3 - Anatomi Otonom Sinir Sistemi Sunu OTONOM S İ N İ R S İ STEM İ (Systema nervosum autonomicum) Dr.Niyazi ACERSinir sistemi fonksiyon bak m ndan • cerebrospinal (somatik) ve otonom sinir sistemi olmak ü zere iki k s ma ayr l r. OSS, sinir sisteminin kalp, akci ğ er, d ü z • kas lifleri i ç eren organlar ve salg bezleri gibi iste ğ imiz d ş nda ç al ş an organlar innerve eden sinir sistemi b ö l ü m ü d ü r. İ stek d ş ç al ş an OSS merkezi hipotalamus’ tur.OSS ile somatik sistem aras nda baz farklar vard r . Somatik sistemi motor hareketleri iste ğ imiz ile • yapt r rken OSS istek d ş ç al ş r. Somatik motor n ö ronlar medulla spinalis’in • columna anterior’lar nda ve baz kranial sinirlerin n ü kleuslar nda bulunur ve bu n ö ronlar direkt olarak ilgili kaslar innerve eder. OSS’de ise medulla spinalis’in T1-L3 ve S2-4 segmentlerinde presinaptik n ö ronlar yer al r. Presinaptik n ö ronlar santral sinir sistemi d ş nda bulunan otonomik ganglionlarda sinaps yapar. Postsinaptik n ö ronlar ise organlar innerve eder. somatik motor n ö ronlar medulla spinalis’in columna anterior’lar nda ve baz kranial sinirlerin n ü kleuslar nda bulunur ve bu n ö ronlar direkt olarak ilgili kaslar innerve eder. OSS’de ise medulla spinalis’in T1-L3 ve S2-4 segmentlerinde presinaptik n ö ronlar yer al r. Presinaptik n ö ronlar santral sinir sistemi d ş nda bulunan otonomik ganglionlarda sinaps yapar. Postsinaptik n ö ronlar ise organlar innerve eder. Otonom ve Somatik Sinir Sistemleri aras ndaki farklar Otonom sinir sisteminin cerebrospinal sistemden ö nemli bir fark iki • neuronlu olmas d r. Merkezlerden ç kan efferent sinir lifleri, d ü z kas lifleri veya bez h ü crelerine varmadan bir gangliona u ğ rarlar. Birinci neuron mesencephalon, pons ve bulbus ve medulla spinalis gibi merkezlerde; ikinci neuron ise ganglionlarda bulunur. 1.n ö ron II.n ö ron 1.n ö ronOSS’nin hem merkezi hem de periferik sinir sistemi i ç inde bulunan • iki k sm vard r. Otonom sinir sistemi sempatik ve parasempatik olarak iki k s mda incelenir ve bu alt sistemlerin her birinin de afferent ve efferent lifleri vard r. Morfolojik olarak birbirinden farkl oldu ğ u gibi fizyolojik olarakta farkl d r. sempatik sinir sistemine ait presinaptik sempatik n ö ronlar medulla spinalis’in T1-L3 segmentleri aras nda nucleus intermediolateralis’de yer al rken parasempatik presinaptik n ö ronlar baz kranial n ü kleuslar n n ü kleuslar nda (3, 7,9,10) ve medulla spinalis’in S2-4 segmentlerinde bulunan nuclei parasympathici sacrales’de bulunur. S2-4 T1-L3Sempatik sistemin n ö ron 1. de ğ i ş tirdi ğ i ganglion trunci sympathici’lerin b ü y ü k k sm omur g ö vdelerinin her iki yan nda ve bir b ö l ü m ü de organlar n civar nda bulunur. Parasempatik sistemlerin ganglionlar organlar n yak n nda ya da i ç i bo ş organlar n duvarlar nda bulunur. Her iki sistemde iki n ö ron vas tas yla organlara giderler.parasempatik sistemde hem pre hemde postsinaptik n ö ronlar aras ndaki 1. sinapslarda a ç ğ a ç kan n ö rotransmitter asetilkolindir. Sempatik sistemde presinaptik ve postsinaptik n ö ronlar aras ndaki sinapsta n ö rotransmitter madde asetilkolin iken, postsinaptik n ö ron ile hedef organ aras nda bulunan sinapsta a ç ğ a ç kan n ö rotransmitter noradrenalindir. Bu nedenle sempatik sisteme adrenerkik parasemaptik sistemede kolinerjik sistem denir. Sempatik ve parasempatik sitemlerin anatomik ve fonksiyonel farkl l klar vard r. Anatomik olarak; • Bu anatomik farkl lokalizasyonlar ndan dolay • sempatik sisteme thoracolumbal sistem, parasempatik sistemede craniosacral sistem denir. sempatik sistemin aktivasyonu v ü cutta daha yayg n • bir cevaba neden olurken parasempatik sistem daha s n rl b ö lgede g ö r ü l ü r. Bunun sebebi bir presinaptik sempatik lif yakla ş k on kadar postsinaptik n ö ron ile sinaps yaparken bir parasempatik presinaptik lif 3 postsinaptik n ö ron ile sinaps yapar. Prevertebral ganglionlarSempatik ve parasempatik sitemlerin fonksiyonel farkl l klar : organlar ü zerine bu iki sistemin etkisi z tt r. Ö rne ğ in • parasempatik sistem gastrointestinal sistemin ç al şmas n h zland r rken sempatik sistem azalt r. parasempatik sistem kalp at m h z n ve solunum say s n • yava ş lat rken sempatik sistem h zland r r. parasempatik sistem periferik damarlarda • vazodilatasyona neden olurken sempatik sistem vazokontriksiyona neden olur (beta resept ö rler geni şletir, alfa resept ö rler daralt r). Sempatik sistem v ü cudu ani tehlikelere kar ş korurken • parasempatik sistem v ü cuda enerji depolanmas n sa ğ lar. Otonom sistemi kompleks bir yap ya • sahiptir. Sinir liflerinin olu şturdu ğ u pleksuslar, ganglionlar ve sinir liflerinden olu şan bu karma ş k yap vas tasyla merkezi sinir sisteminden organlara (visceral efferent) veya organlardan merkezi sinir sistemine (visceral afferent) impuls ta ş rlar. Bu visceral efferent ve afferent lifler hem sempatik hemde parasempatik sistem i ç inde bulunur. Sempatik sistem otonom sistemin daha yayg n b ö l ü m ü d ü r. Kar n ve pelvis organlar n ter bezlerini, k l follik ü llerini, damar d ü z kaslar , akci ğ er ve kalp gibi organlar n ç al şmas n d ü zenler. SEMPAT İ K S İ N İ R S İ STEM İSEMPAT İ K S İ N İ R S İ STEM İ Periferik sempatik sinirlerin ç k ş yeri t ü m Torakal ve ilk iki (bazen 3) lumbal medulla spinalis segmentlerinde bulunur. Bunlar n h ü cre g ö vdeleri omurili ğ in substantia griseas n n cornu lateralesindeki columnae intermediolateralis’lerdedir. columnae intermediolateralisBu segmentlerden ç kan sinirler ö n k ö klerle ç kar bundan ayr larak r.albus ad yla ya sempatik gangliona ba ğ lan r, bir k sm da daha uzaklardaki prevertebral ganglionlarda sinaps yapar. Genellikle birinci n ö ron myelinlidir ve bunlara preganglionik lifler olup r.albus denir. İ kinci n ö ron ( postganglionik lif ) myelinsiz ve gri renkli oldu ğ u i ç in r. griseus denir. Rami communicantes: Spinal sinirler ile truncus sympathicus aras nda ba ğ lant y sa ğ layan liflerdir. Bu lifler miyelinli (r.albus) ve miyelinsiz (r.griseus) olmak ü zere iki k s md r. r.albus r.griseus R. albus , medulla spinalis’i ö n k ö k arac l ğ ile terk ederek for.intervertebraleden ge ç er ve omur g ö vdelerinin ö n ü nde bulunan ganglion trunci sympathici (sempatik ganglionlar)’de sinaps yapar ya da sinaps yapmadan direkt daha uzaklardaki ganglionlara gider. R.griseus ise ggl.trunci sympathici’den ba şlayan 2.n ö ronun miyelinsiz aksonlar taraf ndan olu şturulur. R.albus’un geldi ğ i yoldan geri gelerek spinal sinirlere kat l r. r.griseusSEMPAT İ K S İ STEMOtonom sistemi hem sempatik hemde parasempatik iki n ö ronludur. Sempatik zincir boyunca sempatik gangliyonlar aras nda ba ğ lant lar oldu ğ u ve sempatik aktivasyonla b ö brek ü st ü bezi medullas da uyar larak kana epinefrin salg lad ğ i ç in sempatik yan t kitleseldir.Columnae vertebralis’in iki yan nda bulunan truncus sympaticus kafa taban ndan koksiksin alt ucuna dek uzanan 22-23 ggl. trunci sympathiciden ve bunlar birbirlerine ba ğ layan sinirlerden (rami interganglionares) olu şur . Her iki taraf n ggl. trunci sympaticileri koksixte birbirlerine yakla şarak ggl. impar denilen bir gaglionda bile şirler. Truncus sympaticus Ganglion (ggl.) trunci sympatici Truncus symp ait 22-23 ç ift ggl. bulunur. İ ğ veya d ü zensiz şekillidirler. Boyundaki ilk 4 servikal sempatik ganglion birle şerek ggl. cervicale superior isimli truncus sympathicus’un en b ü y ü k ganglionunu olu şturur. ggl. cervicale superiorGanglia trunci sympathici (truncus sympathicus ganlion say lar ) 8 servikal spinal sinire kar ş l k 3 ganglion • Di ğ erleri spinal sinir say s s ndan bir eksik • 11 ç ift torakal • 4 ç ift lumbal • 4 ç ift sacral • Paravertebral ganglion vard r. 1 2 3 1 2 3 1 2 3 Servikal Torakal Lumbal sacral Truncus sympaticusta myelinli preganglionik lifler ile, myelinsiz postganglionik lifler, az say da organlardan duyu getiren afferent lifler, bunlar n aras nda k üçü k g ö zle g ö r ü lmeyen ganglionlar, bunlar birbirine ba ğ layan de ğ i şik y ö nlerdeki liflerden meydana gelir. 1 2 3 1 2 3Truncus sympaticus’un r.albuslar n (medulla spinalis’i truncus symptahicus’a ba ğ layan beyaz lifler) olu şturan myelinli lifler cornu lateraledeki columnae intermediolateralis’lerdeki radiculer h ü crelerin uzant lar d r. Bu myelinli lifler kendi yak n ndaki ganglionlara giderler baz lar ise yukar daki veya a şa ğ daki ganglionlara giderler. Baz lar ise ö zellikle alt torakal, ü st lumbal segmentlerdekiler bile şerek n.splanchicus ismini alarak ggl. coeliacum, ggl.renale, ggl.mesentericus’lara kadar gider. Buralarda n ö ron de ğ i ştirirler. Miyelinli olduklar i ç in beyaz renkte g ö r ü len bu preganglionik liflere n.splanchnicus denir. n.splanchnicusGgl. trunci sympatiye gelen • preganglionik lifler (r. albus) 3 ayr ş ekilde sonlan r.a. Birinci grup preganglionik lifler Kendi b ö lgelerindeki ggl. trunci sympathici’deki 2. n ö ronla sinaps yapar ve postsinaptik miyelinsiz aksonlar (r.griseus) b ö lgesine g ö re intercostal ve lumbal sinirlere kat larak kan damar duvar ndaki d ü z kaslara, ter bezlerine, m. arrectores pilorum’a (K l dibi kaslar ) gider ve bu n ö ronlar eksitat ö r n ö ronlard r. I.n ö ron II.n ö ron kan damar duvar ndaki d ü z kaslara, ter bezlerine, m. arrectores pilorum kan damar duvar ndaki d ü z kaslara, ter bezlerine, m. arrectores pilorumb) İ kinci grup preganglionik lifler kendi say s na uyan ganglionlarda sinaps yapmadan yukar truncus sympathicus’un boyun par ç as na kadar ç k p buradaki ggl. cervicale superior (A), medius (b) veya cervicothoracicumlarda (C) sonlan rlar. Buradan ç kan postganglionik lifler ise r. griseus olarak arterlerin ç evrelerindeki cranial ve cervical spinal sinirlere kat larak da ğ l rlar. cranial ve cervical spinal sinirlere r. griseusKendi say lar na • uymadan simpatik ganglionlar ile sinaps yapmayan liflerin bir k sm da truncus sympathicus i ç erisinde a şa ğ do ğ ru uzanarak 2.lumbal simpatik ganglionlarda sinaps yaparlar. Bunlar say lar na uyan lumbal, sacral, cocygeal spinal sinirlere kat larak r.griseus olarak giderler. lumbal, sacral, spinal sinirler ileC) Üçü nc ü grup • preganglionik lifler Kendi say lar na uyan sempatik ganglionlarda sinaps yapmadan truncus sympathicus’u terk eder. Bu sinirler miyelinli olup beyaz renklidirler ve n. splancnicus major ve minor denir . Torakal 5.-9. torakal ganglionlardan gelenlerine n. splanchnicus major denir. 10-11 thoracal ganglionlardan ç kan preganglionik lifler bile şerek n. splancnicus minor’u meydana getirirler. Bunlarda ggl.aorticorenale ile sinaps yapar. Bazen 12. torakal simpatik gangliondan n.splanchnicus imus ç kabilir.Ggl. trunci sympaticilerde n ö ron de ğ i ştiren (postganglionik) veya de ğ i ştirmeyen (preganglionik) lifler farkl yollarla organ veya di ğ er olu şumlara a şa ğ daki şekilde giderler. 1-Spinal sinirlere kat lan lifler. • 2-Kranial sinirlere kat lan lifler. • 3-Arterler etraf nda giden lifler. • 4-Organlara giden m ü stakil lifler. • 5-B ü y ü k otonom plexuslara giden lifler. •1-Spinal sinirlere kat lan lifler. Bunlar genellikle kendi seviyelerindeki simpatik ggl’lerde synaps • yapt ktan sonra r.griseus olarak devam eden liflerdir. Ç evrelerindeki spinal sinirlerin deri dallar na kat larak spinal sinirlerin deri dallar yla m.arrectores pylorumlara, b ö lgelerindeki ter bezlerine, periferik kan damarlar na giderler (vasoconstrict ö r). Somatomotor liflerle seyredenler sadece kas damarlar na giderler.2-Kranial sinirlere kat lan lifler. Bunlar boyundaki • ggl’lerden ç kan postganglionik liflerdir. N.vagus’a, n.glossopharyngeus’a, hypoglossus’a kat l r.3-Arterler etraf nda giden lifler. Bunlar arterlerin • ç evresinde plexus olu şturarak ilgili organlara giderler. Bunlar n en ö nemlisi a. carotis interna ve externan n ç evresinde olu ş an n.caroticus internus ve externus’dur. Organlara giden m ü stakil lifler. Bunlar bir organa gitmeden • ö nce bir plexustan ge ç erler. N. cardiacus cervicalis superior, medius inferior ö nce plexus cardiacus’u olu ştururlar ve ondan sonra kalbe giderler. Bunlar kalp duvar ndaki ganglionlarda n ö ron de ğ i ştirirler. 4. B ü y ü k otonom plexuslara giden lifler. Plexus cardiacus, plexus • pelvicus, plexus pulmonalis gibi plexuslara kat lan liflerdir. Bunlar genellikle postganglionik liflerdir fakat kar ndakilerden baz lar preganglionik ö zellikler ta ş maktad rlar. N. splanchnicus major, min ö r preganglionik liflerdir. Bu sinirler vard klar plexuslardaki ggl’lerdeki postganglionik liflerle synaps yaparlar. Bunlar plexus coeliacus, plexus aorticorenalis, plexus mesentericus olup buradan ba şlayan postganglionik lifler damarlar n ç evrelerinde olarak kar n ve pelvis i ç i organlara giderler.SEMPAT İ K S İ STEM İ N B Ö L Ü MLER İ 1-Simpatik sistemin kranial b ö l ü m ü (Pars cephalica) • 2- Simpatik sistemin boyun b ö l ü m ü (Pars cervicalis) • 3- Simpatik sistemin g ö ğ ü s b ö l ü m ü (Pars thoracica) • 4- Simpatik sistemin kar n – bel b ö l ü m ü (Pars • abdominalis, lumbalis) 5- Simpatik sistemin pelvik b ö l ü m ü (Pars pelvica) •Pars cervicalis Pars cephalica Pars thoracica Pars abdominalis,(lumbalis) Pars pelvica Bu par ç alar m ü stakil olmay p bir birlerinin devam ş eklindedir. bunlar bir birlerine ba ğ layan rami interganglionares vard r1-Simpatik sistemin kranial b ö l ü m ü (Pars cephalica trunci sympatici) Tr. sympathicus’un ggl. cervicale superior’un yukar s nda • kalan k sm na denir. Burada sadece sinirler vard r. Ggl.cervicale superior’dan n.caroticus externus ve n.caroticus internus ç kar. Ayn isimli arterler ile birlikte seyreden bu sinirler postganglionik liflerdir. N.caroticus internus’tan plexus caroticus internus ve plexus cavernosus ç kar. a)Plexus caroticus internusdan ayr lan dallar: • n.trigeminus’a birle ştirici dal • n.abducens’e birle ştirici dal • n.caroticotympanicus: bu sinir orta kulaktaki plexus • tympanicus’a postganglionik lifler verir. n.petrosus profundus: plexus caroticus • internus’dan ç kar ve bu sinir n.facialis’in dal olan n.petrosus major ile birle şerek n.canalis pterygoidei (Vidius siniri) olu şturur. Bu sinirde ggl.pteryopalatinum ile birle şir. N.petrosus profundus buradan direkt olarak ge ç er çü nk ü ggl.cervicale superior’dan postsinaptik sempatik lifleri ö nceden sinaps yapt ğ i ç in (ggl.perygopalatinum i ç erisinde parasempatik lifler sinap yapt ğ unutulmamal d r). n.petrosus profundus: plexus caroticus internus’dan ç kar ve bu sinir n.facialis’in dal olan n.petrosus major ile birle şerek n.canalis pterygoidei (Vidius siniri) olu şturur. Bu sinirde ggl.pteryopalatinum ile birle şir. n. canalis pterygoidei ganglion pterygopalatinum plexus caroticus intemus n.petrosus profundus n.petrosus majorN.petrosus profundus a ğ z bo şlu ğ u, damak ve pharynx’in ü st k sm nda • da ğ l r . N. canalis pterygoidei i ç indeki postganglioner sempatik lifler ise • n. maxillaris dallar i ç inde da ğ l r. nn. palatini minores ve majorganglion pterygopalatinum n. facialis n.canalis pterygoidei N.petrosus profundus n.petrosus majorggl.servicale superior (II.n ö ron)--- n. caroticus internus-plexus caroticus internus- n.petrosus ptofundus-----n.canalis pterygoidei------ggl.pterygopalatinum (buradan sinaps yapmadan ge ç erler)-parasempatik lifleri takip ederek gl.lacrimalis’e gelir. Plexus cavernosus Sinus cavernosusda a.carotis interna ile birlikte bulunur. • Dallar : • 1-N.occulomotorius’a bir dal • 2-N.trochlearis’e bir dal • 3-N.ophtalmicus’a bir dal • 4-M.dilatator pupillaya giden bir dal: Ö nce n.ophtalmicus daha • sonra n.nasociliaris ve n.ciliaris longus’a kat larak m.dilatator pupilla’ya gelir. Uyar s nda g ö z bebe ğ i geni şler. 5-Ggl. ciliare’ye giden bir dal. • 6-Arterlerle hypophysis’e giden dallar. • 7- Plexus caroticus internus ve plexus cavernosus’dan ç kan • dallar a.cerebri anterior, a.cerebri media ve a.ophtalmica ile birlikte uzan r. sinus sphenoidalis hypophysis n.trochlearis n.abducens plexus cavernosus n.opticus n.ophtalmicusPlexus cavernosus ile gelen postganglioner sempatik lifler Ö nce n.ophtalmicus daha sonra n.nasociliaris ve n.ciliaris longus’a kat larak m.dilatator pupilla’ya gelir. Uyar s nda g ö z bebe ğ i geni şler. n.ciliaris longusm.dilatator pupillae Musculi ciliares nano III ganglion ciliare n.ciliares breves m.sphincter pupillae n.ciliaris longus n.ophtalmicus ggl. cervicale superior’dan bulunan postganglioner n ö ronlar (h ü cre g ö vdeleri T1- 2’de bulunur) n. caroticus internus-plexus caroticus internus-n.ophtalmicus-n.nasociliaris- ggl.ciliare (burada sinaps yapmadan ge ç erler)- n.ciliaris brevis yoluyla m.dilatator pupilla’ya ula ş rlar. Sempatik uyar da g ö z bebe ğ i geni şler.A.memingea media ç evresindeki pleksustan ç kan bir dal ggl.oticum’a gider. Yine kesilmeksizin devam eden postganglionik sempatik lifler gl.parotidea’ya ula ş r. II.n ö ron I.n ö ronV VII IX n.tympanicus npm ganglion oticum glandula parotidea plexus tympanicus nucleus salivatorius inferior n.auriculotemporalisGlandula submandibularis ve gl.sublingialis’e gidecek postganglioner sempatik lifler ggl.servicale superior’dan ç kar ve a.carotis externa etraf nda bulunan pleksuslar (Plexus caroticus extdernus) ile a.lingualis’i takip eder ve beze ula ş r . gl. submandibularis ductus submandibularis n. lingualisGanglion trigeminale n.petrosus major Chorda tympani n.petrosus profundus n.canalis pterygoideus Ganglion pterygopalatinum Gl.lacrimalis n.lingualis Ganglion submandibulare Gl.submandibularis Glandula sublingualis Nucleus salivatorius superior Nervus facialisYine arterler ile birlikte seyreden t ü m dallar • arter duvar ndaki d ü z kaslara (daralt r), derideki ter bezlerine (sekresyon yapt r r) ve k l dibi kaslara gider. Sempatik etki sonucu y ü zdeki damarlar n • daralmas na ba ğ l olarak y ü z ü n solukla şmas na neden olur.Ggl.servicale superior’dan İ kinci ile d ö rd ü nc ü cervical spinal sinirlere dallar (r.griseus) verir. Ggl.servicale medius’dan 5. ve 6. servical spinal sinirlere dallar (r.griseus) g ö nderir. Ggl.servicothoracicum 7. ve 8. servical spinal sinirlere dallar (r.griseus) g ö nderir2- Simpatik sistemin Boyun b ö l ü m ü (Pars cervicalis trunci sympatici) Boyundaki üç ganglionun ( Ggl. cervicale • superius, Ggl. cervicale medium, Ggl. cervicothoracicum ) liflerinden olu şur. Buras boyundaki omurilikten sempatik dal almad ğ i ç in buraya sympatik lifler ö zellikle thoracal 2-3 ten gelir. Buradan gelen lifler bu ganglionlarda n ö ron de ğ i ş tirirler. 1 2 3 1.Ggl. cervicale superius, 2. Ggl. cervicale medium, 3. Ggl. cervicothoracicum1 1.Ggl. cervicale superius, Embryolojik olarak ilk 4 boyun ganglionu birle şmesi ile olu şur. Bu ganglion 2. ve 3. boyun omurlar n n transvers ç k nt lar hizas nda bulunur. Dallar • 1-N.caroticus internus • 2-Kafa ç ifleriyle • ba ğ lant s : N.glossopharyngeus, n.vagus, n.hypoglosus’un ganglionlar na lifler yollar. 3- İ kinci ile d ö rd ü nc ü • cervical spinal sinirlere dallar (r.griseus) verir. 4-N.caroticus externus • N.caroticus internusN.caroticus internus N.caroticus externus5-N.cardiacus cervicalis superior : Ggl. cervicale superiordan • ç kar. Sa ğ taraf n siniri plexus cardiacus profundus’u sol taraf n siniri ise ö nce a.carotis communis’i ve daha sonrada arcus aortay ç aprazlayarak plexus cardiacus s ü perficialise kat l r.Ganglion cervicale superius’un dallar 6-Rr. laryngopharyngeales: N.vagus’un ve • n.glossopharyngeus’un farengeal dallar ile birlikte plexus pharyngeus’u yapar. 7-Plexus intercaroticus’a bir dal : A.carotis • interna ve externan n ayr lma yerindeki plexus intercaroticus’ bir dal verir buradan lifler sinus caroticum ve glomus caroticuma gider. Ganglion Cervicale medium Kalbe giden en kal n sempatik sinirdir. 5-6 boyun sempatik • ganglionunun birle şimiyle olu şur. Genellikle 7. boyun omuru transvers ç k nt s seviyesinde bulunur. Bu da liflerini T2-3 segmentlerden al r. Dallar : • 1-5. ve 6. servical spinal sinirlere dallar (r.griseus) g ö nderir. • 2-N.cardiacus cervicalis medius: Sa ğ taraf n siniri a.carotis • communis’in arkas ndan ge ç er ve n.laryngeus reccurens’ten lifler al r sonra plexus cardiacus profundus’un sa ğ yar m nda sonlan r. Sol taraf n siniri ise plexus cardiacus profundus’un sol yar m nda sonlan r. Ganglion cervicale medium’dan ayr lan ince dallar trachea ( plexus trachealis) ve oesophagus’ta (plexus oesophageus) sonlan r. 3-A.thyroidea inferor’a bir dal : Thyroid ve parathyroid beze dallar • g ö nderir. 2-N.cardiacus cervicalis medius: Sa ğ taraf n siniri a.carotis communis’in arkas ndan ge ç er ve n.laryngeus reccurens’ten lifler al r sonra plexus cardiacus profundus’un sa ğ yar m nda sonlan r. Sol taraf n siniri ise plexus cardiacus profundus’un sol yar m nda sonlan r.Ganglion cervicothoracicum (Stellat ganglion) : Son iki cervical, ilk thoracal sempatik ganglionun birle şimi ile olu şur. • Bazen son iki servikal sempatik ganglion torakal ganglion ile birle şmez bu durumda Ganglion Cervicale inferius olu ş ur. Dallar : • 1-6., 7. ve 8. servical spinal sinirlere dallar (r.griseus) g ö nderir. • 2-N.cardiacus cervicalis inferior : Plexus cardiacus profundusta • sonlan r. 2-N.vertebralis: A.vertebralisin etraf nda plexus vertebralisi • meydana getirir ve bu arterin dallar yla da ğ l r. 3-A.subclavian n ç evresindeki plexus subclavius’a kat lan dallar • verir bu dallarda bu arterin dallar yla da ğ l r. Ganglion cervicothoracicum N.cardiacus cervicalis inferior 6., 7. ve 8. servical spinal sinirlere dallar (r.griseus) g ö nderirPlexus cardiacus plexus pharyngeus plexus oesophageus plexus trachealisSimpatik sistemin G ö ğ ü s b ö l ü m ü (Pars thoracalis trunci sympatici) Bu b ö lgede 10-13 aras nda sempatik • ganglion bulunabilir (%70 oran nda 11 ganglion vard r). Pleuran n arkas nda yerle şir. Birincisi genellikle boyun son ganglionuyla bile şerek ggl. cervicothoracicum’u olu şturur. A şa ğ da truncus sympathicus diafragman n kruslar ndan ge ç erek kar n bo şlu ğ undaki par ç a ile devam eder. Genellikle spinal sinirlerin seviyelerinde bulunurlar ve r.albuslar • arac l ğ ile spinal sinirlere ba ğ l d rlar. Bu r. albuslar n g ö vdeleri medulla spinalisteki columnae intermediolateralislerde bulunur. Buras sempatik sinirlerin merkezidir. Buradan ç kan preganglionik lifler ganglionlara gelince synaps yaparlar ve n ö ron de ğ i ştirerek postganglionik lifler ( r.griseus) olarak devam ederler. İ lk 5 torakal sempatik • gangliona gelen preganglionik liflerin bir b ö l ü m ü yukar daki boyun sempatik ganglionlar nda n ö ron de ğ i ştirirler. Son 6 ve 7 • ganglionlarda (T5- T11) n ö ron de ğ i ştirmeyenler ise a şa ğ da kar n bo şlu ğ unda n.splanchnicus olarak uzan r ve organlar n yak nlar ndaki prevertebral ganglionlarda n ö ron de ğ i ştirirler. 1. Spinal sinirlere kat lan r. griseus’lar : Bunlar spinal sinirlere kat larak giderler. Dallar2-Visseral dallar: a)Plexus cardiacus’a giden dallar: İ lk 5 thoracal sempatik ganglionlar gelirler. b- Plexus oesophageus’a giden dallar: T ü m thoracal ganglionlar dallar al r. c-Plexus pulmonalis: 2,3 ve 4. sempatik ganglionlardan dallar gelir. d- Plexus aorticus: Son 5 veya 6 sempatik ganglionlardan lifler gelir. Plexus cardiacus Plexus pulmonalis 1 2 3 4 53-N. splanchnicus’lar Bunlar son 6 veya 7 ile 1.lumbal ggl.trunci sympathici’den • n ö ron de ğ i ştirmeden ge ç en liflerden meydana gelir. İ ç lerinde bir miktar afferent (sensitif) liflerde bulunur. a)N.splanchnicus major: 5.-9. torakal sempatik ganglionlardan ç kan lifler diafragman n kruslar • aras ndan ge ç erek b ü y ü k k sm ggl.coelicum’da az bir k sm da ggl.aorticorenale ve gl.suprarenalis’te n ö ron de ğ i ştirirler. Suprarenal beze gidenler muhtemelen bu bezin medullas nda n ö ron de ğ i ştirdikleri i ç in plexus coeliacus’da n ö ron de ğ i ştirmezler. 5 6 7 8 9 N.splanchnicus major ggl.coelicumb)N.splanchnicus minor 10. ve 11. torakal sempatik ganglionlardan ç kan ve n ö ron • de ğ i ştirmeyen lifler n.splanchnicus major ile birlikte diafragman n kruslar aras ndan ge ç erek kar n bo şlu ğ una girer ve ggl. aorticorenalede ve ggl.mesenterica sup.’da sonlan r. Burada n ö ron de ğ i ştiren lifler b ö bre ğ e ve ince ve kal n ba ğ rsaklara gider. N.splanchnicus minor 10 11c)N.splanchnicus imus: Bazen bulunur bulunursa son torakal (12.) • torakal sempatik gangliondan veya n.splanchnicus minus’dan ayr l r ve plexus renaliste sonlanarak b ö bre ğ e gider. N.splanchnicus imus 12n.oculomotorius n.facialis n.glossopharyngeus n.vagus - Pars pelvica n.splanchnicus major n.splanchnicus imus -Pars cranialis Pars parasympathica Simpatik ganglion Trunkus simpatikus n.splanchnicus minorSimpatik sistemin Kar n – Bel b ö l ü m ü (Pars abdominalis, lumbalis trunci sympatici) Lumbal omur g ö vdelerine yasl olarak • m.iliopsoas’ n ü zerinde bulunurlar genellikle 4 tane gangliondan ve bunlar bir birlerine ba ğ layan rami interganglionares’den olu şur. A şa ğ da a.iliaca communislerin aras ndan ge ç erek pelvik b ö l ü m ile yukar da ise diafragman n kruslar aras ndan ge ç erek torakal par ç a ile birle şir.. R.albuslarla kendi segmentine uyan medulla spinalis segmentiyle ba ğ lant l d r. Bunlar genellikle ganglionlarda n ö ron de ğ i ştirmeden spinal sinirler i ç inde ilerlerNn. splanchnici lumbales : say lar 2-4 aras nda de ğ i şir. Bunlar plexus coeliacus, plexus aorticus, plexus hypogastricus superior’a kat l rlar. Nn. splanchnici lumbales plexus hypogastricus superior n.hypogastricus 1 2 3 4Birincisi birinci lumbal sempatik gangliondan ç kar ve plexus coeliacus, plexus intermesentericus ve plexus renalis’e kat l rlar. İ kincisi 2.lumbal sempatik gangliondan ç kar ve plexus intermesentericus’la birle şir. Üçü nc ü s ü 3.lumbal sempatik gangliondan ç kar ve plexus hypogastricus superiora kat l r. D ö rd ü nc ü sinir 4.lumbal sempatik gangliondan ç kar ve plexus hypogastricus superiora ve n.hypogastricus’a kat l r. 1 2 3 4Plexus coeliacusta ç kan postganglionik liflerdir. Plexus coeliacus da 2 adet ganglion coeliacum bulunur. Ggl. aorticorenale, ggl. mesentericum s ü perius’lar s ö lyak ganglionun hemen alt nda a.renalis ve a.mesenterica superior hizas nda bulunurlar.Bu ganglionlara • preganglionik lifleri n.splanchnicuslar taraf ndan gelir ve n.splanchnicus major ganglion coeliacum’a, n.splanchnicus min ö r ggl. aorticorenale’ye, n.splanchnicus imus ise ggl.renale’ye gelir. En ü stteki n.splanchnicus lumbalis plexus aorticus abdominalis’e dallar g ö nderir ve alttaki n.splanchnici lumbales birle şerek n.hypogastricus dexter ve sinister’i olu şturur. Plexus hypogastricus inferior Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus mesentericus superior Plexus coeliacus Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus inferior Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus inferior Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus inferior Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus n.hypogastricus dexter ve sinister Plexus mesentericus superiorPlexus hypogastricus inferior Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus mesentericus superior Plexus coeliacus Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus inferior Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus inferior Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus inferior Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus n.hypogastricus dexter ve sinister Plexus mesentericus superior Plexus coeliacus’tan glen bir k s m lifler ggl.mesentericum inferius’ta sonlan r. Buradan ç kan lifler a.mesenterica inferior ile birlikte seyrederek plexus mesentericus inferior’u olu şturur. Colon descendens, colon sigmoideum ve rectum’un ü st k sm na (pelxus rectalis superior) gider. Yine plexus mesentericus inferior’dan ç kan lifler n.hypogastricus dexter ve sinister’e kat larak plexus hypogastricus inferior’a (plexus pelvicus) gider. Yol boyunca uretere dallar verir (plexus uretericus).Simpatik sistemin Pelvik b ö l ü m ü (Pars pelvica trunci sympatici): Sacrumun ö n yanlar nda bulunan 4-5 • sempatik gangliondan ve bunlar bir birlerine ba ğ layan rami interganglionares’den olu şur. A şa ğ da coccyx’in ö n ü ndeki ggl. impar ile birle şir. Yukar da sempatik sistemin abdominal b ö l ü m ü ile devam eder. plexus hypogastricus superior plexus hypogastricus inferiorsakral ve koksigeal ganglionlardan ayr lan dallar r.griseus olarak sakral ve koksigeal spinal sinirlere kat l r. Bunlar nda kendi segmentlerinden gelen r.albuslar yoktur. Çü nk ü lumbal medulla spinalis segmentinin alt nda sympatik merkez bulunmaz.Plexus hypogastricus inferior Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus mesentericus superior Plexus coeliacus Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus inferior Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus inferior Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus inferior Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus n.hypogastricus dexter ve sinister Plexus mesentericus superior İ lk iki • ganglionalrdan gelen postganglionik liflerin bir k sm plexus hypogastricus inferior (plexus pelvicus) veya n.hypogastricus’ a kat l r. plexus hypogastricus superior ile inferior aras ndaki ba ğ lant y n.hypogastricus denilir. Alt ekstremiteye giden preganglionik sempatik lifler son torakal 3 ve ilk 2 lumbal medulla spinalis segmentlerinden ç kar. Buradan ç kan r.albus’lar a şa ğ daki segmentlerde n ö ron de ğ i ştirirler ve a.femoralis ve n.tibialis’e kat larak a.poplitea etraf nda seyrederlerDamarlara giden dallar: plexus sacralis’ e kat lan postganglionik lifler • n.tibialis’e kat l r. Di ğ er dallar a.glutea superior, a.glutea inferior ve a.pudenda interna ile beraber gider. Visseral dallar : plexus hypogastricus inferior (plexus pelvicus)’a kat larak • pelvis i ç indeki organlar innerve ederler. plexus hypogastricus inferior (plexus pelvicus)’dan rectum’a (plexus rectalis medius ve inferior), mesaneye (plexus vesicalis), prostat’a (plexus prostaticus), uretere (plexus uretericus), ductus deferense (plexus deferentialis), uterus ve vaginaya (plexus uterovaginalis), penis ve clitoridis’e (n.cavernosi penis/clitoridis) dallar verirler. plexus hypogastricus inferior plexus hypogastricus superior n.hypogastricus dexter n.hypogastricus sinister Plexus mesentericus inferiorBaz organ ve yap lar n segmental sempatik innervasyonlar Organ ad medulla spinalis segmenti Ba ş ve boyun T1-5 Ü st ekstremite T2-5 Alt ekstremite T10-L2 Kalp T1-5 Akci ğ erler T2-4 Mide T6-10 İ nce ba ğ rsaklar T9-10 Kal n ba ğ rsaklar (Flexura coli sinistraya kadar T11-L1 Kal n ba ğ rsaklar (Flexura coli sinistradan sonra L1-2 Karaci ğ er T7-9 Dalak T6-10 Pankreas T6-10 B ö brek T10-L1 Testis/Ovaryum T10-11 Mesane T12-L2 Uterus T12-L1 Tuba uterina T10-L1Otonom sinir sisteminin yap s T ü m v ü cuttaki ter bezlerinin salg yapmas n sa ğlar. Genel terleme yapar Lokal ter bezlerinin salg lar n art r r. Lokal terlemeyi yapar M.errector pylorumlar kasarak k llar n dikle ş mesini sa ğlar. Sfinkter kaslar n gev ş etir. Sfinkter kaslar n kasar. Bron ş lar daralt r, mesane kaslar n kasar. Ba ğ rsak duvar ndaki, mesanedeki, solunum yollar ndaki kas liflerini gev ş etir. Pupillay geni şşletir Pupillay daralt r V ü cutta enerji depolanmas n sa ğlar. İ htiya ç halinde az kanla ya ş ayabilen mide barsak gibi organlar n kan n azaltarak di ğer organlar n beyin, iskelet kaslar ve kalbe g ö nderir. Damarlar n daralmas ile kan bas nc artar İ skelet kas arterlerindeki beta resept ö rleri geni ş letir, alfa resept ö rleri daralt r. Sindirim sistemi bezlerinin salg s n ç o ğalt r. Ba ğ rsak peristalti ğini art r r Ba ğ rsaklardaki arteriolleri daralt r Kalbin h z n yava ş lat r Kalbin h z n art r r V ü cudu tehlikelere kar ş haz r tutar PARASEMPAT İ K S İ STEM SEMPAT İ K S İ STEM SEMPAT İ K VE PARASEMPAT İ K S İ STEM İ N G Ö REVLER İPARASEMPAT İ K S İ N İ R S İ STEM İ ( Pars parasympatica ) Ç k ş merkezi hem beyin hemde medulla spinalisin sacral segmentleridir. Otonom sistemin kraniosacral b ö l ü m ü de denir. Beyindekiler kafa ç iftleriyle sakraldekiler kendi segmentlerindeki sinirlerle ilgili organlara giderler.III = ok ü lomotor sinir: Edinger-Westphal ç ekirde ğ i VII = fasyal sinir, n. salivarius sup. IX = glossofaringeal sinir, n. salivarius inf. X = vagus siniri, dorsal vagal ç ekirdek, n. ambiguus Ç k ş merkezi • hem beyin hemde medulla spinalisin sacral segmentleridir. Otonom sistemin kraniosacral b ö l ü m ü de denir. Beyindekiler kafa ç iftleriyle sakraldekiler kendi segmentlerindeki spinal sinirlerle (2., 3. ve 4. sakral segmentlerden) ilgili organlara giderler. Parasempatik sinir • sistemi = kranyosakral sistem III, VII, IX ve X. kafa – çiftleri ve S2-S4 aras ı segmentlerden kaynaklan ı r.PARASEMPAT İ K S İ STEM Pregangliyonik lifler – organ n yak n nda veya i ç inde yer alan postgangliyonik n ö ronlarla sinaps yaparlar. Parasempatik yan t – kitlesel de ğ il lokalizedir.A- Parasempatik sistemin kranial b ö l ü m ü Buras bulbus, pons ve mesencephalonda • bulunur. N.occulomotorius, N.facialis, N. glossopharyngeus, ve n. vagus ile organlara giderler. N. occulomotorius: Mesencephalondaki • Edinger-Westphal (nucleus occulomotorius accessorius) lerden ç kan lifler motor lifler ile beraber syrederek preganglionik lifler ggl.ciliare’de n ö ron de ğ i ştirirler. Buradan ba şlayan postganglionik lifler (2.n ö ron) n.ciliaris brevis ile birlikte g ö z k ü resine girerek m.sphincter pupilla ve m.ciliaris’e parasempatik lif verirler Mesencephalondaki Edinger-Westphal (nucleus occulomotorius accessorius) lerden ç kan lifler motor lifler ile beraber syrederek preganglionik lifler ggl.ciliare’de n ö ron de ğ i ştirirler. Buradan ba şlayan postganglionik lifler (2.n ö ron) n.ciliaris brevis ile birlikte g ö z k ü resine girerek m.sphincter pupilla ve m.ciliarsi’e parasempatik lif verirler N. facialis: Glandula lacrimalis, gl. submandibularis, gl. sublingualis • burun’daki damaktaki dildeki bezlere parasempatik sinirler g ö nderirler. Bu lifler ponstaki nucleus salivarius superior ve nuc. lacrimalis’den ç kan preganglionik lifler n.intermedius ile seyreder daha sonra n.petrosus major ve chorda tympani olarak yollar na devam eder. a)N. petrosus major: nucleus lacrimalis’den ç kan • preganglionik parasempatik lifler n.intermedius, n.petrosus major, n.canalis pterygoidei i ç inde ggl. pterygopalatinum’a gelir ve burada n ö ron de ğ i ştirir, II. n ö ronu s ras yla n.maxillaris ve n.lacrimalis’e kat larak gl.lacrimalis’e ula ş r. b)Chorda tympani: N.lingualis yolu ile ggl • submandibulare’ye gelir. Buradan ba şlayan II. n ö ron gl. submandibular ve gl. sublingualis’e sekresyon yapt r r.a)N. petrosus major: nucleus lacrimalis’den ç kan preganglionik • parasempatik lifler n.intermedius, n.petrosus major, n.canalis pterygoidei i ç inde ggl. pterygopalatinum’a gelir ve burada n ö ron de ğ i ştirir, II. n ö ronu s ras yla n.maxillaris ve n.lacrimalis’e kat larak gl.lacrimalis’e ula ş r. Ö zetle gl.lacrimalis’e gelen parasempatik liflerin • merkezi ponsta n.facialis’e ait olan nuc.lacrimalis’te bulunur. Buradan ç kan preganglioner parasempatik lifler n.intermedius--- n.petrosus major — n.canalis pterygoidi--- ggl.pterygopalatinum (burada n ö ron de ğ i ş tirir) — n.maxillaris (n.zygomaticum) ve n.ophtalmicus (n.lacrimalis) — gl.lacrimale. Bir k s m lifleri burun bo şlu ğ u nasopharynx, sert yumu şak damak bezlerine, tonsilla palatinaya dudak bezlerine giderler. Bunlara sekresyon yapt r r.Ö zetle gl.lacrimalis’e gelen parasempatik liflerin merkezi ponsta n.facialis’e ait olan nuc.lacrimalis’te bulunur. Buradan ç kan preganglioner parasempatik lifler n.intermedius--- n.petrosus major — n.canalis pterygoidi---ggl.pterygopalatinum (burada n ö ron de ğ i ştirir) — n.maxillaris (n.zygomaticum) ve n.ophtalmicus (n.lacrimalis) — gl.lacrimale.Gl.submandibularis ve gl.sublinguialis’ta • salg y art racak parasempatik liflerin ese kayna ğ nuc.salivatorius superior ile ba şlar izledi ğ i yol n.facialis (n.intermedius) — chorad tympani — n.lingualis — ggl.submandibulare (burada n ö ron de ğ i ştirirler) — gl.submandibulare ve gl.sublinguale. Ganglion trigeminale n.petrosus major Chorda tympani n.petrosus profundus n.canalis pterygoideus Ganglion pterygopalatinum Gl.lacrimalis n.lingualis Ganglion submandibulare Gl.submandibularis Glandula sublingualis Nucleus salivatorius superior Nervus facialisN. glossopharyngeus : Buna gelen parasempatik lifler ponstaki • nucleus salivatorius inferordan ç kar. N. glossopharyngeusus n. tympanicus ile terk eder. Orta kula ğ a girer n. petrosus minor olarak kula ğ terk eder. Ggl. oticumda n ö ron de ğ i ştirir. N. mandibularisin (n.airuculotemporalis) dallar yla parotise, a ğ z d öş emesindeki bezlere gider. Bu bezlerin sekresyonunu sa ğ lar. V VII IX n.tympanicus npm ganglion oticum glandula parotidea plexus tympanicus nucleus salivatorius inferior n.auriculotemporalisN. vagus : Bulbustaki nucleus dorsalis n. vagiden • ç kan preganglionik sinir lifleri gidecekleri organlar n ç evrelerindeki ganglionlarda n ö ron de ğ i ştirirler. Buradan ç kan postganglionik lifler solunum yollar , flexura coli sinistraya kadar olan sindirim sistemine, bezlere safra kesesine safra yollar na, pankreasa, trachea’ya kalbe, giderler. Figure 16.8 The Distribution of Parasympathetic InnervationThe Autonomic Plexuses Figure 16.9Baz organlar n parasempatik inervasyonlar Kalbin parasempatik inervasyonu : Buraya sinirler • ramus cardiacus superior, medius (cardiothoracici), ramus cardiacus inferordan gelirler (n.vagus’un dallar ). Bunlar sempatikler ile birlikte plexus cardiacus’u meydana getirirler. Buradan ç kan preganglionik lifler kalbin damarlar ç evresinda olarak septum interatrialedeki ganglionlarda n ö ron de ğ i ştirirler. Bu II n ö ronlar ise nodus sinoatrialis nodus atrioventriculariste (crus dextrum ve sinistrum) da sonlan rlar. Kalbin at m h z n kuvvetini azalt rlar. •Akci ğ erlerin parasempatik inervasyonu : N. vagusla gelen preganglionik lifler rami • bronchiales plexus pulmonalis’den ge ç erek bron şlar n etraf ndaki ganglionlarda sinaps yapar ordanda 2. n ö ronlar ba şlar ve bron ş kaslar ile bezlere giderler. Bron şlar daralt r sekresyonu art r r. •Sindirdim sisteminin parasempatik inervasyonu : N.vagus ve sacral parasempatiklerden gelen parasempatik lifler plexus • entericus’u olu ştururlar. Plexus entericus=Plexus submucosus (maissner), Plexus subserosuz, Plexus myentericus (Aurebach) dan meydana gelir. Barsaklar n etraf ndaki plexuslara genel olarak bu ad verilir. Buralara gelen sinirler burada sinaps yaparlar buradan ba şlayan postganglionik lifler sindirim kanal d ü z kaslar na ve ve bezlerine giderler. a) Oesophagus’un ü st k sm : Preganglionik parasempatik lifler • n.larnyngeus recurrens ve plexus oesophagei’den gelir. b) Mide : Sa ğ ve sol vagustan gelir • c) İ nce barsaklar, colon ascendens, colon transversum, appendix • vermiformis : Plexus coeliacus arac l ğ ile sa ğ vagustan inerve olur. d)Safra kesesi : N.vagus ve Plexus coeliacus arac l ğ ile inerve olur. • e)Pancreas : Her iki vagustan plexus coeliacus arac l ğ ile gelirler. •B-Parasempatik sistemin sacral (pelvik) b ö l ü m ü Sacral 1,2,3 segmentlerineki • parasempatik merkezlerden ç kan sinirler kendilerine uyan spinal sinirlerle omurili ğ i terk ederler. N.splancnici pelvici (nn. errigentes) ad alt nda plexus hypogastricus inferior’a (plexus pelvicus) kat l rlar. Bu plexusus do ğ rudan ge ç en preganglionik lifler vard klar organlar n ç evresindeki ganglionlarda sinaps yaparlar.nn. splanchnici pelvici (S2-4) plexus hypogastricus superior nn. splanchnici pelvici (nn. erigentes)den gelen lifler plexus hypogastricus superior’tan gelen lifler ile birle şerek plexus pelvicus’u [hypogastricus inferior] olu şturur. Plexus pelvicus’tan gelen lifler pelvis organlar n n parasempatik innervasyonlar n sa ğ lad klar gibi, ayn zamanda pelvis organlar ndan duysal lifler de ta ş rlar. plexus hypogastricus inf (plexus pelvicus)Bunlar şu organlara giderler Prostat, gl.vesiculosa, vesica urinaria: Bu bezlere sekresyon, • mesane kaslar na kontraksiyon yapt r r ve sfinkterleri gev şetir. Uterus, vagina, tuba uterina : Plexus uterovaginalisteki • ganglionlarda synaps yapt ktan sonra bu organlara giderler. D ş genital organlara (Corpus cavernosum penis/clitoridis) : • Buralara parasempatik sinirler plexus hypogastricus inferior’dan gelirler. Erkek ve kad ndaki erektil dokulara giderek ereksiyon yapt r rlar. Colon descendens, colon sigmoideum, rectum : Burayada • plexus hypogastricus inferior’dan gelirler. Buradan ç kan lifler n.hypogastricus ve plexus hypogastricus superior’dan ge ç erek a.mesenterica inferior’un dallar n takip ederek ilgili organlara parasempatik lifler g ö nderir. OTONOM PLEKSUSLAR 1.G Ö Ğ Ü S BO Ş LU Ğ UNDA BULUNANLAR • G ö ğ ü s bo şlu ğ unda plexus cardiacus, plexus pulmonalis, plexus • oesophagealis, plexus aorticus thoracicusolmak ü zere 4 otonom pleksus vard r. Bu pleksuslarda genel visseral effrent olup visseral afferentlerde bu liflere e ş lik eder. Bu afferent lifler otonomik refleks yay n olu şturur. Plexus cardiacus : kalbin taban nda aorta yak n olarak bulunur. İ ki b ö l ü m ü • vard r. a)plexus cardiacus superficialis , bu pleksusu sol n.vagus’dan gelen • (rr.cardiaci cervicales inferiores) ve sol ggl.servicale superior’dan gelen n.cardiacus cervicalis sup. olu şturur. b) plexus cardiacus profundus , bu pleksusu sa ğ n.vagus ve sa ğ sempatik • servikal ve torakal dallardan gelen liflerin birle şmesi ile olu şur. Plexus cardiacus’lardan ç kan lifler plexus coranorius dexter ve sinister • olarak koroner arterler boyunca uzan r. Koroner iskemiya ba ğ l yans yan a ğ r C8 ve T1 dermatomlar nda hissedilir. b)plexus pulmonalis : radix pulmonalis’in ö n ve arka taraf nda n.vagus, 2-5 • torakal ganglionlar ile plexus cardiacus profundus’tan gelen lifler olu şturur. 2.KARIN BO Ş LU Ğ UNDA OTONOM PLEKSUSLAR a)plexus coeliacus: otonom pleksuslar n en b ü y ü ğ ü d ü r. • Aorta abdominalis’in ö n ü nde truncus coeliacus’un k ö k ü etraf nda bulunur. Pleksus i ç inde ggl.coeliacum ve ggl.aorticorenale bulunur. Bu pleksusu sempatik k sm n n.splanchnicus major ve minor, parasempatik k sm n n.vagus olu şturur. Plexus coeliacus’tan ikinci pleksuslar ç kar. • Bunlar; • -Plexus hepaticus, plexus gastricus, plexus lienalis • vsPlexus mesentericus superior A.mesenterica superior ile seyreder. İ nce ba ğ rsaklar ve felxura coli sinistraya kadar olan ks m n otonomik innervasyonunu sa ğ lar. Buraya sempatik lifler n.splanchnicus minor, parasempatik lifler n.vagus’tan gelir. -Plexus aorticus abdominalis: liflerini • n.splanchnici lumbales I ve II ile plexus coelicaus ve ggl.coeliacum’dan gelen lifler taraf ndan olu şur. - •Plexus hypogastricus inferior Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus mesentericus superior Plexus coeliacus Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus inferior Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus inferior Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus Plexus hypogastricus inferior Plexus hypogastricus superior Plexus mesentericus inferior Plexus aorticus abdominalis Plexus coeliacus n.hypogastricus dexter ve sinister Plexus mesentericus superiorplexus hypogastricus inferior plexus hypogastricus superior n.hypogastricus dexter n.hypogastricus sinister Plexus mesentericus inferiorPlexus mesentericus inferior A.mesenterica inferior ile seyreder. • Sempatik liflerini n.splanchnici lumbales III ve IV, parasempatiklerini ise nn.errigentes ile sakral 2-4’den gelen parasempatik lifler plexus hypogastricus inferior (plexus pelvicus) ile plexus hypogastricus superior ve ordanda aretin da ğ ld ğ sahada yani colon descendens, colon sigmoideum ve rectum’un ü st k s mlar na otonomik lifler verir. PELV İ S BO Ş LU Ğ UNDA BULUNAN OTONOM PLEKSUSLAR a)PLEXUS HYPOGASTRICUS SUPERIOR • Plexus hypogastricus superior plexus aoricus • abdominalis’in devam şeklinde uzan r. N.splanchnicus lumables III ve IV ve plexus pelvicus’dan gelen parasempatikler taraf ndan ol şuturulur. Buradan y ü kselen parasempatik lifler plexus mesentericus inferior’a kat l r. Plexus hypogastricus superior a şa ğ da n.hypogastricus dexter ve sinistere ayr larak plexus pelvicus ile ba ğ lan r. Plexus pelvicus ’ u sakral 2.-4.sakral spinal segmentlerden ç kan ve nn.splanchnici pelvici (nn.erigentes) ile gelen parasempatik lifler ile alt 3 torakal ve ü st 2 lumbal medulla spinalis segmentlerinden gelen sempatik lifler taraf ndan olu ş ur. Plexus pelvicus ’ dan mesane, prostate, uterus ve vagina ’ da da ğ lan ikinci pleksuslar ç kar. Ö rne ğin vaginaya gidenler plexus vaginalis, uterusa gidenler plexus uterinus ile gider. Plexus mesentericus inferior Plexus hypogastricus su Nn. hypogastrici Nn. erigentes Plexus pelvicus N.pudendus N.rectalis inferior Nn.sacralesb)PLEXUS HYPOGASTRICUS INFERIOR (PLEXUS PELVICUS) Flexura coli sinistra’n n distalinde kalan sinidirm • kanal ve pelvis i ç indeki oarganlar innerve eder. Plexus pelvicus nn.erigentes (nn.splanchnici pelvici=S2-4’ten gelen parasemaptik lifler), nn.splanchnici sacrales (sempatik sakral segmentelrden gelen lifler), n.hypogastricus dexter ve sinister taraf ndan olu şturulur. Plexus pelvicus’dan da plexus coeliacus’da oldu ğ u gibi ikinci pleksuslar ç kar. Plexus vesicalis, plexus rectalis, plexus prostaticus, plexus uterovaginalis gibi. G ü nl ü k ya şant m z s ü rekli otonom sistemin kontrol ü alt ndad r. Bir erkek t p • ö ğ rencisinin, gece ve g ü nd ü z ya şam ndan baz kesitleri bu bak ş a ç s yla inceleyelim. Parasempatik Sistemin Y ö netti ğ i Baz Olaylar • 1-) Gece dinlenmek ü zere, sessiz, sakin bir ortamda yata ğ ana uzand ğ nda kalp • at şlar yava şlar bu emirler n.vagus (CN X) yolu ile kalbe ola ş r. 2-) Karanl k bir ortamda, oda ş ğ n n yakt ğ nda pupillalar daral r. M.sphincter • pupillae’nin kas lmas ile ger ç ekle şen bu olayda emirler n.oculomotorius (CN III) ile ta ş n r. 3-) Yak ndaki bir objeye-saatine veya kitab ndaki bir şekle bakt ğ nda akomodasyon • ger ç ekle şir. Bunla ilgili emirler n.oculomotorius ile gelir. 4-) Yemek yedikten sonra gastrik-intestinal salg lar ve peristaltizm artar. İ lgili yerlere • emirleri n. Vagus getirir. 5-) Sabahleyin erekte bir penis’le uyanabilir. Penis ereksiyonu,nn.erigentes yolu ile • gelen emirler ile sa ğ lan r. 6-) Sindirim sona erdi ğ inde, i ç erik peristaltik dalgalarla kolonlara ve rektuma iletir. • Defekasyon hissi ile i ç ayr anal sifinkter gev şer ve defekasyona izin verir.Emirler n.vagus ve nn.splanchnici pelvici ile ta ş n r. 7-) Misyon yolu ile mesanesini bo şaltmas , m.detrusor vecicaei’yi innerve eden • nn.splancnici pelvici ile sa ğ lan r.Sempatik Sistemin Y ö netti ğ i Baz Olaylar 1-) So ğ uk bir k ş sabah , evden ç k p otob ü se do ğ ru • y ü r ü d ü ğ ü nde, yanaklar beyazla ş r – solar. Bunun nedeni sempatik emirlerle olu şan vazokonstriksiyondur. 2-) Yo ğ un trafikte, fak ü ltedeki dersine gecikece ğ ini • d üşü nd ü ğ ü nde, avu ç i ç lerinin terledi ğ ini g ö r ü r. Bunun nedeni, sempatik uyar ile ter bezlerinin ç al şmas d r. 3-) Yolda ko şarken kalp at şlar artar. Bunun nedeni • kalbe ula şan sempatik emirlerdir. 4-) Bir caddede, kar ş dan kar ş ya ge ç erken, bir ara ç • taraf ndan “ az kals n ezilecek olma ” durumunda t ü ylerinin diken diken olmas , m.arrector pili’lere ula şan sempatik emirlerle ger ç ekle şir.Visseral afferent sistem. Organlardan al nan duyular otonom sinirlerin afferentleriyle birlikte gelir. Bunlar nda g ö vdeleri ayni somatik afferentler gibi spinal ganglionlarda veya kafa ç iftleri ganglionlar nda bulunur buradan arka k ö klerle medulla spinalise ta ş n rlar. Bunlar a ş r gerilme duyusu (Mesane dolmas vs) , kontraksiyon , oksijensizlik, patolojik durumlarda g ö rev yapar. Yans yan a ğ r : Organlardan otonom liflerle gelen a ğ r duyusu hangi medulla spinalis segmentinden omurili ğ e geliyorsa o segmentin somatik duyusunun geldi ğ i yerden geliyormu ş gibi alg lan r. Bu nedenle kalbin a ğ r s n omuzda, kol i ç y ü z ü nde, g ö ğ ü ste hissederiz. Genellikle organ a ğ r lar da ğ n k hissedilir. Somatik duyular lokal olarak şiddetli hissedilir. HORNER SENDROMU Ggl.servicale superior’un veya burdan ç kan liflerin • zedelenmesi sonucu olu şan miyozis (pupillan n daralmas ), ptozis ( ü st g ö z kapa ğ n n d üş mesi), enophtalmus (bulbus oculinin i ç eri çö kmesi), y ü zde anhidrozis (terleme kayb ), facial flushing (y ü zde k zarma) ile kendini g ö steren klinik tablo. Enophtalmus orbita i ç inde m.orbitalis’in ç al şmamas . • Y ü zde k zarma burdaki damarlar n vazodilatasyonu • M.tarsalis superior’un ç al şmamas na ba ğ l ptozis •Yolunuz a ç k olsun HAYAT BOYU BA Ş ARILAR ………………………………… ..