2 - Anatomi Scalp ve İnnercasyonu SCALP VE İ NNERVASYONU SCALP (Sa ç l deri): Ö zel bir yap kazanm ş olan kafatas derisine bu ad verilir. Bu yapay bir terimdir. Kafatas derisinin d ş tan-i ç e tabakalar n adland ran İ ngilizce kelimelerin, ba ş harflerinin birle ş mesiyle ortaya ç km ş t r. ( 1 . Skin, 2. Compact subcutaneal tissue, 3. Aponeurosis, 4. Loose subaponeurotic tissue, 5. Pericranium: periosteum). Bu kelimelerden de anlayaca ğ m z gibi scalp ’ n 5 tabakas vard r. 1-Deri: Kal n olup ç ok say da ya ğ bezi ve k l follik ü l ü i ç erir. Sa ç deni len k llarla kapl d r. 2-S k derialt tabakas : Kompakt fibr ö z ba ğ dokusundan yap lm ş t r. Ü st ü ndeki deriye iyice yap ş t ğ i ç in ondan ayr lmaz.Trabecula olarak adland r lan b ö lmeler dermisin i ç y ü z ü nden muskuloaponeurotik tabakaya uzanarak derialt tabaka s n bal pete ğne benzer ş ekilde odac klara ay rm ş t r. Bu odac klar panniculus adiposus ad verilen ya ğ doku k t klar ile doludur . Ayn ş ekilde alt ndaki aponeurosis tabakas na da s k ca yap ş r . 3-Aponeurotik tabaka : Bu tabaka m. occipitofrontalis ’ in oks ipital ve frontal kar nlar aras nda yer alm ş , kal nla ş m ş ö zel bir aponevrozdur. Buna galea aponeurotica denir. Ayr ca m. occipitofrontalis (m. epicranius) da bu tabakada yerle ş mi ş tir. Galea aponeurotica yanlarda fascia temporalis ile uzan r. Galea apone urotica kal n fibr ö z bir zard r. M. epicranius ’ un oksipital karn n n instertio ’ sunu, frontal karn n n ise origosu ’ nu olu ş turur. Alt ndaki 4. tabakaya gev ş ek ç e yap ş m ş t r. 4-Gev ş ek ba ğdokusu tabakas : S ü ngerimsi bir gev ş ek ba ğ dokusundan olu ş ur. Bu tabaka scalp ’ n birbirine s k ca yap ş k ilk üç tabakas n n, tek bir tabaka gibi ü st ü nde kaymas na izin verir. O nedenle scalp y rt klar nda tabaka a ç l r. Bu katmanda k üçü k arterler bulunur. 5-Pericranium: Calvaria ’ y yapan kemiklerin d ş periostudur. Kemiklerin y ü zeyine gev ş ek ç e yap ş m ş t r. Osteojenik yetene ği di ğer kemiklere oranla ç ok zay ft r. KL İ N İ K: Deride bulunan ya ğ bezelerinin (gl. sebaceae) kanallar k l follik ü lleriyle ba ğlant l d r. Bu kanallar n t kanmas ile ya ğ salg s bezlerde birikir ve ya ğ kis tleri yapar. Ya ğ kistleri scalp ’ da di ğer deri k s mlar na g ö re ç ok fazla oranda g ö r ü l ü r. Ba ş ve Boynun Derisinden Duyu Alan Sinirler: Y ü z ve SCALP ’ n esas siniri n. trigeminus ’ tur. Bunun yan nda, boyun spinal sinirlerinin arka dallar ndan orijin alan (n. occipitalis major) baz sinirler ile plex. cervicalis ’ in deri dallar ndan n. occipitalis minor ve n. auricularis magnus ’ ta deri innervasyonuna kat l r. Kranial sinirlerin en b ü y ü ğü olan n. trigeminus V. cranial sinir olup pons ’ un yan taraf ndan ç kar. Ç kt ğ yerde b ü y ü k bir ganglion (ganglion trigeminale) bulunur. Bu gangliondan sonras üç ayr dal vererek dalland ğ i ç in n. trigeminus ( Üçü z sinir) denmi ş tir. B ü y ü k k sm sensitif (radix sensoria) k üçü k bir k sm motor (radix motoria) olmak ü zere iki ayr b ö l ü mden olu ş ur. N. trigeminus ’ un beyin sap nda 4 ç ekirde ği bulunur. Bunlar: 1: Nuc. principalis nervi trigemini, 2: Nuc. spinalis nervi trigemini. 3: Nuc. mesencephalicus nervi trigemini, 4: Nuc. motorius nervi trigemini. 1N. trigeminus ’ un üç periferi k dal na n. ophtalmicus, n. maxillaris ve n. mandibularis denir. Ganglion trigeminale n. trigeminus ’ un duysal k ö k ü n ü n esas kayna ğ olup cranium i ç inde, pars petrosa ’ n n ö n y ü z ü nde tepeye do ğru impressio trigeminalis ’ e oturmu ş olarak bulunur. Semilunar ş ek illi bu ganglionun konkav arka kenar nda radix sensoria, konveks ö n kenar ndan ise n. trigeminus ’ un periferik dallar olan n. ophthalmicus, n. maxillaris ve n. mandibularis ç kar. 1-N. ophthalmicus: N. ophthalmicus sadece duyusal lif ta ş yan en k üçü k dal d r. Bu sinir ganglion trigeminale ’ nin ü st i ç b ö l ü m ü nden ayr l r ve fissura orbitalis superior yolu ile orbitaya girer. N. ophthalmicus; g ö z k ü resi, conjuctiva, gl. lacrimalis, paranazal sinuslar, burun mukozas n n bir b ö l ü m ü , ü st g ö z kapa ğ , burun derisi, ve al n derisi ile kafan n ö n b ö l ü m ü nden duyu al r. Orbitaya girmeden ö nce veya hemen girdikten sonra n. lacrimalis, n. frontalis ve n. nasociliaris olarak u ç dallar na ayr l r. A-N. lacrimalis : En ince dal olup a. lacrimalis ile birlikte uzan r. Bu sini r gl. lacrimalis konjuctivadaki bezlere parasempatik dallar verdikten sonra ü st g ö z kapa ğ nda sonlan r. Ü st g ö z kapa ğ n n lateral b ö l ü m ü nde k üçü k bir alan n deri duyusunu al r. B-N. frontalis: N. ophtalmicus ’ un en kal n dal d r. Orbitaya fissura orbitalis superiordan ve anulus tendineus communis ’ in ü st ü nden girer. Orbitada n. supraorbitalis ve n. supratrochlearis denilen iki dal na ayr l r. N. supraorbitalis : N. frontalis ’ in kal n bir dal olup, n. frontalis ’ in devam ş eklinde incisura supraorbitalis ’ ten ge ç en sinir, ü st g ö z kapa ğ ve vertex ’ e kadar olan derinin duyusunu al r. N. supratrochlearis : N. frontalis ’ in ince bir dal olup n. supraorbitalis ’ in i ç taraf nda olarak orbita ’ dan al na ge ç er. Ü st g ö z kapa ğ n n i ç yan derisi ve al n derisinin alt orta ha tta yak n b ö l ü m ü n ü n duyusunu al r. C-N. nasociliaris: Orbitaya fissura orbitalis superior ’ un medial b ö l ü m ü nden ve anulus tendineus communis ’ in (Zinn halkas ) i ç inden ge ç erek girer. Orbitan n medial duvar na do ğru uzan r. For. ethmoidale anterius ’ a girince ad de ği ş ir ve n. ethmoidalis anterior olur. Bu sinir cavum cranii ’ ye girer crista galli ’ nin yan ndaki bir yar ktan ge ç erek buruna gelir. Dallar Burun mukozas ndan ve burun derisinden duyu al r. N. infratrochleris : N. nasociliaris ’ in bir dal olup, g ö z k apaklar n n i ç yan b ö l ü mlerinin derisi ile burun derisinin ü st yan b ö l ü m ü nden duyu al r. 2-N. maxillaris: N.maxillaris, n.trigeminus ’ un t ü m ü yle duyusal liflerden olu ş mu ş bir dal olup, for. rotundum yolu ile kafatas bo ş lu ğundan d ş ar ç karak fossa ptery gopalatina ’ ya ula ş r. Y ü z ü n orta b ö l ü m ü n ü , alt g ö z kapaklar n , burnun yan kanatlar n , ü st dudak derisi ile nasopharynx, sinus maxillaris, bademcik, yumu ş ak damak, ü st ç ene di ş leri ve di ş etinden duyu al r. N. infraorbitalis : Fossa ptergopalatina ’ ya gel en n. maxillaris ö ne do ğru uzanarak fissura orbitalis inferiora girer. Fissura orbitalis inferiordan ge ç erek orbitaya ula ş r. Orbitada ad . n. infraorbitalis olur. Bu sinir sulcus infraorbitalis i ç erisinde, daha sonra canalis infraorbitalis ’ te ilerleyerek ö ne do ğru uzan r. For. infraorbitale ’ den d ş ar ç karak y ü ze ula ş r. Verdi ği dallar alt g ö z kapa ğ derisi ve konjunktiva, burun yan y ü z ü derisi, yana ğ n ö n b ö l ü m ü ve ü st dudak derisinden duyu al r. N. zygomaticus: N. maxillaris ’ in fossa pterygopalatina ’ da verdi ği bir dald r. Fissura orbitalis inferiordan orbitaya gelir. Orbitan n d ş duvar nda ilerler for. zygomaticaorbitale ’ den zygomatik kemi ğin i ç ine girer. Kemi ğin i ç inde iki dala ayr l r. Bu dallardan biri for. zygomaticotemporaleden d ş ar ç kar (ramus zygomatico temporale), di ğeri for. zygomaticofacialis ’ ten d ş ar ç kar (ramus zygomaticofcialis). R. zygomaticofacialis : Yana ğ n ü st b ö l ü m derisinden duyu al r. R. zygomaticotemporalis : Temporal b ö lgenin ö n b ö l ü m ü n ü n derisinden duyu al r. 23-N. mandibulari s: N.mandibularis, n.trigeminus ’ un en kal n dal olup, for. ovale ’ den ge ç erek kafatas bo ş lu ğunu terk eder. İ ç erisinde hem sensitif ve hem de motor lifler vard r. Sensitif lifleri, alt ç ene di ş leri ve di ş etinden, temporal b ö lge derisinden, alt dudak ve y ü z ü n alt k sm n n derisinden, dilin 2/3 ö n k sm ndan, yanaktan, cellulae mastoideay d öş eyen mukozadan, alt ç ene kemi ği ile ç ene ekleminden, duramaterden, kulak kep ç esinden, kulak zar ndan ve d ş kulak yolunun bir b ö l ü m ü nden duyu al r. Motor dallar ç i ğneme kaslar na, m. mylohyoideus, m. digastricus ’ un ö n karn , m. tensor tympani ve m. tensor veli palatiniyi innerve eder. Üç tane duyu dal vard r. N. auriculotemporalis : Fossa infratemporalis ’ de n. mandibularis ’ ten ayr lan iki dal a. meningea median n etraf nda bir halka olu ş turarak bile ş irler. Mandibula boynunun i ç taraf ndan ge ç erek parotis bezini i ç ine girer. Burada y ö n de ği ş tirerek yukar do ğru a. temporalis supericialis ’ lerle birlikte uzan r. D ş kulak yolu derisinden, kulak zar n n d ş y ü z ü nden, kulak k ep ç esinin ü st ö n b ö l ü m ü nden ve temporal b ö lgeden duyu al r. N. buccalis : N. mandibularis ’ in ö n k ü t ü ğü n ü n tek duysal dal olup, yanak derisinin esas siniridir. N. alveolaris inferior: For. ovale ’ nin alt nda n. mandibularis ’ ten ayr l r. Foramen mandibulae ’ y a girer. Canalis mandibula i ç erisinde dallar vererek ilerler. En sonunda foramen mentale ’ den d ş ar ç kar ve ad n. mentalis olur. N. mentalis : N. alveolaris inferior ’ un deri dal olup, for. mentale yolu ile d ş ar ç kar ve alt dudak ve ç ene ucu derisind en duyu al r. Ba ş derisi innervasyonuna kat lan spinal sinirler: N. occipitalis major: İ kinci servikal sinirin arka dal n n r. medialis ’ i n.o ccipitalis major (Arnold siniri) olarak adland r l r. A.V. occipitalis ’ lerle beraber seyreden sinir ba ş n arka b ö l ü m derisinden (Opisthocranion-vertex aras b ö l ü m) duyu al r. N. occipitalis tertius : Üçü nc ü servikal sinirin arka dal n n r. medialis ’ i olup, ensenin orta hatta yak n b ö l ü m ü nden duyu al r. N. occipitalis minor : Plexus cervicalis ’ in deri dal (C 2 ’ den ori jin al r) olup regio occipitalis ’ in d ş yan b ö l ü m ü ile kulak kep ç esinin ü st arka b ö l ü m derisinden duyu al r. N. auricularis magnus: (C2-C3): Plex. cervicalis ’ in deri dal olup, kulak kep ç esinin alt b ö l ü m ü nden, angulus mandibulae ve gl. parotidea ü zerini ö r ten deriden duyu al r. Boynun deri sinirleri: Boyun derisinin segmental innervasyonu, medulla spinalis ’ in C2, C3 ve C4 segmentlerinden kaynak alan sinirlerle sa ğlan r. B ö lgesel innervasyonu ise plexus cervicalis ’ in deri dallar (N. occipitalis minor, n. a uricularis magnus, n. transversus colli, nervi supraclaviculares) taraf ndan sa ğlan r. Bu sinirler, m. sternocleidomastoideus ’ un arka kenar n n ortas hizas nda boyun fasyas n n lamina superficialis ’ ini delerek y ü zeyelle ş irler. Bu noktaya “ punctum nervoru m ” denir. Ancak buras n n tek bir noktadan ziyade birka ç santimetrelik bir ç izgi olarak d üşü n ü lmesi daha do ğrudur. Sinirlerin bu noktadan sonraki seyirleri ve trajeleri a ş a ğ da belirtilmi ş tir. N. occipitalis minor (C2) : Y ü zeyelle ş me noktas ndan ç kt ktan sonra m. scm ’ nin arka kenar boyunca ilerler. Processus mastoideus ’ a yak n olarak m. scm ’ nin arka kenar n dolanarak y ü zeyelle ş ir. N. auricularis magnus (C2-3): N. occipitalis minor ’ dan daha kal n olan bu sinir, n. occipitalis minor ’ dan daha a ş a ğ dan ç k ar. Punctum nervosum ’ dan ç kt ktan sonra m. scm ve platysma aras nda olarak kulak memesi ve angulus mandibulae ’ ye do ğru uzan r. Trajesi, punctum nervorum ’ dan kulak memesine ç izilen hatla g ö sterilir. Dallar na ayr lan sinir, proc. mastoideus ü zerindeki deri den, kulak memesinin alt b ö l ü m ü nden ve angulus mandibulae ve partotis bezi ü zerindeki derinin duyusunu al r. 3N. transversus colli (C2-3): Punctum nervorum ’ dan n. auricularis magnus ’ un biraz a ş a ğ s nda olarak y ü zeyelle ş en sinir, m. scm ’ u d ş kenar ndan dol anarak Adem elmas na do ğru uzan r. Sinirin dallar mandibula ’ dan sternum ’ a kadar olan boyun ö n b ö lgesi deri ve deri alt dokusundan duyu al r. Nervi supraclaviculares (C3-4): Punctum nervorum ’ dan ç kt ktan sonra, boyun arka üç geninin alt b ö l ü m ü nde üç grup ş nsal demet olu ş turan bu sinirler, clavicula ’ ya yak n olarak platysma ’ y delerler. Nervi supraclaviculares ’ ler b ö lge derisi d ş nda, omuz b ö lgesi ile 2. (veya 3.) kosta d ü zeyine kadar olan g ö ğü s ö n duvar n n deri duyunu sa ğlarlar. Y Ü Z ve SA Ç LI DER İ N İ N ARTER ve VENLER İ ARTERLER İ Y ü z ve sa ç l derinin (SCALP) y ü zeyel arterleri a. carotis externa ’ dan do ğan a. facialis, a. occipitalis, a. auricularis posterior ve a. temporalis superficialis ile a. carotis interna ’ dan do ğan a. supraorbitalis ve a.supratrochl earis ’ tir A. facialis : Burnun d ş y ü z ü n ü n, dudaklar, tonsilla palatina, glandula submandibularis, a ğ z d öş emesi ve mimik kaslar n n beslenmesini sa ğlar. A. occipitalis : Regio occipitalis ö rten sa ç l deriyi ve cranium ’ un arka b ö lgesini besler. A. auricula ris posterior : A. carotis externa ’ n n dallar ndan biri olup,parotis bezinin, kula ğ n arkas nda kalan sa ç l derinin, kulak kep ç esinin arka y ü z ü n ü n ve orta kulak bo ş lu ğunun beslenmesini sa ğlar. A. temporalis superficialis : A. carotis externa ’ n n iki terminal dal ndan ince olan d r. Regio temporalis ’ deki yap lar n ve parotis bezinin beslenmesini sa ğlar. A. supraorbitalis ve A. Supratrochlearis : Her iki arterde a. ophthalmica ’ n n dallar ndan olup, ü st g ö z kapa ğ n n ve al n derisinin beslenmesini sa ğlar. VENLER İ Y ü z ve sa ç l deri b ö lgelerinde, arterlere e ş lik ederek ilerleyen venler v. facialis, v. retromandibularis ve v. occipitalis ’ te toplanarak v. jugularis internaya drene olurlar. V. facialis : V. facialis v.angularis olarak ba ş lar. Daha sonra a. facialis ile birlikte a ş a ğ do ğru ilerleyerek angulus mandibulae ’ nin a ş a ğ s nda v. retromandibularis ’ in ö n dal ile birle ş ir. Bu ortak ven v. jugularis internaya ’ a ç l r. A. facialis ’ in da ğ ld ğ b ö lgedeki ven ö z kan drene eder. V. retromandibularis : Bu ven v. tempor alis superficialis ile v. maxillaris ’ in birle ş mesi ile olu ş ur. Bu ven iki dala ayr l r ve ö n dal v. facialis ile birle ş ir arka dal v. auricularis posterior ile birle ş erek v. jugularis externay olu ş turur. V. occipitalis : V. auricularis posterior ve v. te mporalis superficialis ile anastomozlar bulunan bir ven plexusundan ba ş lar. V. jugularis interna veya v. jugularis externa ’ ya d ö k ü len v. occipitalis emissar venler arac l ğ ile kafa i ç i ven sin ü slerine ba ğlan r. Anatomi ABD Yrd. Do ç . Dr. Tolga ERTEK İ N Ba ş ar lar… 4