Saha Raporu Saha Sınav Soruları 3 1. Arazide gözlenen dokanaklar? KÖSRELİKKIZĞI ; Üst Triyas yaşlı karakaya kopleksinin üstüne uyumsuz(Non- conformity ) olarak Alt jura yaşlı konglomera ve ammonitiko-rosso çökelmiştir. Ayrıca bu birimlerin üzerine uyumsuz(angular-conformity) olarak Üst Jura yaşlı kumtaşı+kiltaşı+tüf ardalanması çökelmiştir. Son olarak uyumsuz olarak (dis-conformity) Kuvaterner nehir çökelleri gelmiştir. ALCI ; Üst Kretase yaşlı ofiyolitik melanjın üstüne uyumsuz (Non-conformity ) olarak Üst Kretase yaşlı kumtaşı, marn-konglomera ve kireçtaşı çökelmiştir. KARGABEDİR ; Üst Jura-Alt Kretase yaşlı kireçtalarının üstüne uyumsuz (Non- conformity ) olarak Miyosen volkanizması gelmektedir. Son olarak uyumsuz olarak (dis- conformity) Kuvaterner nehir çökelleri gelmiştir. 2. Harita üzerinde verilen iki tane atıştan haritada yer bulma? K X Y 3. Arazide gözlenen fosiller ve özellikleri? 1 – Belemnites : (alcı köyü) Şube : Mollusca Sınıf : Cephalopoda Subclass : Belemnit Yaşı : Jura ? Mürekkep balıklarının atalarıdırlar. ? Mermi şeklindedirler. ? İç kabuklular ? Restrum var ? Nektonik organizmalar ? Free swimming 4 2 – Bivalvia : Şube : Mollusca Sınıf : Bivalvia Subclass : Yaşı : Ordoviciandan itibaren ara gruplar ortaya çıkmıştır ancak asıl Kambriyende ortaya çıkmışlardır. Kavkıları iki kapaklıdır. Kapakları birbirine kenetlenmesi değişik şekillere sahip dişler ve kenet sistemi sayesinde olur. Ligament kası, kapakların açılmasını, manto kası ise kapanmasını sağlamaktadır. Bentik olarak yaşamaktadırlar. Manto kabuğa çepeçevre bir kas ile bağlıdır. Bunun izi içerisinde görülmektedir. Buna “Paleal Çizgi” denilmektedir. Kabuk, üç tabakadan oluşmaktadır. En dışta periostracum, onun altında prizmatik kalsit kristallerinden oluşan bir tabaka, onun da altında aragonit kristallerinden oluşan en iç tabakadır. 3 – Ammonites : (alcı köyü-kösrelikkızığı) Şube : Mollusca Sınıf : Cephalapoda Subclass : Ammonit Yaşı : Jura Ammonitler, kafadan bacaklıdırlar ve denizel ortamda yaşarlar. Su içinde batmamayı sağlayan kabuk yapısına sahiptirler. Kretase’nin sonlarına doğru yok olmuşlardır. ? Suture çizgileri vardır. ? Ortada umbilicus var. ? Çok kompleks yapıdalar. ? Dışı kabukludur. ? Kompleks olduğundan değişen ortama uyum sağlamak zorlaşıyor. ? Nektonik canlı ? EĞER AMMONİT BULURSAK PELAJİK ORTAMDAYIZ!!! 5 4 – Crinoid (Deniz Lalesi) : (kösrelikkızığı) Şube : Echinodermata (Derisi dikenliler) Sınıf : Crinoidea Subclass : Crinoid Yaşı : Kambriyende çıkmıştır . Jura yaşlıdır. Denizde ve okyanuslarda, normal tuzluluk oranında ve bol oksijenli ortamlarda yaşarlar. Kambriyenden günümüze kadar gelmişlerdir. Shelfin altında slope un üstünde yaşıyorlar. Burda kuvvetli akıntılar olduğundan bunların yere tutunmak için kökleri var. 5 – Rudist (Pechidonta) : (kösrelikkızığı) Şube : Molusca Sınıf : Bivalvia Grup : Rudist Yaşı : Geç Kretase Mercanların resif olmasına benzer bir yığışım sergilemektedirler. Ancak rudisler resif değildirler. Rudistlere İrregular Bivalvia da denilmektedir. Kretase denizlerinde modern mercanların ortaya çıkmasıyla büyük resifler oluşmuştur. Bu resif oluşumuna önemli katkı sağlayanlardan biri de rudist midyeleridir. Alglerle kurdukları simbiyotik ilişki nedeniyle hızlı gelişen ve boyları 1 m ye ulaşan dev midyelerdir. 6 6 –Gastropoda : (alcı köyü-kösrelikkızığı) Alem : Animolia Sınıf : Gastropoda Şube : Mollusca Yaşı : Mesoszoyik - Senozoyik Deniz, tatlı su ve kara ortamlarında bulunabilirler. Kelime olarak karından bacaklılar anlamına gelir. Bu sınıfa özgü olarak erken lavra dönemlerinde torsiyon olayı görülür. Vücut içerisindeki kasların asimetrik gelişimi nedeniyle görülen bu olay sonucunda manto boşluğu ve içindeki visreal kitle saat yönünü tersine doğru döner. ? Ortam koşullarına az duyarlıdır. ? O 2 li suyu tercih eder. ? Basit kabuk yapısı var ? Ağız açıklığı var 7 7 –Radyolarya : (alcı köyü-kösrelikkızığı) Alem : Protista Sınıf : Actinopoda Şube : Sorcodina Alt Sınıf : Radyolarya Yaşı : Fenazoik ? Silis kabuklular. ? Deniz suyundaki silis arttıkça radyolaryayı tetikler ? Okyanusu tercih ederler ? Eşeysiz ürerler 4. Neotetis hakkında bilgi veriniz? Neotetis okyanusu’nun kuzey kolunun erken Jura’da açılmaya başlaması ile oluşan ofiyolitik kayaçlar ve bunlar üzerindeki sedimanter kayaç serileri daha sonra Geç Kretase’de başlayan kapanma sürecinde gelişen tektonik hatlarla ilişkili oluşan kayaç toplulukları Ankara ve civarında yüzeylenmektedir. Kapanma sürecinde Paleosen'den Orta Eosen'e kadar yüzeylenen kaya birimleri, Tersiyer öncesi Temel Birimler ve Tersiyer Birimleri olmak üzere iki ana grup altında toplanmıştır. Tersiyer öncesi Temel birimleri, Paleozoyik yaşlı metamorfitler ve bölgesel ölçekte bu metamorfitleri tektonik olarak üzerleyen ultrabazik, bazik ve değişik kökenli tortul kayaçlardan oluşan ofiyolitik karışık oluşturmaktadır. İlksel oluşumunu ve yerleşimini Tersiyer öncesinde tamamlamış olan bu temel birimleri, Tersiyer birimleri uyumsuz olarak üzerlemektedir. Havzadaki Tersiyer birimlerini, Paleosen-Orta Eosen yaşlı volkanik, volkano-tortul ve tortul kayaçlar oluşturmaktadır. Tersiyer birimlerinin üstünde ise Geç Miyosen-Pliyosen yaşlı karasal kırıntılı ve karbonatlı kayaçlardan birimler gelmektedir. Geç Miyosen’e karşılık gelen kaba ve ince taneli kırıntılı düzeyleri yer alır. 8 5. Arazilerin kolon kesitleri çiziniz. 1. Kösrelikkızığı Mevkii Üst Permiyen-üst Triyas yaş aralığında rift açılımıyla Karakaya Okyanusu oluşuyor ve daha sonra kapanıyor. Bir körfez şekline Permiyen’den – Kretase’nin sonuna kadar devam eden ve ikinci bir okyanus olan Neotetis okyanusunun kuzey kolu , kuzey yönlü bir dalma ile Kretase ‘nin sonunda yok oluyor ve Karakaya Kompleksi üzerinde bir yığışım prizması oluşturuyor. Neotetisin kuzey kolu bugün İzmir-Ankara –Erzincan süturu olarak adlandırılır ve Karakaya süturu ile bulunduğumuz bölgede çakışırlar. Karakaya biriminin üzerinde; altta kaba klastikler ve onun üzerinde su seviyesinin azalmasıyla incelen malzemenin yanısıra, görülen uyumsuzluklar, üst Jura’dan-Üst Kretase’ye kadar devamlı bir sedimanter melanj oluşumu (pelajik kökenli) ve derin deniz filişleri ile sığ klastikler ve sığ denizel birimler bize burada bir transgresyonun varlığını işaret etmektedir, ki bunlar neotetis okyanusunun Karakaya birimi üzerinde biriktirdiği istiflerdir. 9 Eosen’e kadar devam eden bu karmaşığın ardından, Eosen’in sonunda oligosende Türkiye yükselmiş ve kara haline gelmiş, ardından miyosen gölsel basenleri ve sonunda volkanik kayaçlar istifteki yerini almıştır. 2. Kargabedir Tepesi Ortamda Üst Kretase’den Miyosen’e kadar devam eden süreçlerde dalma- batma sırasında altta kalan yaşlı ofiyolitik parça iki kıtasal kabuğun çarpışıp, yukarıya yükselmesine neden olmuştur.Kıtasal kabuğun aşağıya , derinlere inerek erimesi ve daha sonra zayıf zonlardan itibaren volkanizma şeklinde yukarıya çıkması söz konusudur.Bu zayıf zonlar çarpışmaya bağlı olarak oluşan kesme gerilmeleri meydana getirmiş ve yine buna bağlı olarak gelişen, en büyük sıkıştırma kuvvetlerine dik yönde gelişen antiklinal ve senklinal kıvrım eksen ve eksen düzlemleri ve yine en büyük sıkıştırma kuvvetlerine paralel olarak gelişen tansiyon çatlakları , ana sıkışma yönüne dik strike- slipe yapıları boyunca ergimiş magmanın yukarıya hareketini sağlamıştır. Bu süreçler Miyosen’e kadar sürekli volkanizmalar meydana getirmiştir.Çatlak derinliklerinin azalması jeokimyasal veriyi azaltırken içinden geçtiği kıtasal kabuğun kalınlığına bağlı olarak asidik veya bazik kayaçlarla karşılaşmamız söz konusudur.Kalınlık arttıkça asidik yani riyolit türevi kayaçları görmemiz olasıdır. Yay havzalarında , geçtiği kıtasal kabukta volkanizma önemlidir.Çünkü kabuğun incelip, kalınlaşmasına bağlı olarak jeokimyasal özellikleri değişebilmektedir.Bu olaylara bağlı olarak bu bölgede kıta kalınlaşmasına bağlı 10 volkanizma söz konusudur. Bu süreç Miyosen ‘nin ardından sona erer.Ancak en fazla yükselme Miyosende olsa da Paleosen, Eosen ve Üst Kretase de’de devam eder. İncelediğimiz alanda daha genç yaşlı (Erken Miyosen) volkanik birimler, daha yaşlı (Üst Jura- Alt Kretase) yaşlı sedimanter birimleri yararak , uyumsuzlukla üzerine gelmiştir. Ortamda sedimanter kireçtaşları üzerinde yer, yer irili, ufaklı volkanik (andezit, riyolit) malzemeye rastlanmıştır.Bunlar döküntü şeklindedir ve döküldükten sonra bozunma süreçleri geçirmiş olmalıdırlar. 3. Alcı Köyü Geç Kretase’den Triyas’a kadar birbirinden farklı birimler bulunmaktadır. Senoniyen ofiyolitli melanjı üzerinde çalışılmıştır. 1/25000 ‘lik haritada incelenebilen, ofiyolit parçalarından oluşan, dalan plaka üzerinde gelişen yığışım prizması bu ofiyolitik melanjı oluşturmaktadır. Okyanusal levha kıtasal levha altına dalmıştır. Bu sırada okyanusal levhaya ait malzemenin kazınıp birikmesi sonucu yığışım prizması oluşmuştur. Ofiyolitik melanj; aşağıdan yukarıya sırayla litosferik üst mantonun oluşturduğu birimler, peridoditler, piroksenitler, levha daykları, bazaltik kayaçlar ve pelajik sedimanlardan meydana gelir. Ortam yaşı; maastrihtiyende başlayıp kampaniyen de son bulmaktadır. İncelenmiş olan melanj imbriksiyon yapılıdır. 11 6. Ammonitiko-Rosso fasiyesinin oluşumunu açıklayınız. Ammoniticorosso: İspanyada başlayıp İrana kadar giden bir seridir. Bentik foromiferler içerir. Kırmızı renk; demirin ortamda yüksek oranda olduğunu gösterir. Burada açık sürkülasyon olduğu anlaşılır. Krinoidler shelfte bulunurlar. 2 tane Ammonitiko rosso seviyesi var. Alt seviye Sinomuryen-Pilesbonyen’dir. Üst kısım ise Kuvarsiyen’dir. Tabaka konumları (K30D/ 46KB---K68D/ 35 KB) 7. Arazide gözelenen faylar ve konumlarını yazınız. Doğrultusu52 900 D/1 400 K noktasından geçen yaklaşık doğrultusu K40B olan sol yanal bir fay. Doğrultusu 53 200 D/1 700 K noktasından geçen yaklaşık doğrultusu K40B olan sağ yanal bir fay. Doğrultusu 53800 D/2300K noktasında geçen K75B/76GB sapma açısı 50B olan sağ yanal normal bileşenli bir oblik fay Rudistli kireçtaşı ile kumtaşı arasında oluşan normal sağ yanal bileşime sahip bir fayın varlığını fay breşinden yararlanarak tespit ettik. Rudistli kireçtaşı üzerinde bazı tansiyon ve makaslam çatlakları tespit edilmiştir. Tansiyon çatlağı:K20D/20KB Makaslama çatlağı K65D/20 KB 8. Arazide gözelenen kıvrımlar Kargabedir Tepesinde kireçtaşları içerisinde antiklinal ve senklinal gözlenmiştir. Konumları ; K 20 D / 60 KB, K 15 B / 55 KD………. 12 9. Kargabedir Tepesindeki Killi-Marnlı Kireçtaşı hakkında bilgi veriniz. ? Marnlı –killi Kireçtaşı Birimleri: Üst Jura –Alt Kretase yaşlı bu birimler litolojik açıdan incelendiğinde, 1cm den 4cm ye kadar değişen kalınlıkta değişen, ince, dike yakın tabakalı içerisinde çört modülleri içeren (Çörtler gri-siyah renkli) bej renkli kireçtaşlarıdır. İnce tabaka ve silis içeriği bize açık deniz ortamını işaret ederken ,volkanizmayla sonradan gelmiş silisler irregular ilişkiyle birim içinde bulunurlar ki bunlar ikincil silis dolgusu olarak adlandırılır.Ayrıca tabakaya paralel gelişen çörtler birincil silis dolgusudur ki bunlarda yer, yer görülmektedir.Bu kireçtaşları için bozunma rengi kahve- sarıdır. Yer yer Ammonites (Cephalopoda grubu) gibi makro fosiiler görebilmekteyiz. ? Detritik (kırıntılı) kireçtaşları; Kalsitürübiditler olarak adlandırılan bu birimler çöken karbonat platformundan aşağı yuvarlanan karbonat çakıllarının, yeni oluşan kireçtaşları içerisinde tekrar taşlaşmasıyla oluşan karbonatlı kayaçlardır. Matriks karbonattan meydana gelmektedir. Ortamda çörtlü kireçtaşları, killi kireçtaşları, marnlar ve kalsitürübiditleri bir arada görülebilmektedir. Asidik silis kavkılı çörtler ve bazik kireçtaşlarının bir arada olması ortamda bir çatışma yaratmakta ve stable kalamayıp akarak bir yerde toplanıp nodüller oluşmasına neden olmaktadır. Bu birimler Litolojik açıdan ; ince tabakalı (sığ denizel), kil oranı yüksek, genelde gri renkli (açık sirkülasyon) birimler barındırmaktadır.Bu kayaçlara plaketli kireçtaşları yada büklümcüklü kireçtaşları da denilmektedir. Radyolarya‘ca zengin olan bu birimler planktonik olan bu canlının yardımı ile CCD(kalsiyum karbonat derinliği) ‘nin üzerinde bir ortamın ürünü olduğu anlaşılmaktadır. Volkanizma Sonrası Kireçtaşı Birimleri: Volkanik birimlerin sokulum yapmasıyla kireçtaşı tabakalarının yükselmeye bağlı olarak ilk konumlarına oranla dikleştiği görülmektedir. Özellikle incelenen birimler arsında rastlanabilen senklinal gibi bazı kıvrım yapılarında kanat konumlarında yükselmeye bağlı değişiklik oldukça belirgindir. Yükselimin olduğu taraftaki kanat eğiminin diğer kanada nazaran dike yakın olduğu görülmüştür. 13 Bir senklinale ait devrik kıvrım kanadını temsil edebilecek olan, dike yakın tabaklar ve yatay klivajlar , sıkışma kuvvetlerinin varlığını göstermektedir. 10. Arazi ile ilgili kesit çiziniz. ALT JURA Uyumsuzluk. Formasyon sınırı AÇIKLAMALAR Karakaya Kompleksi ÜST PERMİYEN -ÜST TRİYAS Konglomera ALT JURA Ammonitiko Rosso ÜST JURA Alüvyon KUVATERNER Kumtaşı-Kiltaşı ardalanması GD KB 650 m A B 0 32,5 65 97,5 130 m KÖSRELİK KIZIĞI Non-conformity Angular-conformity Dis-conformity 14 15