Genel Örnekleme Yöntemleri 5 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 1 ÖRNEKLERİN TAŞINMASI VE SAKLAMA KOŞULLARI 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 2 KATI NUMUNELERİN TAŞIMA VE SAKLAMA KOŞULLARI 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 3 Numunenin alınması ve taşınması esnasında, numune alan personelin, numune donanımının ve numunenin zarar görmemesi için aşağıdaki kurallara uyulmalıdır. * Numune alınması sırasında ürünün hasar görmemesi için her türlü önlem alınır. * Numune alma sırasında açılan paketlerin işlem sonrasında usulüne uygun olarak kapatılması gerekir. * Numune, taşınırken kırılmasından doğacak sonuçların risklerini en aza indirecek bir şekilde taşınır. 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 4 * Aletler ve kaplar da dâhil olmak üzere bütün cihazlar numune alınan madde ve amaçlanan maksada uygun olmalıdır. * Numunelerin genleşme ihtimaline karşı konulduğu kapların üst kısmında belli bir boşluk bırakılır. Ancak hava ile kolayca bozulabilen numuneler için bu boşluk fazla olmamalıdır. * Numune alımından önce veya alınır alınmaz numune kabı, numunenin tabiatını ve buna bağlı riski belirleyecek şekilde etiketlenir. 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 5 * Numuneyi alan kişinin olabilecek zararlardan, alınacak önlemlerden tam olarak haberdar edilmesi gerekir. * Numune alan kişiye gerektiğinde onun emniyetini sağlamak üzere ikinci bir kişi refakat eder. * Kimyasal maddelerden numune alınırken kesinlikle göz koruyucu cihazlar kullanılır. 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 6 Numune Saklama Yöntemleri Numune, numune noktasından alındıktan sonra laboratuvara taşınması, laboratuvarda analiz için bekletilmesi ve laboratuvarda analiz sonrası saklanması esnasında değişimlere uğrayabilir. Bu değişimlerin olabildiğince aza indirilmesi için uyulması gereken kurallar şunlardır: 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 7 * Uçucu maddeleri içeren numunelerin kompozisyonlarının değişmemesi için numune uygun bir aparat ile alınmalıdır. * Numune kabının kapağı sıkıca kapatılmalıdır. * Numune ısı ve ışık gibi etkenlere karşı hassas ise koyu renkli cam kavanoz veya şişede tutulmalıdır. * Yüksek saflıktaki numunelerin herhangi bir şekilde nem veya toza maruz kalmamaları önemlidir. Gerekiyorsa numunelerin taşınması esnasında ilave önlemler alınmalıdır (desikatörde veya nem çeker içeren bir kapta taşımak gibi). 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 8 * Numune kabı saklama durumu göz önünde bulundurulacak şekilde asla tam olarak doldurulmamalıdır. Ancak yeterli miktarda numune mutlaka alınmış olmalıdır. * Numunenin taşınması sırasında gerekli emniyet koşulları göz önünde bulundurulmalıdır. Numune ile direkt temastan kaçınmalı, numune kabı numune sepetinde taşınmalıdır. 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 9 * Numune usulüne göre etiketlenmelidir. * Rutin numunelerden artan kısımlar talimatlarda belirtilen süre ve şekilde laboratuvarda muhafaza edilmelidir. * Numuneler, fiziksel yapılarına ve bulundukları kabın şekline göre sınıflandırılmalıdır. 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 10 SIVILARIN TAŞIMA VE SAKLAMA KOŞULLARI 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 11 Numune Saklama Yöntemleri Numunelerin bekletilmesi sırasında numunede fiziksel, kimyasal ve biyolojik değişiklikler meydana gelir. Koruma teknikleri numune, kaynaktan uzaklaştırıldıktan sonra doğal olarak devam eden kimyasal ve biyolojik değişimleri sadece geciktirir. 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 12 Numunelerin tam olarak korunması güçtür. Kullanılan koruma maddeleri çoğunlukla numune ile reaksiyona gireceğinden analizlerin derhâl yapılması gerekmektedir. Numuneler eğer bir gün içinde analiz edilecekse düşük sıcaklıklarda (+4°C) saklama en iyi yöntemdir 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 13 Yapılacak tayin ile etkileşim yapmıyorsa kimyasal koruma maddeleri kullanılabilir. Koruma maddeleri kullanıldıklarında önceden numune kabına konulmalı ve toplanan bütün numuneler ile iyice karışmaları sağlanmalıdır. Yapılacak tayine göre numune koruma ve saklama metotlarının seçilmesi gerekir. 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 14 Numune saklama metotları oldukça kısıtlı olup biyolojik faaliyeti ve kimyasal bileşiklerin ve komplekslerin hidrolizini geciktirmeye, bileşenlerin uçuculuğunu azaltmaya yöneliktir. Koruma ve saklama metotları genellikle pH kontrolü, kimyasal madde ilavesi, soğutma ve dondurma işlemlerinden ibarettir. 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 15 Numuneler en kısa süre içinde laboratuvara getirilmelidir. Bu süre 24 saati geçmemelidir. Taşıma sırasında, numunelerin yabancı kokulara, doğrudan güneş ışığına ve 25 C°’den fazla sıcaklığa maruz kalmasını önlemek için gerekli önlemler alınmalıdır. 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 16 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 17 NUMUNE ALMA Anlık numune, belli bir zamanda alınan ve ayrı ayrı olarak saklanan numunelerdir. Bu tip numune, numunenin alındığı zaman ve yerdeki kaynağın bileşimini temsil eder. Şayet bir kaynağın bileşimi zamanla fazla değişmiyorsa anlık numune almak yeterlidir. Kaynağın bileşimi zamana göre değişiyorsa, uygun aralıklarla numuneler alınır. Numune alma sıklığı, genişliği ve diğer özellikler not edilir. Sudaki değişikliklerin olabileceği sıklık temel alınarak, numune alma aralığı ona göre seçilir. Diğer taraftan kaynağın bileşimi zamandan ziyade yüzey farkından dolayı değişiyorsa uygun bir derinlikten numune alımı yapılır. Derin kuyular ile büyük nehirlerdeki su kalitesindeki değişmeler oldukça yavaş olduğundan anlık numune almak uygundur. 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 18 Kompozit Numuneler Zaman ağırlıklı kompozit numuneler Numune alma dönemi boyunca değişmez aralıklarla alınan eşit hacimli anlık numunelerden ibarettir. Zaman ağırlıklı kompozit numunelerin alımı, kanalizasyon suyu veya çıkış suyunun ortalama kalitesi araştırıldığı zaman uygundur. (Mesela bir kalite standardı ile uygunluğunun tayininde veya işlem tasarım amacıyla atık suyun kalitesinin tayininde sabit atıksu akışı olduğu hallerde). 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 19 Akış ağırlıklı kompozit numuneler Numune alma dönemi boyunca hacim ve çıkış suyu akışına orantılı numune hacmi gibi bir yolla alınan ve karıştırılan anlık numunelerden ibarettir. Akış ağırlıklı kompozit numuneler, numune alma amacı kirleticilerin yüklerini belirlemek olduğunda kullanılmalıdır.Bir akış ağırlıklı kompozit numune, numune alma noktasından geçen miktarı belirli çıkış suyundan alınan her bir eşit hacimli anlık numunenin veya numune alma zamanındaki akışa orantılı olarak değişen hacimlerdeki numunelerin sabit zaman aralıkları ile alınması ile elde edilebilir. 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 20 Akış ağırlıklı ve zaman ağırlıklı numune almanın her ikisinde de, anlık numunelerin her birinin hacmi 50 ml’ den daha büyük olmalıdır. Temsil eden numunelerin toplanması amacıyla anlık numune hacimlerinin 200 ml ile 300 ml arasında olması sıkça tavsiye edilir. 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 21 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 22 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 23 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 24 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 25 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 26 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 27 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 28 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 29 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 30 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 31 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 32 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 33 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 34 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 35 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 36 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 37 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 38 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 39 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 40 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 41 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 42 16.10.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN 43