Histoloji Sindirim Fonksiyonu İle Görevli kanal Yapısında Organlar - Sindirim İle İlgili Bezler - 2 Pars özofagika: • Tek bölmeli midelerin kutan mukoza özelliği • taş yan k sm d r. At: özofagustan margo plikatusa kadar • Domuz: çok k sa bir alan, • Kedi-köpekte yok. • Lamina epiteliyalis çok katl yass keratinize • olmam ş Lamina propriya mukoza s k örgülü bağ • dokusu (bez yok) Diğer katmanlar midenin devam ile ortak • özellikte.b) Bileşik Çok Boşluklu Mide: Geviş getirenlerin mideleri bu tiptendir. • Yemek borusunu izleyen genişleme dört • ayr boşluk halindedir.Bunlardan ilk üçü (Proventrikulus) tamamen kutan sonuncusu ise glandular mukoza ile kapl d r. Tamamen glandular mukozaya sahip olan • dördüncü boşluk (Abomazum) basit mide yap s ndad r. BEZSEL MİDE (Abomazum) Midenin Yap s Plika gastrika : Mukoza k vr mlar Foveola gastrika : Bezlerin aç ld ğ çukurlar L. epiteliyalis: tek katl prizmatik • Glikozaminoglikan ( müköz salg ) – L. propriya: Bol miktarda bez bulunur • ( gl. gastrika )Foveola gastricaÖzofagus-Kardia geçitiTunika mukoza Lamina epiteliyalis Tek katl yüksek prizmatik (kadeh hücreleri taş r) Hücrelerin apikal bölümünde mukoid salg granülleri var. Bu salg mide yüzeyini HCL ‘e karş koruyan örtü oluşturur. Foveola gastrikada hücreler k sal r, izoprizmatik şekilde. Buradaki hücreler mitozla çoğalarak yüzeyde dökülen hücrelerin yerini al r. (Köpekte yüzey hücreleri 3 gün yaşar)Gevşek bağ dokusu özelliğinde . • Elastik ipliklerden zengin • Lenfosit,eozinofil,plazmasit ve mastosit • fazla. Lenf folikülleri var (domuzda s k) • Basit dallanm ş tubuler bezler var. • Bezlerin özelliğine göre mide bölgeleri; • Kardiya –Fundus –Piloris. Lamina propriya mukozaFundus Foveola gastrika / bez • oran : 1/4’ dür. Midenin en geniş • k sm d r. Fundus bezleri • (Gll.gastrika, Gll propriae): • Özel mide bezleridir. • Her bezin 3 bölgesi vard r. • 1.Kollum • 2.Korpus • 3.Fundus •1-Kollum bölgesi: • Foveola gastrikaya aç lan başlang ç k sm • (kollum hücreleri , prensipal hücre (az) ,pariyetal hücre (bazen) ) 2-Korpus bölgesi: • Bezlerin gövde k sm d r. (pariyetal ve • prensipal hücreler taş r) 3-Fundus (dip) bölgesi: • Bezin dip k sm d r.(Prensipal hücreler • ,pariyetal hücre (az) ,arjentaffin hücreler)Fundus bezlerinin hücre tipleri 1.Kollum hücreleri: Müköz hücrelerdir • Koruyucu, rezerv hücre olarak görev yapar Yüzey hücrelerinden daha bazofilik PAS(+). EM’de;Golgi ayg t iyi gelişmiş mitokondri, iri granüller var. Salg s mukus ( glikozaminoglikan ),üreaz (HCL’i nötralize eder)FundusFundus2.Prensipal hücreler: Seröz salg yapan hücrelerdir. • Salg s :rennin, pepsinojen • Hücreleri izoprizmatik şekillidir. • Sitoplazma bazofiliktir.Zimojen granüller taş r. • Nukleus yuvarlakt r.Bazalde yerleşm ştir. • EM’de;Mikrovillus var,zimojen granüller • bol,ribozomdan zengin, ER,golgi ayg t ,iyi gelişmiş. Salg s :pepsinojen (proteini hidrolize eder) HCL • ile aktive edilerek pepsine dönüşür. Rennin emen hayvanlarda sütü koagule eder. •3.Pariyetal hücreler: Pariyetal hücreler; Prizmatik veya yuvarlak şekilli,iri hücrelerdir. Sitoplazma eozinofiliktir. Prensipal hücrelerin periferinde veya aras nda yerleşir. EM’de; ER ve Golgi iyi gelişmiştir. Salg s NaCI ,potasyum (vit.B12 ve barsak emilimi için gereklidir) HCL salg lar, pepsinojen HCL pepsinFundus bezleriParietal hücreler4.Arjentaffin hücreleri; (Enteroendokrin hücreler) Prensipal hücreler ile bazal membran aras nda yerleşmiştir.Gümüşle boyan r. EM’de; ER ve golgi daha az gelişmiştir. Salg s serotonin ,Gastrin, Bradikinin. Gasrin (G- hücreleri) pariyetal hücrelerin uyar m Sekretin (S-hücreleri) pariyetal hücrelerin inhibisyonu Kardiya bezleri (Gll. cardiacae): Basit dallanm ş k vr ml k sa tubuler • bezlerdir. Müköz ve arjentaffin hücreler taş r.Köpekte • birkaç pariyetal hücre taş yabilir. Domuzda bezin fundusunda prensipal • hücreler taş r. Salg s HCL (mide asiti),Mukus (koruyucu) •Özafagus- Kardiya geçişiPilorus Piloriste foveola gastrikalar daha derindir. • Bezler k sa daha k vr ml ve dallanm s. Bez/ foveola gastrika oran 1/1’ dir. • Piloris bezleri (Gll.piloricae): • Hücresel özellik kardiya bezlerine benzer. • Salg s HCL ve mukus (kardiyadan daha fazla) • Süt emme döneminde çok , d şardan • beslenmede az rennin yada pepsinojen ve çoğunlukla alkali özellikte müköz salg yapar. Yer yer pariyetal hücreler görülür.Piloris-duodenumLamina subglandularis: Lamina propriya mukozede bezlerin alt nda • kalan bezsiz bölge (karnivor ve atlarda). Gençlerde tek katl ,yaşl larda iki tabakal . • İçte Str. Granulozum (F broblastlardan zeng n) • D şta:Str kompaktum (s k örgülü düzenli bağ • dokusu) Köpeklerde tendo benzeri iyi gelişmiştir. • Kemik parçalar n n mide duvar na zarar n • önler.L. Muskularis Mukoza Birkaç s ral düz kas tellerinden oluşur. • Mukozan n yüzey şeklini değiştirmek • Bezlerin salg lar n lumene ak tmak • Mukozan n k lcal damarlar ndaki • dolaş ma yard m etmekSubmukoza Gevşek bağ dokusudur • Yağ hücreleri,Lenfoid ve mast hücreleri • Sinir hücreleri ve tellerinden zengin • Gangliyonlar (pleksus submukozikum) • var Kan ve lenf damarlar bol •Tunika muskularis İçte sirküler d şta longitudinal düz kas • tabakalar ndan oluşur (Pleksus miyenterikus) iki kas tabakas • aras nda Tunika seroza Peritonun visseral yaprağ d r. Tek katl yass veya izoprizmatik epitel ve alt nda gevşek bağ dokusu ‘lamina seroza’KANATLILARDA MİDE KURSAK (Ingluvies) Yemek borusunun kese biçiminde genişlemesinden • ibarettir. Duvar yap s genellikle yemek borusundaki gibidir. • Lamina epiteliyalisin keratinle kapl olan yüzlek k sm • yemek borusundakinden daha kal nd r. Lamina propriyas nda yer yer bezler görülür. • Lenfosit infiltrasyonuna rastlan r. • Kuluçka dönemi sonunda özellikle güvercinde • kursaktan özel b r salg sal nmaya başlar( kuş sütü) Epitel hücrelerinin eriyerek salg ya dönüşmesinden ibaret olan kuş sütü kuluçkadan ç kan yavrunun bir sure beslenmesini sağlar.ÖN MİDE (BEZSEL MiDE:Glanduler Mide): Bezsel midenin tüm katlar bulunur. • Mukoza dürümlü ve lumene doğru püskül • biçiminde uzanm ş. Lamina epiteliyalis tek katl prizmatik Bez • hücreleri oksintikopeptik hücrelerden oluşur. HCI ve pepsinojen taş r.(Prensipal ve • pariyetal hücrenin fonksiyonu) Lamina muskularis iki katmand r • Bezler hem propriya hem submukozaya • kaym şt r.MÜSKÜLER MİDE: (Taşl k) • Glandüler özelliktedir. • Mukoza yuzeyi dürümlüdür. • Keratin benzeri sert bir salg ile örtülüdür.(çok • katl epitele benzer) Lamina epiteliyalis tek katl prizmatik,Lamina • propriyada bezler bulunur. 1-Prensipal hücreler • 2-Bazal hücreler (bezlerin dip taraf nda • bulunur)Ön mide Taşl kBAĞIRSAKLAR İnce Bağ rsaklar • Duodenum (25 cm), – Jejunum (2.5 m) – İleum (3.5 m) – Kal n Bağ rsaklar • Sekum – Kolon – Rektum –İnce Bağ rsaklar n Duvar Yap s Glandular mukoza • Tek katl prizmatik epitel • Pilika sirkülaris ( Kerckring pilikalar ) • Villus intestinalis • Mikrovilluslar •İNCE BARSAKLAR (duodenum-jejunum-ileum) Villi intestinalislerin özelliği Çap 0.2 mm boyu 1-1.5 mm olan • mukozal ç k nt lar Ruminantlarda k sa ve dolgun • Karnivorlarda uzun ve silindirik • At-domuzda ara tipte •Small Intestine villiLamina epiteliyalis: Tek katl prizmatik epitel. • 3 tip hücreden oluşur. • 1-Kolumnar hücreler: Emilimle görevli hücreler • Serbest yüzey mikrovillus taş r (çizgili • kenarl l k) Yüzeyi glikokaliks ile örtülü • 1.5 mikron uzunluğunda • Mikrovilluslar yüzeyi genişletir. • İçinde aktin flamanlar taş r • Hücreler aras bağlant çok s k d r (diffüzyonu • önler)2-Kadeh hücreler : (Goblet cell) Diğer hücreler aras nda düzensiz • yerleşir. Mukus salg lar. 3-Arjentaffin (enterokromaffin) hücreler Midedeki hücrelere benzerler (ruminant • ve domuzda daha çok) Salg s serotonin,bradikinin • (intestinal kanal n motor aktivitesini kontrol eder)4.M hücreleri (Membran benzeri epitel hücreleri)- • Antijen sunan hücreler Lenf folliküllerinin bulunduğu bölgelerde yüzey • hücreleri aras nda bulunan ince sitoplazmal özel hücrelerdir Bu folliküler bölgelere GALT ( Gut Associated • Lenfoid Tisue) ad verilir M hücreleri Antijeni lumen yüzeyi ile al p vezikül • içinde bazal yüzeyden propriyaya verir Bu bölgelerde intra epiteliyal lenfositler ve • makrofajlar da bulunur. Epitel hücreleri+M hücreleri+ intra epiteliyal lenfositler ve makrofajlar =Follikülle ilişkili Epiteliyum ( FAE) ismini al rKadeh hücresiLamina propriya mukoza: Gevşek bağdokusu • Elastik ipliklerden zengin • Eozinofil,plazma hücresi,lenfosit bol. • Yayg n lenfoepiteliyal doku (kriptsiz tonsilla) • Peyer plaklar (agregat lenf folikülleri) taş r. Foliküllerin yoğunluğu kaudale doğru artar. • Submukozaya doğru uzan rlar. • Makroskobik olarak mezenteriyuma bakan hat • üzerinde düğümcükler biçiminde izlenir.Villuslar n iç yap s • Villuslar n merkezinde tek bir lenf damar • bulunur. Bazen kollara ayr larak loplaşm şt r. Submukozadaki lenf damarlar na boşal r. Arteriyol biçiminde kan damarlar kapiller kollar • verir. Arteriyo venöz anastomozlar yapar. Sindirim an nda anastomozlar kapan r.Villus ereksiyonu gerçekleşir. Lamina muskularis mukozadan gelen düz kas • telleri viluslar n içine dek uzan r. (dakikada 4-6 kontraksiyon yapar) Villus içerisinde toplanan kan ve lenf büyük • damarlara itilir. (dakikada 0.03 milimetreküp s v iten pompa gücüne sahip) Gll. İntestinalis (Lieberkühn bezleri): Basit dallanm ş tubuler bezlerdir. • Hücreleri; • 1.Kolumnar hücreler (lipaz ,disakkarit, nukleotidaz ) 2.Kadeh hücreleri (mukus) 3.Arjentaffin hücreler (yüzeyden daha fazla ) 4.Panet hücreleri (karnivor, domuz hariç tüm evcillerde) Salg s lizozom (bakterileri yok eder), Amilaz, enterokinaz (sindirim enzimi). Bez hücreleri yüzey hücrelerinin yerini almak için bol • mitoz geçirirler . Karnivorlarda lamina subglandularis dar alanda • bulunur. Lamina muskularis mukoza var İçte sirküler,d şta longitudinal düz kasEnteroendokrin hücrePanet hücresiT.submukoza Gevşek bağ dokusu yap s nda Brunner • bezleri taş r. Brunner bezleri: Gll.intestinalislere aç l r Basit dallanm ş tubulo-alveoler bezlerdir. • Köpek ve ruminantta mükoz , • Domuz ve atta seröz • Kedide serömüköz • Salg s sindirim enzimleri ve sindirim özleri • (yüzey epitelini korur)Brunner bezlerinin yerleşimi: • Karnivorlarda:Duodenum başlang c 1.5-2 cm • Koyunlarda 60-70 cm • Keçide 20-25 cm • Domuzda 3-5 m (duodenumu geçer) • Büyük ruminantta 4-5 m • At 5-9m •Pleksus submukozikum- Meisner pleksusuTunika muskularis İçte sirküler d şta longitudinal düz kas • tabakalar ndan oluşur (Pleksus miyenterikus) iki kas tabakas • aras nda Tunika seroza Peritonun visseral yaprağ d r. Tek katl yass veya izoprizmatik epitel ve alt nda gevşek bağ dokusu ‘lamina seroza’APUD hücreleri (Amin Precursor Uptake and Decarboxylation) • Amin ön maddelerinin al m yüksek • Dekarboksilasyon yapabilen hücreler Embriyoda krista nöralisten köken al r. • Diğer organlar içinde yer alan endokrin • fonksiyonlu hücreler Hücrelerin ortak özelliği hormon sentezi • yapmalar . Entero-Endokrin hücreler • Adren medullas ndaki kromaffin hücreler, • Tiroidde parafolliküler hücreler, • Hipofizde ACTH hücreleri • Mast hücreleri (Bağdokuda) • Entero-Endokrin hücreler Salg s :Sekretin Gastrin Kolesistokinin gibi gerçek peptid hormonlarEtki:Mide-bağ rsak mukozas • Karaciğer ve pankreas n sekresyonunu • kontrol Bağ rsak duvar kas n n motilitesi • Mukozan n kanlanmas • En çok ince bağ rsaklarda-duodenumdan • sal n r.Duodenum