Genel Rb-Sr-Eu Petroloji son hafta Rubidyum-Stronsiyum yaş tayini Rubidyum Stronsiyum yaş tayini • Radyometrik yaş tayini tekniği Radyometrik yaş tayini tekniği • İçerdikleri 87Rb ve 87Sr, 86Sr miktarına göre  kl il li l ti t i kayaçların ve minerallerin yaşlarının tespiti • Rubidyum-Stronsiyum izotop sisteminin  kullanımının nedeni  87 Rb nin(doğal oluşan  rubidyum izotoplarının ikisinden birisi) 87 Sr a  48.8 milyar yıl yarılanma ömrü ile  bozunmasıdır.• Rbisoldukça uyumsuz bir Rbis oldukça uyumsuz bir  elementtir.Fraksiyonel kristalleşme esnasında  manto minerallerinden birisinin birparçası manto minerallerinden birisinin bir parçası  olma yerine magmatik eriyikte kalmaktadır.• Radyojenik evlat 87 Sr bu bozunma sürecinde Radyojenik evlat,  Sr, bu bozunma sürecinde  oluşur ve Güneş Sisteminden önce yıldızların  nükleosentezlerindeoluşmuştur nükleosentezlerinde oluşmuştur.• Belirli bir jeolojik ortamdaki farklı mineraller  zaman içerisinde farklı radyojenik stronsiyum- ç yj y 87/doğal oluşan stronsiyum-86 oranlarını  edinebilirler; ; • Bu minerallerin yaşları bir kütle  spektrometresiil l öl ü l l spektrometresiile yapılan ölçümlerle  hesaplanabilir.• Eğerbumineraller aynı silisik eriyikten Eğer bu mineraller aynı silisik eriyikten  kristalleşmişseler, her bir mineral parent eriyik  olarak aynı ilksel 87 Sr/ 86 Sr oranısahip olacaktır olarak aynı ilksel  Sr/ Sr oranı sahip olacaktır. • Ancak mineralelrdeki Rb K ile yer  değiştireceğinden ve bumineraller farklıK/Ca değiştireceğinden ve bu mineraller farklı K/Ca oranlarına sahip olacağından, mineraller farklı  Rb/Sroranlarınasahip olacaktır Rb/Sroranlarına sahip olacaktır.• Fraksiyonel kristalleşmesırasında Sr Rbyilikit Fraksiyonel kristalleşme sırasında, Sr, Rb yi likit  fazda bırakarak, plajiyoklazda yoğunlaşma  eğiliminde olacaktır Bundan dolayı artık eğiliminde olacaktır. Bundan dolayı, artık  magmada Rb/Sr oranı zamanla artabilir,  farklılaşmanın (diferansiyasyon) artmasıyla farklılaşmanın (diferansiyasyon) artmasıyla  kayaçlarda artan Rb/Sr oranları görülebilir. En  yüksekdeğerler(10 veya dahayüksek) yüksek değerler (10 veya daha yüksek)  pegmatitlerde gözlenebilir.• Genellikle Rb/Sroranı plajiyoklaz, hornblend,  K-feldspat biyotit muskovit sırasıylaartış K-feldspat, biyotit, muskovit sırasıyla artış  gösterir. Bu nedenle radyojenik  87 Sr için yeterli  oluşma zamanı varsa ölçülen 87 Sr/ 86 Sr oluşma zamanı varsa, ölçülen  Sr/ Sr  değerleri minerallerde yukarıdaki sırayla artan  biçimde farklıolacaktır biçimde farklı olacaktır.• Örneğin,plajiyoklaz,K-feldspat,hornblend,biyotit ve Örneğin, plajiyoklaz, K feldspat, hornblend, biyotit ve  muskovit gibi birçok majör Sr içeren minerali bulunan  magmatik bir kayaç olan graniti düşünelim. • Buminerallerinherbiri potasyumiçeriklerine • Bu minerallerin her biri, potasyum içeriklerine,  eriyikteki Rb ve K konsantrasyonuna ve minerallerin  oluştuğu sıcaklıklara bağlı olarak farklı ilksel  rubidyum/stronsiyumoranlarınasahipolacaktır rubidyum/stronsiyum oranlarına sahip olacaktır. • Rubidyum eriyikteki konsantrasyonuna orantılı bir  oranda minerallerin kafesindeki potasyum ile yer  d ğiik i değiştirecektir.• Bowen reaksiyon serisineenuygun senaryoya • Bowen reaksiyon serisineen uygun senaryoya  göre granitik bir eriyik, plajiyoklaz ve  hornblend içerenbirkümülat kristalleştirmeye hornblend içeren bir kümülat kristalleştirmeye  başlayacaktır (tonalit veya diyorit gibi). Bu  kümülat K ca (aynı zamanda Rb ce) fakir ancak  (y ) Sr ce zengin (bu Ca ile yerdeğiştirdiğinden)  olacaktır. Böylece eriyik K ve Rb ce  zenginleşecektir.• Bu Rb nin yerdeğiştirebileceği K ca zengin ortoklaz  ve biyotit gibi minerallerin çökelmesini  sağlayacaktır Tüm kayaçlarınveiçerdikleri sağlayacaktır. Tüm kayaçların ve içerdikleri  minerallerin Rb-Sr oranları ve Rb ve Sr bollukları  çok farklı olacaktırBu  da zaman ilerledikçe farklı  kayaçlarda ve içerdikleri minerallerde farklı  oranlarda radyojenik Sr un gelişmesine neden  olacaktır. olacaktır.• Bir numunenin yaşı numune içindeki birtakım  minerallerinanaliziilebelirlenmektedir.Herbir minerallerin analizi ile belirlenmektedir. Her bir  numune için 87 Sr/ 86 Sr oranı 87 Rb/ 86 Sr oranına  karşılık izokron denilen bir grafiğe işlenmektedir.  Eğerbu şekildüzbirçizgiverirseörnekler Eğer bu şekil düz bir çizgi verirse örnekler  tutarlıdır ve yaşlar da muhtemelen güvenilirdir. Çizginin eğimi numunenin yaşını vermektedir.Öropiyum(Europium)anomalisi Öropiyum (Europium) anomalisi • Bir mineraldeki Öropiyum  eade Öopyu (Eu)konsantrasyonunun diğer nadir toprak  elementlerine göre zenginleşmesi ya da  fkl fakirleşmesi. • Jeokimyada Eu anamalisi eğer mineraldeki Eu  kt diğ NTEl ö konsantrasyonu diğer NTE lere göre  zenginleşmişse “pozitif” fakirleşmişse “negatif”  olarakadlandıırlır. olarak adlandıırlır.• Tüm lantanitlernispeten büyük üç değerlikli (+3)  p y ç ğ () iyonlar oluşturken, Euand Seryum(Ce) ek değer  değerliklere sahiptirler,Öropiyum2+ iyonları  oluşturuken Ce4+iyonlarıoluşturur oluşturuken, Ce4+iyonları oluşturur. • Euiçin, indirgenmiş iki değerlikli(2+) katyonları  plajiyoklazlarda ve diğer minerallerde bulunan Ca 2+ ile  pjy ğ aynı yüke sahiptir ve benzer boyuttadır.• Euüçdeğerlikli haliyle (Eu 3+ ) yükseltgenbir Eu üç değerlikli haliyle (Eu ) yükseltgen bir  magma içinde uyumsuz element iken, iki  değerlikli haliyle (Eu 2+ ) kalsiyum (Ca 2+ ) ile değerlikli haliyle (Eu ) kalsiyum (Ca ) ile  yerdeğişebileceği indirgen bir magmada  plajiyoklaz içine katılabilir plajiyoklaz içine katılabilir.• Zenginleşmesi ya da fakirleşmesi Öropiyumun diğer  mineralden öte plajiyoklazın bünyesine tercihli  girmesindeki eğilimi ile açıklanmaktadır. • Eğerbirmagma kararlı(dengeli)plajiyoklaz Eğer bir magma kararlı (dengeli) plajiyoklaz  kristalleştirirse, Eu nun çoğu bu mineralin bünyesine  girerek bu mineral içerisinde Eu nun  konsantrasyonunundiğerNTElerinegöreartmasına konsantrasyonunun diğer NTE lerine göre artmasına  neden olacaktır (pozitif anomali).• GerikalanmagmaEu ca fakirleşecek,Eu Geri kalan magma Eu ca fakirleşecek, Eu  konsantrasyonu magmadaki diğer NTE lerine  göre düşük olacaktır. • Eğer Eu ca fakirleşen magma  plajiyoklazlarından ayrılırsa ve katılaşırsa,  kimyasl bileşimi negatif Eu anomalisi  gösterecektir.