Genel Seramik Endüstrisi SERAM İ K END Ü STR İ S İ ( kil ü r ü nleri veya silikat end ü strisi ) y ü ksek s cakl k ve bas nca dayanan, ü st ü n mekanik ö zelliklere sahip, ö zel elektriksel karakteristikleri bulunan a ş nd r c (korrosif) kimyasal maddelere kar ş dayan kl malzemeler 1. Beyaz ü r ü n . Ç in porseleni, ç anak- çö mlek, toprak kaplar, porselen, s rl toprak kaplar, cams mal (z ü caciye). 2. Yap malzemesi olarak kullan lan kil ü r ü nleri. tu ğ la (y ü zey tu ğ las - s rl tu ğ la ), pi şmi ş k rm z boru kiremit. 3. Refrakterler. Ate ş tu ğ las ; silika, kr omit, magnezit, magnezit-kromit tu ğ las ; silisyum karb ü r ve zirkonia refrakterleri; al ü minyum silikat ve alumina ü r ü nleri. İ n şaat tu ğ las 4. Ö zel s eramik ü r ü nler. 5. Emaye ve emayelenmi ş metaller. TEMEL HAM MADDELER Klasik seramik ü r ü nlerin yap m n da , üç ana ham madde kullan l r: kil, feldispat, kumdur. 1. Killer , ç ok saf olmayan hidratize al ü minyum silikat olup, volkanik kayalar n hava taraf ndan etkilenmesi ile meydana gelmi şlerdir . 1Kil mineralleri olarak adland r lan pek ç ok m ineral t ü r ü vard r , E n ö nemli olanlar kaolinite ( Al 2 O 3 .2SiO 2 .2H 2 O) , ? montmorillonite [(Mg, Ca)O.Al 2 O 3 .5SiO 2 .nH 2 O)] ? K 2 O, MgO, Al 2 O 3 , SiO 2 , H 2 O ( hepsi de ğ i şik miktarlarda). ? Seramik a ç s ndan killer; yeterli incelikte ö ğ ü t ü ld ü kleri ve slat ld klar za man, plastik ve ? şekillendirilebilen ; kuru olduklar zaman sert ve y ü ksek t e mperat ü re pi şirildikleri zaman cams ? bir g ö r ü n ü m alan minerallerdir. Bu ö zellikler ü retim i şlemleri ile ba ğ ml d r . ? End ü striyel y ö nden ö nemli kil minerallerinde, ç e şitli miktarlar da feldispat, ? kuartz ve demir oksitleri gibi, di ğ er safs zl klar vard r . Seramik end ü strisinde kullan lan killerin hemen t ü m ü nde, ö nde gelen kil ? minerali kaolinitdir. Ç ok y ü ksek plastiklik istenilen yerlerde, montmorilloniti esas alan bentonit bir ? miktar kullan l r . Plastiklik ve ç al şabilirlik ö zel likleri, kilin fiziksel ko şullar ndan v e kil ? tiplerinden b ü y ü k oranda etkilenir. İ stenilen ö zelliklere sahip killer se ç ilir ve en iyi sonucu verecek şekilde , kar ş m haz rlan r . Killerin fiziksel ö zellikleri v e i ç erisinde bulunan yabanc maddeler ç ok ? ç e şididir iyile ştirme i şlemi ile, kalitesinin y ü kseltilmesi i ç in gerekebilir. ? 2. K aya i ç indeki feldispat , ö nemli bir orijinal mineraldir. Feldispat n üç genel tipi vard r potas (K 2 O AI 2 O 3 . 6Si O 2 ), ? soda (Na 2 O . A l 2 O 3 .6SiO 2 ) ve ? kire ç (CaO .Al 2 O 3 .6SiO 2 ) ? bunlar n t ü m ü belirli bir dereceye kadar seramik ü r ü nlerde kullan l r. Feldispat, eritk en bir bile şen olarak, seramik form ü lasyonunda b ü y ü k ö neme ? sahiptir. Bu mineral ya kilin kendisinde vard r veya sonradan kat l r . 3. Ü çü nc ü ö nemli seramik bile şeni , kum veya ç akmak ta ş (flint ) dir. Üç temel ham maddeden ba şka , ak şkanla şt r c madde ve ö zel refrakter ? maddesi olarak di ğ er mineraller, tuzlar ve oksitler de kullan l r . Erime s cakl ğ n d üşü ren ve yayg n bir şekilde kullan lan di ğ er eritici ? madde ler (fluxing agent) : 2 Y ayg n kullan lan bir k s m ö zel refrakter maddeleri ( yap c lar ) K İ MYASAL D Ö N Ü Ş Ü MLER, TEMEL SERAM İ K K İ MYASI T ü m seramik ü r ü nler, ham maddelerin, ç e şitli oranlarda kar şt r lmalar , ? şekillendir ilmeleri ve pi şme s cakl ğ na kadar s t lmalar ile meydana getirilirler. Bu s cakl klar , bir k s m y ü zeysel s rlar i ç in 700 ° C'a kadar d üş erken , pek ç ok ? vitrifikasyonlarda ( cams la şma ) 2OOO ° C'a kadar y ü kselir. Bu s cakl klar , pek ç ok kimyasal d ö n üşü mleri n olu şumunu sa ğ lar . Dehidrasyon, veya "kimyasal su ç karma ", 150 -650 ° C aras . 1. Kalsinasyon, ö rne ğ in 600 -9 00 ° C aras nda CaC0 3 ' ü n okside d ö n üş mesi . 2. 350- 9 00 ° C aras nda demir (II)' in ve organik maddelerin oksidasyonu. 3. 900 ° C ve daha y ü ksek s cakl klarda sili kat olu şumu . 4. Ba şlang ç ta meydana gelen de ğ i şmeler CaCO 3 ' n kalsinasyonu, ? kaolinin dehidrasyonu ve dek ompozisyonu ? silikat olu şumu ? 3Bu de ğ i şmeler s cakl k ve hammaddelerin oran ile de ğ i şirler . ? Seramik ü r ü nlerin t ü m ü , az veya ç ok refrakte ( s ya dayan kl l k) ö zelli ğ i ? g ö sterir; bir ü r ü n ü n refrakterdik derecesi, refrakter oksi tlerinin ? ve eritici oksitlerin relati f miktarlar ile belirlenir. Ba ş l ca refrakter oksitleri Si O 2 , Al 2 O 3 , CaO ve MgO dir ? daha az olarak Zr O 2 , TiO 2 , Cr 2 03 ve B e O'da kullan l r . Ç ok kullan lan gelen ? eritici oksidiler ise, Na 2 O , K 2 O,B 2 O 3 ve SnO 2 . Kilin s t lmas a şamas nda meydana gelen kimyasal reaksiyonlar: Is n n ilk etkisi, hidrasyon suyunu uzakla şt rmakt r ; ? bu yakla ş k 600 - 650 ° C meydana gelir ve s n n b ü y ü k bir k sm n abs orplar; ? geride, alum ina ve silikan n amorf bir kar ş m kal r ? Biraz daha y ü ksek bir s cakl kta, yakla ş k 1000 ° C'da, ? mulliti (3AI 2 O 3 .2Si O 2 ) olu şturmak ü zere alumina ve silika birle şirler. Ger ç ek bir seramik yap ş , kilden ba şka daha pek ç ok yap c ma ddeye sahiptir. Bu sebeple daha fazla kimyasal reaksiyon yer al r ve son ü r ü n i ç inde, m ullit ve kristobalitten ba şka di ğ er kimyasal t ü rler de bulunur. Seramik yap lar n n t ü m ü , s tma esnas nda , belirli bir s cakl kda cam ? olu şumuna (vitrifikasyon) u ğ rar . Vitrifikasyon derecesi, refrakter ve eritken, maddelerin relatif miktarlar na , ? s cakl ğ a ve s tma s ü resine ba ğ l d r . Cams faz, seramik yap lara istenilen ö zellikleri kazand r r , ö rne ğ in bir ba ğ ? gibi davran r ve porselene yari saydaml k verir. Refrakt erlerin bile, bir ba ğ gibi davranmas i ç in, biraz cams olmas istenir; ? fakat, fazla cams bir hal alma, refrakter ö zellikleri ortadan kald r r . 4Vitri fikasyon derecesi veya giderek g ö zeneklili ğ in azalmas , seramik ü r ü nlerin s n fland r lmas nda teme l olu şturur: Beyaz ü r ü nler. EritkenIerin ç e şitli miktarlar , orta derecede y ü ksek bir ? temperat ü re s tma , ç e şitli vitrifikasyon. A ğ r -kil ü r ü nler. Bol miktarda eriktenler , d üşü k s cakl klarda s tma, az bir ? vitrifikasyon. Refrakterler. Az miktarda eritenl er , y ü ksek s cakl klarda s tma, az ? vitrifikasyon, Emayeler. Pek bol miktarda eritenler , orta s cakl klara s tma, tam ? vitrifikasyon. Cam. Orta derecede eriktenler , y ü ksek s cakl ğ a s tma , tam vitrifikasyon ? BEYAZ Ü R Ü NLER Beyaz ü r ü nler: rengi beyaz olan ve ince bir dokuya (yap ya) sahip bulunan, ? seramik ü r ü nler i ç in kullan lan genel bir terimdir. Bunlar belirli kil t ü rlerini esas al rlar , de ğ i şik oranlarda eriticilerle kar şt r larak ? ba ğ lanmalar sa ğ lan r ve orta derecede y ü ksek bir temperat ü rde (1200 ° - 1 500 ° C), f r nda pi şirilirler . Ç e şitli t ü r ve miktarlarda eriticiler kullan lmas sebebiyle, topraktan yap lm ş ? ü r ü nlerden Ç in porselenlerine kadar de ğ i şen , de ğ i şik derecelerde cams la ş ma (vitrifikasyon) g ö r ü l ü r. Topraktan yap lm ş ü r ü nler, bunlara ( yar cams yemek tak mlar gibi) g ö zenekli bir yap lar vard r ve yumu şak bir s r ile, yar şeffaf durumlar giderilir. Ç in porselenleri, bir dereceye kadar a ş nmaya dayan kl s r ile, cams - la şt r lm ş yar saydam ü r ü nlerdir; teknik ama ç lar d ş nda kullan l rlar . Porselen, a ş nma ya kar ş maksimum diren ç g ö steren, sert bir s r ile camla şt r lm ş, yar saydam ü r ü nler. Kimyasal-yal t m (izolasyon) ve dis ç ilik porselenleri bu gruba girerler. Çö mlek ç i i şi, en eski seramik ü r ü nlerden biridir, porselenin bulunu şundan ç ok ö nce kullan lmaya ba şlanm şt r . Ham bir porselen olarak da kabul edilebilir ; ham maddesi d üşü k kaliteli kildir ve pek fazla dikkatle islenmemi ştir . Sa ğ l k malzemeleri ( s hhi tesisat), ö nceleri kilden yap lm ş olup, ç o ğ unlukla g ö zenekli bir yap y a sahiptirler; bug ü n cams bir bile şim kullan l r. Beyaz ü r ü n karolar , pek ç ok say da ö zel tipleri vard r, ç o ğ unlukla yer 5karolar olarak s n fland r l rlar , a ş nmaya dayan kl d rlar , leke tutmazlar, s rl veya s rs z olarak yap l rlar . Ayr ca duvar karo lar ( de ğ i şik renk ve yap da ) vard r ve bunlar sert ve dayan kl bir y ü zeye sahiptirler. Porselen Ü retimi. Üç ü retim i şlemi vard r : ya ş -proses porselen , ufak taneli, y ü ksek voltaj islerinde kullan lan ileri derecede s rlanm ş izolat ö rlerin ü retimi i ç in kullan l r ; kuru- proses porselen , daha a ç k yap l , d üşü k voltaj par ç alar n n h zl bir şekilde ü retimi i ç in kullan l r d ö k ü m porseleni , di ğ er iki y ö ntem i ç in ç ok b ü y ü k veya ç ok kar ş k olan par ç alar n yap m nda gereklidir. Bu üç proses de ayni ham mad deyi esas al rlar , ü retimlerindeki fark daha ç ok kurutma ve şekillendirme i şlemlerindedir. . Ya ş -proses porselen İ stenilen kalitedeki porseleni ü retmek i ç in, uygun ö zellik ve oranlardaki ham ? maddeler, ü st eki bir silodan tart m arabas na al n r ve tart l r ( o p). Feldispat, killer ve flit ( ç akmak ta ş kumu) bir ç amur kar şt r c da (kilsu ? kar şt r c s ) su ile kar şt r l r ve sonra, bir magnetik ay r c ya al n r , elekten ge ç irilir ve depolan r (o p). Filtre preste suyun b ü y ü k k sm uzakla şt r l p at l r ( o p). ? Havan n t ü m ü , bir ç amur karma makinesinde , vakum ve dilme b ç a ğ ile ? uzakla şt r l r . Bu i şlem , daha yo ğ un ve daha sa ğ lam bir porselen verir. ( o p). Haz rlanm ş kil, bir hidrolik preste i şlenmi ş par ç a sekline so k ulur veya uygun ? bir kal p da s cak presleme i le şekillendirilir ( o p). Se ç ilmi ş minerallerle s rlanarak , y ü ksek bir y ü zey parlakl ğ sa ğ lan r ( o p). ? G ö vde ve s rr n cams bir hal almas bir t ü nel f r n nda yap l r . Bu esnada ? tam bir s cakl k ve hareket kontrol ü sa ğ lan r (Pr). Porselen par ç alar, bir ta ş ma arabas i ç erisinde ve ö zel pisime koruyucular ? ( ta ş y c lar ) ü zerine yerle ştirilerek , korunurlar. Bu, tek pi şirme prosesinin uygulan ş seklidir, g ö vde ve s r ayni zamanda pi şirilir . Porselen par ç alar, sat ş i ç in depolanmadan ö nce, elektriksel testlere sokulur ve tek tek kontrol edilir (Pr). Baz porselen tak mlar çö mlek ç i ç ark nda şekillendirilirler ? Baz tak mlar ise, absorplay c al ç dan yap lm ş kal plar i ç erisinde son ? şekillerini al rlar . Sanat eserleri ve laboratuar malzemeleri gibi karma ş k yap l şekiller bu metotla yap l r Fincan, tencere ve tabak gibi yuvarlak şekilli tak mlar n k ü tle halindeki ? ü retimlerinde, s vama ile şekillendirme ekonomik olarak kullan l r . Bu metotta plastik ç amur, tek bir d ö ner kal p i ç ine veya ü zerine konulur; ? Mekanik s vama makinesi da geli ştirilmi ştir ; fakat basarili bir otomasyon i ç in, y ü ksek g üç l ü bir kar şt rma ve h zl bir k z l ö tesi (infrared) kurutma gereklidi r. Kurumadan sonra beyaz ü r ü nler üç şekilde pi şirilebilirler ; 6yayg n olan metoda g ö re, s rlamadan ö nce, olgunla şt rma i ç in yeterli y ü kseklikteki bir s cakl kta pi şirme i şlemi yap l r . SIRLAMA Beyaz ü r ü nlerde ve ö zellikle sofra tak mlar nda s rlama ö nemlidir. S rlama , ? az veya ç ok g ö zenekli seramik y ü zeyinin, eritilmi ş ince bir cam kaplama ile ö rt ü lmesi i ş l emidir . Bunlar, iki farkl tip de maddelerin, de ğ i şik oranlarda kar şt r lmalar ile elde edilirler: Bunlardan biri feldispat, silika ve ç in kili gibi rekrakter maddeleri ; ? di ğ eri soda, potasyum karbonat, fluorspat ve boraks gibi eriticilerdir. ? Bu maddel erin ç e ş itli kar ş mlar ve daha ö nceden belirlenen ç e ş itli ? s cakl klar , geni ş bir şekilde de ğ i ş en kalite ve yap y olu şturur . S rlama , dald rma ,i p ü sk ü rtme, ak tma (d ö kme) veya f r ç a ile s ü rme gibi ? ç e şitli şekillerde yap l r . Bu gibi porselen malzemenin dekorasyonu s r alt veya s r ü st ü seklinde ? olabilir. S r n pi ş irilmesi Topraktan yap lanlar ( ç anak- çö mlek) i ç in s rlama s cakl ğ 1050 ve 1l00°C; ? ta ştan yap lanlar i ç in ise 1250° - 1300°C aras d r. 7KILDEN YAPILAN YAPI MALZEMELERI İ n şaat tu ğ las , kiremit, ate ş tu ğ las (firin tuglasi), pi şirilmi ş kilden yap lm ş ç anak- çö mlek, pis su borular (k ü nkleri) ve la ğ m bo rusu gibi, ucuz fakat ç ok dayan kl ü r ü nler, s rl veya s rs z olarak, ç ok ç a bulunan en ucuz kilden yap l rlar . İ n ş aat Tu ğ las Ü retimi. Üç grup kil hammadde olarak kullan l r: (1) k rm z pi şen kil, ( 2) beyaz pi şen kil ve (3) deve t ü y ü rengi pi şen ki l, B ir rekrakter yap s nda in şaatlar n y ü zey kaplanmas nda kullan lan ? tu ğ lalarda aranan ö zellikler: orta s cakl kta pi şirildikleri zaman şeklinin de ğ i şmemesi , ? çö z ü nebilir tuzlar n bulunmamas , ? yeterli sertlik ve ? pi şirildi ğ i zaman homojen bir renk. ? No rmal in şaat tu ğ lalar nda s n rlamalar ç ok daha azd r ve k rm z ? pi şen kil, ç o ğ unlukla kullan l r . ? Tu ğ lalar genelde üç prosesten biri kullan larak ü retilirler: yumusak- ç amur, sert- ç amur ve kuru-pres. S ert- ç amur y ö nteminde kil ç o ğ unlukla , ç al ş ld ğ za man birbirine yap şacak yeterlikte (% 12 - 15) ? slat l r . Bu kil bir ekstruderden ge ç irilir ? Hava giderme i şlemi , bo şluklar azaltarak, ç al ş labilirli ğ i , plastikli ğ i ve ? kurumam ş tu ğ la dayan kl l ğ n art r r . Y ü zey kaplama tu ğ la s yapmak i ç in, tu ğ lalar yeniden preslenebilirler. ? Yeniden presleme, daha d ü zg ü n şekillenmeyi g ü vence alt na al r ve ekstruder taraf ndan olu şturulan i ç gerginlikleri ortadan kald r r . Tu ğ lalar ç e şitli yollarla kurutulur: a ç kta , sundurma alt nda veya t ü nel kurutucuda. ? Kuruma dan sonra tu ğ lalar , f r nlarda , 875 -l000oC aras nda pi şirilir. ? Sert- ç amur prosesi, her tip tu ğ la , pis su borusu, pis su tu ğ las , delikl i tu ğ la , ? ate şe dayan kl malzeme ve ç anak- çö mlek dahil, hemen her cins kil ü r ü n ü retiminde kullan l r . 89REFRAKTER LER Asidik, bazi k ve n ö tral , s ü perrefrakterler gibi firinlama islemleri esnasinda kar ş la ş lan termal, kimyasal ve fiziksel etkilere dayanabilen t ü m malzemeleri kapsarlar. Refrakterler ate ş tu ğ las ; silika, magnezit, kromit ve magnezit-kromit tu ğ las ; silikon karbid ve zirkonia refrakterleri; aluminium silikat ve alumina ü r ü nleri olarak sat l rlar . Rekrakter taneciklerini birbirlerine ba ğ lamak i ç in gerekli eriticiler, cams bir hal alma durumunu azaltmak i ç in minimum bir d ü zeyde tutul u rlar. Kilsiz ve ü s telik do ğ al plastikli ğ i olmayan k ü tlelerden, baz malzemelerin şekillendirilebilme olana ğ , ö rne ğ in saf oksit rekrakterler gibi, ü st ü n kaliteye sahip tek bile ş enli seramiklerin ü retimini sa ğ lar . Refrakterler i n Ö zellikleri. Belirli bir is i ç in en uygun r ekrakterin ü retiminde, malzemeler, rekrakterin ? kullan laca ğ f r n n ç al şma s cakl ğ , s cakl k de ğ i şim h z , s tma esnas nda uygulanan y ü k ve kar ş la ş lan kim yasal reaksiyonlar g ö z ö n ü ne al nmas gereklidir. Herhangi bir f r n n yap m nda genel olarak, ç e şitli tip re f rakterlere gerek ? duyulur, çü nk ü f r n n ç e şitli k s mlar nda kar ş la ş lan de ğ i şik şartlar n hepsine dayanabilecek tek bir rekrakter yoktur. Kimyasal ö zellikler. Ticari rekrakterlerin al ş lm ş s n flamas onlar asidik, bazik ve n ö tral ola rak ? b ö lmekle beraber pek ç ok durumda kesin bir ay r m yap lamaz . Ancak Silika tu ğ lalar asidik ve magnezit tu ğ lalar kuvvetli baziktir ; ? ate ş tu ğ lalar , genel olarak n ö tral gruba sokulurlar . ? Asidik bir tu ğ lan n bazik bir ü r ü n i ç in kullan lmas veya bunun ? t ersi, hi ç bir zaman tavsiye edilmez. ? G ö zeneklilik. G ö zeneklilik (porozite), kimyasal etkilere dayanma dahil, tu ğ lan n di ğ er pek ç ok fiziksel ö zellikleri ile do ğ rudan ili şkilidir . G ö zeneklilik artt k ç a , erimi ş haldeki erimken ve gazlar n tu ğ la i ç ine girme si (penetrasyon) de artar. En az g ö zeneklili ğ i olan belirli bir s n f tu ğ la , en y ü ksek dayan kl l ğ a , s iletkenli ğ ine ve s kapasitesine sahiptir. Erime noktas . En yayg n kullan lan ticari rekrakterlerin hem amorf ve hem de kristal yap l , ç e şitli say da de ğ i şik minerallerden olu ştuklar i ç in, belirli ve kesin bir erime noktalar yoktur, geni ş bir aral kta yava ş yava ş yumu şarlar . Kavlama (pul pul d ö k ü lme ). Bir rekrakter tu ğ lan n veya blo ğ un k r lmas veya pul d ö k ü lmesi , s taraf ndan meydana getiril en d ü zg ü n (homojen) olmayan, s l gerilme ve s k şt r lmadan kaynaklanmaktad r . Refrakterler s t ld klar zaman genel olarak genle şirler . 10Sa ğ laml k . So ğ uktaki sa ğ laml k , y ü ksek s cakl ktakinin ü zerinde bir degere sahiptir. A ş nma diren ç leri ö nemlidir. S cakl k de ğ i ş ikliklerine diren ç . En d üşü k s l (termal) genle şmeye ve en kaba yap ya sahip tu ğ lalar , birden bire meydana gelen s l de ğ i şmelere en fazla dayan rlar ; ayr ca , daha az gerilmelere u ğ rarlar . Uzun s ü re kullan lan tu ğ lalar , ö zelliklerini kaybede rler ve ç ok kez d ş y ü zeylerinde, cams bir c ü ruf y ü zeyi olu şur , ü stelik az veya ç ok a ş n rlar . Is l iletkenlik . En yo ğ un ve en az g ö zenekli tu ğ lalar , i ç lerinde hava bo şluklar bulundurmad klar i ç in, en y ü ksek s l iletkenli ğ e sahiptirler. Is kapasites i. F r n isi kapasitesi, rekrakterin s l iletkenli ğ ine , ö zg ü l s s na ve ö zg ü l a ğ rl ğ na ba ğ l d r . 11Refrakter i lerin Ü retimi. Bu ü retimde fiziksel i şlemler ve kimyasal d ö n üşü mler yer al r ; bunlar, ö ğ ü tme ve eleme, kar şt rma , presleme ve ya kal p lama ve yeni ba ştan presleme, kurutma ve pi şirme veya cams la şt rmad r . Ö ğ ü tme . En ö nemli fakt ö rlerden biri, harman olu şturan taneciklerin b ü y ü kl ü ğ ü d ü r . Sadece pek az orta b ü y ü kl ü kte tane d ş nda , iri ve ufak taneler oran n n yakla ş k 55: 45 oldu ğ u bir kar ş m , en yo ğ un kar ş m verir. Kar şt rma . Kar şt rman n ger ç ek i ş levi , plastik madde l erin plastik olmayanlar tamamen ö rtecek şekilde , da ğ t lmas d r . Bu, kal plama i şlemi esnas nda bir kayd r c sa ğ lamay ama ç lar ve k ü tlenin, en az say da bo şluk b rakarak , ba ğ lanmas na izin verir. Kal plama . Daha y ü ksek yo ğ unluk , sa ğ laml k , hacim ve tek d ü zelik ö zelliklerini bulunduran re f rakter tu ğ lalar na duyulan gereksinim mekanik kal plamayla ç al şan kuru-pres y ö ntemiyle kal plamay benimsetmi ştir . Kuru-pres y ö ntemi ö zellikle, plastik ö zellikleri bulunmayan malzemelerden olu şan , harmanlar i ç in uygundur. Bas n ç kald r ld ğ zaman ç atlama ve yaprakla şma olmamas i ç in, y ü ksek bas n ç alt nda şekillendirme yap lmas esnas nda , tu ğ lalarda hava giderilmesi yap lmas gereklidir. Kurutma. Plastiklik kazand rmak i ç in kal plamadan ö nce kile kat lan nemin (suyun), uzakla şt r lmas amac yla kurutma yap l r . Suyun uzakla şt r lmas yla , ana k ü tle i ç inde bo şluklar b r ak r ve bu da, y ü ksek. oranda b ü z ü lme ( ç ekme) ve i ç gerilmelere sebep olur. Baz durumlarda, kurutmadan tamamen vazge ç ilir ve pi şirme ç evriminin s tma kademesi esnas nda , bir miktar kurutma sa ğ lan r . Pi şirme . Pi şirme i şlemi , yuvarlak, a şa ğ ç eki şli ( emi şli ) f r nlarda veya s ü rekli t ü nel f r nlar nda yap l r . Pi şme s ras nda iki ö nemli olay meydana gelir: kar ş m n k smi cams la şmas ile s ü rekli bir ba ğ n geli şimi ve dayanakl , mineral şekillerinin geli şimi . Meydana gelen de ğ i şmeler , hidrasyon suyunun uza kla şt r lmas , bunu karbonatlar n kalsinasyonu ve demir II iyonunun oksidasyonu izler. Bu de ğ i şmeler esnas nda % 30 'a kadar hacim azalmas (b ü z ü lme- ç ekme) meydana gelebilir ve refrakterde ö nemli i ç gerilmeler olu şur . Bu ç ekme, kullan lan minerallerin ö nced en denkle ştirilmesiyle (stabilizasyonu), ortadan kald r labilir . 12Refrakter Ç e ş itleri . Ate ş tu ğ las Silika tu ğ las Y ü ksek aluminali refrakterler Bazik refrakterler Magnesia refrakt erler Forsterit (2MgO. Si O2) Yal t m tu ğ lalar . Silikon karbid Kristalize a lumina veya alurninyum silika tan yap lan refrakterler Elektrokast veya Korharb refrakterleri. Saf oksit refrakterleri 13