Genel Jeoloji Rüzgar ve Çöller - 2 Da ğ kütlesinin devam eden erozyonu -Havzalar ı dolduran k ı r ı nt ı üretir Yerel yüksekli ğ i (rölyefi) azalt ı r - Erozyon sonucu inselberg ad ı verilen izole - tepecikler olu ş ur.Çöllerde rüzgar etkisi Sedimentlerin rüzgarlarla ta ş ı nmas ı Akarsularla ta ş ı nmadan iki farkl ı l ığı vard ı r 1- Rüzgar iri taneleri ta ş ı mada akarsulara göre daha az etkilidir 2- Rüzgar akarsular gibi belirli bir kanalda de ğ il daha geni ş alanlarda etkisini gösterir. Rüzgarlarla ta ş ı nma mekanizmas ı -Yerdeki taneler Saltasyon- Taneler yüzeyleri boyunca kayar ve s ı çrar Kum f ı rt ı nalar ı ile ta ş ı nm ı ş kumlar ı n %5-20 ‘si bu yolla ta ş ı n ı r -Ask ı l ı yük- S ı çrama ile taneler havada ask ı l ı olarak kal ı r.Rüzgar erozyonu -Rüzgar göreli olarak pek önemli olmayan bir erozyon ajan ı d ı r -Çöllerdeki erozyonun büyük bir k ı sm ı geçici akarsular taraf ı ndan gerçekle ş tirilir Rüzgar erozyonunun mekanizmas ı Deflasyon- Tutturulmam ı ş tanelerin havaya kald ı r ı lmas ı . Deflasyon s ığ çukurluklar ve iri çak ı l ve bloklar ı n bulundu ğ u bir zemin olu ş turur.Rüzgar erozyonunun mekanizmas ı Abrazyon Ventifakt ad ı verilen üç yüzeyli düzgün yüzeylere sahip çak ı l ve Yardang ad ı verilen rüzgarlarla oyulmu ş s ı rtlar olu ş turur.Ventifakt- Rüzgarlarla ta ş ı nan sedimentlerle a ş ı nd ı r ı lm ı ş ta ş vaya kayaVentifaktYardang- Uzun, rüzgarla a ş ı nd ı r ı lm ı ş çizgisel s ı rtRüzgar çökelleri Rüzgar baz ı bölgelerde önemli yüzey ş ekilleri olu ş turur. İ ki tip rüzgar çökeli vard ı r (Çöl kumullar ı ve Lös) 1- Çöl kumullar ı (dünler) Kum tepecikleridir Genellikle asimetrik ş ekillidir. Rüzgara do ğ ru e ğ imli olan yüzeyi genellikle hafif e ğ imlidir, ters e ğ imli yüzeyi kayma yüzeyi olarak tan ı mlan ı r.Kumullar ı n olu ş um kriterleri -Derin yeralt ı suyu tablas ı -Çok az bitki örtüsü -Yeterli güçte ve süreklilikte rüzgar -S ı k ı ş mam ı ş küçük tane boyutlu sedimentler Bu faktörler kumullar ı n özel ş ekillerini belirler.Kumullar Kumullar rüzgar ı n esti ğ i yöne do ğ ru yava ş ça hareket eder. Kumullar ı n çe ş itleri Barkan Enine kumul Boyuna kumul Parabolik kumul Y ı ld ı z kumullar ıBarkan kumulu- Az kum sabit rüzgar yönüBoyuna kumullar Az sediment deste ğ i. İ kiyönlü rüzgar kumullar rüzgara paralelEnine kumullar Çok fazla kum, oldukça kurak kum, kumullar rüzgar yönüne dikParabolik kumlar Çok bol kum, sahil k ı y ı alanlar ı , gçlük ı y ı meltemleri2- Lös Rüzgarlarla ta ş ı nm ı ş silt örtüleri Siltlerin kayna ğı ya çöller, yada buzul bölgeleridirDERS B İ TT İ !