4 - Tıbbi Patoloji Patoloji İnceleme Yöntemleri PATOLOJ İ - İ NCELEME YÖNTEMLER İ Dr. Tahir E. PATIRO Ğ LUTan ı m Patoloji, eski yunanca hastal ı k anlam ı ndaki “pathos” • ve bilim anlam ı ndaki “logos” kelimelerinden türetilmi ş tir ve hastal ı klar ı n bilimsel yöntemlerle incelenmesi anlam ı nda kullan ı l ı r. Daha geni ş anlam ı yla patoloji, hastal ı klara yol açan • nedenleri (etioloji), bunlar ı n doku ve organlar ı etkileme biçimlerini (patogenez), hastal ı kl ı doku ve organlardaki de ğ i ş iklikleri (morfoloji) inceler. 2Patolojinin Temel Konular ı Etioloji: Sebep • Patogenez: Mekanizma • Morfolojik De ğ i ş iklikler: Lezyon (Normal yap ı daki • anomali veya bozulma) Fonksiyonel Bozulma: Hücre, doku, organ, sistem ve • organizma fonksiyonunda anomaliler. 3Patolojik Yöntem ve Yakla ş ı mlar Bir hastanenin i ş leyi ş i içinde patoloji bölümünün • katk ı s ı ; hastalardan tarama veya tan ı amac ı yla hücre/doku örneklerinin al ı nmas ı yla veya organlar ı n ç ı kar ı lmas ı yla ba ş lar. Patoloji taraf ı ndan incelenecek örnekler as ı l olarak iki • grupta de ğ erlendirilir: Vücuttan küçük veya büyük bir ameliyat ile ç ı kart ı lan – dokular/organlar (biyopsi); Vücuttan i ğ ne ile al ı nan veya kendili ğ inden dökülen – hücreler, normal ve anormal vücut s ı v ı lar ı (sitoloji). 4B İ YOPS İ LER Organ veya dokudaki lezyon alan ı n ı n tamam ı n ı n veya bir k ı sm ı n ı n • tan ı amac ı yla ç ı kart ı lmas ı sonucu elde edilen örneklerdir. De ğ i ş ik tipleri vard ı r: EKS İ ZYONEL B İ YOPS İ : Lezyonlu dokunun ya da bölgenin geni ş çe • kesilip çikar ı lmas ı d ı r. İ NS İ ZYONEL B İ YOPS İ : Lezyonun yaln ı zca bir k ı sm ı n ı n • örneklenmesidir. ENDOSKOP İ K B İ YOPS İ LER: Mide, bron ş , barsak gibi lümenli • organlardan endoskop yard ı m ı yla al ı nan doku örnekleridir. PUNCH B İ YOPS İ : İ nsizyonel yada eksizyonel olabilir. Biyopsi, z ı mba • düzene ğ i ile çal ı ş an özel bir alet yard ı m ı yla al ı n ı r. 56 İ nce i ğ ne aspirasyonu İ ğ ne biyopsisi İ nsizyonel biyopsi Eksizyonel biyopsiB İ YOPS İ LER İĞ NE B İ YOPS İ S İ : Böbrek, karaci ğ er, akci ğ er....vs. gibi • parankimal ve ula ş ı lmas ı güç organlardan özel kesici i ğ neler yard ı m ı ile al ı nan biyopsidir. İ NCE İĞ NE ASP İ RASYON B İ YOPS İ S İ : İ nce uçlu i ğ neler ile • palpasyon, US ya da BT k ı lavuzlu ğ unda hücresel örnek (sitolojik materyal) al ı nmas ı d ı r. KÜRETAJ: Daha çok kad ı n genital sistemi hastal ı klar ı nda • uygulanan endoserviks ya da endometriumdan kaz ı ma yöntemi ile doku al ı nmas ı d ı r. 7B İ YOPS İ LER TRANSÜRETRAL REZEKS İ YON (TUR): Cihaz yard ı m ı yla • üretradan girilerek yap ı lan prostat rezeksiyonudur. SHAVE BIYOPSI: Deriye uygulanan bir biyopsi türüdür. • Derin olmayan lezyonlarda derinin üzerindeki lezyon t ı ra ş lanarak ç ı kart ı l ı r. STEREOTAKS İ K B İ YOPS İ : Görünüleme sistemi • klavuzlu ğ unda al ı nan örneklemedir. 8OPERASYON (AMEL İ YAT) MATERYALLER İ : Bunlar çe ş itli ameliyat ş ekilleri ile elde edilen • materyallerdir. E ğ er bir organ ı n tümü ç ı kar ı lm ı ş ise organ rezeksiyonu söz konusudur. Yine vücuttaki çe ş itli organlara ait malign tümörler • nedeniyle uygulanan radikal ameliyatlara ait materyaller patolojik inceleme için gönderilir. Örne ğ in meme kanseri nedeniyle yap ı lan radikal bir • ameliyatta memenin tümü, gö ğ üs duvar ı na ait kaslar ve koltukalt ı (aksiller) lenf dü ğ ümleri birlikte bulunabilir. Burada memenin tümünün al ı nmas ı MASTEKTOM İ , koltuk alt ı lenf dü ğ ümlerinin ç ı kar ı lmas ı AKSİ LLER D İ SEKS İ YON adı n ı al ı r. Ayr ı ca, bir ekstremitenin yani bir kol yada baca ğı n • ç ı kar ı lmas ı na AMPUTASYON diyoruz. 9Patolojik De ğ erlendirme Bu örneklerin önce d ı ş görünümleri (makroskobi) • de ğ erlendirilir ve mikroskop alt ı nda incelenmesi gerekli görülen k ı s ı mlar seçilerek ayr ı l ı r. Morfolojik de ğ erlendirme, patolo ğ un tan ı ya • ula ş mada kulland ığı yollardan yaln ı zca birisidir. Patolog, yeri geldi ğ inde biyokimyasal, farmakolojik, mikrobiyolojik, genetik, moleküler biyolojik verileri kullanabilir; özel yöntem ve düzeneklerin yard ı m ı yla dokular üzerinde kalitatif veya kantitatif incelemeler yapabilir. 10Patolojik De ğ erlendirme Patolog, yukar ı daki yöntemlerden biri veya birkaç ı ile • yapt ığı incelemesinin sonunda bir rapor düzenler. Bu rapor yaln ı zca bir tan ı içerebilece ğ i gibi, bir ay ı r ı c ı tan ı veya öneriler listesi biçiminde de olabilir. 11Patolojik De ğ erlendirme Hastalardan al ı nan örneklerin mikroskopta • incelenebilir duruma getirilmeleri için bir dizi i ş lem yap ı l ı r. Bu i ş lemler duruma göre birkaç dakika ile birkaç gün aras ı nda de ğ i ş en süreler alabilir. 12Parafin Takip (Rutin İ nceleme) Parafin takip ile inceleme rutinde histopatolojik tan ı • amac ı yla yap ı l ı r. De ğ i ş ik kademeleri vard ı r. • Dokular ı n bu i ş lemden önce çe ş itli ş ekillerde tesbiti • gereklidir. 13Tespit (Fiksasyon) Dokular insan vücudundan ayr ı ld ı klar ı anda • canl ı d ı rlar ve ta ş ı d ı klar ı hastal ığı n (varsa) morfolojik bulgular ı n ı sergilerler. Tespit, dokular ı n o andaki görünümünün ı s ı , nem ve • enzimlerin etkisiyle de ğ i ş mesini, bozulmas ı n ı önlemek amac ı yla yap ı l ı r. Tespit edilmeyen dokulardaki hücreler bir süre sonra • bakterilerin ve içerdikleri sindirici enzimlerin etkisiyle otolize u ğ rar, morfolojik özelliklerini yitirir ve tan ı sal amaçl ı incelemelerde kullan ı lamayacak duruma gelirler. 14Tespit (Fiksasyon) Tesbit i ş lemi (fiksasyon), doku ve hücrelerin al ı nd ığı • andaki ş ekil ve içeriklerinin korunmas ı n ı ve sertle ş melerini sa ğ lar. Bu sayede dokular nekroze olmadan uzun süre saklanabilir. Tespit i ş lemi için genellikle özel s ı v ı lar kullan ı l ı r. Doku • ve organlar kendi hacimlerinin 10-20 kat ı kadar tespit s ı v ı s ı içine b ı rak ı l ı rlar. Patolojide rutin amaçlar için en yayg ı n olarak • kullan ı lan tespit s ı v ı s ı formalindir. İ deal tesbit için % 10 luk konsantrasyonda kullan ı lmas ı yeterlidir. 15Tespit (Fiksasyon) Tespit i ş lemi dokunun türü ve kal ı nl ığı na göre birkaç • saat (karaci ğ er i ğ ne biyopsisi) ile birkaç hafta (beyin) aras ı nda de ğ i ş en sürelerde olabilir. De ğ i ş ik dokularda yüzde seksenlik etil alkol, Bouin • solüsyonu, Zenker solüsyonu, B5 solüsyonu ve Carnoy solüsyonu kullan ı labilir. Karaci ğ erin baz ı metabolik hastal ı klar ı n ı n tan ı s ı için • biyopsilerin özellikle absolü alkolde tesbiti gerekir. Elektron mikroskobi için çok h ı zl ı tesbit yapan • gluteraldehid solusyonu gereklidir. 16ALINAN DOKULARIN TESB İ T SOLÜSYONUNA KONMADAN (TAZE OLARAK) GÖNDER İ LMES İ GEREKEN DURUMLAR Frozen section (dondurarak kesit alma) • İ mprint (taze dokudan sitolojik yayma haz ı rlama) • İ lginç lezyonlar ı n do ğ al haliyle foto ğ raflanmas ı • Mikrobiyolojik kültür al ı nmas ı gereken durumlar • Kromozom analizi • Hücre kültürü • Elektron mikroskobu • İ mmünofloresan inceleme • Özel tesbit solüsyonlar ı n ı n (fiksatifler) kullan ı m ı . • 17Takip (doku i ş leme) Tespitten sonraki a ş amalar ı n hemen hepsi otomatik • makinelerde yap ı labilir. İ lk a ş ama, ço ğ unlu ğ u sudan olu ş an tespit s ı v ı s ı nı n ve • dokunun kendisinin ba ş lang ı çta içerdikleri suyun uzakla ş t ı r ı lmas ı d ı r (dehidratasyon). Bu, dokunun sertle ş mesine yard ı m eder. Daha sonra da, dokuda ba ş lang ı çta su içeren, sonra • s ı ras ı yla alkolle ve ksilolle infiltre olan aral ı klara ı s ı t ı larak s ı v ı la ş t ı r ı lm ı ş parafinin girmesi sa ğ lan ı r. Takibe al ı nan bütün örnekler numaralan ı r. Bu numaralar • sonraki bütün a ş amalarda dokular ı n kondu ğ u kasetlerin üzerinde, bloklarda, preparatlarda ve raporlarda yer al ı r. 18Bloklama Parafinle infiltre edilmi ş dokular, dikdörtgen • prizma biçimindeki kal ı plara konur ve üzerlerine ı s ı t ı lm ı ş parafinin dökülüp so ğ utulmas ı yla bloklar elde edilir. Bu durumdaki dokular ı n çok ince kesilebilmeleri mümkün olur. 19Kesme Parafin bloklar; mikrotom ile istenilen • kal ı nl ı kta (genellikle 6 mikron) kesilir, kesitler ı l ı k su banyosuna, oradan da lamlar üzerine al ı n ı rlar. Bu kesitler önce ı s ı t ı l ı p sonra bir solvent olan • ksilole konularak deparafinize edilir, daha sonra da giderek daha sulu hale gelen alkollerden geçirilerek istenilen boyan ı n uygulanmas ı na geçilir. 20Boyama Rutin olarak kullan ı lan boya hematoksilen • (mavi) ve eosindir (k ı rm ı z ı ) ("H&E"). Bu yöntem ile, hücrelerin çekirdekleri mavi, sitoplazma k ı rm ı z ı -pembe boyan ı r. Ço ğ u hastal ığı n kesin te ş hisi için bu yöntem ile boyanm ı ş preparatlar ı n de ğ erlendirilmesi yeterli olur. 21"Frozen Section" ve İ ntraoperatif Konsültasyon Yukar ı daki rutin histopatolojik i ş lemlerin sa ğ l ı kl ı • olarak yap ı labilmesi için en az 10-15 saatlik bir süreye ihtiyaç vard ı r. Bu da, rutin patolojik incelemeye al ı nan bir örne ğ in tan ı s ı n ı n en iyi olas ı l ı kla ancak bir gün sonra verilebilece ğ i anlam ı na gelir. Oysa, ameliyat s ı ras ı nda hastada ameliyat ı n gidi ş ini de ğ i ş tirebilecek bir durumla kar ş ı la ş ı ld ığı nda, dakikalar içinde verilecek bir tan ı ya ihtiyaç duyulabilir. • 22"Frozen Section" ve İ ntraoperatif Konsültasyon Hastan ı n anestezi alma süresini uzatmamaya ve • yeniden ameliyata al ı nmas ı na engel olmaya yönelik bir uygulama olarak "frozen section"a (dondurarak kesme) ba ş vurulur. Ayr ı ca baz ı immunhistokimyasal incelemelerde de • doku örneklerine bu yöntemin uygulanmas ı gerekir. 23"Frozen Section" ve İ ntraoperatif Konsültasyon Dondurma yöntemi için dokular ı n acele olarak hiçbir • tesbit solusyonuna konulmadan, taze halde patoloji laboratuvar ı na iletilmesi gereklidir. Bu yöntem, dokular ı n istenilen incelikte kesilebilmeleri için dondurulmalar ı temeline dayan ı r. Özel bir ayg ı t (kriyostat) yard ı m ı yla dokular -20 o C • s ı cakl ı kta kesilir ve haz ı rlanan kesitler h ı zland ı r ı lm ı ş yöntemle boyan ı rlar. Patolog, bu kesitleri inceleyerek vard ığı sonucu ameliyat ı yapan cerraha bildirir. Bütün bu i ş lemler, ameliyathaneye kom ş u bir patoloji bölümünde yap ı ld ığı nda, 10-15 dakika kadar sürer. 24Sitolojik İ nceleme Sitolojik incelemede dokular ı meydana getiren • hücreler lam üzerine yay ı larak boyan ı r ve ı ş ı k mikroskobuyla incelenir. Hücrelerin elde edilmesi için çok çe ş itli yöntemler vard ı r. Elde edilen hücrelerin özelliklerine göre de farkl ı boyalar ve tesbit i ş lemleri kullan ı l ı r. Kaplad ı klar ı yüzeyden dökülen hücrelerin sitolojik • olarak incelenmelerine “eksfolyatif sitoloji ” denilmektedir (serviko-vaginal yayma, idrar sitolojisi, balgam, plevra s ı v ı s ı , asit s ı v ı s ı ). 25Sitolojik İ nceleme Ayr ı ca, deri ve mukozay ı kaz ı yarak hücre elde etmek • mümkündür. Sürtme, f ı rçalama ve kaz ı ma yönteminde uygun spatülalar kullan ı larak mukozalar ı n kaz ı nmas ı i ş lemiyle elde edilen hücreler, ince bir tabaka halinda lama yay ı l ı r. En s ı k kad ı n genital sisteminde serviks patolojilerinin • incelenmesinde tarama yöntemi olarak kullan ı l ı r. Endoskopik incelemelerde sindirim ve solunum • yollar ı mukozalar ı ndan f ı rçalama yöntemiyle hücre elde edilebilmektedir. 26Sitolojik İ nceleme Taze dokunun kesit yüzünün lama sürülmesi ile hücre • elde edilmesi “imprint” y öntemidir. Özellikle dondurma yöntemiyle incelenecek dokulardan bu ş ekilde al ı nan hücrelerin incelenmesi tan ı ya yard ı mc ı olabilir. Kemik ili ğ i, gastrointestinal sistem mukoza • biyopsilerinde de tan ı ya yard ı mc ı olmak üzere imprint yap ı labilir. 27Sitolojik İ nceleme Gittikçe yayg ı nla ş makta olan “aspirasyon sitolojisi” (ince • i ğ ne aspirasyon biyopsisi) yöntemi ise, ula ş abilece ğ i doku ve organlar ı n hemen hemen s ı n ı rs ı z olmas ı yla di ğ er bütün sitolojik yöntemlerden ayr ı lmaktad ı r. Bu yöntemle, palpe edilebilen bütün organlardaki • lezyonlara anesteziye ve özel aletlere gerek duyulmadan ince (dar çapl ı ) bir enjeksiyon i ğ nesiyle girilmekte ve negatif bas ı nç uygulanarak aspire edilen hücreler lamlara yay ı lmaktad ı r. Derindeki organlara da ultrasound veya bilgisayarl ı • tomografi gibi görüntüleme yöntemleri e ş li ğ inde girilebilmektedir. 28Sonuç Patologlar, de ğ erlendirmelerinin önemli bir k ı sm ı nı • mikroskop ba ş ı nda yaparlar. Ancak, hastan ı n yak ı nmalar ı , doktor muayenesinde saptananlar ve laboratuar testlerinin sonuçlar ı da tan ı konulmas ı na yard ı mc ı olur. Bu nedenle, gerek doku, gerekse de hücre örneklerinin • beraberlerinde gönderilen istek formlar ı nda hastaya ait; ya ş , cinsiyet, meslek, memleket gibi ki ş isel bilgiler ile hastal ığı yla ilgili ayr ı nt ı l ı hikaye ve klinik verilere ihtiyaç vard ı r. Eksik bilgilerle yap ı lan histopatolojik incelemelerde • tan ı sal yakla ş ı mda eksik ve yanl ı ş lar ı n olmas ı kaç ı n ı lmazd ı r. 29Raporun Bölümleri Bir patoloji raporunda, • hastan ı n ad ı soyad ı , – ya ş ı – raporun numaras ı – örne ğ in al ı nd ığı tarih ve – rapor tarihi – bulunur. Patoloji raporunda, teslim al ı n ı p incelenen örne ğ in özellikleri de (say ı s ı , boyutlar ı , rengi v.b.) yer al ı r. Hastalar ı n -tam olarak anlamasalar bile- merakla okuduklar ı k ı s ı m, • Tan ı – ba ş l ığı alt ı nda yer al ı r. Burada, örne ğ in al ı nd ığı organ/doku ve al ı nma biçimi ile ilgili bilgilere de (tan ı dan önce veya sonra) yer verilebilmektedir. 30Raporun Bölümleri Tan ı k ı sm ı nda, ek aç ı klamalara veya önerilere de yer • verilebilmektedir. Bunlar, hastan ı n doktoruna yönelik notlar olarak de ğ erlendirilebilir. Ek bilgiler aras ı nda; tan ı konulan hastal ığı n ş iddeti, • derecesi, yayg ı n olup olmad ığı bulunabilir. Gerekti ğ inde, "biyopsinin tekrarlanmas ı önerilir" gibi • bir ifade de raporda yer alabilir. 31Patolojik De ğ erlendirme Morfolojik de ğ erlendirme, patolo ğ un tan ı ya • ula ş mada kulland ığı yollardan yaln ı zca birisidir. Patolog, yeri geldi ğ inde biyokimyasal, farmakolojik, mikrobiyolojik, genetik, moleküler biyolojik verileri kullanabilir; özel yöntem ve düzeneklerin yard ı m ı yla dokular üzerinde kalitatif veya kantitatif incelemeler yapabilir. 32Patolojik De ğ erlendirme Patolojik incelemede kullan ı lan di ğ er yöntemler olarak : • histokimya, – immunohistokimya, – immünofloresans – in situ hibridizasyon, – DNA sitometrisi, – dijital görüntü analizi – elektron mikroskobi – doku kültürü say ı labilir. – 33Histokimya Doku ve hücre içindeki ürünlerin de ğ i ş ik • kimyasal özelliklerine dayanan özel boyama yöntemleridir. Bu yöntemle hücrelerin ve dokular ı n tipi ve • hücre içinde bulunan ve biriken baz ı ürünleri göstermek mümkün olabilmektedir. 3435 Karaci ğ erde trikrom boyamas ı36 Karaci ğerde glikojen Best-Carmine boyas37 Midede müsin boyamas ı38 Sulfatl m ü sin-kahverengi Sulfats z m ü sin-mavi Mide-kronik atrofik gastritte HID boyamas ı39 Mide-ta ş l ı yüzük hücreli karsinomda PAS boyamas ı40 PAS Trikrom G ü m üş Böbrek-Membranöz GN ’ te boyamalar41 Böbrek-MG ’ te PAS-metanamin silver boyamas ı42 Karaci ğer –Ya ğlanma-Oil Red O boyamasİ mmünhistokimya İ mmünpatoloji geni ş bir terim olup, • immünhistokimya, immünfloresan ve in situ hibridizasyonu içine almaktad ı r. İ mmünhistokimyada antikorlar bir enzim (peroksidaz • gibi) ta ş ı rlar ve bu enzim kimyasal reaksiyonu tetikleyerek boya (kromojen) ile reaksiyonun lokal bir alana toplanmas ı na ve görünür hale gelmesine neden olur. 43İ HK Kullan ı m Amaçlar ı a. H&E ile konulan tan ı n ı n desteklenmesi, b. Etiopatogeneze katk ı sunmak için, c. İ ltihabi hastal ı klarda hücre çe ş itlili ğ inin ve birikme yerlerinin saptanmas ı , d.Tedavinin ş ekillendirilmesi ve yeni tedavi yöntemlerinin ara ş t ı r ı lmas ı e. Prognostik parametrelerin ara ş t ı r ı lmas ı , f. Transplantasyonda rejeksiyon ve zedelenme mekanizmalar ı ile ilgili bilgilerin sa ğ lanmas ı . 44İ mmünsitokimya İ mmünsitokimya, efüzyon sitoloji örneklerine • uygulanan bir yöntem olarak kar ş ı m ı za ç ı kmakta ve özellikle smearlere, sitospin ve thinprep örneklerine uygulanabilmektedir. 4546 Antrumda G h ü cresi47 G h ü cresi48 Mallory cisimci ği49 Mallory cisimci ği İ HK - ubiquitin EM50 Kupffer h ü cresi CD-1451 MALToma Lenfoepitelyal lezyon52 G İ S lenfoma53 G İ S lenfoma54 İ HK Ay r c tan : mide karsinomu – keratin boyas55 İ ndiferansiye mide karsinomuİ mmünofloresans Hedef proteinler veya nükleik asitler için spesifik olan • antikorlar veya problar, doku kesitlerine uyguland ı klar ı nda antijene ba ğ lanmaktad ı r. İ mmünofloresans yönteminde antikorlar bir floresans • ta ş ı r ve boya ile reaksiyonun lokal bir alana toplanmas ı na ve görünür hale gelmesine neden olur. Bu yöntem özel floresan mikroskobi ister ve • immünopatolojik mekanizmalar ı n desteklenmesine yard ı mc ı olur. 5657 Granuler IgG58 IgA Mezangial Birikimİ n situ Hibridizasyon İ n situ hibridizasyonda i ş aretlenmi ş mikroprob, hedef • hücre veya organizmalarda belli bir (ara ş t ı r ı lmak veya gösterilmek istenen protein dizinini) nükleik asid dizininin tamamlanmas ı i ş lemine dayal ı bir sistemdir. Bu yöntem ile antikorun lokalizasyonu yan ı s ı ra • kantitatif de ğ erlendirme de mümkündür. 59DNA Sitometrisi Sitometri hücrelerin veya biyolojik partiküllerin • fiziksel yada kimyasal karakterlerinin ölçülmesidir FLOW S İ TOMETR İ ’ de ölçümler, süspansiyon içindeki • hücrelerin ölçüm yapacak olan aparattan birer birer geçmesiyle sa ğ lan ı r . Flow sitometri örnekteki her hücrenin tek tek • ölçülmesini sa ğ lar. 6061 Sitometre Sinyal Yolu Cytometer lens computer sort module pulses PMT ’ s Cell diff amps linear amps PD log amps signal processing amplified signals Trigger signal Stream LaserDNA Sitometrisi Süspansiyondaki hücreler teker teker bir kanaldan • akarlar, bu s ı rada ı ş ığı da ğı tarak floresan yayarlar. Filtreler bu floresan ı ş ığı toplar ve dijital de ğ erlere çevirerek bilgisayarda depo ederler. Binlerce hücre k ı sa zaman içinde analiz edilir. • İ statistiksel bilgi çok çabuk elde edilir. • 62Dijital Görüntü Analizi "Görüntü analizi" diyerek pek de do ğ ru olmayan • biçimde adland ı ran yöntemlerin temel amac ı patolojik incelemelere "objektiflik" getirmektir. Görüntü analizi amac ı yla kullan ı lan algoritmalar ı n, hesaplar ı n tümü matematik teorilerine dayanmaktad ı r. Tüm bu ölçümler "morfometri" olarak adland ı r ı labilir. • 63Dijital Görüntü Analizi Sitometri: Sitolojik örneklerde yap ı lan morfometri. – Histometri: Histolojik kesitlerde yap ı lan morfometri. – Karyometri: Hücre çekirde ğ i ile ilgili ölçümler. – Mikrofotometri: Belli bir yap ı nı n özel ko ş ullardaki ı ş ı k – geçirgenli ğ inin derecesinin ölçülmesi. Densitometri ile e ş anlaml ı olarak kullan ı labilmektedir. Bu yöntemle, söz konusu maddenin miktar ı de ğ erlendirilebilmektedir. Planimetri: Alan veya benzeri iki boyutlu özelliklerin – ölçümü. Stereoloji: İ ki boyutlu görüntüler kullanarak, üç – boyutlu özelliklerin -hacim gibi- ölçümü. 64Dijital Görüntü Analizi Günümüzdeki olanaklar ile yap ı lan dijital görüntü • analizindeki ilk ad ı m, rutin olarak de ğ erlendirdi ğ imiz görüntünün dijital ortama aktar ı lmas ı d ı r. Bu amaçla, mikroskopta elde edilen görüntü bir • videokamera ile al ı narak dijital duruma getirilir. Dijital ortamdaki bu görüntü hemen o an i ş lenebilece ğ i gibi, bilgisayar ortam ı nda daha sonra de ğ erlendirilmek üzere kaydedilebilir. 65Elektron mikroskobi • 666768 Kapiller l ü meni Endotel GBM Podosit6970717273 Evre I Evre II Evre III Evre IV