Histoloji Sindirim Fonksiyonu İle Görevli kanal Yapısında Organlar - Sindirim İle İlgili Bezler - 1 SİNDİRİM SİSTEMİ Sindirim fonksiyonu ile görevli Kanal yap s nda organlar + sindirim ile ilgili bezler.Sindirim Kanal Ağ z boşluğu • Özofagus • Mide • İnce Bağ rsak ve Kal n Bağ rsak • Rektum • Anüs •Kanal n Ortak Özelliği 1. Tunika mukoza • 2. Tunika submukoza • 3. Tunika muskularis • 4. Tunika seroza •MUKOZA Derinin doğal deliklerinden içeriye k vr lan • devam d r 1.Lamina epiteliyalis: Tek veya çok katl epitel örtü 2.Lamina propriya: S k örgülü bağ dokusu, lenf follikülleri bulunabilir bezler bulunabilir • (intramural bezler) 3.Lamina muskularis:Düz kastan oluşur.Her yerde bulunmaz. Tunika submukoza:Gevşek bağ dokusu • yap s nda kal n b r katmand r ,bezler bulunabilir.MUKOZA 1)Tunika Mukoza Lamina epitelyalis • Lamina propriya • Lamina muskularis • submukoza • 2)Tunika Muskularis 3)Tunika Seroza (Adventisya) Mezotel • Subseroza • S k bağ doku, kal n Glandula içerir Tek katl prizmatik Yalanc çok katl Glandular Mukoza (Respiratorik, Olfaktorik) S k bağ doku, ince Mikroskobik papillalar Glandula yok Çok katl yass Kutan Mukoza Lamina Propriya Lamina EpitelyalisAğ z Boşluğu Dudaklar: • D ş yüzü,deri (ince keratinize epidermis) • iç yüzü,mukoza: • Lamina epiteliyalis; • at ve ruminantta keratinize, karnivor ve • domuzda keratinize değil. Lamina propriya mukoza T. Submukoza • ile kaynaşm şt r.Gll. Labiyalis var (submukozada bulunur)DudaklarYanaklar: Dudaklara benzer yap da • T.submukoza altta yanak kaslar ile • kaynaş r. Gll. bukkalis ; • tubulo-asiner bezlerdir. • Ventral yanak bezleri seröz, • Dorsal yanak bezleri müközdür. •Sert damak (Palatum durum) L.epitelyalis keratinize çok katl epitel • Ruminantlarda çok kal nd r. Ön k s mda Diş yast ğ ;Dental pad ad n • al r.( Str. Korneum çok kal nlaşm şt r) L.propriya mukoza,s k örgülü bağ doku. • L. muskularis yok • T.submukoza periost ile kaynaş r. • L.propriya mukoza ile T. Submukoza • venöz sinuslar ve kapiller ağdan zengin. Arada müköz veya miks bezler taş r.Yumuşak damak ( Palatum molle) Sert damağa benzer. • Oral k s m kutan mukoza,nasal k s m • respiratorik mukoza. L. propriya mukoza ve submukoza • kar şm ş. Basit tubulo-asiner bezler var. • Lenf folikülleri var.At ve domuzda • tonsilla veli palatini ad n al r .DİL (Lingua) Kutan mukoza ile örtülü kassel bir • organd r. L.epiteliyalis dorsal yüzde kal n • (str.korneum kal n) ventral yüzde keratinizasyon yok. •DilDil kaslarDil sinirleriKuş dili içindeki kemikTad Tomurcuğu (Gemma gustativa) Dil üzerinde serbest veya papillalarla • birlikte yayg n yerleşimlidir. Oval,yuvarlak veya uzun şekillidir. • Tad deliği (por) taş r. • Hücreleri; • 1-Tad hücreleri (sensorik –gustatorik) • (nöyro epitel) 2-Destek hücreleri (mekik şekilli • vakuoler,aç k renk hücre)Dil Papillalar Papilla filiformis (İpliksi papillalar) Yönü arkaya doğru • Ruminant ve kedide iyi gelişmiş • L.epiteliyalis ve L.propriya mukozadan • oluşmuştur.Papilla filiformisPapilla konika Karnivor ve domuzda dilin kökünde • Diğer evcillerde ağ z boşluğu taban ve • yanakta Filiformisten daha büyük ve daha az • keratinize Papilla lentikulare: Mercimek şeklinde • Dilin arka k sm nda • Daha çok ruminantlarda bulunur. •Papilla fungiformis Mantar şeklinde • Dilin ön yar m nda bulunur • Filiformislerin aras na yay lm şt r • Üzerinde tad tomurcuklar görülebilir •Papilla fungiformisPapilla sirkumvallata (Hendekli papilla) Çevresi olukla çevrili Hendeğe bakan • yüzünde tad tomurcuklar var Hendeğe dilin Ebner • bezleri aç l r. Boyu dil seviyesini • geçmezPapilla foliyata • Dil kökünün iki yan ndad r • Küçük hendeklerle birbirinden ayr lan • seri dürümler Tad tomurcuğu bol • L.epiteliyaliste keratinizasyon yok • Ebner bezleri aç l r •mekanik duyuLİSSA: • Düzensiz s k örgülü bağ doku • Kedi ve köpekte iy gelişmiş • Köpekte k k rdaks z • Dorsum Lingue: • At:S k örgülü kollagen ve elastik ağ • + k k rdak hücreleri Ruminant:Mukoza kal nlaşmas •DİŞLER Pulpa: • Mezenşimal bağ doku içinde kan • damarlar ,sinir telleri, kollagen iplikler ve hücreler. Sert doku üç katmand r: • Mina ,Dentin,Sementum •MinaMİNA: En sert tabakad r. • Mineral madde oran %96-99 dur. • İnorganik maddelerden şekillenen , • uzun çok yüzlü prizmalardan oluşmuştur.DENTİN: Kemik doku yap s na benzer. • Organik yap glikoprotein içine gömülmüş • kollagen ipliklerdir( %26-28 kollagen) İnorganik yap kemikteki gibi. (Ca ve P • tuzlar ) Pulpadan minaya dek uzanan ince dental • tubuller bulunur ( kanalikuli dentalis) Pulpay saran tek s ral odontoblastlar n sitoplazmik uzant lar bu tubuller içinde uzan r.(Tomes iplikleri)SEMENT: • Sar ms mineralize bir tabakad r. • Havers sistemleri genel olarak yoktur. • Yap s ; • Periodental membran + Kanalikuliler + kan damarlar ve bol kollagen iplikler taş r.Periodental membran: Diş kökü ve kemik aras ndak bağlant y • sağlar. Sement ve alveol duvar na Şarpey • iplikleri gibi sokulan kollagen ipliklerden oluşur. Zar n rejenerasyon gücü fazlad r. • Kan ,lenf ve sinir donan m ndan • zengindir.MinaPeriodonsiyum: • Diş –çene kemiği bağlant s , • Sement- alveol, Kemik-Periodental • membran –dişetiTükrük Bezleri Bağ doku bölmeleri ile lopçuklara ayr lm ş anatomik veya mikroskopik bezlerdir. Bölümleri : 1.Korpus glandule 2.Ak t c kanallar Pars inisiyalis (Lopçuk içinde) • Pars sekretorya (Lopçuk içinde) • Pars ekskretoriya (İnterlobuler bağdoku içinde) •Tükrük BezleriTükrük Bezlerinin Türlere Göre Özellikleri 1.Seröz tükrük bezleri; • Parotis : tüm evcillerde • Ventral bukkal bez:Köpek ,at,büyük • ruminant Lingual bez :papilla vallata ve foliyataya • aç lan bezler Labiyal bez; at ,domuz, büyük ruminant •2.Müköz tükrük bezleri Mandibular ve sublingual bezler :köpek • Labiyal ve lingual bezler :k.ruminant ,karnivor • Dorsal bukkal bez : at,köpek ,büyük ruminant • Ventral bukkal bez : küçük ruminant • 3.Miks tükrük bezleri Sublingual ve mandibular bezler:at,büyük • ruminant Bukkal bezler :domuz • Zigamatikus bezler : karnivor •Gl.submandibularisYUTAK (Farenks-Pharynx) Sindirim ve solunum yollar n n kesiştiği • yerdir. Yutak mukozas iki farkl bölge gösterir. • Orofarenks ve nasofarenks. •1.Orofarenks: Daha geniş bir alan kapsar. • Ağ z boşluğunun devam ndan • ibarettir. Kutan bir mukoza örtüsüne sahiptir. Lamina epiteliyalisi çok katl yass • epitelden oluşmuştur. Lamina propriyas nda bez yoktur. •Lamina muskularis bulunmaz. • Bunun yerini elastik ipliklerden zengin bir • bağ doku katman al r. Submukoza içinde müköz bezlere • rastlan r.2.Nazofarenks: Ön solunum yollar na ait bölümdür. • Burun boşluğunun uzant s olup • respiratorik mukoza ile kapl d r. Lamina epiteliyalisi yalanc çok katl • prizmatik epiteldir. Lumene uzanan hücrelerin apikal • k s mlar kinosilyumludur (titrek tüyler) Epitel hücreleri aras nda kadeh hücreleri • bulunur.Bu bölümde lamina muskularisin yerini • tutan iç yutak fasiyas vard r. Submukoza içinde serömüköz bezlere • rastlan r. Mukoza yap lar farkl l k gösteren oro- ve • nazofarenks diğer duvar yap lar nda ayn özelliklere sahiptir.Tunika muskularisi iskelet kas oluşturur. • Bu kaslar elastik iplikten zengin bir • bağdoku sarar.(d ş yutak fasiyas ) Gevşek bağdokudan yap lm ş bir tunika • adventisya yutağ d ştan kuşatarak çevre dokulara bağlar.ÖZOFAGUS 1.Tunika mukoza: (kutan) Lamina epiteliyalis;Çok katl yass • keratinize. Keratinizasyon:Ruminantlarda en fazla • ,atlarda daha az,köpeklerde çok az. Lamina propriya mukoza;Elastik ipliklerden • zengin,lenf yumrusuna rastlan r.Lamina muskularis mukoza; • Kedide:özofogusun tümünde • kopuntusuz, At ve ruminantta: özofagusun tümünde • kopuntulu, Domuz ve köpekte özofagusun üçte • birinde kopuntulu.2.Tunika submukoza: • Elastik ipliklerden zengin,gevşek bağ • dokusu, tubulo-alveoler müköz bezler var. • Bezler;Köpekte: tüm özofagus boyunca , • Kedi ,at, ruminantta: özofagusun • başlang c nda, Domuzda: özofagusun ilk yar s nda. •3- Tunika muskularis: • İçte sirkuler, d şta longitudinal kaslar. • Ruminant-köpekte: tümü çizgili kas, • At- kedİde: son 1/3- 1/5 düz kas, • Domuzda son 5 cm düz kas. • 4- Tunika adventisya (tunika seroza) •MİDE (VENTRİKULUS) Besin maddelerinin topland ğ geniş • boşluklu bir organd r. Tunika mukoza evcil hayvanlarda • yap sal farkl l klar gösterir. Buna göre iki tip mide bulunur. • 1- Bileşik mide 2- Basit mide •Mide Bileşik mide • Bileşik tek boşluklu ( tek parmakl lar – ve domuz ) Bileşik çok boşluklu ( Gevişenler ) – Basit Mide ( insan ve etçiller ) •BİLEŞİK MİDE: • Bu tip midelerde organ n bir bölümü kutan • bir bölümü glandular mukozaya sahiptir. Kutan ve glandular mukozal bölümler yanyana yada ayr ayr bulunabilir. Buna göre iki alt tipe ayr l r. • a) Bileşik Tek Boşluklu Mide: • Yemek borusundan sonraki genişleme tek • bir boşluk halindedir. Bu boşluğun başlang ç k sm kutan geri • kalan k sm ise glandular mukozad r. Tek parmakl lar ve domuz mideleri.