Çocuk Sağlığı Ve Hastalıkları Prematüre ve Düşük Doğum Ağırlıklı Bebekler PREMAT Ü RE BEBE Ğİ N BAKIM İ LKELER İ Prof.Dr. Aytu ğ ATICI Mersin Ü niversitesi T p Fak ü ltesi Ç ocuk Sa ğl ğ ve Hastal klar AD.Tan mlar DS Ö 37. gebelik haftas tamamlanmadan ? canl olarak do ğan t ü m bebekleri “PREMAT Ü RE ” olarak tan mlanmaktad r. Do ğum a ğ rl ğ 1000 gram n alt nda ? olanlar ise “ İ MMAT Ü R” tan m n almaktad r.Tan mlar Gebelik ya ş na bak lmaks z n 2500 gram n ? alt nda do ğum a ğ rl ğ na sahip t ü m bebekler “d üşü k do ğum a ğ rl kl - LBW” olarak adland r l r. E ğer bu bebeklerin do ğum a ğ rl klar ? gebelik ya ş lar na g ö re beklenen de ğerin 2 SD alt nda ise “gebelik ya ş na g ö re k üçü k - SGA” olarak tan mlan rlar.İ nsidans Geli ş mi ş ü lkelerde t ü m canl do ğumlar n ? % 4 - 8 ’ i premat ü rite ile sonu ç lan r. Ü lkemizde her y l yakla ş k 100 bin ? premat ü re bebek do ğmaktad r. Bebek ö l ü mlerinin yar s ile 1 ay i ç inde, ? bunun da yar s ilk 1 hafta i ç inde olmaktad r. Premat ü relerde mortalite oran daha ? y ü ksektir.Do ğum odas nda ilk bak m Bebek do ğar do ğmaz, ü zerinde s t c ? olan bir a ç k yata ğa konmal , Derhal kurulanmal , ? Gerekiyorsa resusite edilmeli, ? Gerekiyorsa d üşü k bas n ç la aspire ? edilmeli, Gerekiyorsa oksijen verilmelidir. ?Do ğum odas nda ilk bak m Solunumun ba ş lamas i ç in bebe ğin ? topu ğuna vurulmal veya s rt s vazlanmal d r. Bebek ba ş a ş a ğ ç evrilmemeli, ? Gluteal b ö lgeye vurulmamal d r. ?Solunum deste ği Solunum s k nt s olan bebeklere erken ? d ö nemde NCPAP uygulanmal d r. Ent ü basyon ve mekanik ventilasyon i ç in acele ? edilmemeli fakat GE Ç KALINMAMALIDIR . SpO 2 ’ yi %90 ’ n ü zerinde tutacak minimum ? oksijen ve g ö ğs ü yeterince havaland racak minimum bas n ç uygulanmal d r.S ü rfaktan Kullan m Proflaktik ama ç l kullan mdan ziyade ? “ kurtarma-rescue ” ama ç l kullan lmal d r. 3. D ü zey yo ğ un bak m hizmeti verebilen ? ü nitelerde kullan lmal d r.S v - elektrolit tedavisi Do ğumdan sonraki ilk g ü n ba ş lang ç ? s v s olarak 60- 90 mg/kg/g ü n % 10 Dextroz i ç eren s v verilmelidir. 2. g ü n 3 - 4 mEq/kg sodyum, ? 3.g ü n 1 - 2 mEq/kg potasyum ? eklenmelidir. G ü nl ü k kilo, idrar dansitesi kan glukoz ve ? elektrolit d ü zeylerine g ö re her g ü nk ü s v miktar ve i ç eri ği yeniden ayarlanmal d r.S v - elektrolit tedavisi V ü cut kalsiyumunun % 80 ’ i son ? trimesterde fetusa ge ç er. Bu y ü zden erken do ğanlarda kalsiyum eksiktir ve tedavi edilmelidir. Cilt, solunum sistemi, idrar ve gaita ile ? s v kaybeden premat ü re bebek optimum s ve nemi olan ortamlarda takip edilerek kay plar azalt lmal d r. Beslenme Premat ü re bebe ğin b ü y ü mesinin son ? trimesterdeki bir fetusun b ü y ü mesine e ş it olabilmesi i ç in 130 kcal/kg ’ l k bir enerjiye ihtiyac vard r. Bu enerjinin yar s karbonhidratlardan, % ? 15 ’ i proteinlerden ve %35 ’ i ya ğlardan sa ğlanmal d r. Vitaminler preterm bebe ğin ? beslenmesinde vazge ç ilmez yap ta ş lar d r.Beslenme Suda eriyen B 1 , B 2 , B 6 , B 12 , C, biotin, ? folik asit, niasin ve pantoteik asit yan nda ya ğda eriyen A, D, E ve K vitaminleri ö nemli yap ta ş lar d r. ANNE S Ü T Ü N Ü N premat ü re bebe ğin ? beslenmesinde hayati ö nemi vard r. Her bebek kendi annesinin s ü t ü ile ? beslenmelidir.Beslenme 1500 gram n ü zerinde do ğan bebekler, ? ko ş ullar uygunsa, anneyi emebilir. Daha d üşü k do ğum a ğ rl kl bebekler ? orogastrik sondalarla beslenmeli ve anne s ü t ü n ü g üç lendirici tozlar s ü te eklenmelidir. Anne s ü t ü ndeki imm ü nolojik fakt ö rler ? bebe ğ i enfeksiyonlardan korur.Beslenme Bebek m ü mk ü n olan en k sa zamanda ? ANNE S Ü T Ü ile beslenmeli, e ğer enteral beslenme m ü mk ü n de ğil ise 4 - 5. g ü nlerde total parenteral beslenme (TPN) uygulanmal d r. T ü m ç abalara ra ğmen anne s ü t ü elde ? edilemiyorsa, premat ü reler i ç in ö zel olarak haz rlanm ş mamalar tercih edilmelidir.Beslenme Premat ü re mamalar ö nce dilue (% 5) ? haz rlanmal ve bebek tolere ettik ç e konsantrasyon giderek artt r lmal d r (%10- 15). Bebek beslenirken mutlaka rezid ü kontrol ü ? yap lmal ve kar n distansiyon y ö n ü nden takip edilmelidir. 34. gebelik haftas ndan ö nce do ğanlar n ? biberon ile beslenmeleri sak ncal olabilir.Hipotermiden korunma En fazla s kayb kafa derisinden olmaktad r. ? Bu y ü zden t ü m bebeklere kep giydirilmelidir. A ç k yataklarda izlenen bebeklerin ü st ü ? ö rt ü lmelidir. Ç ift cidarl ve servo kontroll ü k ü vezler tercih ? edilmelidir. Hipotermi durumunda asidoz, apne, bradikardi, ? hipoglisemi, pulmoner kanama ve ö l ü m olabilir. Enfeksiyondan korunma M İ N İ MUM ELLE MAKS İ MUM G Ö ZLE !Enfeksiyondan korunma Mikroplar n en ö nemli giri ş yolu ? b ü t ü nl ü ğü bozulmu ş cilttir. Gereksiz kan al mlar ve flaster ? yap ş t rma cilt b ü t ü nl ü ğü n ü bozan en ö nemli fakt ö rlerdir. G ü nl ü k g ö bek bak m yap lmal d r. ?Enfeksiyondan korunma Ellerin y kanmas enfeksiyon oran n ? belirgin olarak azalt r. Anne s ü t ü n ü n enfeksiyonlar ö nlemedeki ? rol ü b ü y ü kt ü r. Proflaktik antibiyotik gerekli de ğildir. ?Tarama Programlar Hipotroidi y ö n ü nden T 4 ve TSH rutin ? olarak bak lmal d r. Fenilketon ü ri y ö n ü nden fenilalanin ? ö l çü m ü gereklidir. Serebral ultrasonografi. ? İ ş itme testi. ? Retinopati y ö n ü nden, g ö z muayenesi ? rutin olarak yap lmal d r. PRETERM BEBEKLERDE PROBLEMLER Hyalen Membran Hst. ? Konjenital ? Malformasyonlar Hipoglisemi ? Apne ? NEK ? ROP ? Kernikterus ? PV-IVH ? PVL ? Sepsis ? Asfiksi ? Do ğum travmalar ?PRETERM BEBEKLERDE PROBLEMLER Pulmoner kanama ? Pn ö motoraks ? BPD ? Hipokalsemi ? Hiperbilirubinemi ? Anemi ? Ö dem ? Hipotermi ? D İ K ? Beslenme bozuklu ğu ?GEBEL İ K YA Ş I TAY İ N İ Fizik ve n ö rolojik bulgulara g ö re baz skorlama sistemleri vard r: Dubowitz ? Farr ?GEBEL İ K YA Ş I TAY İ N İ De ğ erlendirmede Kullan lan Kriterler Cilt yap s ? Cilt rengi ? Lanugo ? Plantar ç izgiler ? Kar n cildi ? ş effafl ğ Meme ba ş ? b ü y ü kl ü ğü Kulak ş ekli-sertli ği ? Genital mat ü rasyon ? Post ü r ? Ayak bile ği ? dorsifleksiyonu Popliteal a ç ? Topuk kulak testi ?GEBEL İ K YA Ş I TAY İ N İ 36. Haftaya kadar tabanda 1-2 transvers ç izgi ? bulunur 40. haftada ç izgi say s ç oktur. Meme nodul ü 34. haftada nonpalpabl, 36. haftada ? 3mm, 40. haftada 4-10 mm olur. Testisler 36. haftada skrotuma iner. ? Emme refleksi 33. haftadan sonra ç kar ? Moro ve ş k refleksi 32. haftadan sonra ç kar. ?SGA BEBEKLER Gebelik ya ş na g ö re do ğum a ğ rl ğ n n 10. ? Persentilin alt nda olmas na SGA denir. IUGR: İ ntra uterin d ö nemde fetal b ü y ü menin ? yava ş lamas ve geri kalmas d r. SGA bebekler term veya preterm olabilir. ? İ nsidans %3-10 civar ndad r. ? Mortalite 4-8 kat artm ş t r. ?SGA BEBEKLER Patofizyoloji: Fetusun b ü y ü mesi fetal, maternal ve plasental fakt ö rlerden etkilenebilir. Fetal Fakt ö rler: Genetik (kromozamal fakt ö rler, etnik, rka ait ö zellikler), ? K onjenital anomaliler, ? K onjenital enfeksiyonlar, ? D o ğumsal metabolizma hastal klar , ? K ardiyo-vask ü ler anomaliler. ?SGA BEBEKLER Patofizyoloji Maternal Fakt ö rler: Utero-plasental kan ak m n n azalmas , ? M aternal malnutrisyon, ? Ç o ğul gebelik, ? S igara-alkol-ila ç ba ğ ml l ğ , ? M aternal hipoksi, (Konjenital kalp hast., orak h ü creli ? anemi vb.), A nne ya ş n n k üçü k olmas , ? M aternal boy k sal ğ , ? S osyo-ekonomik d ü zeyin d üşü k olmas , primiparite, ? G randmultiparite, ? K ronik hastal klar. ?SGA BEBEKLER Patofizyoloji Plasental Fakt ö rler: Plasenta a ğ rl ğ n n az olmas , ? Y ü zey alan n n azl ğ , ? P lasentit, ? E nfarktlar, ? T ü m ö r, ? P lasenta ayr lmas , ? İ kizden ikize transf ü zyon, ? U mblikal vask ü ler trombozis, ? K ord yap ş ma anomalisi veya anatomik de ği ş iklikler. ?SGA BEBEKLER S n flama Simetrik IUGR : A ğ rl k, boy ve ba ş ç evresi 10. ? persentilin alt ndad r , 20. Haftadan ö nce ba ş lar . Asimetrik IUGR : A ğ rl k 10. persentil alt ndad r. ? Boy ve ba ş ç evresi n ormal dir, 28. haftadan sonra ba ş lar. Kombine IUGR: A ğ rl k ve boy geri dir, ba ş ? ç evresi genelde normale yak nd r , 20-28. haftalar aras nda ba ş lar.SGA BEBEKLER Problemler Hipoksi ? Persistan pulmoner ? hipertansiyon Mekonyum aspirasyonu ? Hipotermi ? Hipoglisemi ? Hipokalsemi ? Polistemi ?SGA BEBEKLER Tedavi: Semptomatik Prognoz: Asimetrik IUGR ’ de beyin korundu ğu i ç in daha iyidir. Kromozom anomalisi veya intrauterin enfeksiyon varsa prognoz k ö t ü d ü r.