Mineraloji Özel Mineraloji ( sunu ) ÖZEL MİNERALOJİTabiatta serbest olarak bulunan ve sarı renkli olan kükürt ilk çağlarda da biliniyordu. Kükürt bundan başka metal sülfürleri, mesela pirit FeS 2 , çinko blendi ZnS ve sülfatlar mesela jips yani CaSO 4 .2H 2 O halinde büyük yataklar teşkil eder. Bazı tabii kaynaklarda kükürt kısmen serbest ve kolloidal süspansiyon halinde kısmen de H 2 S gazı halinde çözünmüş olarak bulunur. Sülfatlar tabiatta bulunan ağır metal sülfürlerinin atmosferik olayların etkisiyle kısmen oksitlenerek suda çözünmesiyle oluşmuşlardır. Sülfatların büyük kısmı sedimanter kayalardan çözünse de tabiatta en yaygın minerali jipstir. Sulardaki sülfatlar, jips ve diğer tuzlardan süzülme yoluyla yada sülfür, sülfit ve tiyosülfatların oksitlenmesinden, konutsal ve endüstriyel atıklardan (özellikle tabakhane, kağıt ve tekstil sanayi yada SO4 veya H2SO4 kullanılan tesislerde) meydana gelebilir. Suların içinde bulunan Pb, Ba, Sr ve Ca Sülfatlar çözünmez, ancak Na, K ve amonyum sülfatlar çok fazla çözünür haldedirler. Sülfatların müshil etkisi, korozifliği ve taş (kabuk) yapma özellikleri nedeniyle sularda fazla miktarda bulunması istenmez.Kükürt atomu valans kabuğunda yer alan 6 elektronunu kaybederek küçük, yüksek yüklü ve polarizasyon yeteneği yüksek olan bir pozitif iyon meydana getirir. Bu iyon kendisini çevreleyen oksijenler ile tetraedral koordinasyon halinde bulunur. Bu gruplardaki kükürt ile oksijenler arasındaki bağın dayanımı çok güçlü ve kovalent özelliktedir. Bu iyonlar oksijenlerini ortak olarak kullanmayan sıkı bağlantılı gruplar meydana getirirler. Bu anyonik grupları sülfat minerallerinin temel yapı birimleridir. Barit grubunun üyeleri en önemli ve en yaygın bulunan sülfatlardır. Bu gruba ait minerallerde büyük divalent katyonlarda sülfat iyonları ile koordinasyon halindedirler.Daha küçük bir katyon olan Ca 2+ bulunması nedeniyle anhidrit,baritten çok daha farklı bir yapı gösterir. Her Ca 2+ iyonu SO 4 gruplarına ait sekiz O iyonu ile koordinasyon gösterir. Jips(CaSO 4 .H 2 O) sulu sülfatlar arasında en bol bulunan minerallerdir. Jipsteki mükemmel (010) dilinimin nedeni bitişik katmanlardaki 64 su düzlemleri arasında yer alan zayıf bağlardır. Su moleküllerin çıkmasıyla yapı çöker ve jips kararsız bir polimorf olan anhidrite(CaSO 4 ) dönüşür. Sonuçta hacimde büyük ölçüde azalma olur ve mükemmel dilinim kaybolur.Barit BaSO 4 Solestin SrSO 4 Anglezit PbSO 4 Anhidrit CaSO 4 Glauberit Na 2 Ca(SO 4 ) 2 Tenardit NaSO 4 Krokoit PbCrO4 SUSUZ SÜLFATLAR ve KROMATLARSULU ve BAZİK SÜLFATLAR Jips CaSO 4 .H 2 O Anterit Ca 3 SO 4 (OH) 4 Alunit Kal 3 (SO 4 ) 2 (OH) 6ALUNİT Kimyasal Bileşimi, KAl3(SO4)2 (OH)6 Kristal Sistemi, Hegzagonal ve pseudo-kübik Kristal Biçimi, Nadir bir kristal; genellikle masif, bazen levhamsı, tanesel yada kompakt Sertlik, 3.5 - 4 Özgül Ağırlık, 2.6 - 2.9 Dilinim, {0001} belirsiz Renk ve Şeffaflık, Beyaz, bazen gri ve kırmızımsı; şeffaf-yarı şeffaf Çizgi Rengi, Beyaz Parlaklık, Camsı Ayırıcı Özellikleri, Masif dolomitten, anhidrit veya manyezitten kimyasal test yapılmadan ayrılması çok güçtür. Bulunuşu, Alunit, sülfirik asit ile altere edilmiş potasyum feldspat içeren volkanik kayalarda ikincil olarak oluşur.BARİT Kimyasal Bileşimi, BaSO 4 Kristal Sistemi, Ortorombik Kristal Biçimi, Çoğunlukla ince-kalın levhamsı kristalli, kısa-uzun prizmatik; bazen lifsi yada lamelli; tanesel Sertlik, 3 - 3.5 Özgül Ağırlık, 4.5 Dilinim, {001} mükemmel Renk ve Şeffaflık, Renksiz, beyaz, gri, sarımsı, kahverengimsi, yeşilimsi, kırmızımsı; şeffaf-yarışeffaf Çizgi Rengi, Beyaz Parlaklık, Camsı Ayırıcı Özellikleri, Yüksek özgül ağırlığı, dilinimi, kristal şekli, asitte çözünmezlik Bulunuşu, Orta-düşük sıcaklıkta meydana gelen hidrotermal damarlarda yaygın olarak bulunan bir baryum mineralidir. Bakır, kurşun, çinko, nikel ve gümüş yataklarında, kalsit, kuvars, fluorit, dolomit ve siderit ile birlikte bulunur. ANGLEZİT Kimyasal Bileşimi, PbSO4 Kristal Sistemi, Ortorombik Kristal Biçimi, Kristalleri, levhamsı, prizmatik veya piramidal, bazen masif, kompakt, tanesel Sertlik, 2.5 - 3 Özgül Ağırlık, 6.38 Dilinim, {001} iyi Renk ve Şeffaflık, Renksiz, beyaz, sarımsı, gri, yeşil ve mavinin tonları Çizgi Rengi, Beyaz Parlaklık, Camsı, reçinemsi Ayırıcı Özellikleri, Yüksek özgül ağırlığı, parlaklığı, galenit ile birlikte bulunması, ısıtılmış nitrik asitte reaksiyon vermemesi ile seruzit'den ayrılır. Bulunuşu, İkincil bir kurşun mineralidir. Çoğunlukla kurşun yataklarının oksidasyon zonunda oluşur. Sıkça, galenit çekirdeğini çevrelemiş olarak bulunur.ANHİDRİT Kimyasal Bileşimi, CaSO4 Kristal Sistemi, Ortorombik Kristal Biçimi, Kristalleri nadir; genellikle masif, tanesel, lifsi Sertlik, 3.5 Özgül Ağırlık, 2.98 Dilinim, {010} mükemmel Renk ve Şeffaflık, Renksiz-beyaz, gri, mavimsi, eflatun, kırmızımsı, kahverengimsi; şeffaf-yarı şeffaf Çizgi Rengi, Beyaz Parlaklık, Camsı Ayırıcı Özellikleri, Birbirine dik üç yönlü dilinime sahip, jipsten daha sert, özgül ağırlığı kalsitten fazla Bulunuşu, Jips ve halit mineralleri ile birlikte oluşan bir evaporit mineralidir. Deniz suyundan direkt olarak çökelir. Jips'in dehidratasyonu ile de oluşabilir.JİPS Kimyasal Bileşimi, CaSO4 . 2H2O Kristal Sistemi, Monoklinik Kristal Biçimi, Çoğunlukla ince-kalın levhamsı kristalli; kısa- uzun prizmatik, iğnemsi, masif, tanesel, lifsi İkizlenme, {100} yüzeyinde kırlangıç kuyruğu, {-101} yüzeyinde kelebek ikizleri çok tipiktir. Sertlik, 2 Özgül Ağırlık, 2.32 Dilinim, { 010} mükemmel Renk ve Şeffaflık, Renksiz-beyaz, sarımsı, yeşilimsi, kırmızımsı; şeffaf-yarı şeffaf Çizgi Rengi, Beyaz Parlaklık, Camsı Ayırıcı Özellikleri, Düşük sertliği ve dilinimi Bulunuşu, Deniz suyundaki çözünülürlüğü halit ve anhidrit minerallerine göre daha zayıf olan ve evaporasyonda ilk çökelen mineraldir. Karbonatlı kayalarda piritin oksidasyonundan türeyen sülfürik asidin bulunduğu yerlerde ve bazı volkanik alanlarda da oluşabilirSÖLESTİN Kimyasal Bileşimi, SrSO4 Kristal Sistemi, Ortorombik Kristal Biçimi, Levhamsı veya prizmatik kristalli, bazen lifsi veya tanesel Sertlik, 3 - 3.5 Özgül Ağırlık, 3.97 Dilinim, {001} mükemmel Renk ve Şeffaflık, Renksiz-mavimsi beyaz, beyaz, mavi, bazen kırmızımsı; şeffaf-yarı şeffaf Çizgi Rengi, Beyaz Parlaklık, Camsı Ayırıcı Özellikleri, Yüksek özgül ağırlığı, dilinimi, rengi Bulunuşu, Yaygın olarak sedimanter kayalarda özellikle dolomitlerde boşlukların çeperlerinde, anhidrit ile birlikte evaporit çökellerde, hidrotermal damarlarda, nadiren bazik magmatik kayalarda olusur. Barit, jips, halit, anhidrit, kalsit, dolomit ve fluorit ile birlikte bulunur. TENARDİT Kimyasal Bileşimi, Na2SO4 Kristal Sistemi, Ortorombik Kristal Biçimi, Levhamsı kristalli , dipiramidal, nadiren prizmatik. İkizlenme, {110} ve {011} yüzeylerinde olağan Sertlik, 2.5-3 Özgül Ağırlık, 2.664 Dilinim, {010} mükemmel Renk ve Şeffaflık, Renksiz, grimsi beyaz Çizgi Rengi, Beyaz Parlaklık, Camsı-reçinemsi Bulunuşu, Buharlaşmanın çok yoğun olduğu kurumus tuz göllerinde boratlarla birlikte bulunan nadir bir evaporit mineralidir.