1 - Tıbbi Farmakoloji Peptik Ülser Tedavisinde kullanılan İlaçlar Peptik Peptik Ülser Tedavisinde Ülser Tedavisinde Kullanılan İlaçlar Kullanılan İlaçlar Dr. Hasan Basri Ulusoy Dr. Hasan Basri Ulusoy • • Noronal Noronal (Ach), (Ach), parakrin parakrin ( (Histamin Histamin) ) ve ve endokrin endokrin ( (gastrin gastrin, , somatostatin somatostatin) ) faktorler faktorler asid asid sekresyonunu sekresyonunu duzenler duzenler • • Bu Bu faktorlerin faktorlerin reseptorleri reseptorleri parietal parietal hucrelerin hucrelerin bazal bazal membran membranı ında nda bulunur bulunur Asetilkolin Asetilkolin • • Enterik Enterik sinir sinir sisteminde sisteminde, , postganglionik postganglionik vagal vagal sinir sinir liflerinden liflerinden salg salgı ılanır lanır • • Parietal Parietal hucrelerde hucrelerde bulunan bulunan M M 3 3 reseptorleri reseptorleri ile ile asid asid sekresyonunu sekresyonunu uyarır uyarır • • Histamin Histamin (M (M 1 1 ) ) ve ve gastrin gastrin sal salı ın nı ım mı ın nı ı da da uyarır uyarır Histamin Histamin • • Enterokromaffin Enterokromaffin benzeri benzeri hucrelerden hucrelerden sal salı ınır nır • • Parietal Parietal hucrelerde hucrelerde bulunan bulunan H H 2 2 reseptorleri reseptorleri ile ile asid asid sekresyonunu sekresyonunu uyarır uyarır • • H H 2 2 reseptor reseptor antagonistleri antagonistleri asid asid salg salgı ıs sı ın nı ı azaltmak azaltmak amac amacı ıyla yla kullan kullanı ılır lır Gastrin Gastrin • • Antrumda Antrumda bulunan bulunan G G hucrelerince hucrelerince uretil uretili ir r • • Gastrik Gastrik asid asid sekresyonunun sekresyonunun en en potent potent uyar uyarı ıc cı ıs sı ıdır dır • • Gastrin Gastrin reseptorleri reseptorleri (CCK B) (CCK B) ile ile etki etki olusturur olusturur Gastrin Gastrin • • Histamin Histamin salinimini salinimini uyararak uyararak etki etki eder eder • • Parietal Parietal hucrelere hucrelere direk direk etkisi etkisi de de vardır vardır Somatostatin Somatostatin • • Antrumdaki Antrumdaki D D hucrelerince hucrelerince uretilir uretilir • • Asid Asid sekresyonunu sekresyonunu inhibe inhibe eder eder • • ST ST 2 2 reseptorleri reseptorleri ile ile etki etki olusturur olusturur • • Gastrik Gastrik lumen PH lumen PH sinin sinin 3 ten 3 ten az az olmas olması ı sal salı ın nı ım mı ın nı ı uyarır uyarır Somatostatin Somatostatin • • Gastrin Gastrin ve ve histamin histamin sal salı ın nı ım mı ın n bask baskı ılar lar • • H.Pylori H.Pylori infeksiyonunda infeksiyonunda somatastatin somatastatin ureten ureten hucreler hucreler azalm azalmı ıstır stır Aside Karsi Gastrik Savunma Aside Karsi Gastrik Savunma • • Mukus sekresyonu Mukus sekresyonu • • Bikarbonat sekresyonu Bikarbonat sekresyonu Mukus Sekresyonu Mukus Sekresyonu • • Gastrik Gastrik epitel epitel hucrelerince hucrelerince uretilir uretilir • • PGI PGI 2 2 ve ve PDE PDE 2 2 ile ile uyar uyarı ılır lır • • Alkol Alkol, aspirin, NSA , aspirin, NSAİ İ i ilaçlar laçlar mukus mukus sekresyonunu sekresyonunu azaltır azaltır Non Non- -Steroidal Steroidal Antiinflamatuvar Antiinflamatuvar İlaçlar İlaçlar • • Siklooksijenaz Siklooksijenaz 1 (COX 1) 1 (COX 1) enziminin enziminin inhibisyonu inhibisyonu sonucu sonucu PGE PGE 2 2 ve ve PGI PGI 2 2 ü üretimini retimini azaltırlar azaltırlar • • Bu prostaglandinlerin mukus Bu prostaglandinlerin mukus üretimini artırıcı ve gastrik asiditeyi üretimini artırıcı ve gastrik asiditeyi azaltıcı etkileri vardır azaltıcı etkileri vardır Non Non- -Steroidal Steroidal Antiinflamatuvar Antiinflamatuvar İlaçlar İlaçlar • • Peptik Peptik ü ülser lser vakalar vakaları ın nı ın % 60 n % 60 ı ında nda sebep sebep NSA NSAİ İ i ilaç laç kullan kullanı ım mı ıdır dır ( (ö özellikle zellikle kanamal kanamalı ı hastalarda hastalarda) ) • • S Sü ürekli rekli NSA NSAİ İ ilaç ilaç kullanan kullanan hastalarin hastalarin %2 %2- -4 4 ü ünde nde ü ülser lser, , kanama kanama ve ve perf perfo or ra asyan syan geli geliş şmektedir mektedir • • Bu ilaçlara bağlı gelişen ülserler Bu ilaçlara bağlı gelişen ülserler %10 %10- -20 hastada asemptomatik olabilir 20 hastada asemptomatik olabilir Bikarbonat Sekresyonu Bikarbonat Sekresyonu • • Gastrik Gastrik epitel epitel hucrelerince hucrelerince sal salı ınır nır • • Epitel Epitel hucrelerinin hucrelerinin civarindaki civarindaki asidi asidi notralize notralize eder eder. . Ülser İlaçları Ülser İlaçları • • H2 reseptör antagonistleri H2 reseptör antagonistleri • • Proton Pompası İnhibitörleri Proton Pompası İnhibitörleri • • Prostaglandin Analoğu (mizoprostol) Prostaglandin Analoğu (mizoprostol) • • Sükralfat Sükralfat • • Bizmut Bileşikleri Bizmut Bileşikleri • • Antasidler Antasidler H2 Reseptör Antagonistleri H2 Reseptör Antagonistleri • • Parietal hücrelerdeki H2 Parietal hücrelerdeki H2 reseptörlerini bloke ederek reseptörlerini bloke ederek asid asid salgısını azaltırlar salgısını azaltırlar • • Simetidin Simetidin • • Ranitidin Ranitidin • • Famotidin Famotidin • • Nizatidin Nizatidin H2 Reseptör Antagonistleri H2 Reseptör Antagonistleri • • Yarı ömürleri 1 Yarı ömürleri 1- -3 saattir 3 saattir • • Buna rağmen, yan etkileri az olduğu Buna rağmen, yan etkileri az olduğu için yüksek dozda verilip tek doz ile için yüksek dozda verilip tek doz ile 12 12- -24 saat etki elde edilebilir. 24 saat etki elde edilebilir. • • Kardiyovasküler ve mast Kardiyovasküler ve mast hücrelerindeki H2 reseptörleri de hücrelerindeki H2 reseptörleri de bloke ederler ama bunun bloke ederler ama bunun klinik önemi yoktur klinik önemi yoktur H2 Reseptör Antagonistleri H2 Reseptör Antagonistleri • • Noktürnal asid Noktürnal asid sekresyonu sekresyonu üzerine etkileri belirgindir üzerine etkileri belirgindir • • Yemeğin uyardığı asid sekresyonunu Yemeğin uyardığı asid sekresyonunu daha az baskılarlar daha az baskılarlar • • Gatroözefageal Gatroözefageal reflüde reflüde, , peptik peptik ülser ülser hastalığında, hastalığında, dispepside dispepside ( (plaseboya plaseboya üstünlükleri kanıtlanamamıştır) üstünlükleri kanıtlanamamıştır) kullanılırlar kullanılırlar • • Yoğun bakımdaki hastalarda Yoğun bakımdaki hastalarda gastrik gastrik kanamaların önlenmesinde kanamaların önlenmesinde intavenöz intavenöz yolla kullanılırlar yolla kullanılırlar H2 Reseptör Antagonistleri H2 Reseptör Antagonistleri • • Yan etkiler %3 den az hastada Yan etkiler %3 den az hastada görülür, görülür, • • Diyare Diyare, kabızlık , kabızlık • • Yorgunluk, kas ağrısı Yorgunluk, kas ağrısı • • Baş ağrısı yapabilirler Baş ağrısı yapabilirler • • İntravenöz uygulamada kardiyak H2 İntravenöz uygulamada kardiyak H2 reseptörlerinin blokajından dolayı reseptörlerinin blokajından dolayı bradikardi ve hipotansiyon bradikardi ve hipotansiyon görülebilir görülebilir H2 Reseptör Antagonistleri H2 Reseptör Antagonistleri • • Famotidin dışında diğerleri alkolün Famotidin dışında diğerleri alkolün ilk geçiş eliminasyonunu azaltıp kan ilk geçiş eliminasyonunu azaltıp kan düzeyini yükseltebilir düzeyini yükseltebilir • • Simetidin mikrozomal enzimleri Simetidin mikrozomal enzimleri inhibe eder, endokrin yan etkilere inhibe eder, endokrin yan etkilere sahiptir sahiptir • • Simetidin Türkiye de Simetidin Türkiye de pazarlanmamıştır pazarlanmamıştır Proton Pompası İnhibitörleri Proton Pompası İnhibitörleri • • Dünyada en sık satılan ilaçlardandır Dünyada en sık satılan ilaçlardandır • • Etkinlikleri fazladır, yan etkileri Etkinlikleri fazladır, yan etkileri azdır azdır • • Omeprazol Omeprazol • • Esomeprazol Esomeprazol • • Lansoprazol Lansoprazol • • Pantoprazol Pantoprazol • • Rabeprazol Rabeprazol Proton Pompası İnhibitörleri Proton Pompası İnhibitörleri • • Aside dayanıksız oldukları için Aside dayanıksız oldukları için enterik kaplı tablet ya da enterik enterik kaplı tablet ya da enterik kaplı kapsüller şeklinde uygulanırlar kaplı kapsüller şeklinde uygulanırlar • • Ön ilaçtırlar, parietal hücre Ön ilaçtırlar, parietal hücre kanaliküllerinde yoğunlaşırlar ve kanaliküllerinde yoğunlaşırlar ve burada aktif ilaca dönüşürler burada aktif ilaca dönüşürler • • Besinler ile birlikte alındığında Besinler ile birlikte alındığında biyoyararlanımları yarı yarıya azalır biyoyararlanımları yarı yarıya azalır Proton Pompası İnhibitörleri Proton Pompası İnhibitörleri • • Proton pompalarının aktivitesi Proton pompalarının aktivitesi yemekle beraber artar yemekle beraber artar • • PPI lerin Tmax ı yaklaşık 1 PPI lerin Tmax ı yaklaşık 1- -2 2 saattir saattir • • Bu ilaçlar yemekten 1 saat önce Bu ilaçlar yemekten 1 saat önce verilirlerse ilaç konsantrasyonunun verilirlerse ilaç konsantrasyonunun fazla olduğu zaman asid salgısının fazla olduğu zaman asid salgısının fazla olduğu zamana denk gelir fazla olduğu zamana denk gelir Proton Pompası İnhibitörleri Proton Pompası İnhibitörleri • • Yarı ömürleri 1 Yarı ömürleri 1- -2 saattir, ama 2 saattir, ama proton pompalarını geri dönüşümsüz proton pompalarını geri dönüşümsüz inaktive ettikleri için etki 24 saati inaktive ettikleri için etki 24 saati bulabilir bulabilir • • Yeni pompa sentezi ile ilacın etkisi Yeni pompa sentezi ile ilacın etkisi ortadan kalkar ortadan kalkar • • Etkinin tam olarak ortaya çıkması Etkinin tam olarak ortaya çıkması 3 3- -4 günü bulur, ilaç kesilince de 4 günü bulur, ilaç kesilince de etki 3 etki 3- -4 gün sonra ortadan kalkar 4 gün sonra ortadan kalkar Proton Pompası İnhibitörleri Proton Pompası İnhibitörleri • • İlk geçiş eliminasyonuna uğrarlar İlk geçiş eliminasyonuna uğrarlar • • Karaciğerde metabolize olarak Karaciğerde metabolize olarak elimine edilirler elimine edilirler • • Böbrek yetmezliğinde doz azaltmaya Böbrek yetmezliğinde doz azaltmaya gerek yoktur gerek yoktur • • Ciddi karaciğer yetmezliğinde doz Ciddi karaciğer yetmezliğinde doz azaltılmalıdır azaltılmalıdır Proton Pompası İnhibitörleri Proton Pompası İnhibitörleri • • H2 reseptör antagonistlerinin aksine H2 reseptör antagonistlerinin aksine hem açlık hem de yemeğin uyardığı hem açlık hem de yemeğin uyardığı asid sekresyonunu baskılarlar asid sekresyonunu baskılarlar • • PPI PPI lerin lerin etkinliğinde birbirleri etkinliğinde birbirleri arasında önemli bir fark yoktur arasında önemli bir fark yoktur Proton Pompası İnhibitörleri Proton Pompası İnhibitörleri • • Gastroözefageal reflüde, peptik Gastroözefageal reflüde, peptik ülserde kullanılırlar ülserde kullanılırlar • • Helicabacter Pylori ye bağlı Helicabacter Pylori ye bağlı ülserlerin tedavisinde çeşitli ülserlerin tedavisinde çeşitli antibiyotikler (amoksisilin, antibiyotikler (amoksisilin, klaritromisin ve metronidazol gibi) klaritromisin ve metronidazol gibi) ile kombine edilerek kullanılırlar ile kombine edilerek kullanılırlar Proton Pompası İnhibitörleri Proton Pompası İnhibitörleri • • Antiinflamatuvar analjezik (aspirin Antiinflamatuvar analjezik (aspirin ve diğer NSAİ ilaçlar) kullanan ve diğer NSAİ ilaçlar) kullanan hastalarda ülser iyileşmesini hastalarda ülser iyileşmesini kolaylaştırırlar ve ülser kolaylaştırırlar ve ülser komplikasyonlarını azaltırlar komplikasyonlarını azaltırlar • • H2 res.ant. NSAİ ler bırakılınca H2 res.ant. NSAİ ler bırakılınca etkili iken PPI ler NSAİ kullanmaya etkili iken PPI ler NSAİ kullanmaya devam eden hastalarda da etkilidir devam eden hastalarda da etkilidir Proton Pompası İnhibitörleri Proton Pompası İnhibitörleri • • Peptik ülserden dolayı kanama olan Peptik ülserden dolayı kanama olan hastalarda tekrar kanama olmaması hastalarda tekrar kanama olmaması için intravenöz olarak kullanılırlar için intravenöz olarak kullanılırlar • • Yoğun bakımdaki hastalarda gastrik Yoğun bakımdaki hastalarda gastrik kanamaların önlenmesi için de kanamaların önlenmesi için de kullanılırlar kullanılırlar • • Ülsere bağlı olmayan dispepside Ülsere bağlı olmayan dispepside etkilidirler ama plaseboya etkilidirler ama plaseboya üstünlükleri kanıtlamamamıştır üstünlükleri kanıtlamamamıştır Proton Pompası İnhibitörleri Proton Pompası İnhibitörleri • • Oldukça güvenilir ilaçlardır Oldukça güvenilir ilaçlardır • • %1 %1- -5 hastada diyare, karın ağrısı ve 5 hastada diyare, karın ağrısı ve baş ağrısı oluşabilir baş ağrısı oluşabilir • • Mide asiditesi azaldığı için Mide asiditesi azaldığı için gastrointestinal ve solunum infeksiyonu gastrointestinal ve solunum infeksiyonu riskinde küçük bir artışa neden olurlar riskinde küçük bir artışa neden olurlar Proton Pompası İnhibitörleri Proton Pompası İnhibitörleri • • Emilim için mide asiditesine ihtiyaç Emilim için mide asiditesine ihtiyaç gösteren ilaçların emilimi azalabilir gösteren ilaçların emilimi azalabilir – – Vit B12, demir, kalsiyum, digoksin, Vit B12, demir, kalsiyum, digoksin, ketokonazol gibi ketokonazol gibi • • Omeprazol ve esomeprazol varfarin, Omeprazol ve esomeprazol varfarin, diazepam ve fenitoinin metabolizmasını diazepam ve fenitoinin metabolizmasını inhibe edebilir inhibe edebilir – – Ama yarı ömürlerinin kısa olmasından dolayı Ama yarı ömürlerinin kısa olmasından dolayı klinik olarak önemli etkileşim azdır klinik olarak önemli etkileşim azdır Mizoprostol Mizoprostol • • PGE1 analoğudur, mukozal korumayı PGE1 analoğudur, mukozal korumayı artırır, asid sekresyonunu azaltır artırır, asid sekresyonunu azaltır • • NSAİ İlaç kullanan hastalarda NSAİ İlaç kullanan hastalarda ülserlerin önlenmesi ve tedavisi amacıyla ülserlerin önlenmesi ve tedavisi amacıyla kullanılır kullanılır • • %10 %10- -20 hastada diyare ve kramp 20 hastada diyare ve kramp şeklinde karın ağrısı yapabilir şeklinde karın ağrısı yapabilir • • Vajinal kanama yapabilir Vajinal kanama yapabilir Mizoprostol Mizoprostol • • Uterus Uterus kontraksiyonlarını uyarır, kontraksiyonlarını uyarır, (tıbbi abortus amacıyla da (tıbbi abortus amacıyla da kullanılan bir ilaçtır) kullanılan bir ilaçtır) • • Bu yüzden gebelerde ve gebe kalma Bu yüzden gebelerde ve gebe kalma ihtimali olan hastalarda ihtimali olan hastalarda kullanılmamalıdır kullanılmamalıdır Mizoprostol Mizoprostol • • Yarı ömrü kısa olduğu için günde 3 Yarı ömrü kısa olduğu için günde 3- -4 4 kere verilmesi gerekir. kere verilmesi gerekir. • • Misoprostolün yan etkilerinden ve sık Misoprostolün yan etkilerinden ve sık kullanılması gerektiğinden dolayı NSAİ kullanılması gerektiğinden dolayı NSAİ ile ilişkili ülserlerde PPI ler daha çok ile ilişkili ülserlerde PPI ler daha çok tercih edilir. tercih edilir. Selektif Selektif COX2 İnhibitörleri COX2 İnhibitörleri • • Gastrik Gastrik problemi olan hastalarda COX 2 problemi olan hastalarda COX 2 selektif NSAİ İlaçlar bir alternatiftir selektif NSAİ İlaçlar bir alternatiftir ama bu ilaçlar ile tromboz riski ama bu ilaçlar ile tromboz riski mevcuttur. mevcuttur. • • Selekoksib Selekoksib ( (Celebrex Celebrex kap) kap) • • Etorikoksib Etorikoksib • • Lumirakoksib Lumirakoksib Bizmut Bileşikleri Bizmut Bileşikleri • • Ülserin üzerinde koruyucu tabaka Ülserin üzerinde koruyucu tabaka oluştururlar oluştururlar • • Mukozal koruyucu olayları uyarırlar. Mukozal koruyucu olayları uyarırlar. • • H.Pylori ye karşı antimikrobiyal etkisi H.Pylori ye karşı antimikrobiyal etkisi vardır vardır • • Gaytayı siyaha boyarlar Gaytayı siyaha boyarlar • • Uzun süre kullanımda, özellikle böbrek Uzun süre kullanımda, özellikle böbrek yetmezliğinde ensefalopati oluşabilir yetmezliğinde ensefalopati oluşabilir Sukralfat Sukralfat • • Ülserin üzerinde koruyucu tabaka Ülserin üzerinde koruyucu tabaka oluşturur oluşturur • • Emilimi çok az olduğu için yan etkileri Emilimi çok az olduğu için yan etkileri azdır azdır • • Günde 4 kez alınması gerekir Günde 4 kez alınması gerekir Antasidler Antasidler • • Mide asidini nötralize eden bazik yapıda Mide asidini nötralize eden bazik yapıda ilaçlardır. ilaçlardır. • • Tek başlarına ya da diğer antasidler ile Tek başlarına ya da diğer antasidler ile kombine olarak kullanılırlar. kombine olarak kullanılırlar. • • Doğrudan bağlanarak veya gastrik PH yı Doğrudan bağlanarak veya gastrik PH yı yükselttikleri için bazı ilaçların emilimini yükselttikleri için bazı ilaçların emilimini bozarlar bozarlar – – Tetrasiklinler, kinolonlar, demir Tetrasiklinler, kinolonlar, demir bileşikleri gibi bileşikleri gibi Antasidler Antasidler • • Magnezyum hidroksidin laksatif etkisi Magnezyum hidroksidin laksatif etkisi vardır vardır • • Aliminyum hidroksid kabızlık yapabilir Aliminyum hidroksid kabızlık yapabilir • • Bu iki antasidin emilimi azdır Bu iki antasidin emilimi azdır • • Yinede, böbrek yetmezliğinde uzun Yinede, böbrek yetmezliğinde uzun süreli kullanımından kaçınılmalıdır süreli kullanımından kaçınılmalıdır Antasidler Antasidler • • Kalsiyum karbonat ve sodyum Kalsiyum karbonat ve sodyum bikarbonat emilir, sistemik etkilerinden bikarbonat emilir, sistemik etkilerinden dolayı pek tercih edilmezler dolayı pek tercih edilmezler • • Sodyum kalp yetmezliği, hipertansiyon Sodyum kalp yetmezliği, hipertansiyon ve böbrek yetmezliğindeki su tutulumunu ve böbrek yetmezliğindeki su tutulumunu artırır artırır • • Kalsiyum içerenler süt ürünleri ile Kalsiyum içerenler süt ürünleri ile birlikte alındığında hiperkalsemi ve birlikte alındığında hiperkalsemi ve metabolik alkaloz yapabilir metabolik alkaloz yapabilir Antiemetik İlaçlar Antiemetik İlaçlar • • Bulantı Bulantı- -kusma tedavisinde kusma tedavisinde kullanılan ilaçlardır kullanılan ilaçlardır Patofizyoloji Patofizyoloji • • Bulantı Bulantı- -kusma çok çeşitli durumlara kusma çok çeşitli durumlara bağlıdır bağlıdır • • İlaç yan etkisi İlaç yan etkisi • • GI Hastalıklar GI Hastalıklar • • Sistemik hastalıklar, infeksiyonlar Sistemik hastalıklar, infeksiyonlar • • Vestibüler bozukluklar Vestibüler bozukluklar • • Gebelik Gebelik • • MSS infeksiyonu, basınç artışı MSS infeksiyonu, basınç artışı • • Radyasyon, Kemoterapi Radyasyon, Kemoterapi Patofizyoloji Patofizyoloji • • Kusma merkezinde yüksek Kusma merkezinde yüksek konsantrasyonda M1, H1, 5 konsantrasyonda M1, H1, 5- -HT3 HT3 (serotonin 3 ) reseptörü mevcuttur (serotonin 3 ) reseptörü mevcuttur • • Kusma merkezine çeşitli kaynaklardan Kusma merkezine çeşitli kaynaklardan uyarı gelir: uyarı gelir: – – Kemoreseptör bölge Kemoreseptör bölge – – Vestibüler sistem Vestibüler sistem – – Farinksin uyarılması Farinksin uyarılması – – Vagal ve GI sistemin aferent sinirleri Vagal ve GI sistemin aferent sinirleri – – Stres gibi psikolojik uyarılar Stres gibi psikolojik uyarılar Patofizyoloji Patofizyoloji • • Kemoreseptör bölge (chemoreceptor Kemoreseptör bölge (chemoreceptor trigger zone, CTZ) kan beyin trigger zone, CTZ) kan beyin bariyerinin dışındadır ve kandaki ve bariyerinin dışındadır ve kandaki ve BOS taki zararlı maddeleri farkeder BOS taki zararlı maddeleri farkeder • • CTZ de D2, 5 CTZ de D2, 5- -HT3, opioid ve nörokinin HT3, opioid ve nörokinin reseptörleri bulunur reseptörleri bulunur • • Vestibüler sistem taşıt tutmasında Vestibüler sistem taşıt tutmasında önemlidir ve muskarinik ve H1 önemlidir ve muskarinik ve H1 reseptörlerden zengindir reseptörlerden zengindir Patofizyoloji Patofizyoloji • • Vagal ve GI sistemin aferent sinirleri Vagal ve GI sistemin aferent sinirleri 5 5- -HT3 reseptörlerden zengindir. HT3 reseptörlerden zengindir. • • Distansiyon, infeksiyon, zararlı Distansiyon, infeksiyon, zararlı maddeler, kemoterapi ve radyoterapinin maddeler, kemoterapi ve radyoterapinin GI mukozayı rahatsız etmesi mukozadan GI mukozayı rahatsız etmesi mukozadan serotonin (5 serotonin (5- -HT) salınımına yol açar. HT) salınımına yol açar. Antihistaminikler Antihistaminikler • • Bir çok bozukluktan ileri gelen Bir çok bozukluktan ileri gelen durumlarda kullanılabilirler durumlarda kullanılabilirler • • Prometazin gebelikte görülen bulantı Prometazin gebelikte görülen bulantı- - kusmada kullanılır kusmada kullanılır • • Dimenhidrinat (dramamine tab.) taşıt Dimenhidrinat (dramamine tab.) taşıt tutmasında kullanılır tutmasında kullanılır • • Sinarizin vestibüler kaynaklı durumlarda Sinarizin vestibüler kaynaklı durumlarda kullanılır kullanılır • • Bazı antihistaminikler sedasyon ve Bazı antihistaminikler sedasyon ve antimuskarinik yan etkiler oluşturabilir antimuskarinik yan etkiler oluşturabilir 5 5- -HT3 Antagonistleri HT3 Antagonistleri • • Genel anesteziye, kemoterapi ve Genel anesteziye, kemoterapi ve radyoterapiye bağlı bulantı radyoterapiye bağlı bulantı- -kusmada kusmada etkilidirler etkilidirler • • Ondansetron Ondansetron • • Granisetron Granisetron • • Tropisetron Tropisetron • • Dolasetron Dolasetron • • Palonosetron Palonosetron 5 5- -HT3 Antagonistleri HT3 Antagonistleri • • Yan etkileri azdır, başağrısı, baş Yan etkileri azdır, başağrısı, baş dönmesi ve kabızlık oluşabilir dönmesi ve kabızlık oluşabilir • • QT mesafesini uzatırlar, kalıtsal QT QT mesafesini uzatırlar, kalıtsal QT uzunluğu olan hastalarda ve QT uzunluğu olan hastalarda ve QT mesafesini uzatan diğer ilaçlarla mesafesini uzatan diğer ilaçlarla birlikte kullanılmamalıdırlar, ciddi birlikte kullanılmamalıdırlar, ciddi kardiyak aritmiler oluşabilir kardiyak aritmiler oluşabilir Antipsikotikler Antipsikotikler • • Fenotiyazinler ve haloperidol Fenotiyazinler ve haloperidol dopamin dopamin antagonistidir, genel anesteziye, antagonistidir, genel anesteziye, kemoterapi ve radyoterapiye bağlı kemoterapi ve radyoterapiye bağlı bulantı bulantı- -kusmada kullanılır. kusmada kullanılır. • • Özellikle çocuklarda olmak üzere Özellikle çocuklarda olmak üzere şiddetli distonik reaksiyonlar şiddetli distonik reaksiyonlar (kas spazmı gibi) oluşabilir (kas spazmı gibi) oluşabilir • • Parkinson benzeri belirtiler görülebilir Parkinson benzeri belirtiler görülebilir Metoklopramid Metoklopramid • • Fenotiyazinlere benzer bir ilaçtır, etkili Fenotiyazinlere benzer bir ilaçtır, etkili bir antiemetiktir bir antiemetiktir – – (metpamid tab,amp; primperan amp) (metpamid tab,amp; primperan amp) • • Gastrointestinal sistem kaynaklı Gastrointestinal sistem kaynaklı durumlarda etkilidir durumlarda etkilidir • • Mide ve barsak motilitesini artırır, Mide ve barsak motilitesini artırır, özefagus sifinkterinin tonusunu artırır özefagus sifinkterinin tonusunu artırır • • Parkinson belirtileri, distonik Parkinson belirtileri, distonik reaksiyonlar oluşabilir reaksiyonlar oluşabilir Trimetobenzamid Trimetobenzamid • • Fenotiyazinlere benzer bir ilaçtır, Fenotiyazinlere benzer bir ilaçtır, antihistaminik etkisi vardır antihistaminik etkisi vardır (Emedur draje, supozituvar) (Emedur draje, supozituvar) • • Zehirlenme ve mide Zehirlenme ve mide- -barsak bozukluğu barsak bozukluğu ile ilgili durumlarda tavsiye edilir, ama ile ilgili durumlarda tavsiye edilir, ama etkinliği tartışmalıdır etkinliği tartışmalıdır • • Taşıt tutmasına ve vestibüler kaynaklı Taşıt tutmasına ve vestibüler kaynaklı durumlara etkisi yeterli değildir durumlara etkisi yeterli değildir • • Parkinson belirtileri, distonik Parkinson belirtileri, distonik reaksiyonlar, konvulziyon oluşabilir reaksiyonlar, konvulziyon oluşabilir Domperidon Domperidon • • Metoklopramid gibi bir dopamin Metoklopramid gibi bir dopamin antagonistidir (motilium tab) antagonistidir (motilium tab) • • Metoklopramid ve fenotiyazinlerden Metoklopramid ve fenotiyazinlerden üstünlüğü (kan beyin bariyerini kolayca üstünlüğü (kan beyin bariyerini kolayca geçemediği için) sedasyon ve geçemediği için) sedasyon ve distonik distonik reaksiyon gibi merkezi etkiler oluşturma reaksiyon gibi merkezi etkiler oluşturma riskinin az olmasıdır riskinin az olmasıdır • • Gastrointestinal sistem kaynaklı ve Gastrointestinal sistem kaynaklı ve kemoterapiye bağlı bulantıda etkilidir kemoterapiye bağlı bulantıda etkilidir • • Mide ve barsak motilitesini artırır, Mide ve barsak motilitesini artırır, özefagus sifinkterinin tonusunu artırır özefagus sifinkterinin tonusunu artırır Skopolamin (Hiyosin) Skopolamin (Hiyosin) • • Antimuskarinik bir ilaçtır Antimuskarinik bir ilaçtır • • Taşıt tutmasının önlenmesi için en Taşıt tutmasının önlenmesi için en etkili ilaçdır etkili ilaçdır • • Transdermal olarak kullanılabilir Transdermal olarak kullanılabilir • • Türkiyede pazarlanmamıştır Türkiyede pazarlanmamıştır Diğer İlaçlar Diğer İlaçlar • • Kortikosteroidler (deksametazon, Kortikosteroidler (deksametazon, metilprednizolon) kemoterapiye bağlı metilprednizolon) kemoterapiye bağlı bulantı bulantı- -kusmada kullanılır kusmada kullanılır • • Aprepitant nörokinin reseptör Aprepitant nörokinin reseptör antagonistidir, kemoterapiye bağlı antagonistidir, kemoterapiye bağlı durumlarda kullanılır durumlarda kullanılır • • Nabilon sentetik bir kanabinoid (esrar Nabilon sentetik bir kanabinoid (esrar benzeri) maddedir, kemoterapiye bağlı benzeri) maddedir, kemoterapiye bağlı durumlarda kullanılır durumlarda kullanılır Laksatif İlaçlar Laksatif İlaçlar • • Barsak hareketlerini artıran Barsak hareketlerini artıran ilaçlardır. ilaçlardır. • • Yüksek dozda verildiğinde purgatif Yüksek dozda verildiğinde purgatif etki gösterirler. etki gösterirler. • • Kullanmadan önce kabızlığın altta Kullanmadan önce kabızlığın altta yatan tanı konmamış bir nedene yatan tanı konmamış bir nedene bağlı olmadığı kesinleştirilmelidir. bağlı olmadığı kesinleştirilmelidir. Laksatif İlaçlar Laksatif İlaçlar • • Barsak duvarını uyaranlar Barsak duvarını uyaranlar – – Bisakodil, gliserol, hint yağı, sinameki Bisakodil, gliserol, hint yağı, sinameki • • Kütle oluşturanlar Kütle oluşturanlar – – Kepek,metilselülöz,ispagula kabuğu Kepek,metilselülöz,ispagula kabuğu • • Dışkıyı yumuşatanlar Dışkıyı yumuşatanlar – – Sıvı parafin Sıvı parafin • • Osmotik laksatifler Osmotik laksatifler – – Fosfatlar (rektal), laktitol, laktüloz, Fosfatlar (rektal), laktitol, laktüloz, magnezyum tuzları, sodyum sitrat magnezyum tuzları, sodyum sitrat Laksatif İlaçlar Laksatif İlaçlar • • Bazıları rektal yolla verilebilir. Bazıları rektal yolla verilebilir. • • Bu şekilde kullanılan 100 ml den küçük Bu şekilde kullanılan 100 ml den küçük hacimli solüsyonlara enema daha büyük hacimli solüsyonlara enema daha büyük hacimli solüsyonlara lavman denir. hacimli solüsyonlara lavman denir. • • Lavmanlar kabızlık tedavisinde Lavmanlar kabızlık tedavisinde kullanılmaz, ameliyat veya radyolojik kullanılmaz, ameliyat veya radyolojik inceleme için kolonu boşaltmak amacıyla inceleme için kolonu boşaltmak amacıyla kullanılır. kullanılır. Laksatif İlaçlar Laksatif İlaçlar • • Laksatifler hipopotasemiye, kolonda Laksatifler hipopotasemiye, kolonda tonus ve işlev kaybına yol açabilir. tonus ve işlev kaybına yol açabilir. • • Bundan dolayı ıkınmanın bir sorunu Bundan dolayı ıkınmanın bir sorunu (anjina gibi) alevlendirebileceği, veya (anjina gibi) alevlendirebileceği, veya hemoroidde olduğu gibi rektal kanamaya hemoroidde olduğu gibi rektal kanamaya yol açabileceği durumlar dışında laksatif yol açabileceği durumlar dışında laksatif kullanımından kaçınılmalıdır. kullanımından kaçınılmalıdır. Antidiyareik İlaçlar Antidiyareik İlaçlar • • Barsak motilitesini azaltan ilaçlardır. Barsak motilitesini azaltan ilaçlardır. • • Komplikasyonsuz akut ishallerin Komplikasyonsuz akut ishallerin tedavisinde kullanılırlar. tedavisinde kullanılırlar. – – Ancak sıvı ve elektrolit kaybının yerine Ancak sıvı ve elektrolit kaybının yerine konması birincil önceliktir. konması birincil önceliktir. • • Küçük çocuklarda kullanımları uygun Küçük çocuklarda kullanımları uygun değildir. değildir. Antidiyareik İlaçlar Antidiyareik İlaçlar • • En etkili antidiyareik ilaçlar opioid ve En etkili antidiyareik ilaçlar opioid ve opioid türevleridir opioid türevleridir • • Bu endikasyonda MSS etkileri az olan Bu endikasyonda MSS etkileri az olan opioidler kullanılır opioidler kullanılır • • Difenoksilat, loperamid Difenoksilat, loperamid • • Difenoksilat suistimalin önlenmesi Difenoksilat suistimalin önlenmesi amacıyla atropinle beraber kullanılır. amacıyla atropinle beraber kullanılır. Antispazmodik İlaçlar Antispazmodik İlaçlar • • Antimuskarinik ilaçlar ve barsak düz Antimuskarinik ilaçlar ve barsak düz kasını doğrudan gevşettiği düşünülen kasını doğrudan gevşettiği düşünülen ilaçlardır. ilaçlardır. • • İritabl kolon sendromu ve divertikül İritabl kolon sendromu ve divertikül hastalığında yararlı olabilirler. hastalığında yararlı olabilirler. • • Paralitik Paralitik ileusta ileusta kullanılmamalıdırlar. kullanılmamalıdırlar. Antispazmodik İlaçlar Antispazmodik İlaçlar • • Antimuskarinikler barsak motilitesi ve Antimuskarinikler barsak motilitesi ve mide salgılarını da azaltır. mide salgılarını da azaltır. – – Faydaları Faydaları tarışmalıdır tarışmalıdır, yanıt kişiden kişiye , yanıt kişiden kişiye değişir. değişir. – – Atropin, oksifensiklimin, hiyosin Atropin, oksifensiklimin, hiyosin butilbromür,pipenzolat butilbromür,pipenzolat – – Kabızlık, taşikardi, yakın görme bozukluğu, Kabızlık, taşikardi, yakın görme bozukluğu, ağız kuruluğu, idrar ağız kuruluğu, idrar retansiyonu retansiyonu oluşturabilirler. oluşturabilirler. – – Dar açılı glokom, paralitik ileus ve prostat Dar açılı glokom, paralitik ileus ve prostat büyümesinde büyümesinde kontrendikedirler kontrendikedirler. . Antispazmodik İlaçlar Antispazmodik İlaçlar • • Antimuskarinik ilaçlardan kuvarterner Antimuskarinik ilaçlardan kuvarterner amanyum bileşikleri (hysosin butilbromür amanyum bileşikleri (hysosin butilbromür gibi) lipidlerde atropinden daha az gibi) lipidlerde atropinden daha az çözünür çözünür • • Bu yüzden emilimleri daha azdır ve Bu yüzden emilimleri daha azdır ve kan beyin bariyerini daha az geçerler kan beyin bariyerini daha az geçerler Antispazmodik İlaçlar Antispazmodik İlaçlar • • Alverin (meteospazmyl kap), Alverin (meteospazmyl kap), • • mebeverin (duspatalin draje), mebeverin (duspatalin draje), • • trimebutin (debdridat tab) trimebutin (debdridat tab) • • ve nane yağı ve nane yağı düz kasları doğrudan gevşettiği düz kasları doğrudan gevşettiği düşünülen ilaçlardır düşünülen ilaçlardır • • Ciddi yan etkileri yoktur Ciddi yan etkileri yoktur Prokinetik İlaçlar Prokinetik İlaçlar • • Metoklopramid Metoklopramid • • Domperidon Domperidon • • Tegaserod Tegaserod Tegaserod Tegaserod • • 5 5- -HT4 reseptörlerinin HT4 reseptörlerinin parsiyel parsiyel agonistidir agonistidir. . • • Klor sekresyonunu arırdığı için dışkı Klor sekresyonunu arırdığı için dışkı yumuşatıcı etkisi de vardır. yumuşatıcı etkisi de vardır. • • Kardiyovasküler olaylara yol açabilir. Kardiyovasküler olaylara yol açabilir. • • Bu yüzden kullanımı sınırlanmıştır Bu yüzden kullanımı sınırlanmıştır • • Kadınlarda irritabl kolon sendromunda Kadınlarda irritabl kolon sendromunda kısa süre ile kullanılır. kısa süre ile kullanılır. Safra ile İlişkili İlaçlar Safra ile İlişkili İlaçlar • • Kenodeoksikolik asid, ursodeoksikolik Kenodeoksikolik asid, ursodeoksikolik asidin safra kesesi fonksiyonları iyi asidin safra kesesi fonksiyonları iyi olan bazı safra kesesi taşlarında olan bazı safra kesesi taşlarında çözücü etkileri vardır çözücü etkileri vardır • • Yararları tartışmalıdır, karaciğer Yararları tartışmalıdır, karaciğer bozukluğu yapabilirler. bozukluğu yapabilirler. • • Kolestiramin safra asidlerini bağlar Kolestiramin safra asidlerini bağlar Kolestiramin Kolestiramin • • Barsaklardan emilmeyen bir anyon Barsaklardan emilmeyen bir anyon değiştirici reçinedir. değiştirici reçinedir. • • Safra asidleri ile çözünmeyen bir Safra asidleri ile çözünmeyen bir kompleks oluşturarak ishali ve kaşıntıyı kompleks oluşturarak ishali ve kaşıntıyı giderir. giderir. • • Hiperlipidemide de kullanılır. Hiperlipidemide de kullanılır. • • Bir çok ilacın emilimini bozar. Bir çok ilacın emilimini bozar. – – Diğer ilaçlar kolestiraminden en az 1 saat Diğer ilaçlar kolestiraminden en az 1 saat önce ve 5 saat sonra alınmalıdır önce ve 5 saat sonra alınmalıdır Pankreatik Enzimler Pankreatik Enzimler • • Pankreatin (pankreatik lipaz) Pankreatin (pankreatik lipaz) • • Pankreas enzim eksikliği sonucu Pankreas enzim eksikliği sonucu steatore (yağ absorbsiyonunun steatore (yağ absorbsiyonunun bozulması) oluşur bozulması) oluşur • • Bu tür durumlarda pankreatin Bu tür durumlarda pankreatin kullanılabilir, nişasta, yağ ve kullanılabilir, nişasta, yağ ve proteinlerin sindirilmesine yardımcı proteinlerin sindirilmesine yardımcı olur olur