Maden Yatakları Parajenez Parajenetik Seriler ve Zonlanma * CEVHER YATAKLARININ ARANMASINDA ÖNEMLİ ÖZELLİKLERİNDEN BİRİ DE ZONLANMADIR. * ZONLANMA, AÇIKÇA GÖRÜLECEK ŞEKİLDE VEYA MİNERAL BİRLİKLERİNDEKİ ANİ DEĞİŞİM OLARAK DÜŞÜNÜLEBİLİR. BUNA ‘‘ MİNERAL BİRLİĞİ ZONLAMASI ’’ ‘‘ MİNERAL ZONLAMASI ’’ VEYA ‘‘ FAZ ZONLAMASI ’’ DENİLİR. * ZONLANMA, GÖZLE GÖRÜLEMEYECEK ÖLÇEKTEKİ KÜÇÜK KİMYASAL DEĞİŞİMLER ŞEKLİNDE OLABİLİR. BUNA‘‘ KRİPTİK ZONLANMA’’ VEYA “ KİMYASAL ZONLANMA ’’ DENİLİR. * EĞER BİR DAMARIN İÇ KISIMLARI İRİ TANELİ, DIŞ KENARLARI İNCE TANELİ OLUŞMUŞ, DIŞ KISIMLARINA DOĞRU İNCE TANELİ HALEYE DOĞRU DÖNÜYORSA “ TEKSTÜREL ZONLANMA ’’ OLUŞMUŞ OLUR * ZONLANMA, BİR CEVHER YATAĞININ BİLEŞENLERİNİN VE KARAKTERLERİNİN ÜÇ BOYUTLA DEĞİŞİMİ İLE İLGİLENMEKTEDİR. HERHANGİ BİR MİNERALİN VEYA ELEMENTLERİN UZAYDA BİR MODEL VEYA ŞEKİLDE DAĞILMASIDIR. * PARAJENEZ, GANG MİNERALLERİ İLE BİRLİKTE OLSUN VEYA OLMASIN, AYNI ZAMANDA OLUŞAN VE NORMAL OLARAK BİRBİRLERİYLE DENGEDE BULUNAN ‘‘ CEVHER MİNERALLERİ BİRLİĞİ’’ İÇİN KULLANILAN BİR TERİMDİR. A VRUPA ’DA KULLANILIŞ ŞEKLİYLE MİNERALLERİN BİRLİĞİNİN AYNI ORİJİNE SAHİP OLMASIDIR. * MİNERALLERİN KRONOLOJİK OLARAK YATAKLANMASI, BİRLİKLERİN SIRALANMASI, “ YATAĞIN PARAJENETİK SERİSİ ‘‘ OLARAK ADLANDIRILIR. •BU PARAJENEZİN ÇEŞİTLİ BİÇİMLERDE CEVHER İÇİNDE DAĞILIMI İSE ‘‘ ZONLANMA’’ OLARAK ADLANDIRILIR.* CEVHER İÇEREN ÇÖZELTİLERİN KİMYASAL KOMPOZİSYONLARI, KAYNAKLARI NE OLURSA OLSUN ÇOK KARIŞIKTIR. * PARAJENEZ, MİNERAL ÇALIŞMALARI İLE BELİRLENMEKTEDİR VE MİKROSKOPİK DOKUSAL ÖZELLİKLERİN YANISIRA MEGASKOPİK ÖZELLİKLER DE ( DAMARLARIN KESMESİ, OFF- SET , ALTERASYON) GÖZ ÖNÜNDE BULUNDURULMALIDIR. * BİRÇOK CEVHER FORMASYONU, SICAKLIĞIN DÜŞTÜĞÜ, HAFİF ASİTİK PH’ NIN , SULU FAZI, SİLİKA İLE SÜPER DOYGUN HALE GETİRDİĞİ YERLERDE OLUŞUR. BÖYLECE KUV ARSIN SÜLFİTLERLE BİRLİKTE BULUNMASI NORMALDİR. * MC KİNSTRY , İKİLİ, ÜÇLÜ HATTA DÖRTLÜ MİNERAL GRUPLARININ DOKUSAL BİR DENGE İÇİNDE OLUŞABİLECEĞİNİ VE ORADA ÇOĞUNLUKLA Cu-Fe-As SİSTEMİNDE BİLİNEN PARAJENEZLERİ OLUŞTURDUĞUNA DİKKAT ÇEKMİŞTİR ( ŞEKİL6-1) * ŞEKİL( 6-2) VE ( ŞEKİL 6-3 ) DİĞER PARAJENETİK DİYAGRAM SUNUM TARZLARIDIR. * ŞEKİL ( 6-9 ) - (6-10) – ( 6-12 ) VE ( 6-13 )’ E BAKINIZ.* MİNERAL ARDALANMALARININ ÇALIŞILMASI MİKROSKOP ÇALIŞMALARI İLE SINIRLANDIRILMIŞTIR. * MİKRODOKU VE YAPI ARAŞTIRMALARI, MİNERALLERİN OLUŞUM SIRASINDAKİ SIRALANMALARINI ANLAMAK İÇİN KULLANILIR ŞEKİL4-6 ’ DAN 4-20’ YE KADAR İNCELENMELİDİR. * ELEKTRON MİKROSKOP ÇALIŞMALARI PARAJENETİK ARDALANMANIN GELİŞİMİNE YARDIM EDEBİLECEK KÜÇÜK DETAYLARI ORTAYA ÇIKARMAK İÇİN KULLANILMAKTADIR. * JEOLOG, HER GÖZE ÇARPAN MİNERAL ÇİFTİ VEYA PARAJENEZİNİ BİRBİRLERİNE OLAN BAĞIL YAŞINI MUTLAKA YAZMALIDIR. ( KP) SF’ DEN ÖNCE , ( SF) GA’ AN ÖNCE V .B. GİBİ ) SONRA ŞEKİL6-4’ DE BENZER BİR DİYAGRAM -TABLO OLUŞTURULMALIDIR.* DÜNYADA PARLATMA KESİTLER ÜZERİNDE YAPILAN ÇALIŞMALAR, BİR MADEN YATAĞINDAKİ GENEL PARAJENETİK ARDALANMANIN NE OLABİLECEĞİNİ GÖSTERMİŞTİR. BU ÇALIŞMA MİNERALLERİN DURAYLI OLDUĞU BÖLGELER GÖZ ÖNÜNE ALINARAK YAPILMIŞTIR. * PARAJENETİK ARDALANMA BİRÇOK YATAKTA SABİTTİR, ANCAK KISMİ DEĞİŞİKLİKLER, A- YATAĞIN DERİNLİĞİNE, B- FORMASYONUN OLUŞUM SICAKLIĞINA VE ORİJİNİNE ( MAGMATİK, SEDİMANTER, EKSALATİF, METEORİK, METAMORFİK) BAĞLI OLARAK DEĞİŞMEKTEDİR. * ÇOK GELİMLİ – ATIMLI BİR SİSTEMDE HER BASAMAKTAKİ PARAJENEZ, KENDİ KRONOLOJİK ARDALANMASINA SAHİPTİR. İKİ AYRI ATIMDAKİ MİNERALLERİN ARDALANMALARI AYNI OLMAYABİLİR. * BÜTÜN SPEKTRUMA ULAŞABİLEN BİR DAMAR VEYA MAGMA YOKTUR. ( TABLO 6-1) ANCAK BİR MADEN YATAĞINA AİT MİNERAL BİRLİKLERİ BÜTÜN PARAJENEZLERİN BULUNDUĞU TABLO İLE KARŞILAŞTIRILARAK HANGİ BÖLÜMLERE UYDUĞUNA BAKILABİLİR. BU TABLOLAR ZAMAN ZAMAN DEĞİŞİME UĞRAMIŞLARDIR. İLERİDE DE UĞRAYABİLİRLER * SKARN ZONLARDA DA PARAJENETİK ARDALANMA TAKİP EDİLEBİLİR . ( ŞEKİL6-5 ‘ E BAKINIZ )* MOLEKÜLER VEYA İYONİK CİNSLERDEKİ DEĞİŞİMLER VE BUNLARIN AKIŞKAN İÇİNDEKİ AKTİVİTELERİ YATAKLANMA ESNASINDA CEVHER VE GANG MİNERALOJİSİNDE DEĞİŞİKLİĞE SEBEP OLUR. BU DEĞİŞİMLER ZONLANMA OLARAK ADLANDIRILIR. * SİNJENETİK VE EPİJENETİK YATAKLARDAKİ ZONLANMALARIN TESPİTİ EKONOMİK JEOLOJİ BAKIMINDAN ÖNEMLİDİR * ZONLANMAYA SEBEP OLAN OLAYLAR HALA TARTIŞILMAKTADIR. BİR KISIM YATAKLAR ZONLANMA GÖSTERİRKEN, DİĞERLERİNİN GÖSTERMEMESİ HALA ANLAŞILAMAMAKTADIR. * MADEN YATAKLARINDAKİ ZONLANMA, BOYUTLARINA VE KISMEN ORİJİNLERİNE BAĞLI OLARAK ÜÇ SINIFA AYRILABİLİR 1- BÖLGESEL( REGİONAL ) 2- KÜÇÜK BÖLGE- ALAN ( DİSTRİCT ) 3- CEVHER KÜTLESİ ( OREBODY ) ZONLANMALARI, * BÖLGESEL ZONLANMA: ÇOK BÜYÜK ÖLÇEKTE GERÇEKLEŞEN ZONLANMADIR . BU ÖLÇEKTEKİ BİR ZONLANMA METALOJENİK BİR ZONLANMA OLARAK DA ADLANDIRILABİLİR ( ŞEKİL 6-9 ) * KÜÇÜK BÖLGE ZONLANMASI: BİRBİRİNE YAKIN MADENLERİN VEYA OLUŞUMLARIN ZONLANMASI OLARAK ORTAYA ÇIKMAKTADIR. * CEVHER KÜTLESİ ZONLANMASI: TEK BİR CEVHER KÜTLESİNDEKİ MİNERALİZASYONUN KARAKTERİNİN DEĞİŞMESİDİR. VOLKANOJENİK ORİJİNLİ BİRÇOK SÜLFİT YATAĞI “ KURAKO” BUNA EN İYİ ÖRNEKLERDİR.TEK BİR DAMAR VEYA DAMARCIKTAKİ ZONLANMA DA BU KATEGORİDEDİR. * ZONLANMALARIN İYİ ANLAŞILABİLMESİ ‘ OROJENEZ DAĞ OLUŞUMU ’’, ‘‘ BİNDİRME ’’ , ‘‘ ZONAL ERGİMELER ’’, ‘‘PLAKA TEKTONİĞİ’’ TERİMLERİ İÇİNDE TARTIŞILABİLİR. BAKINIZ 21. BÖLÜM * KÜÇÜK BÖLGE ZONLANMA MODELİNDEKİ MİNERAL GRUPLARININ TAMAMINI İÇEREN HİÇBİR ARAZİ ÖRNEĞİ YOKTUR. GERÇEK DAMARLARDAKİ DÜZENSİZLİKLER VE HIZLI ÇÖKELME SONUCU OLUŞAN TERS SONUÇLARA “ DAMPİNG ” DENİR. ( TABLO 6-1 ) * YÜZEYE YAKIN YERLERDE HİDROTERMAL AKIŞKANLARIN SICAKLIK VE BASINÇLARINDA ANİ DÜŞMELER OLUR. BU ANİ DÜŞÜŞLER CEVHER MİNERALLERİNİN HIZLI YATAKLANMALARINA VE BİR MİNERAL ZONUNUN DİĞER MİNERAL ZONU ÜZERİNE ÇAKIŞMASINA SEBEP OLUR. BUNA ‘ ‘ TELESKOPLAŞMA – TELESKOPİNG’’’ DENİLİR BU TİP OLUŞMUŞ YATAKLAR ZAMAN ZAMAN ‘ ‘ KSENOTERMAL ‘’’ OLARAK DA ADLANDIRILMIŞLARDIR.* DERİNLERDE ZONLANMA DİKKAT ÇEKİCİ DEĞİLDİR. BU TİP YATAKLARA “ PERSİSTEST – DEV AM EDEN ” YATAKLAR DENİLİR. ZİRA BU ŞARTLARDA MİNERALLERİN AYRILMASI DAHA İYİ GERÇEKLEŞİR. * ŞEKİL ( 6-8 ) BİR PORFİRİ BAKIR YATAĞINDAKİ ZONLANMALARDA NASIL ÇALIŞABİLECEĞİNİ GÖSTERMEKTEDİR. * HAREKET EDEN BİR AKIŞKANDAKİ CEVHER METALLERİNİN HAREKETLİLİĞİNİN, EN UZAĞA GİDEN EN HAREKETLİ MİNERALDEN, İLK ÇÖKELEN EN AZ HAREKETLİ MİNERALLERE DOĞRU BİR ARDALANMA TAKİP ETTİĞİNİ BİLİYORUZ. * BU DA Hg-Ag- Mn+2-Pb-( ZnCuFe) – W-Mn+4- Sn ŞEKLİNDEDİR.