. .ar"Cl. ~ °Üiua:g1i~,p',/q':Lffi1l,a.:Lg':r:?,'kon trdt:'::e:~,, . . :.~ "d:Llir-, J: S ~.f.i.l 5.5: d~ ' pü: .. :tj~'p>:ia'st ari:ar~a,' ö!n'sSL)~ö::l;~r?::l(~hif:.ça, t~:.- . , mas t f?r gg ::,>:'örUi -; ,i,LgöJ,ttirieltt~.g~'I\\:::Sa.p;i.t,'()i.:.çB~:Ü'.'J1,a,s~.§r,l'aJ:':(lJ~ei11,i. "tÜr ölçüdeki' bi rpar~aniri,kori tr01.Ul11i-gfiy.e:t~':"s.ü.f~t-':L,1.f~~~",;t ani',~"" ," ','dogru, 'eHa:rak ya'Pariar~:" Bu'" y~zderi:'s-eri.ii::i.(~J:::atiTi'e,~,:;~y,gUri~:ö':i:çü ve- kon.trol' alat1.eridirler .-.>, , '"'.' " " "'.: -,,",:r,:-:,,,;- '" " " ,.' Seri halde' birC;ok':p'~Tç9.nirr :Blçülr:i'es.in.de',kui~~nii,aC~k~ :l,!arindari,::asin:;iraak has s'asiy~e{leYi.ni ·.li;ayb~t1'ief.ieier'·:F;.,iç±n 'as in­ mayanuk,ayio sert çeliklerdeii,' ya.p'ilirla:r:, slini-':ihti:yarlatriai­ i'es tabil.i~.e" '( Dal Z8TJC?bün'yesin,de,:·'d:ff'orm'8,:':,e deCek,iç: ;', g~rilDe:- ler~,pg~d~.riThiesi)' e gi.J:~'s10i'rrit~~S?sDan t'::r>~diliri~r:;'.v.:~,~ .G,~ve-. 'ri1:i-:J:'ler. ,Bun!dan sonra"ta'Sii:cmiJ:'l'fir: v-e-...:jenJ1ihayyt :,:laplEinai-i,sB""; 1ernp.__ .t at bik e dil e re k,yU z e yi er F:ayria p ci'rla.1<:li'gina'gs,tit±lir ; ", ,';H:,:. iBu, 'kqi:i. tr? 1 ~le tle,!ii1i:,dE;:iDal ;'eAeqek,'i;s ç~':l:"ei;,~n.8·:tap' idea,~,kptta ~ir ,olçu ya'PaTJ~YacaKiarindan"p0"s~~J:'i~i,i.ri,u?-' iDa~), linde tioleran s Devzubahi St ir •..Yalni 'fo ,bu, t.o~e){au..s:~aY:E1.t:ufe.k- 't ir, ko,~~,r,ol . ~d,i'i~c ek ;. ölç~ ':,bir,i,', r:i.i,' 'n:L~ ~1/~,O·'}\1.1!2~n.':,~~ç.'.:.,~k.t.,ur .'.;11. '::8::'" t al;' •. ,lt'?-.,fit Gsire, gC?re ITl, ,IT2, ~:I.T3 ",tT 4--;t ole!"ansl~i,:~~~l:9-ni- . ~:jt;~ ~:=:told~~ :_~~ta2E~~ü" do:t:g~~~: ~){i~ii~~~Q~:iTI_ \ .'\ tok l:s e l'c:..z- ' La- k , . ~ ., ",J7:i:> H,L. ir'\,_ 'i; ;hG , ~',in, .i rr6 . ~.:> t 1- \.LY- Ih- r\ (C5--1 " Ai - .1/i \v e\ .'f7 , ihr- ,liu5 is­ 'n- e C t e InG. ut- . -i1;y- ,core l'.!. '1­ l'ir. , \1i-- \ r1u r , itün iL Z 1'- '-.", .... ,'.-.~" ." ~."' .... ·t - .: ~r~Nt:i:rf.{~JJi~~(;;;~;'; .. - ~. , "~ _ • _. ~::': -~ ,J @', i'::'- ,'; 56 / Sekil 56. i - .~~~.~ .. ~.~.-" -' ~-~--,,' .. \ . , , 1, .- , r ,.. ..~ ).....• J')" o, ----''' --' ''--'=~_~~_ o ~:.; t,:;<;~';~~.~J;:~.~~;gi~t~irki~~~~,j~~;i~;:;<. ,..Geçer . Geçaez : 70 066 __ 69 993 - _',o ,. - \ " - 'l" L. -, - i_· to o" i·.i ...•• ,'. l.- Milkontrol Distarlari. ; ...2.- ·Delik k9nt.rol~ nastarlari .. ,.. '" - - I.' , ,.. ~.! .y' .}!'- .Oz:el :i- ,-,.:,;, ' -,\:~.A~- 'Esas.ana Dastarlar."'.' - '... ' --::';:....1.·0 .. ~ . . ~ ' i: .-.:" , ' - ..,~.:..' ",~- ,""f -.:;-. ': r ,,~ __ \,,' . -;~:-.~i:~"· .. :.' ~~".. ~ . -1 •.:..·- MIL-KONTROL MASTARLAR i: o:BunJ;ar" rjille'r v'e·:ra.çE>'Vr:eie:ri~['§ar- ,.... " " .. ,.' .' . çalar'in tolercinsiar'i~ii:i·i.k'c5rit61uri- i ..ç1e~:lculli3.nilir:lar. Çatal rnastarlaI"3 ay TJa'8ta:riari::.:Y~t:1.~:;b·ag~lst:t., .. .o lDalL: ~~ef ~U.ç,t ip t ~f 1 ~r'" _; '~" ".:;~:J, • ,,', '.-,. ~...~l-~~. ""';.:.. ·~~jTCf:G~}~:'}.~ '~.' .. :' -:QATAL: MA5TARLAR: :Sekil :55 de, görüid\tg\L.gibi'koritrol ,'!,;'" .• : .:: ' .' .:'edileÜ--:-IT2tTÇa'Öa'star-in ·Öax;.u6ündan ge çe.r;~ h'in ~llCund8.'n--g:eçi:ie·z s e'.: ist eni.l et}. t 9i er1?-rls tildir;'denir .:" ,h ,çupki';p-a:r:ç aTel Üs ae de ' 8 .di 1.e nri,a,x: Ç,3:P t §'..n: ..~Ü.<; lik- T:i üsaçi$:>:~j1il~,n:;, ·'"tiiri.· ça'ptaf1 bÜyüktÜr;. 'Sek:iJ.d:eki ç,atal TJ,i'star"yaitii~Tti~e:tin,de yar;J.ili tül:erans vesicaklikt·a.80:Q.TJ.~, nGD.';Ln'ai· ~'a:pl::i'i:d'aki m;;LIJ-e- , ;rin ·k.onJroiül:1Ü: yapa.l.~~'He-r<-agii·da>'üs'!t·, SapDa;.ve;;a~·.t·'~sap,i;la;'d,eger­ 'leri·Y9..ziFi dri" .:'..Çi;·ft-;'~ÖJçüiu;kqn trdl' oas tb:ria'1:'in'lIl,bir;·ag:i,. iZi "g e ç e'r' di'g e'ri' ge çr:i e.. z . ol dugdn'd:au' 'bun,lar,E{i,:~' g·e:-:<8;il9 ,u.:t-kron. ~,> " ..- ... " '. , ::'--~ .:." . ·~·.L·'·.·" ',:;' .1, -'; .t ,: .: .... ~.J.-.:.: .. :: . ~: ,..I!....Y HAST ARLART,: S.ekilh:"ri ay'biçii':ii.!ldedir, ~':Lkiag1 z da . i '. " .' "f .;. -; : • ;~ .•(Sekil '5B a 'Sekil 58 b. : "'-1 • .'; ;- i' . ' •.. rj 'r .: ' Ge·'ç.~r- ·(Tlla~~~.',-i:2 t) ,,' " .. '''_'\'J. : ... ~ ..; .'. i ... _~ . .'-'. O"· N i: v· lIJ ';:'[;'. 1:1,--,'_ .. - .... -T~'-<· ... : ," -'. - ......•. . . . . . - .GeçY.28Z .3°1021v:g .• , i .... •... - i f GEÇER; Sekil 59 '\ l' ., .-'i i i i GEÇBEZ .'"-;.:,1 '.' .. , .. j;12~~gj.Bi~;}~i~~j2~~;c.·-', -- '.- ...- -- \ jr iO! ' ----- --.- --- - , i --G EÇHEZi' ._( / 58 '. ayni taraftadir sekil 56. Bazen her bir a~izi bifiteosil et­ 7:Jeküzere iki parçadan da ir:.iai edilenleri, vardir~" Gerekçatlil 'i:u.astarlar gerek ay T}astarlari"8ilindirikparçal?:rdari'~,baska ~~ri z'Ja t ik parçalarin kontrolünd.!?' de kuIlC3.riilir:~~f, .•. :,,·;' ' .. ~;='"\ _.- _ .... ".' · .•.. l ..•.. ,_ .-.- "),;.;~;:;.<,, BAG l\LAR: Bunlarin,· s:8kille:tibil'ezj:~i,· YÜ.~v.gliandirir '.>: <. ;. v81'~>' . ,> 2,,- DELIK KONTROL J1ASTtLRLARI:'13unlar deliW-erin '1le'Ya çevrel :' '. " '.. ~',7 ~". ~:"., ,'. yen parçalar'inölçülerinin ve t 61erafislaTinin kod'troiuncle'-kUi'lanilirlar.d T:ar:ipon:"D?-'starlar, 'yassi Dast8.rlarve brdig i:1astarlar alTJak üzereüç'.';,tiptiri·er .. ,'J' ..•.•• ,., •...... " .. ,...' .. ' :C:.;',,:., ,,', ..:..... '....,...",~',:."",;"";",, .' ..',', "~~'<\ .. , TAMPON MASTP RLi\R: T·.:1\:·öiçüi~Y~·Y~;~i:ff'ri~.~çüt~>Slabi- ... ' ..... ,Tirler. Tekalçulu al,aniar:.,.i'ki es parçadan nü tesekkilr:lirle~" se;iil:.- 58 Cl, b •. Çift:61çfLü~erde ise ayniparçada heri Qax.' heh- de.:gÜ'i.. ölçü 'TJev,cut:tur :.13jln:rarL,i3. . kon t rol dciha 'p=irat ikti,r ,~_: ~{eki·l; 5,9.! _ .. i' .. ' .. :/' YASS i HASTARLAR: ,Bunlil"rinda çift ölçülüvEt' .fek ölçülü alari'cinsleri vardir., Sekil'6() tek .--~I\t'i-çi±ti:i:*eTe ,,-s·e~6.J __ ,i.~~ ..s.....ift8:i: çUl ül e re ';Drs~l tr~·,YaiigiciaS'- ;.} arl~r,silin(:lt!'_:U~. d~:~~kleÇdmlf~~ ~~ar':yar:i:kl,:r~~ kart~r~lü~- ;. i.~,.::~~ d.?Ira~C1. t ~a ~u. llani~~~l<:r:i .•. '.:,s.,e .•t.~ i~.: Ö i. , ~. i.-. B. kesi. t.~.:.de., .. ,.,. g. 0ru.'.ldU- f !(gUg:L.~i_ elçu agizlari sil i ndlL,:rir. tir . t··" ,; ..... "".,-+::,<.,.:: ,,,;,-.. ',' "'.1 .;', ~,.L::_ ',,]:ROS MASTARLAR: BU'rTi:r.a."~C./;2dcili_Qa 'ç. '. ft'o ..i.a.r.a~ku.ila. n.-·1:, 121:- .. . i lar~::';'bTaslarda" biri oaXJ ölçüyü. di~- geri TJiniDUa ölçÜy:Ü ,teD-Sil' eder,' 100 ,TJ~_~ denbüyij.kde.~ikierin __ ~C2..ntroiünde kullanilirlar. Ölçü uçlarinin--yQZ"eyIer± teTJsil et­ i.. :···:t';l.k"l.eri ..J:.3::çi!yii-;-ç ap 'kabul,~ e,den,b.ir kürenffi.ri ytfzey":-]:iarÇ'a±g:rindan , ·,·T:tbare-tt]!.xy.:--~ekJ"J 62 •. ~'. "-::-,.", i,······'· V"::J:S-. ~ C". " .h , i -- ! ::_ ',' ; . i, ·'o,_~'.:::...:::.:.~ I:::::. ... =-Tr.-i-A~.-~"'::....I-'~~---~-- '~.:i - ...•....Ge.çn8Z ------. 1- ! , ''-VVV\·,. i .i 1/ GccJK i f....:/,: ,/ : i \ O ,J~ .• i j ., Sekil 62 59 :ieçer L?40 .HTI i' '.. .~;" (;". " \. \ .. ~ . i ,I", .', ;i 3.- ÖZEL MASTitRLJ\R:ÖZ8l D,astarlarvida, iJ8.starl2ri ve konik , 'nastarlari Oluille ÜZf.'T8 iki tiptirler .• .VIDli HASTARLAR I: ,s ekil 63, 6,i, 'l(:, 65 de gö rüldügü gi- " .. bi .vida t~Gpbn nastarlari ve vida bagalardanibarettir. Bazi vida t~Jpon Dastarlarinin bir ucu d~z, 3i~i~~i.:.dir, bu uç S?DUn deligininçap'J.:n:i: kontrol ':Gder. i ~'" - . '-. '. :.::;<":~ ,<--: -KOl'IIK H!\STfrRLAR:_ Kontlerin '/2 Jeonil\: deliklerin kon- i;::;:, .:/ ,o. ;'::trolündE:' 1culL.inilirlo.r. Sekil 66 ;i1:9:?fiU~araii bir r::iors kavaninin ko-nit::Lit?inink'öntro,:LÜnde kul­ ilaniID~k_.üz~re iG~1 edilDis bir kon~k taDpondu~. K~ntroi tan­ pOnundelige az veya çok .giri~. gör2 :,rCLpilir', Din ve TJaX 'tole::i;'arrsl-ar tar::.pon üzerinde is~retJ.enrÜstir~ Kontrol edilen d~li~ kaninin veya Dors kovaninin dogru olabilnesi için kova­ .nin kena!inin D2X v~ Din tolerans çizgil~ri arasinda kalDali­ dir. Konik;bag~lar da ayni sekilde kullaniiirlar. , . 4.- ESaS ANAl'1ASTM\LP.R: Sii:idiye k(lcl',r (çarGÜ,]'olduguDuz ölçü , aletlorinin V~, \:ontrol iJasta).~larinin i~~ii, kontrolü ve ayarinda dah8 yü:cs c'k hJ.,. ~ .. ' _ .. '. ' if 100 lt ri il Il. \ i 1 + 0000-4->' 11 c-'.' .Ti' c ,~ , :' ~';.::. _ 1 ... ..~, " i~ ,JOHANSSON t'lASTARLJ\R ININ KULLAN ILMAS i:'· Johansson,.i:iast ari~n.. '--kul.::::.I." :1.,' laniloadan evvel, uzerle- ::,. rindeki vazelin veya yag bir güde~~ pa~ça~iyle iiiceter.:iizlenir~, bundan' sonra'teDizlenen i.ki YUZ-B;y:'ka!sr lC2..rsiya 'getitilerek birlf'.: biriüzerinde e110 bas1nç yapilarak kaydirilir. Bu sur~tle ttü,...·' zeyler art~sindaki hav::i..t;-l,bako..si aldir'vG atr:iosferbaslnclnint f' tesiriyle iki parça birbirineyapisir. Fal:at bu birlesnede,i:::;::':"'- ' ' . .i i" '". -20 50 75 __ §:aS . 1-, .; • "i r.. i<-~ c; i', r , Q '",'.. ,,' # •••.• , . •••••• J ·').I' .1 " .;.~ .1 i i- ~ ',=: . " ,.... ; . ';c:';, i_.ii ~ L, .' . : -; :;40 i"lik-, tai::ipon" ; 'J " r ,-,";- -. .--".- " . ,/' . .j?d;~~h:~~~~Ji~~l~~~·iD , .. -C'":' " , .. " , f 3 , .. ', " .,c.:.' , ' "c': ',') PiLR,C,.'~:r~::'~pa:t:',ça1arin birbirini tutDa kuvvetinin büyük bir ki:T­ ,,,' r;im" ';..<.'i§l erifuis';yUz eyle;rd? 1'101 eküii er arasi ç e.ln:18 tesineder. ~J3~'::5q,:'kg~ ci va'finda büyük' bir kuvve t tir. Saye t parçalar ara- ' '" ,',s-ir{ô.a~:ince bir,yag filr:ii"olr:iasaydi (nekadar .,iyi silinirse s:i,- .. :l.iP:siri 0,02"0r:iiJrron kadar biryag' tilr:ii kalir) parç alar ,bu kuv­ 've;it::·:·t{~s'iriyi({(bÜzÜl':leye,'~igriYarak yanlis ölçü' alinDasirio., sebep, oig::r,~~.}~irl esDe den, sonra ~azyik dolayi siyl 8 'dries en parçalar ',nek,a,d.ar çok olursa olsun ,tek ,bir gövdeyr:iis gibi kolaylikla ,kul­ laniJ,irlar. Sekil'69 da, 'bir kanal genisliginin ölçülDesini gii­ rUi~i~z~·Bir?9QD. lik ,bir, de 1,5 'OD~ lik kullanilhistir.RB- nai}~:~e,riiSligi:.,' ' 20',+'1,5 ='21,5r:iD. olur." Misal:Sekil'70'deki ikideligin eksenleri arasindaki,r::i.esafej:i kon trql edelir::i.'. Bu hassas~lçül1ün 99,693 DT:] .01TJo..5i l~zir:i gel- digini kabu~_edeliD. " _ .. , ' '-,Evv~el§,. iki delig,e, alistirilois iki~,t,a,.'l.p.on,seç:tl:i;,r'rPs:- .- •• ~ _ .. - •. _ •.. '7i '. - I.J •.. ,I _ L.' . rYi:LkleX',40 Do;".ve 30 DD. ,ç?~:pinda olsunlar. bU dt,~.r:iponlarin yari- : ( l]a~J;;?,:~i, 20 ''70,. ',ve 15 Qq.~Öldu~u,fid_a.n' r;:iasta;rlar.~,a kon",trol edile­ "\'C-ek,!,,4esafe:-,'-.q9'69~ _ ( 2'0 + '15 ) - 64 693 DT: !diI' ~~ ... - ... ~~ .. ' :"~J,:~~;(.·l.").·-, ~""7'- .. -' .-: .' .••....•.• '. -'1-,_, \<:';,Bu '64,'69'3"o'rDL~,"Xi' DastarlarIo. teskii ederekkontrolü y'api:ia~iz ge!.ekt~r. Bunun: için asagidaki r:iastarlar s=eçilerek .. ~_ 50+,12 ,fi 1',7 t o.,993u::: 6L1r,693 DTJ. elde edili'I'; "< 'Saye-t bu dört .parçadan aütesekkil iJastar bloku ta8Pon mastarlar arasina bir. basinç yapaadan tatli bir sekilde geç'i­ y.DTsai",9 9g593' 'ö-lçilsÜi eka enIti r arasinda elde eJil01 S ti r dei.:iir. "I:; , ••• _~ .~ -i.,' .... '.1 ., _.' . , , . . r.· , , ' - -: "Y' ::.J' r ...•.. :,.... -+ ',..... - ,~ Ö:tçü'agi~lar:i ~. -. " .~-~ ,. '~~.' ": . - '.: ';-'.~:' .~./ .. Johan\sson mastar ';c-'~ ç,EJrçj~y,e$i _, - ••• ~ •• _. - " 0"0· ,I '. \ '.~ ir" - . t',T ..". , . .L i ,",' ,.' -, .-.~ -' •. ...J. ' ... " S e'kil W·' . ·'1 r;-: i l' '.,' j ~.l , ,O" ,. "\ •..• , •.• . '" ,;' j:; ';: i:i: ~: --. 1" •... .,..·- ~ ::t r, . •.•• ·1 ... • • -~. ~ ' •• __ - ',' •• o" "' • \ • _ .• JQh~nssori mas tarlari paf'a:ieI',"::;:kenarli oldiiklariridan bunlara [lyni.·'Z,am~da pp:ral-el mastaris.·:r,' Qa~, ~~ni:f,"'?,';:- ". ".~ .. _ J9.tian~.B~n·i L1~starla~indan.~,1;ia;skCl, ..:;i~r_~ÇJ :i.f:r:a~i.z-_.mG-nseli_ Manur1iin m~stçi,~la':çi·vardi..r~;· B.unl,13.T .•da. aY'l1J...m.aksa.t;i~~:aiy.h.i se- 'kiFJ. ~.ii1'--ku~ ~~9::i IiI; 1~.D-.,..'1) i 1hassa· 1ç}Q.:.; TI.irfi::;:;4.~_~ .. ~ ~.ii!:.o 19Ui'ei,d~~-~i yi .. netic e ver:rrl,eT, /s-,E:r1::rl -?l.·.. ,Manur;hin: mast ar .lari, sikil ..7?-. ve, 73 de g~rül'd~ligü :igibi' 'i~da' ve sonunlar,l;a' baglan..:'l.ralis'abi t,: ölç,~ü kon..:. .. t rOl: mastarlari',y'npilir .. ~s ekiI" 74 de :':iS8 Johansso'Yi mg:s'ta~~':'~::'_i.' ',.:,<:'.~:-:','. ',' ",_ . 5.- Eks enI er arasi D,esaf e1:8rin kont'TbiWide.vEr.ö~L,Ülri8':' '.',:~; .. :":.(:si'nd·e',sekili70 ... ,:. '-':~ :i.: ... _ .. \:~'.)-- " .. ,:":<1,,' ,...'>"~, .~_6f·':·_T e ig~lbi:2-:r.G.~ .i s18o~·:~~~;f13ind~~.:h~~~,i~~!:~.ei:1e~,v8:' i > --' •• , :Jkur S :3.yar larin da. :,'.' ... " .-,,~.: --- ~:": ..~. ,.,:' '.. 7. - 'Mukaye 3G ile.. ölçGe ya:Q2.n al e tlefde~c KadranlJ:-)~oQ-, . ',:.:Pflratörde sifir aYctritÜn'j' 'o2-X:Ve, :JJin~init ·:Ôlçui:~:'.:' rinint'espitin,de kutl8.niliJ'a13:ri. ,Sarttir. ":.,,:,~ .. ,._ .. 'o. . '., MA S TARGlDIiH RlI}LAN 11tvlA'SIN.DA;·DI-KKAT·'EbILECEKHU-SBSI:rAR~~~::-~_._._- ", \ .. .~..:. ~\. .~ ..