3 - Fizyoloji Serebral Dolaşım SEREBRAL DOLAŞIM Prof.Dr.Meral Aşçıoğlu Serebral dolaşımda kan akımı yaklaşık 750 ml/dk.olup kalp debisinin %15’ i kadardır. Değişik koşullarda bile beyin için total kan akımı oldukça sabittir. Ancak kişinin aktivitesine göre beynin değişik bölgelirindeki kan akımında farklılıklar olur. Serebral Dolaşımda Kan Akımını Düzenleyen Etkenler 1. Perfüzyon basıncı, 2. İntrakraniyal basınç, 3. Lokal metabolizma, 4. Vazomotor sinirlerin aktivitesi. 1-Serebral dolaşımda perfüzyon basıncı. Serebral Perfüzyon Basıncı = Serebral arter basıncı-Serebral ven basıncı ?Serebral arter basıncı sistemik arter basıncı tarafından belirlenmesine karşın,ortalama sistemik arter basıncının 70 mmHg ile 140 mmHg aralığındaki akut değişiklikleri serebral arter basıncını ve serebral kan akımını değiştirmez. ? Kronik hipertansiyonda ise serebral kan akımı için otoregülasyonun gerçekleştirilebildiği arteriyel basınç aralığı (90) – (180 – 190) mmHg’dir. Bu durumda ‘sistemik ortalama arteriyel P – serebral kan akımı’ eğrisi sağa kayar. Sistemik arteriyel basınç değişikliklerinin serebral kan akımına etkisi. ( akut hipertansiyonda) ( kronik hipertansiyonda) ?Ortalama sistemik arteriyel basınçtaki yükselmelerin serebral kan akımını etkilememesi miyojenik otoregülasyon- miyojenik özdenetim ile sağlanır. ? Ortalama sistemik arteriyel basınç normalin altına düştüğünde ise (70-60 mmHg’ nin altına) vazomotor merkezde oluşan iskemiye, merkez (C-1 alanı) direkt uyarılma şeklinde yanıt verir. En çok 10 dakika içinde sistemik ortalama arteriyel basınç iki mekanizmayla yükseltilir. 1. Güçlü vazokonstriksiyon oluşur. 2. Kalbin pompalama gücü artar. ?Sistemik arteriyel basınçtaki düşmeye karşı, serebral iskemiye bağlı olarak vazomotor merkezin uyarılıp sistemik arter basıncının yükseltilmesi sistemik arteriyel basıncın akut düzenlenlenmesinde MSS’ nin iskemik yanıtı olarak tanımlanır. Bu yanıt aynı zamanda serebral dolaşımda kan akımının normal düzeyde tutulmasını da sağlar ?MSS’ nin iskemik yanıtı; arteriyel basıncınn düzenlenmesinde baskın rol oynamasına karşın sistemik arteriyel basınç 60 mmHg’nin altına düşmedikçe etki belirgin değildir. ?Sistemik arteriyel basınç 15-20 mmHg’ye düştüğünde MSS’ nin iskemik yanıtının etkisi maksimumudur. 2. İntrakraniyal Basıncın Serebral Kan Akımına Etkisi İntrakraniyal basıncın normal değeri 10 mmHg kadardır. İrtrakraniyal basınçtaki yükselme serebral damarlar üzerine bası ile serebral kan akımının azalmasına neden olur. Monroe-Kelly Yasası: İntrakraniyal kavite (= kafa içi boşluk) hacmi sabit olup, içindeki yapıların (beyin,BOS, kan) toplam hacmi de sabittir. İntrakraniyal basınçta artışla serebral kan akımını azaltan durumlar: 1. Beyin tümörleri, 2. İntraserebral hematomlar, 3. BOS dolaşımında tıkanıklık, 4. Serebral venöz basınçta artış. ?İntrakraniyal basınç özellikle de 33 mmHg’nin üzerine çıktığında beyin dokusunda oluşan iskemi; gelişen CO 2 birikmesinin vazomotor merkezi (C-1 alanını) uyarıp sistemik arteriyel basıncı yükseltmesiyle düzeltilmeye çalışılır. ?İntrakraniyal basınçtaki artışla ortaya çıkan serebral iskeminin C-1 hücrelerini uyarması ile gelişen vazokonstrüksiyon ve sistemik arteriyel basınç artması merkezi sinir sistemi iskemik refleksi= Cushing Refleksi= Cushing Fenomeni olarak bilinir. ? İntrakraniyal basınçtaki artışla gelişen serebral iskeminin düzeltilmesi için devreye giren sistemik arteriyel basınç yükselmesi ise baroreseptörler üzerinden kardiyoinhibitör merkezin aktivitesini artırarak bir taraftan sistemik arter basıncını normal değerine düşürürken bir taraftan da bradikardiye neden olur. 3. Lokal Metabolizmanın Serebral Kan Akımının Düzenlenmesindeki Rolü Beynin çeşitli bölgelerinde aktivite artışı; K + , H + , adenozin, CO 2 gibi vazodilatör metabolitlerin doku konsantrasyonunu artırarak o beyin bölgesinde kan akımının artmasına neden olur. •Serebral dokuda CO2 artışının damarlar açısından periferik ve lokal etkisini tartışınız. •Arteriyel kanda CO2 artışının santral sinir sistemi üzerinden oluşan sistemik etkisini tartışınız. ?Arteriyel PCO 2 ’ deki artışın merkezi ve periferik etkisi birbirini yok etme eğilimindedir. Ancak genelde; beyinde belirgin bir vazodilatasyon diğer bölgelerde ise vazokonstrüksiyon vardır. Aktivite ve metabolizma artışı ile ortaya çıkan O 2 gereksinimindeki artış ve ilgili beyin bölgesinde interstisiyel sıvıda PO 2 nin azalması da lokal vazodilatasyonla kan akımının düzenlenmesine katkıda bulunur. 4. Serebral Kan Akımının Düzenlenmesinde Vazomotor Sinirlerin Rolü Serebral damarları innerve eden sinirlerin aktivitesi dokudaki kan akımının düzenlenmesinde baskın rol oynamaz, ancak miyojenik mekanizmanın gerçekleşmesinde etkili olup otoregülasyona-özdenetime katkıda bulunur.