Genel Para, Faiz ve Gelir 10- 110- 2 Chapter 10 Para, Faiz ve Gelir Item • Item • Item • Etc. • McGraw-Hill/Irwin Macroeconomics, 10e © 2008 The McGraw-Hill Companies, Inc., All Rights Reserved.10- 3 Ba ş lang ı ç Para, gelir ve istihdam n belirlenmesinde merkezi bir rol • oynar. Faiz oranlar toplam harcaman n belirlenmesinde ö nemlidir ? • ABD, de Fed, para arz n kontrol eder; T ü rkiye ’ de ise Merkez Bankas . Para stoku, faiz oranlar ve Merkez Bankas , 9.b ö l ü mde modelin • geli ş tirilmesinde ö nemli bir eksiklikti Bu b ö l ü mde: • Para ve para politikas tan t lacak ? Mal ve varl k piyasalar n n etkile ş iminin ç al ş lmas nda ö nemli bir ? analiz ç er ç evesi olu ş turur. Faiz oranlar n ne belirler? ? Konjoktur analizinde faiz oranlar n n rol ü nedir? ?10- 4 Ba ş lang ı ç Yandaki ş ekil hazine bonosu faiz • oranlar n g ö sterir: ABD h ü k ü metine bor ç veren birisinin alm ş oldu ğu faiz cinsinden ö demedir. Ö rne ğin, faiz oran % 5 ise, 100 • milyon $ bor ç ü zerinden %5 faiz geliri olarak 5 milyon $ gelir elde eder. Yandaki ş ekildeki faiz oranlar na • g ö re : Resesyon hemen ö ncesinde ? y ü kselmi ş tir Resesyon s ras nda d üş m üş ? İ yile ş me s ras nda da ? y ü kselmi ş tir [Insert Figure 10-1 here]10- 5 Ba ş lang ı ç Yandaki ş ekil ç kt b ü y ü mesi • ve faiz oranlar aras nda g üç l ü bir ili ş kinin oldu ğunu g ö sterir. Bu b ö l ü m para,faiz oran ve ç kt • ili ş kisini ara ş t r r IS-LM modeli k sa d ö nemli • makroekonominin temelidir. Ö nceki (Toplam talebin • bile ş enleri) modelin denklem bile ş enlerini koruyarak, toplam talebin ek bir belirleyicisi olarak modele faizi ekler. Faiz oranlar ve gelir yoluyla Mal • ve para piyasalar n i ç ermektedir. [Insert Figure 10-2 here]10- 6 Ba ş lang ı ç [Insert Figure 10-3 here]10- 7 Mal Piyasas ı ve IS e ğ risi IS e ğrisi, planlanan harcamalar n n gelire e ş it oldu ğu • ç kt d ü zeyi ve faiz oran bile ş imlerini g ö sterir. İ ki a ş amada t ü retilmi ş tir : Faiz oran ve yat r m aras ndaki ba ğlant 1. Yat r m talebi ve AD aras ndaki ba ğlant 2. Yat r m art k d ş sal de ğil ayn zamanda faiz oranlar na • ba ğl (i ç sel)dir. Yat r m talebi d üş t ü ğü nde, faiz oranlar y ü kselir. • Faiz oranlar , bor ç lanman n bir maliyetidir. • Artan faiz oranlar , sermaye ekipmanlar i ç in bor ç lanan • firmalar n n fiyatlar n y ü kseltir ? Yat r m talebinin miktar n d üş ü r ü r.10- 8 Yat ı r ı m ve Faiz Oranlar ı Yat r m Harcama Fonksiyonu • : b > 0 (1) dur. i = faiz oran • b = yat r m harcamalar n n faiz • oran na kar ş duyarl l k katsay s = Otonom Yat r m Harcamas • Yandaki ş ekil denklem(1) in • yat r m tarifini ortaya koymaktad r. Yat r m miktar ( I)ndaki art ş • i(faiz oran )n d üş ü ren negatif e ğimi yans tmaktan varsay m s ö z konusudur. [Insert Figure 10-4 here] bi I I ? ? I10- 9 Investment and the Interest Rate (1) I(Yat r m Talebi E ğrisi)nin konumunu; • E ğimi denklemdeki b katsay s • belirler Yat r m i e kar ş y ü ksek ? duyarl ysa( b de ğeri y ü ksek) yat r m e ğrisi neredeyse yatayd r; Yat r m i e kar ş d üşü k duyarl ysa( ? b de ğ eri d üşü k) yat r m e ğrisi neredeyse dikeydir. Level of autonomous spending • daki bir art ş yat r m talep e ğrisini ? top yekun yukar sa ğa do ğru kayd r r. daki bir azal ş yat r m talep ? e ğrisini top yekun a ş a ğ sola do ğru kayd r r. [Insert Figure 10-4 here] bi I I ? ? I I10- 10 Faiz Oran ı ve Toplam talep: IS E ğ risi 9.B ö l ü mdeki AD fonksiyonun, yeni planlanan yat r m • harcamalar na g ö re yeniden d ü zenlemeye gereksinim vard r; Buna g ö re • (2) İ deki bir art ş , gelirin verili bir d ü zeyi i ç in AD yi azalt r. ? Faiz oran (i) nin verili herhangi bir d ü zeyi i ç in ise, B ö l ü m 9 daki ? gibi ç kt ve gelir d ü zeyi belirlenir. Faiz oran (i) ndaki bir de ği ş iklik dengeyi de de ği ş tirecektir. ? ? ? bi Y t c A X N G bi I Y t c R T c C NX G I C AD ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ) 1 ( ) ( ) 1 (10- 11 Faiz Oran ı ve Toplam talep: IS E ğ risi (2) Yandaki ş ekil IS e ğrisinin • t ü retilmesidir. Verili bir faiz oran i ç in,i 1 , ? denklem(2)deki c(1-t)Y terimi sabit ? ile s n rlar ç izilmi ş AD fonksiyonunu ç izebiliriz. can draw the AD function with an intercept of Gelirin denge d ü zeyi E 1 (denge ? noktas ) noktas na denk gelen Y 1 dir. Ş eklin alt panelindeki (i 1 , Y 1 ) ? noktalar n n denge noktas E 1 ? IS e ğrisi ü zerinde bir noktad r. A ç k mal piyasas nda i ve Y nin ? bile ş imleridir. [Insert Figure 10-5 here] bi Y t c A AD ? ? ? ? ) 1 ( 1 bi A ?10- 12 Faiz Oran ı ve Toplam talep: IS E ğ risi (2) Yandaki ş ekil IS e ğrisinin • t ü retilmesidir Faiz oran n d üş erse i 2 ? AD e ğrisi yukar do ğru kayarak ? nin belirledi ği AD ’ olarak ger ç ekle ş mi ş tir. AD deki bu art ş , dengeyi Y 2 gelir ? d ü zeyine e ş lik eden E 2 ye kayd rm ş t r. Ş eklin alt panelinde (i 2 , Y 2 ) IS ? e ğrisi ü zerindeki her hangi bir nokta i ç in ç izilmi ş tir. [Insert Figure 10-5 here again] bi Y t c A AD ? ? ? ? ) 1 ( 2 bi A ?10- 13 Faiz Oran ı ve Toplam talep: IS E ğ risi Bu uygulamay ayn bi ç imde • i(faiz oran )n n her bir d ü zeyi i ç in yapt ğ m zda a ş a ğ panelde IS e ğrisini olu ş turacak noktalar buluruz; bunlar birle ş ti ğinde IS e ğrisi ortaya ç kar. IS e ğrisi ü zerindeki t ü m noktalar • mal piyasas nda gelir ve faizin t ü m bile ş imlerini g ö sterir ? Mal piyasas denge tan m d r. Ş ekil i and Y aras nda negatif • ili ş kiyi g ö sterir. A ş a ğ do ğru e ğimli IS e ğrisi • [Insert Figure 10-5 here again]10- 14 Faiz Oran ı ve Toplam talep: IS E ğ risi mal piyasas denge ko ş ulunda kullan lan IS e ğrisini • e ğrisini ayn zamanda t ü retebiliriz: (4) (5) , b ö l ü m 9 ’ daki ç o ğaltand r. ) ( )) 1 ( 1 ( ) 1 ( ) 1 ( bi A Y bi A t c Y bi A Y t c Y bi Y t c A AD Y G ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? )) 1 ( 1 ( 1 t c G ? ? ? ? Denklem (5) IS e ğrisi e ş itli ği(denklemi)dir.10- 15 IS e ğ risinin E ğ imi Is e ğrisinin dikli ği ya da yat kl ğ (e ğimi) : • Faiz oran (i)deki de ği ş ikliklerin yat r m harcamalar n ne kadar • de ği ş tirdi ğine yani b katsay s na; Ç o ğaltana, ? G ba ğl d r • Suppose investment spending is very sensitive to i ? the • slope, b, is large A given change in i produces a large change in AD (large shift) • A large shift in AD produces a large change in Y • A large change in Y resulting from a given change in i ? IS • curve is relatively flat If investment spending is not very sensitive to i, the IS • curve is relatively steep 10- 16 Ço ğ altan ı n Rolü Yandaki ş ekil farkl ç o ğaltan • de ğerlerinin olu ş turdu ğ u AD e ğrileri g ö sterilmi ş tir. Siyah d ü z AD e ğrisindeki c • katsay s kesik siyah AD e ğrisindeki c katsay s ndan k üçü kt ü r ? Kesik siyah AD e ğrisindeki ç o ğaltan daha b ü y ü kt ü r. Faizin i 1 den i 2 azalmas ayn • dikey mesafede AD e ğ risinin kesi ş erek artmas n sa ğlar. Farkl ç o ğaltanlar nedeniyle, gelir • ç izikli hat ü zerinde Y ’ 2 veY 2 ye artar. [Insert Figure 10-6 here]10- 17 Ço ğ altan ı n Rolü Faiz oran n n yat r m harcamalar na duyarl l ğ az ve • ç o ğaltan k üçü kse, IS e ğrisi diktir. Bu durum denklem(5) de g ö r ü lebilir • İ i ç in denklem(5) i çö zebiliriz: • ) ( bi A Y G ? ? ? b Y b A b A Y i bi A Y bi A Y G G G G G G ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ) ( Y deki verili bir de ği ş iklik i ç in, İ ’ de ortaya ç kan de ği ş iklik b k üçü k ve ç o ğaltan k üçü k olarak , Y ’ dekine e ş lik ededen b ü y ü k olacakt r10- 18 IS E ğ risinin Konumu Yandaki ş ekil iki farkl IS • e ğrisini g ö sterir ? Otonom harcamalar n n( ) d ü zeyleri olarak farkl d r. Ş eklin b panelindeki IS e ğrisi • ü zerindeki E 1 noktas n olu ş turur. Otonom harcamalarda art ş • olursa ,(A ’ n n ne ç kt ğ nokta) i 1 faiz oran noktas nda gelirin denge d ü zeyi artar ? b paneldeki E 2 olarak IS e ğrisi d ş ar ya do ğru kayar. Otonom harcamalardaki bir • de ği ş ikli ğin sonucu olarak gelirdeki de ği ş iklik d r. [Insert Figure 10-7 here] A A ? A Y G ? ? ? ?10- 19 LM E ğ risi ve Para Piyasas ı LM e ğrisi, para talebinin para arz na e ş it oldu ğu ç kt • d ü zeyi ve faiz oran bile ş imlerini g ö sterir ? Para piyasas nda denge LM e ğrisi iki a ş amada elde edilir: • Para talebinin, faiz oran ve gelir d ü zeyine ni ç in ba ğl oldu ğunun 1. a ç klamas Nominalden ziyade reel balanslar teorisi • Para talebi ve para arz n n e ş itlenmesi ve para piyasas ndaki 1. dengeyi sa ğlayan faiz oran ve gelir gelir bile ş imlerinin bulunmas (i, Y) LM e ğrisi ü zerinde bu kriti ğe uyan nokta bile ş imleridir. •10- 20 Para talebi Para talebi, reel para balanslar i ç in bir taleptir. • İ nsanlar cebindeki dolar say ndan ö te paralar n n ne kadar sat n • alabilecekleri ile ilgilidir. Reel balanslar talebi a ş a ğ dakilere ba ğl d r: • Reel Gelir : insanlar, gelirlerine ba ğl olarak, sat n alabilecekleri ? ş eylerin ö demelerini yapmak i ç in para tutarlar. Faiz Oran :Para tutman n maliyetidir. ? Y ü ksek faiz oran , para tutmay daha pahal yapar; ve gelirin her bir ? d ü zeyi i ç in daha az nakit para tutulur. Para talebi denklemi: (6) dir. • hi kY L ? ?10- 21 Para Talebi (6) k ve h parametreleri i ve Y nin • d ü zeylerindeki reel balanslar n duyarl l ğ n yans t r. Reel balanslar talep • fonksiyonu, gelirin verili d ü zeyi i ç in, talep edilen miktar i(faiz oran ) ’ nin azalan bir fonksiyonudur. Ş ekil faiz oran (i) ile para talebi • aras ndaki ters ili ş kiyi g ö sterir ? Para talebi e ğrisi [Insert Figure 10-8 here] hi kY L ? ?10- 22 Para Arz ı , Para Piyasas ı Dengesi ve LM E ğ risi Nominal para miktar ,M, Merkez bankas taraf ndan kontrol edilir. • Reel para arz , sabit oldu ğu varsay l r. • A ş a ğ daki ş ekil i ve Y nin, reel para para balanslar talebinin • mevcut arz tam olarak e ş itleyen bile ş imlerini g ö sterir. [Insert Figure 10-9 here] P M10- 23 Para Arz ı , Para Piyasas ı Dengesi ve LM E ğ risi Y 1 , noktas ndan ba ş lad ğ m zda, reel balanslar i ç in talep e ğrisine • tekab ü l eden L 1 dir ? panel (a) da g ö sterilmi ş tir. E 1 noktas para piyasas ndaki denge noktas d r. • E 1 noktas , b panelinde para piyasas denge noktas olarak ya da • LM e ğrisi olarak kaydedilir. (i 1 , Y 1 ) LM e ğrisi ü zerindeki bir nokta ç iftidir. • [Insert Figure 10-9 here]10- 24 Para Arz ı , Para Piyasas ı Dengesi ve LM E ğ risi Gelir Y 2 ye artarsa, reel para balanslar artarak, i nin her bir d ü zeyi • i ç in y ü kselmi ş olur ? Para talebi L 2 ye kayar. Para piyasas nda dengenin s ü rd ü r ü lebilmesi i ç in faiz oran artarak i 2 olur . • Yeni denge noktas E 2 dir. • B panelinde LM e ğrisi ü zerinde bir ba ş ka nokta olarak E 2 • kaydedilir. (i 2 , Y 2 ) noktas LM e ğrisi ü zerinde daha y ü ksek noktad r. • [Insert Figure 10-9 here]10- 25 Para Arz ı , Para Piyasas ı Dengesi ve LM E ğ risi LM e ğrisi, reel balanslar talebinin arza e ş it oldu ğu gelir • d ü zeyi ve faiz oran para talebinin para arz na e ş it oldu ğu t ü m bile ş imlerini g ö sterir ? Para piyasas dengededir. LM e ğ risi pozitif e ğimlidir : • Faiz oran ndaki bir art ş reel balanslar talebini azalt r. ? Reel balanslar talebinin sabit arza e ş itli ğini s ü rd ü rebilmek i ç in, ? gelir d ü zeyi artmal d r. Para piyasas dengesi, faiz oran ndaki bir art ş n gelir d ü zeyindeki bir art ş a e ş lik etti ğini g ö sterir. 10- 26 Para Arz ı , Para Piyasas ı Dengesi ve LM E ğ risi LM e ğrisi, reel balanslar n sabit arz ve reel balanslar n • talep e ğrisinin bile ş imi olarak direkt olarak elde edilir. Para piyasas dengede olabilmesi i ç in, Arz mutlaka talebe e ş it • olmal d r : (7) İ i ç in çö z ü m: (7a) • hi kY P M ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? P M kY h i 1 (7a) ili ş kisi LM e ğrisini tan mlar.10- 27 LM E ğ risinin E ğ imi Dik LM e ğrisi: • k ile ö l çü len gelirin para talebine kar ş yan t veren duyarl l k • katsay s b ü y ü kse, h ile ö l çü len, faiz oran n n para talebine yan t veren duyarl l k • katsay s d üşü kse Dik LM e ğrisi ortaya ç kar. Bu noktalar yukar daki ş ekil ve 7(a) denkleminde g ö r ü lebilir ? (7a), Gelirdeki bir de ği ş iklik; k b ü y ü k ve h k üçü kse i(faiz oran ) ü zerinde ? b ü y ü k etkiye sahiptir. ? ? ? ? ? ? ? ? P M kY h i 110- 28 LM e ğ risinin Konumu Reel para arz , LM e ğrisi boyunca sabit tutulur ? Reel para • arz ndaki bir de ği ş iklik LM e ğrisini top yekun kayd racakt r A ş a ğ daki ş ekil para arz ndaki bir art ş n etkisini g ö stermektedir. • Panel (a) shows the demand for real money balances for income level Y 1 ? Denge, faiz oran i 1 ile E 1 noktas nda olu ş ur ? LM e ğrisi ü zerinde ? kar ş l k gelen E 1 noktas d r. [Insert Figure 10-10]10- 29 LM E ğ risinin Konumu Reel para balanslar artarsa, para arz e ğrisi sa ğa do ğru kayar. • Y 1 gelir d ü zeyinde yeniden olu ş an dengede i 1 faiz oran d ü zeyi azalarak i 2 o • faiz oran d ü zeyi olarak ger ç ekle ş melidir Yeni denge noktas E 2 dir. • Panel (b)de, LM e ğrisi a ş a ğ ve sa ğa do ğru kayar. • Gelirin her bir d ü zeyinde, denge faiz oran d üş t ü ğü nde, insanlar ellerinde • daha fazla reel para miktar tutarlar. real quantity of money [Insert Figure 10-10]10- 30 Denge ve Mal ve Para piyasas ı IS ve LM e ğrileri, dengede mal • ve para piyasalar n n tatmin olunmu ş ko ş ullar ö zetler. E ş anl olarak denge nas l • sa ğlan r? Yandaki ş ekildeki E noktas e ş anl ? denge noktas n g ö stermi ş olup (i 0 , Y 0 ) n denge noktas d r. Varsay mlar: • Fiyat d ü zeyi sabittir. • Firmalar g ö n ü ll ü olarak arz • ettikleri ç kt miktar ne olursa olsun, ayn fiyat d ü zeyinden talep edilir [Insert Figure 10-11 here] Yatay SRAS e ğ risi10- 31 Gelir ve Faiz oran ı Denge Düzeyindeki De ğ i ş iklikler IS ya da LM e ğrilerinin herhangi • birisindeki kaymalar oldu ğunda, gelir d ü zeyi ve faiz oran dengesi de ği ş ir. Yandaki ş ekil otonom harcamalardaki • bir art ş n i ve Y dengesi ü zerine etkilerini g ö stermektedir. Otonom yat r m artan harcaman n • kayna ğ ise, IS e ğrisi kadar d ş ar ya kayacakt r. Y ’ deki de ği ş imin sonucu, otonom • harcamalardaki de ği ş iklikten daha k üçü kt ü r ? LM e ğrisinin e ğimi nedeniyle [Insert Figure 10-12 here] I G ? ?10- 32 AD E ğ risinin Türetilmesi AD e ğrisi, nominal para arz n • sabit ve otonom harcamalar IS- LM dengesinde tutmay planlarken, fiyat de ği ş ikliklerine izin verir. Fiyatlar n P 1 den P 2 ye • y ü kseldi ğini varsayal m M/P azal r; M/P 1 den ye M/P 2 • kayar ? LM azalarak, LM 1 den LM 2 ye do ğru kayar Faiz oranlar i 1 den i 2 ye • y ü kselir ve ç kt da Y 1 den Y 2 ye azal r. A ş a ğ do ğru AD yi yans t r. • [Insert Figure 10-13 here]10- 33 AD E ğ risinin Türetilmesi IS-LM e ğrileri i ç in kullan lan denklemler AD e ğrisi • denklemi i ç in t ü retilir: IS denkleminde LM e ş itli ği yerine konursa • (8) (8a) ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? P M kY h i LM bi A Y IS G 1 : ) ( : ? P M h b A P M kb h b A kb h h P M kY h b A Y G G G G G ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ?10- 34 AD e ğ risinin Türetilmesi E ş itlik (8) AD nin neler ba ğl oldu ğunu g ö sterir : • Otonom Harcama 1. Reel Para Stoku 2. Denge Gelir : • Otonom harcama d ü zeyi y ü ksekse y ü kselir • Reel balanslar stoku y ü kseldi ğinde y ü kselir • E ş itlik(8), AD E ğrisi ’ dir. • E ş itlik(8), IS-LM ili ş kisini ö zetler; nominal balanslar ve • otonom harcan n verili d ü zeyleri i ç in Y ve p ili ş kisidir. P payda oldu ğu i ç in a ş a ğ do ğru e ğimlidir. • P M kb h b A kb h h Y G G G G ? ? ? ? ? ? ? ?