Grafik Ses Dosyaları Üzerinde İşlem Yapan Programlar 45 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç 6. SES DOSYALARI ÜZER İNDE İŞLEM YAPAN PROGRAMLAR Bilgisayarda bulunan ses dosyaları üzerinde muhtelif i şlemler yapan bir çok program mevcuttur. Bilgisayarda ses dosyaları dinlenebilir, ses dosyaları yaratılabilir, ses dosyaları üzerinde düzenlemeler yapılabilir, ses dosyalarına efektler uygulanabilir. Ses dosyaları üzerinde yapılabilecek i şlemler ve nasıl yapıldıkları konusunda bilgi sahibi olunması açısından; seçilen örnek programlarla ses dosyaları üzerinde yapılabilecek i şlemler bu bölümde incelenmi ştir. 6.1. SES KAYIT ve DÜZENLEME PROGRAMI (Cool Edit PRO 2000) Program istenilen ses dosyalarını olu şturabilmeyi, bunlar üzerinde bir dizi efektler uygulayabilmeyi, ses dosyalarını de ği şik formatlarda kayıt edebilmeyi sa ğlayan profesyonel bir ses kayıt stüdyosu ve mixer ara biriminden olu şuyor. Wave, raw, mp3, au, snd, dwd, vox, voc ve bir çok audio formatlarını destekler ve bu formatlar üzerine efekt uygulanabilir ve bunlar çe şitli formatlara dönü ştürülebilir. Programın Demo sürümünde bazı k ısıtlamalar olmasına ra ğmen ba şarılı kayıtlar yapılabilmektedir. Programda bulunan menü ba şlıklarından bazıları a şa ğıda verilmi ştir. New: Yeni ses dosyası yaratmayı sa ğlar. Open: Daha önce kayıtlı olan bir ses dosyasını açmayı sa ğlar. Save: Ses dosyasını Kaydetmeyi sa ğlar. Save As: Ses dosyasını farklı isimle veya ba şka bir alana kaydetmeyi sa ğlar. Save Highlighted Selection: Özel kayıt seçene ği. Undo: En son yapılan i şlemi geri almayı sa ğlar. Enable/Disable Undo: En son yapılan i şlemi geri alma özelli ğini düzenlemeyi sa ğlar. Delete: Seçilen bölümü silmeyi sağlar. Trim: Seçilen bölümün arka ve ön kısmını temizlemeyi sa ğlar. Copy: Seçilen alanı kopyalama i şlemini yapmayı sa ğlar. Cut: Seçilen alanı kesme i şlemini yapmayı sa ğlar. Paste: Kesilen veya kopyalanan alanı yapı şma i şlemini yapmayı sa ğlar. Mix Paste: Mix ekleme i şlemini yapmayı sa ğlar. Adjust: Kayıt ayar seçene ğini düzenlemeyi sa ğlar. Convert: Ses dönü şüm seçene ğini düzenlemeyi sa ğlar. Cue: Ba şlangıç i şareti. Toggle: Ses dalgalarının görünü şünü de ği ştirmeyi sa ğlar. Additional: Ekstra bilgi ekleme seçene ği i şlemini yapmayı sa ğlar. Edit Channel: Kanal ayarları ile ilgili düzenleme yapmayı sa ğlar. Cue List: Ba şlangıç listesi. Open Play List: Şarkı listesi. Compact Disc: CD ayar menüsü. Settings: Programın ayarlarının yapılmasını sa ğlar. Scripts: Script eklemeyi sa ğlar. Help: Programa ait Yardım almayı sa ğlar. BÖLÜM 6 46 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç Şekil 6.1.1. CoolEdit Pro Program Ekranı. Program ekranının alt kısmında a şa ğıda kullanım amacı ve görevleri belirtilen kayıt kontrol dü ğmeleri bulunur. Stop: Durdurma i şlemini yapmayı sa ğlar. Play: Müzik dosyalarınızı çalmayı sa ğlar. Pause: Dondurma i şlemini yapmayı sa ğlar. Play to End: Seçilen müzik dosyasını sadece bir defa çalmayı sa ğlar. Play Looped: Seçilen müzik dosyasını sürekli çalmayı sa ğlar. Previous: Müzik dosyasını en ba şa almayı sa ğlar. Rewind: Müzik dosyasını geri sarmayı sa ğlar. Forward: Müzik dosyasını ileri sarmayı sa ğlar. Next: Müzik dosyasını en sona almayı sa ğlar. Record: Kayıda ba şlamayı sa ğlar. Bilgisayarda ses kaydedebilmek için ses kartı ve mikrofon olması gerekmektedir. Yeni bir ses kaydı yapmak istenildi ğinde programdaki "New" dü ğmesine tıklanır ve bo ş bir kayıt sayfası açılır. Sonra program ekranının alt tarafında bulunan kırmızı dü ğmeye (Record) basılır ve mikrofon aracılı ğı ile konu şmaya ba şlanır. Konuşulan sesler Stop dü ğmesine basılarak kayıt i şlemine son verilir. Kaydedilen ses Play dü ğmesine basılarak dinlenebilir. Ses dinlenebiliyorsa kayıt ba şarı ile tamamlanmı ştır. E ğer ses dinlenemiyorsa; hoparlör açık olmayabilir, mikrofon takılı olmayabilir yada kayıt i şlemi ba şarı ile tamamlanmamı ştır. Ses dosyalarına efekt uygularken; kendi yaptı ğımız kayıtlı ses dosyalarına de ğil de, normal bir müzik dosyasına yapılırsa efektler daha etkili olacaktır. 6.1.1. Örnek : Örnek; programın “Transform” menüsünde bulunan çe şitli ses efektlerinin ses dosyasına uygulanması. Önce "Amplify" efektini uygulayalım. Ses dosyasını açtıktan sonra, Transform – Amplitude - Amplify seçene ği tıklanılarak sa ğ tarafta bulunan bir çok efekten herhangi biri seçilir. Burada sesin sol hoparlörde ba şlayıp, sa ğ tarafta bitti ği "Pan L->R" efekti uygulanmı ştır. 47 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç Şekil 6.1.1.1. CoolEdit Pro Amplify Ekranı Bu ekranda istenilen efekt türü seçilir ve "OK" dü ğmesine basılır. Daha sonra gelen ekranda Play dü ğmesine basılarak efektin dosyada nasıl bir etki yarattı ğı dinlenebilir. Veya bu ekranda gösterilen Önizleme ekranından daha kısa metotla efekt dinlenebilir. Ses dosyasına bir ba şka efekt uygulandı ğı zaman efekt sesin belirlenen noktalarda yükselip alçalmasını sa ğlar. Ses dosyasına yeni efekt eklenmek istenildiğinde dosya açıldıktan sonra, Transform – Amplitude - Envelope seçene ği tıklanır. İsterse sarı renkteki çizgilerin yönleri de ği ştirilerek kendi efektiniz yaratılabilir. Program bu efekti kaydetme ve daha sonra yeniden kullanabilme imkanı verebilmektedir. Veya "Presets" menüsünden varolan efektlerden biri seçilerek uygulanabilir. Şekil 6.1.1.2. CoolEdit Pro Envelope Ekranı Kullanılabilecek efekt türleri Önizleme 48 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç Bu program ile olu şturulan Wave formatındaki bir ses dosyası Mp3 formatına çevrilebilir. "File" menüsünden "Save As..." komutunu seçilerek "Kayıt Türü" bölümünden "Mp3" seçilir ve "Kaydet" dü ğmesine tıklanılarak ses Mp3 müzik dosyası haline getirilebilir. Program sayesinde müzik Cd'leri dinlenebilir ve onların üzerinde de çe şitli efektler uygulanabilir. 6.2. MP3 PLAYER PROGRAMI (WinAmp) Bilgisayarda müzik dosyalarını dinlemek için kullanılan programlardan bir tanesidir. Mp3 dinlemede kullanılan en popüler programdır. Pek çok kullanıcı bu programı bildi ği için detayları ile anlatılmamı ştır. Ekran görüntüsü a şa ğıdaki gibidir. Şekil 6.2.1. WinAmp programı ekran görüntüsü 6.3. MP3 YAPMA PROGRAMLARI Mp3 yaygınla şmaya ba şladı ğı ilk zamanlar insanlar evlerindeki CD ve kasetleri mp3 formatında bilgisayarlarına aktarırlarken artık bilgisayarlarındaki mp3 dosyalarını kaset ve CD'lere kayıt ediyorlar. Bu sayede ho şlandıkları popüler parçalardan karma kaset yada CD'ler olu şturabiliyorlar. 6.3.1. Mp3 Nasıl Yapılır? Mp3'ü di ğer ses formatlarından ayıran en önemli özelli ği hem yüksek kalitede hem de oldukça az yer kaplamasıdır. Bu iki özelli ği sa ğlayabilmek için özel bir sıkı ştırma algoritması kullanılmı ştır. Bu algoritma kayıplı s ıkı ştırma yaparak insan kula ğının duyamayaca ğı ses frekansındaki sesleri atarak sesi sıkı ştırır. Mp3 yapabilmek için her türlü ses kullanılabilir. Mp3'ler kaliteli ses dosyalarını çok az bir kayıpla sıkı ştırıp az yer hale getirebildikleri için genellikle CD kalitesindeki seslerin sıkı ştırılmasında kullanılır. O anda çalan Mp3 dosyası Mp3 dosyası çalma/durdurma, bekletme, en ba ş Mp3, en son Mp3 dosyasına gitme seçenekleri gibi dü ğmeler Equalizer ayarları Dinlenilenecek Mp3 listesi Mp3 dosyası listesi i şlemleri 49 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç Müzik CD'leri evlerde kullanılan ses sistemleriyle en iyi uyum içerisinde çalı şabilecek şekilde üretilirler. Bu CD'ler bilgisayar ortamında de ğer kaybetmeden 44.100 Hz, 16 bit Stereo ses olarak saklanabilirler. Bir müzik CD'sinin de ğer kaybetmeden saklanabilmesi için hard disk yada depolama ünitesi üzerinde yakla şık 650 MB alana ihtiyaç vardır. Bu alan 74 dakikalık bir müzik CD'si için gereklidir. Bu durumda her bir dakikalık müzik için yakla şık 9 MB hard disk alanı gerekmektedir. Bu durum mp3 algoritması sayesinde her bir dakikalık CD kalitesindeki müzik için yakla şık 1 MB'a kadar dü şürülmü ştür. Daha fazla sıkı ştırma yaparak sesin kalitesinden taviz verilirse, bu sıkı ştırma oranı çok daha yüksek oranlara çıkabiliyor. CD kalitesinde ses müzik CD'lerinden bilgisayar ortamına aktarabilmek için iki ayrı yöntem vardır. Bunlardan ilki ses kartı üzerinden sesin alınarak hard diske kayıt edilmesidir. Ço ğu CD'den hard diske müzik kopyalama yazılımları bu yöntemi kullanırlar. Bu yöntemde ses, ses kartı üzerinden hard diske kayıt edildi ği için de ğer kaybına u ğrayabilir. Bu yöntemin kullanılabilmesi için CD sürücünün müzik CD'lerini ses kartı üzerinden çalabilmesini sa ğlayan audio kablosunun takılı ve çalı şır durumda olması gerekir. Di ğer yöntemde müzik CD'sinden ses dijital olarak aktarılır. Bu yapılırken ses kartı hiç bir şekilde görev almaz. Hatta ses kartı bile gerekmez. Müzik CD'sindeki müzik hard diske veri olarak aktarılır ve genellikle wav formatında saklanır. Bu i şleme Digital Analog Copy adı verilir. Dijital analog kopyalama programları arasıda en yaygını Windac'dır. Windac sisteme Mp3 Compressor'la beraber kuruldu ğunda müzik CD'sinden direkt mp3 kaydı da yapabiliyor. Windac normalde CD'den wav formatında istenilen parça ya da parçaları hard diske kopyalar. Daha sonra Mp3 Compressor yada daha farklı bir mp3 yapıcı program kullanılarak wav dosyaları mp3 formatına sıkı ştırılır. Şekil 6.3.1.1. WinDac programı ekran görüntüsü 50 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç Şekil 6.3.1.2. Mp3 Compressor programı ekran görüntüsü Audio Grabber Hem Windac hem de Mp3 Compressor'un yaptı ğı i şi tek ba şına yapabilen bir programdır. Windac'dan üstün olan yanı, müzik CD'sinin içinde yer alan parça isimlerini ve albüm adını CDDB olarak İnternet'ten otomatik olarak temin etmesi. Bu sayede teker teker parça isimlerinin girilerek dosyaların yeniden adlandırılması gerekmiyor. Audio grabber CD'den parçaları wav formatında kayıt edebildi ği gibi istenirse ba şka Mp3 yapıcı programlarla beraber de kullanılabiliyor. Mp3 Compressor sisteme yüklüyse harici program olarak Audio Grabber'la beraber kullanılarak otomatik mp3 yapımı gerçekle ştirilebiliyor. Sistemde yer alan ba şka wav dosyaları da Audio Grabber'la mp3 formatına sıkı ştırılabiliyor. Bir şarkıyı mp3 formata dönü ştürebilmek için izlenmesi gereken yol şarkıyı önce normal ses formatında saklamaktır. Bu format olarak genellikle Wav formatı kullanılır. Bu formatla kaydedilen şarkı diskte yakla şık 50 mb yer kaplar. İkinci adım olarak ise bu wav formatında kaydedilmi ş şarkı, çe şitli encoder (sıkı ştırıcı) programlar yardımı ile mp3 haline getirilir. E ğer şarkı kasetten çekilecek ise iki ucu erkek (stereo jacklı) bir "Line-In" kablosuna ihtiyaç vardır. Bu kablonun bir ucu şarkıyı çekece ğiniz teybin "Çıkı ş" birimine takılır. Bu çıkı ş birimi "Line-Out", "Kulaklık Çıkı şı" gibi çıkı şlardan biri olabilir. En kalitelisi "Line-Out" çıkı şıdır. "Kulaklık Çıkı şı" genelde tatmin edici sonuçlar vermez. 51 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç Şekil 6.3.1.3. WinDac programı ekran görüntüsü Kablonun di ğer ucu ise bilgisayarınızdaki ses kartınızın arkasında bulunan "Line-In" giri şine takılır. Şimdi yapaca ğımız i şlem bir ses kayıt aracı kullanarak şarkıyı bilgisayarda wav formatında saklamaktır. Ses kayıt aracı olarak Windows'un kendi ses kayıt aracı kullanı şsızdır. Çünkü sınırlı süre kayıt yapabilmektedir. Bu i şlem için "Goldwave" gibi kaliteli ve yetenekli programlar kullanılabilir. Ses kaydı yapabilmek için Windows'ta "Ses Özellikleri" kısmında "Kayıt" bölümünde yer alan "Line-In" seçene ği i şaretlenmi ş olmalıdır. Bu i şlem sesi "Line-In" ile dı şarıdan almak istedi ğimizi Windows'a bildirir. En iyi kalite için ses, (44 khz-16 bit-Stereo) olarak kaydedilmelidir. Kasetten yapılan kayıt i şlemlerinin genelde pek kaliteli oldu ğu söylenemez. Genelde seslerde "çısssss" gibi bir parazit sözkonusudur. Bu parazit sesler "Normalizer" programları ile bir miktar kaldırılabilir. Sesin kaliteli olması için, kaliteli bir line-in kablosu ve ses kartına sahip olunması gereklidir. Ayrıca ses kayıt ayarlarının do ğru yapılması gerekir. Yakla şık 50 mb'lik wav dosyası olu şturulduktan sonra, yapılacak i şlem bu dosyayı sıkı ştırıp mp3 haline getirmektir. Bu işlem için encoder (sıkı ştırıcı) programlar kullanılır. Yeni ba şlayanlar için "Mp3 Compressor" adlı program uygundur. Bu programın fazla ayarı yoktur. Sadece wav dosyası verilip, sıkı ştırma kalitesi belirlenir. En kaliteli ve en çok kullanılan yöntem ise Cd'den bir parçayı dijital olarak okuyup, onu hemen mp3'e çevirmektir. Bu programlara "Cd-Ripper" adı verilir. Bu programlar sesi dijital okumayı destekleyebilen CD-ROM sürücülerden parçayı track olarak okur ve kendi içinde bulunan mp3 encoder ile hemen mp3'e çevirir. Bu yöntem en basit, en hızlı ve en kaliteli yöntemdir. Bu i şlemi sa ğlayan ve en çok kullanılan programlardan ikisi "Xing Audio Catalyst 1.5" ve "WinDac 1.46" programlarıdır. Mp3 Yapan Programlar (Encoders) 123 CD to MP3 Ripper 123 MP3 WAV Converter and Player AAA Audio MP3 Maker Acoustica MP3 to Wave Converter Plus Advanced MP3 Converter All Converter Ashampoo MP3 Studio Deluxe Audio CD to MP3 Ripper 52 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç Cd'den Mp3 Yapan Programlar (Rippers) Acoustica MP3 CD Burner Advanced CD Ripper Pro Ashampoo AudioCD MP3 Studio 2000 Morpheus Edition AudioCD MP3 Studio Suite Easy CD Ripper MP3 to CD Maker MP3-Burner The Simple Way Liste Olu şturan Programlar (Listers) Asoft Mp3 Player Basar JukeBox CDH TrayPlay DJ Jukebox MP3 CD Organizer MP3 Navigator Mp3 Voyeur Yardımcı Mp3 Programları DFX for Winamp DJ Mix Pro Ekoyap Live Winamp Mayah Editpro MP3 Filename Formatter MP3 Tag Editor Winamp Skin'leri BlackMass Blade II Winamp Skin Blue Glass Chromatica Dusk Fused-Solar HoRoZz Winamp Skin Winamp Plug-In'leri SoftAmp VirtualSound DFX for Winamp2 Geiss Holiday Dancer Valentine Dancer Speedway Acidspunk