Saha Raporu Saha Raporu _4_ BEYPAZARI SAHA RAPORU (9. Hafta) Ebru Aktepe 20220248 Jeoloji Mühendisliği 01 Ankara’nın 100 km kuzeyinde, Beypazarı bölgesinde Hıdırlık Tepe mevkii ve İnözü Vadisi incelenmiştir. Hava oldukça soğuk ve kar yağışı sürmektedir. Ve şu birimler görülmüştür. * Bu bölgede tek kanadı olan bir kıvrım, yani monoklinal gözlenmektedir. 70° - 80°’lik bir eğim söz konusudur ve aynı birim karşıda yataydır. Bu monoklinale “Çayırhan Monoklinali” denir. Vadilerin oluşturduğu V’ler oldukça belirgindir. V’lerin ucu bize eğim yönünü göstermektedir. Bu birim Miyosen yaşlı, aşınmaya dayanımlı gölsel kireçtaşlarıdır. Hemen arkasında daha yaşlı volkanikler bulunmaktadır. * TRONA MADENİ İlk trona minerali ABD Wyoming’de petrol sondajları yapılırken bulunmuştur. Ülkemizde ise trona minerali 1979 yılında, Beypazarı’nın kuzeyinde Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü’nce yapılan kömür sondajları esnasında belirlenmiş, 1980 yılında başlayan trona etütleriyle 23x103 metre sondaj yapılarak Dünyanın bilinen ikinci büyük trona yatağı bulunmuştur. Saha işletilmek üzere 1985 yılında Etibank’a devredilmiştir. Trona, ancak işlenip soda külüne dönüştürülerek ticari bir değer kazandırılmaktadır. Dünyadaki trona üretimi 17x106 tonun üzerinde olup tamamı doğal soda külü ve eşdeğeri ürünlerin üretiminde kullanılmaktadır. Tronanın yalnızca baca gazı sülfürsüzleştirme ve hayvan yemi olarak ticarete konu olmayacak düzeyde doğrudan kullanımı mevcuttur. Ağır kimya sanayiinin en önemli ana mallarından birisi sudkostiktir. Petrokimya sanayiinde tuzun elektrolizi ile elde edilen sudkostiğin trona dan üretilmesi ülkemiz için çalışılmaktadır. Bazı uzmanlar uzun vadede tronadan elde edilen sudkostiğin elektrolitik sudkostiğin tamamen yerini alabileceği beklenmektedir. Trona, tabiatta doğal olarak bulunan soda minerallerinden en yaygın olanıdır. Ancak trona çok kolay eridiği için tabiatta hiç mostra vermemekte ve genç Tersiyer havzalarında bulunabilmektedir. Oluşumu çok özel şartlar gerektiren trona mineralleri başka amaçla yapılan arama çalışmalarında ortaya çıkmaktadır. Trona, monoklinal ve prizmatik sistemde kristalleşen, doğal olarak oluşmuş sodyum seskikarbonatın (Na2CO3.NaHCO3.2H2O) saf olmayan şeklidir. Cevherin içerdiği organik maddeye bağlı olarak rengi kahverengiden koyu sarıya kadar değişir. Saf numunelerinde ise renk beyazdan şeffafa kadar değişiklik gösterir. * İnözü vadisinde bulunan bu birimler; üstte aşınmaya dayanımlı kahverengi, volkanik kavkılı gölsel kireçtaşları bulunmakta altta ise aşınmaya dayanımsız “kiltaşı – marn – kumtaşı” ardalanması vardır. Üstteki tabakalar burada yatay, vadinin çıkışında içe tabakalar eğimli, tam monoklinalin yüzünü oluşturmaktadır. Burasının oyulmaya başlamasının nedeni düşey yönde aşınma olmasıdır. Çıkışta ise yoktur. Birimin yaşı Miyosen’dir. Tabanı alttaki birimin içine gömülmüştür. Yük kalıbı (plastik malzeme içine girmiş) oluşmuştur ve bu birim Sedimanter’dir. Yani Sedimantasyon ile eş zamanlı, bu olay esnasında oluşmuştur. Ters Fay – Sürüme Kıvrımları (Drag Fold) oluşumu vardır. Bu kıvrımlar sert karakterli iki tabaka arasındaki plastik tabakalarda meydana gelir. Kıvrımlanma sırasında biribirleri üzerine kayarlar. Üst ve alttaki tabakaların ortadaki tabaka boyunca kaymaları sonucunda plastik tabaka içinde küçük ve biribirlerine benzer kıvrımlar oluşur. İşte bu tür kıvrımlara sürüme kıvrımları denir. * Bu birimin sol tarafında dayanımlı Bazalt, sağ tarafında ise çörtlü Kireçtaşı – Marn – Tüf ardalanması bulunmaktadır. Aradaki birim ise 2 dayanımlı birim arasındaki malzemenin karışması ile oluşmuş Disharmonik kıvrımdır. Tabakaların plastiklik dereceleri veya kıvrımlanma eğimleri birbirinden farklı ise ve bu tabakalar birlikte kıvrılmaya uğrarlarsa disharmonik kıvrım oluşur. Ters fay görülmektedir. Üstteki blok yukarıya çıkmıştır. Sağdaki birimlerin ittirmesiyle ortadaki hareketsiz kütlenin kıvrımlanması gözleniyor.