Genel Para ve Enflasyon MACROECONOMICS C H A P T E R © 2007 Worth Publishers, all rights reserved SIXTH EDITION PowerPoint ® Slides by Ron Cronovich N. GREGORY MANKIW PARA VE ENFLASYON 4slide 1 CHAPTER 4 Money and Inflation Bu bölümde, Klasik Enflasyon teorisinin ? nedenleri ? etkileri ? Sosyal maliyetlerini ? “ Klasik ” – fiyatlar n esnek denge piyasa fiyat ? oldu ğ u varsay l r Uzun d ö nem olarak d üşü n ü l ü r ?U.S. inflation and its trend, 1960-2006 slide 2 0% 3% 6% 9% 12% 15% 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 Uzun d ö nem Trend Ö nceki 12 ayl k T Ü FE deki % de ğ i şim slide 3 CHAPTER 4 Money and Inflation Para ve Fiyatlar aras ı ndaki Ba ğ lant ı Enflasyon Oran = Fiyatlar n ortalama ? d ü zeyindeki y ü zde (%) art ş. Fiyat = Bir mal sat n almak i ç in gereken para ? miktar . Çü nk ü fiyatlar para cinsinden belirlenir; paran n ? do ğ as , para arz ve paray nas l kontrol edece ğ imizi dikkate almam z gerekir. slide 4 CHAPTER 4 Money and Inflation Para: Tan ı m ı PARA, kolayca i şlem yapmak i ç in kullan lan varl klar n stokudur. slide 5 CHAPTER 4 Money and Inflation Para: Fonksiyonlar ı De ğ i ş im Arac ? Bir şeyi sat n almak i ç in kullan r z De ğ er biriktirme ? şimdiden gelece ğ e sat n alma g ü c ü n ü transfer etmek Hesap Birimi ? herkesin fiyat ve de ğ erleri ö l ç t ü ğ ü ortak birimslide 6 CHAPTER 4 Money and Inflation Para: Çe ş itleri 1. Ka ğ t para ( fiat money) Ger ç ek de ğ eri yoktur ? Ö rnek: Kulland ğ m z Ka ğ t para ? 2. Emtia(mal) Para Ger ç ek de ğ eri vard r ? Ö rnek: ? alt n madeni paralar, slide 7 CHAPTER 4 Money and Inflation Tart ı ş ma Sorusu Bunlar n hangisi parad r? a. Nakit b. Ç ek c. Ç ek hesab ndaki mevduatlar(vadesiz mevduat) d. Kredi kartlar e. Mevduat sertifikalar Vadeli mevduatslide 8 CHAPTER 4 Money and Inflation Para arz ı ve Para Politikas ı Tan ı mlar ı Para Arz ekonomide kullan labilir para ? miktar d r. Para Politikas para arz ü zerindeki kontrold ü r. ?slide 9 CHAPTER 4 Money and Inflation Merkez Bankas ı Para politikas , bir ü lkenin Merkez Bankas ? taraf ndan y ö netilir. ABD de Merkez ? Bankas Federal Reserve ya da Fed T ü rkiye’de TCMB dir The Federal Reserve Building Washington, DCslide 10 CHAPTER 4 Money and Inflation Para Arz ı Ölçümleri, April 2006 $6799 M1 + K üçü k vadeli mevduatlar, tasarruf mevduatlar , para piyasas yat r m fonlar , para piyasas mevduat hesaplar M2 $1391 C + Vadesiz Mevduat, yolcular n ç ekleri ve di ğ er ç ek yaz labilir mevduatlar M1 $739 Dola ş mdaki para C amount ($ billions) assets included symbolslide 11 CHAPTER 4 Money and Inflation Paran ı n Miktar Teorisi Para arz n n b ü y ü me oran ile enflasyon ? oran n birbirine ba ğ layan basit bir teoridir. H z kavram ile ba şlar ... ?slide 12 CHAPTER 4 Money and Inflation HIZ(Velocity) Temel kavram: paran n dola ş m oran ? Tan m : Verili bir zaman periyodunda paran n paran n(TL, ? Dolar) el de ğ i ştirme say s d r. Ö rne ğ in: 2007’de, ? Parasal i şlem de ğ eri 500 milyar $ ? Para arz = 100 milyar $ ise ? Ortalama Dolar, 2007 de be ş i şlemde ? kullan lm şt r. B ö ylece, H z = 5 tir. ?slide 13 CHAPTER 4 Money and Inflation H ı z (devam) H z( v ) n Form ü l ü : ? T V M ? V = H z T = T ü m i şlemlerin de ğ er M = Para arzslide 14 CHAPTER 4 Money and Inflation H ı z(devam) T ü m i şlemler i ç in temsili(proxy) olarak Nominal ? GSYH(GDP) kullan l r; Bu durumda, PY V M ? ? P = Ç kt Fiyat (GDP deflat ö r ü ) Y = Ç kt Miktar (real GDP) P ? Y = Ç kt De ğ eri (nominal GDP)slide 15 CHAPTER 4 Money and Inflation Miktar E ş itli ğ i Miktar E ş itli ğ i ? M ? V = P ? Y H z’ n ö nceki tan m n izler Bir e ş itlik olarak : ? De ğ i ş kenlerin tan m n a ç klar .slide 16 CHAPTER 4 Money and Inflation Para Talebi ve Miktar E ş itli ğ i M / P = Reel Para Balanslar , para arz n n sat n ? alma g ü c ü Basit para talep fonksiyonu: ? ( M / P ) d = k Y burada k = Gelirin her bir miktar i ç in insanlar n ne kadar para tutmak istedikleri miktar g ö steren katsay . ( k exojen(d ş sal)d r)slide 17 CHAPTER 4 Money and Inflation Para Talebi ve Miktar E ş itli ğ i Para Talebi: ( M / P ) d = k Y ? Miktar E şitli ğ i: M ? V = P ? Y ? Onlar n aras ndaki Ba ğ lant : k = 1/ V ? İ nsanlar gelirlerine g ö re ellerinde fazla para ? tuttuklar nda ( k y ü ksektir). Para az(seyrek) el de ğ i ştirdi ğ inde ise ( V ? d üşü kt ü r).slide 18 CHAPTER 4 Money and Inflation Paran ı n Miktar Teorisi ’ nin Arkas ı Miktar E şitli ğ i ile ba şlan r ? V sabit ve exojen(d şsal) varsay l r : ? Bu varsay mla, Miktar E şitli ğ i yeniden yaz labilir ? ? VV ?? ? MVPYslide 19 CHAPTER 4 Money and Inflation Para Talebi ve Miktar E ş itli ğ i(devam) Fiyat D ü zeyi nas l belirlenir: V sabitli ğ inde, Para arz , nominal GDP ( P ? Y ? )’yi belirler. Real GDP ise ekonominin K ve L arz ve ? ü retim fonksiyonunca belirlenir. Fiyat D ü zeyi ? P = (nominal GDP)/(reel GDP) dir. ? ?? MVPYslide 20 CHAPTER 4 Money and Inflation Paran ı n Miktar Teorisi(Devam) Bir ü retimin b ü y ü me oran b ü y ü me oranlar n n toplam na e şittir. B ü y ü me oranlar ndaki miktar e şitli ğ i: ? MVPY MVPY ?? ?? ?? ? ? Paranin miktar Teorisi nin sabit oldugunu varsayar, Boylece = 0. V V Vslide 21 CHAPTER 4 Money and Inflation Paran ı n Miktar Teorisi(Devam) ? (Yunan Harfi “ pi ” « enflasyon oran » ifade eder): MPY MPY ?? ? ?? P P ? ? ? ? ?? ?? MY MY Ö nceki slayt n sonucu olarak: Bu sonucu ? i ç in çö zd ü ğ ü m ü zdeslide 22 CHAPTER 4 Money and Inflation Paran ı n Miktar Teorisi(Devam) Normal ekonomik b ü y ü me, i şlemlerdeki ? b ü y ü meyi kolayla şt rmak i ç in belirli bir miktarda para arz n n b ü y ü mesini gerekli k lar. Bu miktar ( ekonomik b ü y ü me kadar) a şan para ? art ş enflasyona yol a ç ar. ? ?? ?? MY MYslide 23 CHAPTER 4 Money and Inflation Paran ı n Miktar Teorisi(Devam) ? Y / Y ü retim fakt ö rlerindeki b ü y ü me ve teknolojik s ü rece ba ğ l d r (Bu an i ç in bunlar n t ü m ü n ü verilmi ş olarak kabul ederiz. ? ?? ?? MY MY Bu nedenle, Miktar Teorisi enflasyon oran ndaki de ğ i ş iklik ile para art ş oran ndaki de ğ i ş iklik aras nda bire bir bir ili ş ki oldu ğ unu ö ng ö r ü r. slide 24 CHAPTER 4 Money and Inflation Miktar Teorisi ’ nin Veri ile Kar ş ı la ş t ı r ı lmas ı Paran n Miktar Teorisi Y ü ksek para art ş oran na sahip ü lkeler, y ü ksek 1. enflasyon oranlar na sahiptirler. Bir ü lke enflasyonunun uzun d ö nem davran ş 2. trendi, ü lkedeki para art ş oran ndaki uzun d ö nem trendle benzerlik g ö sterir. Veriler bu iki etkiyle tutarl m d r?slide 25 CHAPTER 4 Money and Inflation Uluslararas ı Enflasyon ve Para Art ı ş ı Verileri(1996-2004 y ı ll ı k ortalama) 0 . 1 1 1 0 1 0 0 1 1 0 1 0 0 M o n e y S u p p l y G r o w t h ( p e r c e n t , l o g a r i t h m i c s c a l e ) I n f l a t i o n r a t e ( p e r c e n t , l o g a r i t h m i c s c a l e ) Singapore U.S. Switzerland Argentina Indonesia Turkey Belarus EcuadorABD ’ de Enflasyon ve Para Art ı ş ı , 1960-2006 slide 26 0% 3% 6% 9% 12% 15% 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 M2 growth rate inflation rate Uzun d ö nemde, miktar teorisinin ö ng ö r ü s ü ne uygun şekilde enflasyon ve para art ş birlikte hareket eder.slide 27 Miktar Teorisi Enflasyon ve Para Art ı ş ı İ li ş kisi Paran n miktar teorisi, uzun d ö nemde enflasyon ve para ? art ş ili şkisinin a ç klanmas ü zerine tasarlanm şt r; k sa d ö nemli ili şkiyi i ç ermez. Uzun d ö nemde enflasyon ve para art ş aras nda, teorinin ? ö ng ö r ü s ü olarak, pozitif bir ili şki vard r. K sa d ö nemde ise son derece y ü ksek negatif bir ? korelasyon g ö r ü n ü r. Bunun olas nedenlerinden biri, nedenselli ğ in k sa d ö nemde tersine d ö nmesidir: Enflasyon artt ğ nda- ya da artmas beklendi ğ inde- FED(Merkez Bankas ) para art ş n azalt r. Ekonomide çö kme ve enflasyonda d üşüş varsa bu kez para arz n art r r. CHAPTER 4 Money and Inflationslide 28 CHAPTER 4 Money and Inflation Senyoraj Para basma yetkisini elinde tutan kurumun (Merkez Bankas n n), bu yetkisi ? dolay s yla para basarak elde etti ğ i reel gelirdir. Para stokundaki de ğ i şimin fiyatlar genel seviyesine oran ile ifade edilir. ? «Gelir», para basmak nedeniyle artt ğ nda senyoraj olarak adland r l r. ? Enflasyon Vergisi, para basarak gelirin art rmas enflasyona neden ? oldu ğ unda olu şur. Enflasyonun sadece para miktar ndaki art ş ndan kaynaklanmas ? durumunda, senyoraj ve enflasyon vergisi birbirine e şit olur. ABD de Senyoraj gelirleri toplam kamu gelirlerinin %3 ü n ü olu ştururken, Bu ? oran İ talya ve Yunanistan’da %10 dan fazlad r. Ü lkelerin hiper enflasyon deneyimleri g ö stermi ştir ki, h ü k ü metlerin ana gelir ? kayna ğ senyoraj oldu ğ u durumlarda ve h ü k ü met harcamalar n n finansman n para basarak sa ğ lanmas , hiper enflasyonun birincil kayna ğ oldu ğ u g ö r ü lmektedir. slide 29 CHAPTER 4 Money and Inflation Enflasyon ve Faiz Oranlar ı Nominal faiz oran , i olup, enflasyona ? ayarlanmam şt r. Reel faiz oran , r olup enflasyona ayarlanm şt r: r = i ? ?slide 30 CHAPTER 4 Money and Inflation Fisher Etkisi Fisher E ş itli ğ i : i = r + ? ? S = I e şitli ğ i reel faiz oran ( r) taraf ndan belirlenir. ? B ö ylece, ? (enflasyon oran ) deki bir art ş, i deki e şit bir ? art şa neden olur. Bu bire bir ili şki Fisher Etkisi olarak adland r l r. ?slide 31 Fisher Etkisi(devam) S(tasarruf) ve I(Yat r m) reel de ğ i şkenlerdir. Bu fakt ö rler, ? para arz , h z, enflasyon ve di ğ er nominal de ğ i şkenleri i ç ermez. Bu nedenle, klasik(uzun d ö nem) teori, para art ş ndaki de ğ i şiklikler ya da enflasyon reel faiz oran n uzun d ö nemde etkilemez. Çü nk ü nominal faiz oran ndaki de ğ i şiklikler ile enflasyon oran ndaki de ğ i şiklikler aras nda bire bir ili şki vard r. Fisher Etkisi, enflasyon oran n n nominal faiz oran na ? E Ş İ T oldu ğ u anlam na gelmez. Nominal faiz oran ndaki DE Ğİ Ş İ KL İ KLER enflasyon oran ndaki DE Ğİ Ş İ KL İ KLERE e şit oldu ğ u anlam na gelerek, reel faiz oran n n sabit de ğ erini ortaya ç kar r. CHAPTER 4 Money and Inflationslide 32 CHAPTER 4 Money and Inflation ABD de Enflasyon ve Nominal Faiz Oranlar ı 1955-2006 percent per year -5 0 5 10 15 1955 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 Enflasyon Oran Nominal Faiz Oranslide 33 CHAPTER 4 Money and Inflation Ülkeler aras ı nda Enflasyon ve Nominal Faiz Oranlar ı 1 1 0 1 0 0 0 . 1 1 1 0 1 0 0 1 0 0 0 I n f l a t i o n R a t e ( p e r c e n t , l o g a r i t h m i c s c a l e ) N o m i n a l I n t e r e s t R a t e ( p e r c e n t , l o g a r i t h m i c s c a l e ) Switzerland Germany Brazil Romania Zimbabwe Bulgaria U.S. Israelslide 34 CHAPTER 4 Money and Inflation Al ı ş t ı rma : Varsayal m ki V sabit, M y lda %5 b ü y ü yor, Y y lda % 2 b ü y ü yor ve r = 4. a. İ = ? . b. Fed para art ş oran n y lda % 2 art r rsa, ? i= ? . c. Y’ nin b ü y ü me oran n n y lda % 1 d üş t ü ğ ü n ü varsayd ğ m zda ? = ? ? Fed ? sabit tutmak i ç in ne yapmal d r? ? Bu al şt rma paran n miktar teorisi ve Fisher ? etkisinin bir uygulamas d r. slide 35 CHAPTER 4 Money and Inflation Yan ı tlar: a. Birinci a şama, V sabitli ğ inde, ? = ( ? M/M) - ( ? Y/Y) ise ? = 5 ? 2 = 3 olarak bulunur. B ö ylece, i = r + ? = 4 + 3 = 7 olur. b. Para art ş oran ndaki de ğ i şiklikler reel GDP yi ya da GDP nin b ü y ü me oran n etkilemez. B ö ylece, para art ş oran % 2 artt ğ nda enflasyon da % 2 artmas na neden olur. Fisher etkisine g ö re ise nominal faiz oran enflasyon taraf ndan belirlenir( i=7 den i= 9 a ç kar). Dolay s yla ? i = 2, olarak para art ş oran ndaki art ş olarak ayn d r.. c. If the Fed does nothing, ? ? = 1. To prevent inflation from rising, Fed must reduce the money growth rate by 1 percentage point per year. V sabit , M y lda % 5 b ü y ü r, Y y lda % 2 b ü y ü r, ve r = 4 iseslide 36 Yan ı tlar c. ? = ( ? M/M) - ( ? Y/Y) olup, ( ? Y/Y) = 1 puan ? d üş erse, ? , 1 puan artacakt r. Fed ( ? M/M) i 1 puan azaltarak bu duruma engel olabilir. Sezgi: Ekonomideki b ü y ü menin yava şlamas , ? i şlem hacminin b ü y ü mesini daha fazla yava şlataca ğ ndan, yeni para gereksinim b ü y ü mesi de daha fazla yava şlayacakt r. CHAPTER 4 Money and Inflationslide 37 CHAPTER 4 Money and Inflation İ ki Reel Faiz Oran ı (ex-ante, ex- post) ? =Ger ç ek enflasyon oran ? (olu şmas sonras na kadar bilinmez) ? e = beklenen enflasyon oran ? i – ? e = ex ante( ö nc ü l) reel Faiz Oran : ? insanlar n tahvil sat n alaca ğ ya da kredi alacaklar zamandaki bekledikleri reel faiz oran i – ? = ex post(ard l) reel faiz oran : Ger ç ekte ger ç ekle şen reel faiz oran slide 38 CHAPTER 4 Money and Inflation Para Talebi ve Nominal Faiz Oran ı Paran n miktar teorisinde, reel para balanslar ? talebi yaln zca reel gelir(Y) e ba ğ l d r. Para talebinin bir ba şka belirleyicisi ise nominal ? faiz oran ( i ) dir. Para tutman n f rsat maliyeti( tahvil ya da di ğ er ? faiz getiren varl klar yerine) B ö ylece, ? i ? ? Para talebi. ?slide 39 Para talebi kavram n a ç klarken, t ü ketici ? servetinin belirli k sm n para olarak tutarken, di ğ er bir k sm n da di ğ er varl klar olarak tutar. Di ğ er varl klar faiz vb gelir getiren tahvil gibi ? varl klard r. Bu varl klar paraya g ö re ise daha az likit(likit olmayan) varl klard r. Bu nedenle aralar nda bir trade-off(de ğ i ş – toku ş) s ö z konusudur. T ü keticinin portf ö y ü nde daha fazla para tutmas , daha fazla faziden vazge ç mesi anlam na gelir. Bu nedenle insanlar daha az para ellerinde tutarlar ancak portf ö yleri de daha az likit olur. CHAPTER 4 Money and Inflationslide 40 CHAPTER 4 Money and Inflation Para Talebi Fonksiyonu ( M / P ) d =Reel Para talebi , depends i(nominal faiz oran ) ile negatif ? i (nominal faiz oran ), para tutman n f rsat maliyetidir. Y ile pozitif ? Daha y ü ksek Y ? Daha fazla Harcama ? B ö ylece, daha fazla paraya ihtiya ç ( “ L ” para en likit varl k olmas nedeniyle para talep fonksiyonu i ç in kullan l r.) ()(,) d MPLiY ?slide 41 CHAPTER 4 Money and Inflation Para Talebi Fonksiyonu İ nsanlar para ya da tahvil tutaca ğ na karar verirken, bunun enflasyona d ö n üş ece ğ ini bilmezler. When people are deciding whether to hold money or bonds, they don’t know what inflation will turn out to be. Bu nedenle, para talebinin nominal faiz oran ile ili şkisi r + ? e dir. ()(,) d MPLiY ? (,) e L r Y ? ? ?slide 42 CHAPTER 4 Money and Inflation Denge (,) e M LrY P ?? ? Reel Para Balanslar Arz Reel Para Talebislide 43 CHAPTER 4 Money and Inflation Ne belirler De ğ i şken Nas l Belirlenir (Uzun D ö nemde) M d şsal (Merkez Bankas ) r Ayarlama Yap l r S = I Y P ayarlama yap l r (,) e M LrY P ?? ? (,) YFKL ? (,) M LiY P ?slide 44 CHAPTER 4 Money and Inflation ?M ’ ye P nas ı l tepki verir r, Y, and ? e ‘ nin verili de ğ erleri i ç in ? M’deki bir de ğ i ş iklik ayn oranda P deki de ğ i ş ikli ğ e neden olur – Paran n miktar teorisinde oldu ğ u gibi -. Bu durum, ö nceki sayfalarda ortaya koydu ğ umuz paran n miktar teorisi ile para piyasas denge ko şulu aras ndaki ili şkiyi g ö sterir. (,) e M LrY P ?? ?slide 45 CHAPTER 4 Money and Inflation Beklenen Enflasyon nedir? Uzun d ö nemde, insanlar tahmin edilen enflasyonu ? ü zerinde ya da alt nda tahmin edebilirler Bu nedenle ? e = ? (ortalama olarak) . K sa d ö nemde, insanlar yeni bilgiye sahip ? oldu ğ unda ? e de ğ i şebilir. Ö rne ğ in: Fed gelecek y l M yi art raca ğ n ilan ? ederse, insanlar gelecek y l n P sinin daha da y ü kselece ğ ini beklerler. B ö ylece ? e artar. Bu durum M nin hen ü z de ğ i şmemesine ra ğ men P ? yi şimdiden etkiler. slide 46 CHAPTER 4 Money and Inflation Beklenen enflasyondaki de ğ i ş im ( ? ? e ) P ye nas ı l yans ı r ? (,) e M LrY P ?? ? ?? ? (Fisher Etkisi) e i ? ? ? d MP ? ? ? ? ?? icin duser denge yeniden kurulur PMP r, Y, and M ,nin verili de ğ erleri için ?slide 47 CHAPTER 4 Money and Inflation Tart ı ş ma Sorusu Enflasyon Ni ç in K ö t ü d ü r? Enflasyonun toplum ü zerine nas l bir maliyet ? y ü kler? Akl n za gelebilecek t ü m olas l klar listeleyin . Uzun d ö nem olarak odaklan n. ? Bir ekonomist gibi d üşü n ü n. ?slide 48 CHAPTER 4 Money and Inflation Ortak Yanl ı ş anlama Ortak Yanl ş Anlama: ? Enflasyon reel ü cretleri azalt r. Nominal ü cretler s ö zle şmeler taraf ndan ? sabitlendi ğ inde, bu yaln zca k sa d ö nemde do ğ rudur. Uzun d ö nemde ise reel ü cretler emek arz ve ? eme ğ in marjinal ü r ü n ü taraf ndan belirlendi ğ i i ç in fiyat d ü zeyi ya da enflasyonu etkilemez. Veriler g ö z ö n ü nde bulunduruldu ğ unda … ?slide 49 CHAPTER 4 Money and Inflation Ortalama Saatlik kazanç ve TÜFE, 1964- 2006 $0 $2 $4 $6 $8 $10 $12 $14 $16 $18 $20 1964 1970 1976 1982 1988 1994 2000 2006 h o u r l y w a g e 0 50 100 150 200 250 C P I ( 1 9 8 2 - 8 4 = 1 0 0 ) CPI (right scale) wage in current dollars wage in 2006 dollarsslide 50 CHAPTER 4 Money and Inflation Klasik Enflasyon Bak ı ş ı Klasik Bak ş: ? Fiyat d ü zeyindeki bir de ğ i şiklik yaln zca ö l çü m birimlerindeki bir de ğ i şikliktir. Peki neden o halde enflasyon sosyal bir sorundur?slide 51 CHAPTER 4 Money and Inflation Enflasyonun Sosyal Maliyetleri … İ ki kategoriye Ayr l r: Enflasyon beklenen oldu ğ undaki 1. maliyetleri İ nsanlar n bekledi ğ inden farkl enflasyon 2. oldu ğ undaki maliyetleri slide 52 CHAPTER 4 Money and Inflation Beklenen Enflasyon Maliyetleri : 1. Shoeleather cost Tan m : Enflasyonun y ü ksek oldu ğ u zamanlarda ? bireyler talep ettikleri para miktar n d üşü rerek gelirlerinin gittik ç e daha b ü y ü k bir k sm n finansal varl klara yat r rlar. Nakite ihtiya ç duyduklar nda da bankalara gidip finansal varl klar n azar azar bozdururlar. Bu maliyete 'shoe leather cost' denir. Ad n daha s k bankaya gidip gelen bireylerin ayakkab lar daha fazla a ş naca ğ d üşü ncesinden alm şt r. ?slide 53 Enflasyon vergisinden ka ç nmak i ç in para ? balanslar azalt l r. ? ? ? ? i ? ? ? Reel para balanslar An msama : Uzun d ö nemde reel geliri ve reel ? harcamalar etkilemez. B ö ylece ayn ayl k harcama fakat ortalama ? olarak daha d üşü k elde para tutma, daha s k aral klarla k üçü k miktarlarda bankaya gidip para ç ekme. CHAPTER 4 Money and Inflationslide 54 CHAPTER 4 Money and Inflation Beklenen Enflasyon Maliyetleri : 2. Menu Maliyetleri Tan m : De ğ i şen Fiyatlar n maliyetleri. ? Ö rnekler: ? Yeni men ü lerin bas lmas maliyetleri ? Yeni kataloglar n postalanmas & ? bas lmas maliyeti. Daha y ü ksek enflasyon daha s k firmalar n ? fiyat de ğ i ştirmesine neden olur ve bu maliyetler olu şur. slide 55 CHAPTER 4 Money and Inflation Beklenen Enflasyon Maliyetleri : 3. Göreli Fiyat Sapmalar ı Firmalar menu maliyetleri nedeniyle fiytlar n daha ? az s kl kla de ğ i ştirirler. Example: ? Bir firma yeni katalog bas m n her Ocak ay nda yapar. Genel fiyat d ü zeyi y ü kseldik ç e firman n g ö reli fiyat d üş er. Farkl firmalar farkl zamanlarda fiyatlar n ? de ğ i ştirirler. Bu da g ö reli fiyatlar n sapmas na yol a ç ar. … … kaynak da ğ l m ndaki etkinsizliklere neden olur. slide 56 CHAPTER 4 Money and Inflation Beklenen Enflasyon Maliyetleri : 4. Haks ı z vergi Uygulamas ı Sermaye kazan ç vergileri gibi, baz vergiler enflasyon hesab na ayarlanmaz. Ö rnek: 1 Ocak’ta: 10,000 $ hissesi sat n ald n z ? 31 Aral kta da: : 11,000$ hissenizi satt n z, ? Nominal sermaye kazanc n z 1000 $ (%10). Varsayal m ki y l i ç inde de ? = %10 ise ? ger ç ek kazanc n z 0$. Fakat h ü k ü met enflasyonu dikkate almadan kazan ç ? ü zerinden vergi al rsa 1000 $ ü zerinden vergi verirsiniz. slide 57 CHAPTER 4 Money and Inflation Beklenen Enflasyon Maliyetleri : 5. Genel Rahats ı zl ı k Enflasyon, farkl zaman periyodlar nda ? nominal de ğ erlerin kar ş la şt r lmas n zorla şt r r. Bu durum uzun erimli finanasal planlamar ? zorla şt r r. slide 58 CHAPTER 4 Money and Inflation Beklenmeyen Enflasyonun ek maliyeti : Sat ı n alma gücünün keyfi yeniden da ğı t ı m ı Bir ç ok uzun d ö nemli s ö zle şmeler ? endekslenmez fakat ? e dayal d r. ? , ? e den s kl kla farkl sonu ç lan rsa b ö ylece baz lar ? di ğ erlerinin kaybetmesi pahas na kazan r. Ö rnek: bor ç lular & Bor ç verenler ? > ? e , then ( i ? ? ) < ( i ? ? e ) ise sat n alma ? g ü c ü bor ç verenlerden bor ç lulara aktar l r. ? < ? e , ise bor ç lulardan bor ç verenlere ? aktar l r. slide 59 CHAPTER 4 Money and Inflation Beklenmeyen Enflasyonun ek maliyeti Artan Belirsizlik Enflasyon y ü ksek oldu ğ unda, daha de ğ i şken ve ? ö ng ö r ü lemez olmaktad r : ? , ? e den s kl kla farkl sonu ç lan rsa ve farkl l klar daha b ü y ü k olma e ğ ilimindedir(sistematik olarak pozitif ya da negatif olmasa bile) Servetin keyfi da ğ l m daha kolay hale gelir. ? Bu daha y ü ksek belirsizlik yarat r This creates higher ? uncertainty, Riskten ka ç nan insanlar n durumunu daha da k ö t ü le ştirir. slide 60 CHAPTER 4 Money and Inflation Enflasyonun bir Faydas ı Denge reel ü cretler d üş t ü ğ ü nde bile nominal ? ü cretler nadiren azal r. Bu durum emek piyasas nda denge fiyat olu şumunu engeller. Enflasyon nominal ü cret kesintileri d ş nda reel ? ü cretlerin denge d ü zeyine eri şmesine olanak sa ğ lar. Bu nedenle, l ml enflasyon emek piyasas n n ? i şlevini geli ştirir.slide 61 CHAPTER 4 Money and Inflation Hiperenflasyon Tan m : Ayl k ? ? 50% ise ? Il ml enflasyonun t ü m maliyetleri ? hiperenflasyon alt nda KOCAMAN hale gelir. Para de ğ er biriktirme fonksiyonunu ? kaybetti ğ inde di ğ er fonksiyonlar n da ( de ğ i şim ve hesap birimi fonksiyonlar ) kaybedebilir. İ nsanlar i şlemlerini takas ya da daha istikrarl ? yabanc paralarla ger ç ekle ştirebilir. slide 62 CHAPTER 4 Money and Inflation Hiperenflayona ne neden olur? Hiperenflasyon para araz b ü y ü mesinin ? geni ş lemesi neden olur: Merkez Bankas para bast ğ nda, fiyat d ü zeyi ? artar. Merkez Bankas yeter derecede h zl para ? basarsa, sonu ç hiperenflasyondur. slide 63 CHAPTER 4 Money and Inflation Hiperenflasyona birkaç Örnek Para art ş (%) Enflasyon (%) Israel, 1983-85 295 275 Poland, 1989-90 344 400 Brazil, 1987-94 1350 1323 Argentina, 1988-90 1264 1912 Peru, 1988-90 2974 3849 Nicaragua, 1987-91 4991 5261 Bolivia, 1984-85 4208 6515slide 64 CHAPTER 4 Money and Inflation Hükümetler niçin Hiperenflasyon Yarat ı r Bir h ü k ü met vergileri art ramad ğ ya da tahvil ? satamad ğ nda, para basarak harcama art ş n finanse etmelidir. ? Teoride, Hiperenflasyonun çö z ü m ü basittir: Para ? basmay durdurmak. Ger ç ek d ü nyada ise k ö kl ü ve sanc l mali ? k s tlamalar gerektirir. slide 65 CHAPTER 4 Money and Inflation Klasik İ kilem Ger ç ek de ğ i ş kenler : fiziksel birimleri cinsinden ö l çü len - miktarlar ve g ö reli fiyatlar. Ö rnek: Ü retilen ç kt miktar ? Reel ü cret: Ç al ş lan saat ba ş na ç kt kazanc ? Reel faiz oran ?slide 66 Klasik İ kilem Nominal De ğ i ş kenler : Parasal birimlerle ö l çü l ü r nominal wage: Ç al ş lan saat ba ş na dolar. nominal faiz oran interest rate:. Fiyat d ü zeyi the price level: CHAPTER 4 Money and Inflationslide 67 CHAPTER 4 Money and Inflation Klasik İ kilem Klasik ikilem : ? Klasik modelde teorik reel ve nominal ayr şmada nominal de ğ i şkenlerin reel de ğ i şkenleri etkilemeyece ğ ini vurgular.. Paran n Yans zl ğ : Para arz ndaki de ğ i şiklikler ? reel de ğ i şkenleri etkilemez. Ger ç ek d ü nyada para uzun d ö nemde yakla ş k olarak n ö trd ü r. Bölüm Özeti Para İ şlemler i ç in kullan lan varl klar n stokudur. ? De ğ i şim, de ğ er biriktirme ve hesap birimi olma ? fonksiyonlar vard r. Mal para ger ç ek de ğere sahipken, fiat para(ka ğ t ? para) n n ger ç ek de ğeri yoktur. Merkez Bankas Para arz n kontrol eder. ? Paran n miktar teorisi h z n istikrarl oldu ğ unu dolay s yla sabit oldu ğ unu varsayarak para art ş oran enflasyon oran n belirler. CHAPTER 4 Money and Inflation slide 68Bölüm Özeti Nominal Faiz oran reel faiz oran + enflasyon oran na e şittir. ? Para tutman n f rsat maliyetidir ? Fisher Etkisi: Nominal faiz oran bir bir beklene ? enflasyon ya da enflasyonla hareket eder. Para talebi Miktar teorisindeki yaln zca gelire ba ğ l d r ? Ayn zamanda da nominal faiz oran na ba ğ l d r. ? E ğ er ö yleyse beklenen enflasyon oran ndaki ? de ğ i ş iklikler cari fiyat d ü zeyini etkiler. CHAPTER 4 Money and Inflation slide 69Bölüm Özeti Enflasyonun Maliyetleri Beklenen Enflasyon ? shoeleather costs, Menu Maliyetleri, Vergi & G ö reli Fiyat Sapmalar , Enflasyona g ö re rakamlar n d ü zeltilmemesi Beklenmeyen Enflasyon ? Yukardakilerin t ü m ü art bor ç verenlerle alanlar aras nda servetin yeniden da ğ l m CHAPTER 4 Money and Inflation slide 70Bölüm Özeti Hiperenflasyon H ü k ü met b ü t ç e a ç klar n para basarak finanse ? etti ğ inde h zl para arz art ş na neden olur B ö ylesi bir durum da hiperenflasyona neden olur ? bunu durdurmak i ç in yani para basmaktan vazge ç mek i ç in h ü k ü metlerin k ö kl ü ve st rapl mali reformlara gereksinim duyarlar. CHAPTER 4 Money and Inflation slide 71Bölüm Özeti Klasik İ kilem Klasik teoride, para yans zd r – reel de ğ i şkenleri ? etkilemez. B ö ylece, reel de ğ i şkenlerin belirledi ğ i ü zerine ? ç al ş r z. Para piyasas dengesi fiyat d ü zeyi ve t ü m nominal ? de ğ i ş kenleri belirler. Bir ç ok ekonomist uzun d ö nemde ekonominin bu ? yolla ç al şt ğ na inan r. CHAPTER 4 Money and Inflation slide 72