Genel petroloji anadolu jeoloji müh • Afro-Arap plakasının kuzeye hareketi, Eosen Miyosene kadar dalmaya neden oldu, bunu Orta  Miyosenden Geç Miyosene kadar da Avrasya ve Arap plakaları arasında kıtasal çarpışma izledi.  Kıtasal çarpışma Doğu Anadolu da bugünde halen süren K-G yönlü sıkışma rejimi ile kısalma  ve kalınlaşmayı getirdi. Doğu Anadoluda kabuk kalınlığı yaklaşık 45-50 km dir. Bu çarpışma  olaının sonucunda, Anadolu bloğu iki doğrultu atımlı fay boyunca batıya doğru hareket etti.  Bu hareket çek-ayır basenleri ve ters faylarla Anadolu bloğu içerisindeki iç deformasyonun  ana nedenidir. • Plaka yakınlaşması ve kıtasal çarpışma sonucunda Anadolu da Neojenden Kuvaternere geniş  çaplı bir volkanizma oluşmuştur. Çarpışma volkanizması Doğu Anadolu da Geç Miyosende  başlamıştır. Bitlis kenet kuşağının kuzeyinde volkanizma kalınkabukta gelişmiş, kenet kuşağının  güneyinde ise ön saha volkanizması ince Arap plakası kabuğunda gelişmiştir. Geç Miyosen  Kuvaterner yaşlı Orta Anadolu volkanizması Afra-Arap ve Avrasya plakaları arasındaki kıtasal  çarpışma ile ilişkili olarak yay volkanizması olarak yorumlanmıştır. Ancak, Lyberis vd. (1992)  dalan Afrika levhasının Orta Anadoluya kadar ulaşmadığını ve bu bölgedeki kalk-alkalin  volkanizmadan direk sorumlu olamayacağını belirtmiştir. Güncel çalışmalar Geç Miyosen  zamanlardan bu yana geçişken alkalin-kalkalkalin volkanizmanın genişlemeli bir rejimle ilişkili  olduğunu belirtmektedirler fakat kayaçlar daha erken bir yitim izleri sunmaktadır.Yüksek LILE/HFSE Ba,Rb,Th,Sr zenginleşmesi Nb ve Ta fakirleşmesi Yitimle ilişkili magma??? (Alıcı vd.2004) Negatif Nb ve Ta anomalileri Yitimle ilişkili magma??? Kabuksal kirlenme??? (Alıcı vd.2004)• Ba/Ta>450 • Ba/Nb>28 yitim ilişkili magma • Karapınar Ba/Nb=40-42 • Derinkuyu Ba/Nb=33-36 • Erciyes Ba/Nb=15-25 • Hasandağ Ba/Nb=17-34 • Dalan bileşenin etkisi Erciyes ve Hasandağ da azalıyor• Kondritik Nb/Ta=10-17 • Karapınar-Derinkuyu Nb/Ta=7-12 • Hasandağ-Erciyes Nb/Ta=10-15 • Kondritik Nb/Ta dan (10-17)düşük değerler de MORB  ve ada yayı volkanik kayaçları (Plank ve White, 1995) • Kondritik Nb/Ta=mantle+dalan levhadan zengin  LILE+fakir HFSE sıvısı (Stolz vd.,1996) • Orta Anadoludaki düşük Nb/Ta yitimle ilişkili (Alıcı vd.,  2004)Karacadağ da Hem Sr, K, Rb, Ba (LILE) artışı Hem de LREE artışı Sadece hafifçe Ta ve Nb da azalma OIB benzeri manto kaynağı (önemsiz yitim bileşeni  ve/veya kabuk kirlenmesi) Y deki ve HREE deki ciddi azalış kısmi ergimede artık  granat izini ve OIB benzeri manto kaynağını belirtir. Tendürek te Nb ve Ta nın Ba ve Th ye göreceli azalışı yitim ya da  kabuk kirlenmesi• Ba/Ta>450 • Ba/Nb>28 yitim ilişkili magma • Tendürek de Ba/Nb=16-17  Ba/Ta=362-413 Önemsiz yitim bileşeni • Karacadağ da Ba/Nb=6-9 Yitim bileşensiz• Kondritik Nb/Ta=10-17 • Karacadağ Nb/Ta=16-19 • Tendürek Nb/Ta=22-24 • Kondritik Nb/Ta dan (10-17)düşük değerler de MORB ve ada yayı  volkanik kayaçları (Plank ve White, 1995) • Kondritik Nb/Ta=mantle+dalan levhadan zengin LILE+fakir HFSE  sıvısı (Stolz vd.,1996) • Orta Anadoludaki düşük Nb/Ta yitimle ilişkili (Alıcı vd., 2004) • Doğu Anadoludaki yüksek Nb/Ta yitimle ilişkili olamaz (Alıcı vd.,  2004)• Yüksek Nb/La (>1)=kirlenmemiş manto kökenli  magma (Haase vd., 2000) • Tendürek de Düşük Nb/La (<0.6)=kabuksal kirlenme • Karacadağ da Göreceli daha yüksek Nb/La (0.8-1.2) minör  kabuksal kirlenmeOrta Anadolu da HREE ye göre LREE zenginleşmesi Doğu Anadoluda HREE ye göre daha az LREE zenginleşmesi Ancak Tendürek Karacadağa göre daha yüksek  HREE ve LREE ye sahip.Orta Anadolu ve Karacadağ bazaltları manto  dizilişi içindedir (mantle array). Karacadağ da volkanizmanın konumu  nedeniyle (Arap ön bölgesinin ince  kabuğu)kabuksal kirlenme minimal ve/veya  ihmal edilebilir (Notsu vd., 1995). Tendürek te kalınlaşmış bir kabuktan dolayı  kıtasal kabuk kirlenmesi açıkça belirgin  (Pearce vd., 1990).Yitim bileşenleri ve/veya kabuk  bileşenlerince zenginleşen magma Nb/Y  ye göre daha yüksek Th/Y ye sahip  olacak. Daha önceden küçük hacimli bir kısmı  ergime ile zenginleşen magma eriyik  zenginleşmesi (melt-enrichment) ve  plaka içi trendini (within-plate trend)  izleyerek yüksek Th/Y ve Nb/Y oranlarına  sahip olacak.Derinkuyu ve Karapınar Dikili-Ayvalık- Bergama (DAB) lavlarına benzerlik  gösteriyor. DAB daha erken bir yitim bileşeni içeren  litosferik bir manto kaynağından türemiş  (Aldanmaz vd., 2000). Hasandağ ve Erciyes örneklerinin bazıları  Big Pine lavları kısmına düşüyor. Big Pine  önceki yitim olaylarından salınan  akışkanlar tarafından zenginleştirilmiş bir  litosferik mantodan türemiştir (Ormerod  vd., 1991). Bu diyagrama göre Orta Anadolu  lavlarından çoğu yitim izleri sunmaktadır.• Ancak Geç Miyosenden itibaren Orta Anadolu  lavlarının püskürmeleri çekme tektonik rejimi  ile oluşur (Toprak ve Göncüoğlu, 1993). • Öyleyse yitim ilişkili özellikleri daha önceki bir  yitim olayından kaynaklanabilir (Alıcı vd.,  2004).Karacadağ bazaltları OIB alanı  içinde ve EGA bazanitlerine  (Aldanmaz vd., 2004) ve KVAB ye  (Alıcı vd., 2001) yakın. Karacadağ bazaltlarının  gelişiminde kabuksal katılım  yeralmamaktadır. Tendürek örnekleri  gelişimlerindeki kabuksal  kirlenmeyi belirtir biçimde OIB  alanından  hafifçe düşük Nb/Y alanına  kaymaktadır.Karacadağ lavlarından Derinkuyu  lavlarına çizgisel trend iki farklı  manto kaynağını işaret edebilir  (Wilson ve Downes, 1991; Jung ve  Masberg, 1998). Astenosferik bileşen düşük Rb/Nb ve  K/Nb ile belirtilir, EGA bazanitleri ve  KVAB de olduğu gibi. Yitim izleri taşıyan litosferik bileşen  yüksek Rb/Nb ve K/Nb ile belirtilir,  And bazaltları, Big Pine ve DAB  bazaltik kayaçları gibi.Derinkuyu ve Karapınar lavları And  Bazaltları alanına düşüyor. Erciyes ve Hasandağ EGA+KVAB ile Big  Pine arasına düşüyor. Bu giderek azalan  yitim bileşen etkisiyle plaka içi  zenginleşmeye yönelimi vermektedir. Karacadağ OIB benzeri astenosferik  manto kaynaklı EGA+KVAB alanına  düşüyor . Tendürek Karacadağdan daha yüksek  Orta Anadolu volkaniklerinden daha  düşük Rb/Nb ve K/Nb değerlerine sahip.  Bu da Tendürek volkanizmasının yitim izi  taşımadığını belirtir.Negatif korelasyon, Nb tükeniminin yitim  bileşenlerince zenginleşen (Nb ve Ta dışında) yarı  kıtasal bir litosferik mantodan miras kaldığını  göstermektedir. Orta Anadolu lavları için La/Nb nin 143Nd/144Nd  ile  negatif, 87Sr/86Sr ile pozitif korelasyonu, Nb  tükeniminin önceki yitim bileşenlerini muhafaza  eden litosferik mantonun sonucu olduğunu belirtir. Ancak Doğu Anadolu lavlarındaLa/Nb 143Nd/144Nd  ve 87Sr/86Sr ile sistematik bir ilişki  göstermemektedir. Böylece Tendürek lavlarındaki Nb tükenimi yitimle  ilişkili değildir. Tendürek lavlarının Karacadağ lavlarına göre daha  düşük Nb konsantrasyonları kabuksal kirlenmeyle  açıklanabilir (Alıcı vd., 2004).Sonuç olarak • Orta Anadolu volkanizmasının iz element karakteristiği  yitim bileşenlerince zenginleştirilmiş litosferik mantodan  oluşan lavlara (And bazaltları, DAB, Big Pine) benzerlik  göstermektedir. • Düşük Nb ve Ta, yüksek Rb/Nb, K/Nb, Ba/Nb, Ba, Th ve Pb  bunu desteklemektedir (Alıcı vd., 2004). • Erciyes ve Hasandağ da yitim bileşenlerinin etkisi az. • Karacadağ bazaltları yitim izleri taşımayan OIB benzeri  manto kaynağına sahip ve kıtasal kirlenme geçirmemişler. • Tendürekte HFSE ye göre LILE zenginleşmesi ve Nb ve Ta  negatif anomalileri yitim bileşenlerinden öte kabuksal  malzeme içeriğinden kaynaklanmakta. Bu düşük Ba/Nb (16- 17) ve Ba/Ta (362-413) oranlarıyla da açıklanabilir.• Orta Anadoludaki Kuvaterner bazaltik  kayaçlar; • Kalk-alkalinden alkaline geçiş • Ba/Nb yüksek (>28)====yitimle ilişkili  magmalar • Ama Orta Anadoludaki Kuvaterner bazaltik  volkanizma çekme tektonik rejimi ile ilişkili ve  aktif dalma olmadan geliştiler...????• Orta Anadolu altındaki litosferik manto daha  önceki bir yitim bileşenini içeriyor. Yitimle  ilişkili jeokimyasal veriler daha önceki yitim  izlerini taşıyan zenginleşmiş litosferik  mantodan kaynaklanmakta. Zenginleşme  muhtemelen Afro-Arap ve Avrasya plakalarının  arasında gerçekleşen  Eosenden Miyosene  kuzey yönlü dalıştan salınan akışkanlarla  oluştu.• Bunun tersine, Doğu Anadoludaki Kuvaterner  volkanizma Arap ve Avrasya plakaları  arasındaki geç Miyosendeki kıtasal çarpışma  ile ilişkili. Karacadağ Arap ön bölge  volkanizması alkali bazaltlarla karakterizedir.  Bitlis bindirme kuşağının kuzeyinde Tendürek  volkanları bazaltik trakiandezit bileşimindedir  ve LILE ve LREE ce zengin HFSE ce (Nb ve Ta  gibi) fakirdir. • Izotop ve iz element sistematikleri Karacadağın  OIB benzeri manto kaynağından kaldığını,  Tendürek alkalin volkanik kayaçlarının da %1.5 lik  küçük derecedeki kısmi ergime ile litosferik  manto kaynağından türediğini belirtmektedir. • Karacadağ bazaltları minör ve/veya ihmal  edilebilir kabuksal kirlenmeye maruz kalmışken,  Tendürek lavları bariz kabuksal kirlenme etkileri  göstermektedir.