Sedimantoloji Sedimantolojiye Giriş Konu 2- GİRİŞ Doç. Dr. Ziya KIRMACI? Yer yüzeyindeki kayaçların yaklaşık %70i tortul kökenlidir. Bunları: ? Şeyller, ? Kumtaşları, ? Silttaşları, ? Çakıltaşları ? Kireçtaşları ve ? az yaygın fakat iyi bilinen tuz tortuları, ? demirtaşları, çörtler ve kömürler oluşturur. Giriş GirişYer yüzeyi üzerindeki tortul kayaçların % dağılımları Şeyl Kumtaşı Silttaşı Kireçtaşı Konglomera Hacim % Genel Bilgiler Genel Bilgiler? Tortul kayaçların çalışılmasında bunların içerdikleri ekonomik mineral ve materyal zenginliklerin araştırılması gibi pek çok neden mevcuttur. ? Örneğin: ? Petrol ve gaz gibi fosil yakacaklar tortulardaki organik maddenin olgunlaşmasından türemekte ve bunlar daha sonra uygun rezervuar bir kayaca (çoğunlukla gözenekli tortul kayaca) göç etmektedir. ? Kömür vs. gibi diğer fosil yakacaklar da tortul diziler içerisinde bulunmaktadır. ? Sedimantolojik ve petrolojik teknikler bu yakacakların yeni stoklarının bulunmasında ve diğer doğal yeni kaynakların araştırılmasında giderek artan oranlarda kullanılmaktadır. ? Tortul kayaçlar dünyadaki demirin, fosfatın, tuzun, inşaat malzemelerinin ve diğer pek çok doğal durumda (işlenmemiş) bulunan materyallerin de çoğunu içerir. ? Jeolojik kayıtlardaki tortul kayaçlar günümüzde de mevcut olan doğal ortamların tüm alanlarında depolanabilmektedir. ? Modern ortamların ve bu ortamlarda çökelen tortuların çökelim süreçlerinin iyi çalışılması, bunların geçmiş jeolojik dönemlerdeki eşdeğerlerinin anlaşılmasına oldukça fazla katkı sağlayacaktır. ? Bazı tortul kayaç tiplerin modern benzerlerinin varlığı bilinmemekte veya günümüzde yalnızca kötü bir şekilde yansıtılmış olan çökelme ortamlarıyla değerlendirilmektedirler. ? Tortul kayaçların çalışılmasıyla bu kayaçların: ? depolandığı ortamlar ve süreçler ile ? depolanma dönemine ait paleocoğrafya ve paleoiklim net bir şekilde ortaya konulabilir. ? Ayrıca; ? Yerin jeolojik tarihçesinin daha iyi bilinmesine ve anlaşılmasına da yardım eder. “Tortul kayaçlar Dünya üzerindeki yaşamın “Tortul kayaçlar Dünya üzerindeki yaşamın izlerini taşırlar”. izlerini taşırlar”.? Tortul kayaçların oluşumundaki dört ana süreç; ? Ayrışma ? Taşınma ? Tortulaşma ? Taşlaşma (Diyajenez)