Yem Silaj Yemler Silaj Doç. Dr. Tanay B İ LAL Hayvan Besleme ve Beslenme Hastal ı klar ı Anabilim Dal ıSilaj tan ı m ı Hayvan taraf ı ndan ye ş il veya kuru olarak yenebilen her türlü bitki ve bitki art ı klar ı belirli ş artlarda – belirli ş ekillerde – belirli süreç içerisinde – s ı k ı ş t ı r ı larak depolan ı r – elde edilen fermente edilmi ş yemlere – S İ LAJ denirSilaj yapman ı n amac ı ye ş il yemlerin bulunmad ığı dönemlerde ? hayvanlar ı n kaliteli kaba yem ihtiyac ı n ı kar ş ı lamak yemin sindirilebilme özelli ğ ini art ı rmak ? yemi uzun süre ve kalitesi bozulmadan ? korumak daha az yerde daha çok ürün depolamak ? ucuz ancak çok kaliteli kaba yem elde ? etmekSilaj yap ı lacak yemler 1- silaj yap ı m ı na en uygun yemler m ı s ı r has ı l ı , ş eker pancar ı yapraklar ı – 2- silaj yap ı m ı na orta derece uygun yemler t ı rf ı l, körpe çay ı r otlar ı – 3- silaj yap ı m ı na uygun olmayan yemler yonca, korunga ve fi ğ (bu yemler proteince – zengin oldu ğ u için ortam karbonhidratça zenginle ş tirilmeli) Silaj yap ı l ı rken dikkat edilecek noktalar silajl ı k bitki en uygun zamanda ? biçilmelidir silajl ı k bitki parçalara ayr ı lmal ı d ı r ? silolamadan önce bitkinin nem oran ı n ı n ? bilinmesi gerekir (en ideali % 65-67) soldurma – kuru ot veya saman ilave etmek – kuru katk ı maddeleri ilave etmek –Hasat zaman ı silajl ı k m ı s ı r ? daneler hamur k ı vam ı nda ? sorgum ? yapraklar renk kaybetmeye ? ba ş lay ı nca di ğ er bu ğ daygil has ı llar ı ? süt olumunda ? çay ı r otu ? tomurcuklanmadan önce ? yonca ? çiçeklenme ba ş lang ı c ı -ortas ı ? fi ğ ? tam çiçeklenmeye kadar ? yulaf-fi ğ ? fi ğ in çiçeklenme ba ş lang ı c ı nda ? kolza ? bitkilerin %10 ’ u çiçekte iken ?Silajl ı k m ı s ı rda en uygun hasat dönemi * daneler hamur k ı vam ı nda iken; ürün hayvanlar için gerekli besin – maddelerini içerir silaj ı n olu ş umu için gerekli kolay – çözünebilir ( ş eker vb.) karbonhidratlar ı yüksek oranda içerir bitkinin yap ı s ı nedeniyle parçalan ı p – s ı k ı ş t ı r ı lmas ı na en uygun dönemdirKoçanl ı M ı s ı r Küflü M ı s ı rSoldurma nedir, ne zaman gerekir? su miktar ı yüksek olan bitkiler biçildikten ? sonra güne ş li havada 2-4 saat tarlada b ı rak ı larak su miktar ı dü ş ürülür, böylece; silaj ı n suyu ile besin madde kayb ı önlenir – silaj ı n ta ş ı ma a ğı rl ığı azalt ı l ı r – karbonhidrat miktar ı yükseltilmi ş olur – hayvanlar ı n severek tüketece ğ i silaj elde – edilirParçalama büyüklü ğ ü ne olmal ı ? silajl ı k m ı s ı r ? 1-1.5 cm, sorgum ? 1-2 ? cm, di ğ er bu ğ daygil has ı llar ı , yonca ve çay ı r otu ise ? 0.5-1 cm parçaland ığı nda; silodaki ürünün s ı k ı ş t ı r ı lmas ı kolayla ş ı r – havas ı z ortam sa ğ lan ı r – silaj ı n silodan bo ş alt ı lmas ı kolayla ş ı r – tüketen hayvanlar ı n sindirim sistemi için – iyi olurSilajl ı k m ı s ı r ı n parçalanm ı ş ıSilajl ı k m ı s ı r ı n parçalanm ı ş ıSilaj yap ı lacak bitkilerin nem içeri ğ ini belirleyen metotlar * bükme metodu bitkinin dallar ı k ı r ı lmadan bükülebilmeli * s ı k ı ş t ı rma metodu bitki 30 saniye avuç içinde s ı k ı l ı r * fı r ı nda kurutma metodu 135 0 C 1 saat * di ğ er metotlar havada kurutma –Silaj katk ı maddesi katk ı maddesi, kötü silaj ı iyi yapmaz ? sadece iyi bir silaj ı daha iyi bir silaj yapar ? katk ı maddesi çal ı ş anlar ı n sa ğ l ığı na zarar ? vermemeli hayvan verimini olumsuz etkilememeli ? yemin her taraf ı na e ş it da ğı lmal ı ? silaj ı n dayan ı kl ı l ığı n ı artt ı rmal ı ? uygulamas ı kolay olmal ı ? katk ı maddesi ile ilgili teknik bilgi olmal ı ?Silaj katk ı maddeleri 1 * besin maddelerini zenginle ş tirmek için; tane yem veya di ğ er yem maddeleri: %5-10 – melas: %3-6 kat ı l ı r, karbonhidrat miktar ı ? – ş eker: %2-3 kat ı l ı r, karbonhidrat miktar ı ? – üre: %0.5, dü ş ük proteinli silaj ı n HP %8 ? – kireç ta ş ı : %0.5-1, m ı s ı r silaj ı n ı n Ca ? – kurutulmu ş peynir suyu: %2-3, HP, Ca ? –Silaj katk ı maddeleri 2 * fermentasyonu kolayla ş t ı rmak için; laktik asit üreten bakterilerin – dondurulmu ş kuru kültürleri mayalar – enzimler: – selülaz, ? amilaz, ? proteaz ?Silaj katk ı maddeleri 3 * asit ortam ı güçlendirmek için; inorganik asitler: – sülfürik, ? hidroklorik, ? fosforik asit ? organik asitler: – probiyonik, ? asetik, ? laktik, ? sitrik, ? formik asit ?Silaj katk ı maddeleri 4 * prezervatif (koruyucu) olarak; antibiyotikler – Na diasetat – Na meta bisülfit :%0.5 – Na benzoat – Na nitrat – tuz: %1-1.5 –Silo tan ı m ı ve çe ş itleri silaj ı n yap ı ld ığı yere S İ LO denir 1- yüksek (dikey) silolar: çelik, saç, tahta 2- çukur silolar: betondan kuyu ş eklinde 3- yatay silolar: de ğ i ş ik tipleri vard ı r çukur ve hendek silolar sand ı k ş eklinde silolar 4- geçici silolar: torba ş eklindeÇukur siloYatay silo Yatay siloYatay siloYatay siloYatay siloYatay siloYatay siloYüksek (dikey) siloYüksek (dikey) siloYüksek (dikey) siloGeçici siloGeçici siloGeçici siloBalyalama Balyalama Balyalama Balyalama Balyalama Geçici silo (Haylaj)İ yi bir silonun özellikleri 1 i ş letmenin yak ı n ı nda olmal ı d ı r ? gübreliklerden uzak ve do ğ al ? gölgeliklerde kurulmal ı d ı r i ş letmenin gelecekteki politikas ı göz ? önünde tutulmal ı d ı r büyüklü ğ ü mevcut hayvan say ı s ı na ? uygun olmal ı d ı ş ar ı dan hava giri ş i olmamal ı d ı r ?İ yi bir silonun özellikleri 2 yeterli derinlikte olmal ı d ı r ? sa ğ lam olmal ı d ı r ? fazla suyun bir kanal ile ak ı ş ı sa ğ lanmal ı ? her türlü hava ş artlar ı nda doldurma ve ? bo ş altmaya uygun olmal ı d ı r maliyeti dü ş ük olmal ı d ı r ? yap ı materyali yemin suyunu emmemelidir ?Silaj ı n yap ı l ı ş ı 1 ye ş il yemler özel makinalarla küçük ? parçalara ayr ı l ı r gerekirse soldurulduktan sonra silolara ? doldurulur gerekliyse katk ı maddeleri ilave edilir, ? tekrar ürün doldurulur silo tipine g öre s ı k ı ş t ı rma metotlar ı ? uygulan ı r, ülkemizde en çok çukur ve düz silolar kullan ı l ı rSilaj ı n yap ı l ı ş ı 2 materyalin üzerinde traktör ya da benzer ? araçlarla gezinilerek olabildi ğ ince s ı k ı ş t ı r ı l ı r yem parçalar ı aras ı nda hava kalmamal ı d ı r ? materyalin üzeri naylon ile örtülür, naylonun ? üzeri de sap, toprak, kum torbas ı veya eski lastiklerle örtülerek kapat ı l ı r yakla ş ı k 1-2 ay sonra aç ı larak hayvanlara ? yedirilir küflenmeyi önlemek için günlük yedirilecek ? miktar kadar dilimler halinde kesilirSilaj (haylaj) yap ı m makinas ı Otu biçerek balya olu ş turma Biçilen ürünleri biriktirme Biçilen ürünü toplama Biçme makinas ı Biçme makinas ıBiçilen ve do ğ ranan ürünün yüklenmesi Silajl ı k m ı s ı rSilajl ı k legüminözSilajl ı k legüminözYonca biçimiZor silolanan legüminöz bitki yonca silaj ıSilolama s ı ras ı ndaki de ğ i ş iklikler 1- aerob faz:canl ı bitki oksijen tüketir ı s ı ,CO 2 ve su olu ş ur. Aerob maya ve küfler ço ğ al ı r 2- aneorob faz: aerob maya ve küfler ölür, kolay çözünebilir karbonhidratlardan laktik asit (%8-10) , asetik asit (%1.5-2) ve çok az bütirik asit olu ş ur 3- sabit faz: pH 4-4.2 durur ve ba ş ka fermentasyon olmaz, aç ı lmadan y ı llarca (10- 15) bozulmadan kal ı rKaliteli silaj elde etmenin ş artlar ı silaj yaparken kolay sindirilebilir karbonhidrat ? bak ı m ı ndan zengin yemler tercih edilmelidir (ör: m ı s ı r) bitki parçalanmal ı ve gerekirse soldurulmal ı ? 8 veya 30 0 C s ı cakl ı kta ortam sa ğ lanmal ı d ı r ? ortam ı n pH ’ s ı 3.8-4.2 olmal ı d ı r ? anaerob ortam sa ğ lanmal ı d ı r ?Silajl ı k materyalin haz ı rlanmas ıElle do ğ ramaDoldurma S ı k ı ş t ı rma Makine ile parçalamaBiçme ve parçalamaSilaj çukurunun doldurulmas ıDoldurma Doldurma Doldurma Doldurma ve s ı k ı ş t ı rmaDoldurulan materyalin s ı k ı ş t ı r ı lmas ıHendek silonun traktörle s ı k ı ş t ı r ı lmas ıSilaj yemin kapat ı lmas ı Polietilen örtü ile kapat ı lmas ıBalya silaj ı n kapat ı lmas ıBalya silaj ı n aç ı lmas ıHayvanlara yedirilmeye ba ş lanm ı ş m ı s ı r silaj ıSilaj ı n kullan ı lmas ıİ yi bir silaj ı n özellikleri ? koku: iyi bir silajda taze ve ho ş bir asit kokusu olmal ı ( ş arabi bir koku) ? tat: tad ı güzel olmal ı , ac ı ve keskin olmamal ı , hayvanlar severek tüketmelidir ? renk: zeytin ye ş ili veya kahverengimsi renk hakimdir, koyu kahve rengi a ş ı r ı ı s ı nman ı n göstergesidir, siyah renkli silajlar çürümü ş tür. ? pH: silaj ı n pH ’ s ı 3.8-4.2 olmal ı d ı r ? bitkinin doku bütünlü ğ ü: bir örnek görünümde olmal ı . Bulamaç, çamurumsu ve küflü bir görüntü olmamal ı d ı r.İ yi bir m ı s ı r silaj ıÇay ı r otu silaj ıHaylaj Hayvanlar ne kadar silaj tüketir ? ? süt inekleri ve besi s ığı rlar ı : 15-30 kg/gün ? düvelere: 10-15 kg/gün ? danalara: 5-10 kg/gün ? koyun ve keçilere: 4-6 kg/gün ? atlara: 6-15 kg/gün ? domuzlara: 4-6 kg/gün verilir.Silaj tüketimi genç ve geli ş mekte olan hayvanlara silaj+2- ? 3 kg kaliteli kuru ot+1.5-2 kg konsantre yem 4 ayl ı ktan küçük hayvanlara rumenin ? geli ş mesi için silaj yerine kuru ot verilmeli do ğ uma 2 ay kala gebe hayvanlara silaj az ? verilmeli gebe hayvanlara küflü, bozulmu ş silaj ? verilmemeli (abortus-yavru atma görülür)Silaj tüketen s ığı rlarSilaj tüketen koyunlarKüflü silajAbortus (yavru atma)Silaj ı n kokusu süte geçer mi? süt yabanc ı kokulara son derece hassast ı r ? günlük verilecek silaj ah ı rda ? bekletilmemeli silaj süt sa ğı m ı ndan sonra ah ı ra ta ş ı nmal ı ? ve hayvanlara yedirilmelidir sa ğı m öncesi bir önceki ö ğ ünde ? yemliklerde kalan silaj ah ı rdan uzakla ş t ı r ı lmal ı ve ah ı r havaland ı r ı lmal ı d ı rSilaj yemlerle ilgili sorunlar ve nedenleri 1 ? alkol kokusu: mayalar ı n ?, nem ?, iyi s ı k ı ş t ı rmama, yedirmede gecikmek ? bozuk süt kokusu: bütirik asit üreten bakteriler ?, nem ?, kolay çözünür karbonhiratlar ? ve laktik asit bakterileri ? ? sirke kokusu: asetik asit ?, nem ?, kolay çözünür karbonhiratlar ? ve laktik asit bakterileri ?Silaj yemlerle ilgili sorunlar ve nedenleri 2 ? s ı z ı nt ı su: nem ?, silaj makinas ı n ı n b ı çaklar ı n ı n kör olmas ı veya a ş ı r ı s ı k ı ş t ı rma ? silaj ı hayvan ı n tüketmemesi: silaj ı n bozulmas ı , çok ya ş veya kuru silaj, küflerle bula ş ma, zehirli tohumlar veya nitratlar ? küflü silaj: yava ş doldurma, yedirmede geç, büyük parçalama, iyi s ı k ı ş t ı rmama, ? m ı s ı r silaj ı nda kararm ı ş daneler: büyük parçalama, iyi s ı k ı ş t ı rmamaSilaj ı n avantajlar ı 1 1-büyük i ş letmeler için dü ş ük maliyetli bir yemdir 2-besin maddeleri kayb ı daha azd ı r 3-kötü hava ş artlar ı nda en iyi saklama metodudur 4-lezzetlidir, hayvanlar taraf ı ndan i ş tahla tüketilirler 5-yang ı n tehlikesi yokturSilaj ı n avantajlar ı 2 6-sürekli ye ş il yem kayna ğı d ı r 7-silolama s ı ras ı nda baz ı toksik maddeler de toksifiye olur 8-depolamada fazla yer i ş gal etmez 9-hafif laksatif etkisi vard ı r, ah ı r temizli ğ i kolayd ı rSilaj ı n avantajlar ı 3 10-bitkinin tüm k ı s ı mlar ı (silajl ı k m ı s ı r için; tah ı l dane, koçan, sap, yaprak vb.) siloland ığı için hayvanlar taraf ı ndan bu k ı s ı mlar ı n hepsi tüketilir 11-silajl ı k materyal erken hasat edildi ğ i için ikinci bir ürün elde etme imkan ı do ğ ar 12-baz ı yan ürünlerin (meyve posalar ı ) bozulmadan saklanabilmesi için en uygun ve ekonomik yöntemdirSilaj ı n dezavantajlar ı 1-özel ekipman ve silo ister, k üçük çiftlikler için maliyeti art ı r ı r 2-kuru yemlere g öre 2-3 kat daha a ğı r olmas ı ekipman olmad ığı taktirde i ş çili ğ in artmas ı na sebep olur 3-vitamin D d üzeyi kurutulmu ş yemlere göre daha azd ı r 4-ta ş ı nmas ı ve sat ı lmas ı oldukça zordurSilaj çe ş itleri m ı s ı r silaj ı ? m ı s ı r sap ı ve kapç ı k silaj ı ? ye ş il ot ve yabani ot silajlar ı ? arpa+yulaf+fi ğ kar ı ş ı m ı silaj ı ? bezelye kabu ğ u silaj ı ? patates yapra ğı silaj ı ? kuru madde oran ı y üksek silajlar ? (haylaj) broyler d ı ş k ı s ı + m ı s ı r silaj ı ?Yonca silaj Nem, % 67-70 65-67 Ham Protein, % Ham Sel ü loz, % Laktik asit, % pH 21-22 21-26 9-10 3.8-9.2 3.9-4.7 9-10 17-19 5-7 6.9-8.8 3.8-4.8 M s r silaj Ham K ü l, % Besin maddeleri