Saha Raporu Saha jeolojisi Dersi Notları - 1 JEO359 Saha Jeolojisi Dersi 4. Raporu EMRE ÇETİN 20223138 Aralık, 2005 Beypazarı Trona nedir? Trona madeni, doğal soda minerallerinden birisidir. Sodyum karbonat olarak da bilinir ve ayrıca tabii soda olarak da adlandırılır. Trona madeni, Soda Külü'ne dönüştürülerek cam, deterjan, selüloz ve kağıt üretiminde, demir ve çelik endüstrisinde, bazı kimyasal maddelerin üretiminde, fotoğrafçılıkta, galvaniz kaplama banyolarında, baca gazı desülfürizasyonlarında, su arıtımında kullanılır. Ayrıca kağıt ve tekstil gibi bir çok sektörde de yan madde olarak kullanılır. Soda külünü kullanımında cam sanayii yüzde 50 ile ilk sırayı, kimya sanayiinin yaklaşık yüzde 27 ile ikinci sırayı, sabun ve deterjan sanayiinin ise yaklaşık yüzde 11 ile üçüncü sırayı alır. TRONA Kimyasal Bileşimi, Na 3 H (CO 3 ) 2 . 2H 2 O Kristal Sistemi, Monoklinik Kristal Biçimi, Çoğunlukla masif, lifsi; sutunsal; bazen kalın levhalar halinde Sertlik, 2.5 - 3 Özgül Ağırlık, 2.11 Dilinim, {100} mükemmel Renk ve Şeffaflık, Renksiz, grimsi, sarımsı beyaz, donuk kahverengimsi Parlaklık, Camsı Bulunuşu, Kurak iklim bölgelerindeki tuz göllerinde oluşur. MONOKLINAL YAPILAR Birbiri üzerinde yer alan farklı dayanıklıktaki tabakaların bir yöne doğru eğimli olduğu yapı tipidir.Bu yapıda tabakaların eğimi yönünde akan akarsulara (konsekant akarsu) ait vadiler simetrik, buna karşılık tabakaların eğim yönüne dik veya verev akan akarsulara (subsekant akarsular) ait olan vadiler disimetriktir. Eğim yönünde akan akarsuların sert tabakaları kestikleri yerlerde kornişli vadiler görülür. Monoklinal yapının özel yer şeklini kuestalar meydana getirir. Bunlar üç kısımdan oluşan disimetrik yer şeklidir. 1- Kuesta cephesi: Korniş ve şevden oluşmuştur.Korniş sert tabakanın bulunduğu yerde oluşan dikliktir.şev ise, sert tabakanın altında yer alan yumuşak tabakanın meydana getirdiği , kornişlere oranla daha az eğimli kısımdır. 2- Kuesta sırtı veya yayla yüzeyi: Kuesta cephesinin gerisinde yer alan ve tabakaların eğimi yönünde bulunan, resekant akarsularla yarılmış ve parçalanmış topografya yüzeyidir. 3- Subsekant depresyon: Kuesta cephesinin önünde yer alan ve yumuşak tabakada gelişmiş olan disimetrik depresyondur. Monoklinal yapılı bir sahada akarsu ağı ile yer şekillerin oluşumu ve gelişimi: Burada ilk oluşan akarsular topografya ve tabakaların eğimine uygun olarak akan konsekant akarsulardır.Birbirine paralel akan bu akarsuların zamanla vadilerini derine doğru kazmalarıyla sert tabakaların bulunduğu kesimlerde konsekant gedikler oluşur.Ayrıca bu akarsulara yamaçlardan katılan kollar yumuşak tabakaların bulunduğu kesimlerde hızla gelişirler ve bu kısımları aşındırarak subsekant vadileri veya depresyonları meydana getirirler.Subsekant depresyonlar disimetriktir ve bunların gelişimiyle kuestalar belirmiş olur.Subsekant depresyonun gelişimi sırasında her iki yamacı üzerinde subsekant akarsuyun kolları oluşur. Bu kollardan depresyonun daha az eğimli yamacında yani kuesta sırtında yer alanlarına resekant akarsular, dik yamacında yani tabaka başlarından inenlere ise obsekant akarsular denir. Obsekant akarsular zamanla kuesta cephesini parçalayarak onun gerilemesine neden olur.Kuesta cephesi gerilerek yükseltisinden kaybeder ve ondan kopan parçalar şahit tepeleri meydana getirir.Resekant akarsular ise üzerinde aktıkları yumuşak tabakaları aşındırmak suretiyle ortadan kaldırırlar. Subsekant akarsuların yeri sabit değildir; kuesta cephesinin gerilemesine bağlı olarak tabakaların eğimi yönünde yer değiştirir.Bu olaya homoklinal kayma denir.Aşınım devresinin sonuna doğru kuestaların gerilemesi ve yükseltileri iyice azalır. Bunlar genişlemiş ve alüvyonlarla doldurulmuş subsekant depresyonlarla birbirlerinden ayrılan az belirgin sırt ve şahit tepeleri haline geçerler. Böylece saha bir aşınım yüzeyi veya peneplene dönüşür. Monoklinal yapılı sahalara örnekler: Paris havzasının kenarı. Ülkemizde Orta Toroslar, Aladağlar ve Bolkar Dağlarının güney etekleri,Çanakkale Boğazı bölgesi.