1 - Histoloji - Embriyoloji Sindirim Sistemi SİNDİRİM SİSTEMİ SiNDiRiM SiSTEMi HiSTOLOJiSi • Beslenme kanalı üç fonksiyonel bölüme ayrılarak incelenebilir. • 1. Oral kavite: • 2. Sadece geçiş yolu olarak görev yapan bölümler: • 3. Sindirim kanalı: • Karaciğer, pankreas ve tükrük bezleri beslenme kanalının dışına yerleşmiş bezlerdir. Sindirim mukozasının birçok fonksiyonu vardır • Sekresyon • Absorbsiyon • Bariyer • İmmünolojik koruma ORAL KAVİTE • Ağız boşluğu (oral kavite) dil, dişler ve onu destekleyen yapılar, tükrük bezleri ve tonsillerden oluşur • Anatomik olarak iki kısımda incelenir a. Vestibul Vestibul b. Gerçek Gerçek oral oral kavite kavite • Epitel: Büyük bir oranda non keratinize olmak üzere, çok katlı yassı tiptedir. • Lamina propria: Gevşek bağ dokusudur. Ağız boşluğunun arka kısmında lamina propriada çok sayıda lenfosit görülür. • Submukoza: Yanak ve yumuşak damakta lamina propria altında belirgin olan, tükrük bezlerinden ve damardan zengin gevşek bir bağ dokusu tabakasıdır. Lamina propriadan daha gevşek bir dokudur • Lenfatik doku sindirim ve solunum yolarına girişi paylaşan bölgede immünolojik koruma için tonsiller halka (Waldeyerin halkası) şeklinde organize olmuştur. • Palatin tonsil • Tubal tonsil • Farengeal tonsil (adenoid) • Lingual tonsil Büyük tükrük bezleri herbiri çift olarak bulunur. Bunlar; Parotis Submandibular bez Sublingual bez Ağız boşluğu çiğneme, lining ve özelleşmiş mukoza ile çevrelenmiştir. • Çiğneme (Masticatory) mukoza, diş eti ve sert damakta bulunur. • Dudak, yanak, alveolar mukozal yüzey, ağız tabanı, dilin alt yüzeyi ve yumuşak damak da ise astar (lining) mukoza bulunmaktadır. • Özelleşmiş mukoza dilin dorsal yüzeyinde bulunur. Burada papillalar ve tat tomurcukları bulunur. DUDAKLAR • Örtücü epitelin yavaş yavaş değişim göstermesi karekteristiktir. Dışta deri, içte ağız mukozası ile örtülüdür. Dudağın dış yüzeyi Vermillon Vermillondan oral mukozaya geçiş bölgesi YANAKLAR • Yanaklar ağız boşluğunda oldukça kalın keratinize olmayan çok katlı yassı epitel ile örtülüdür. Bu epitel tipi emiIimin olmadığı, önemli miktarda aşınmaya uğrayan ıslak epitel yüzeylerinde karekteristik olarak bulunur. • Yanakların lamina propriası oldukça sıkı bir fibroelastik dokudan meydana gelir. Lamina propria epitel içine doğru yüksek papillalar oluşturur. • Submukoza çok sayıda elastik fibril ve kan damarı içerir. Submukoza ayrıca çok sayıda küçük müköz bezler ve nadiren de yağ bezleri içerir. Daha derinde ise yanak kaslarının iskelet kas fibrilleri görülür. SERT DAMAK YUMUŞAK DAMAK Uvula DİL • Dil; konuşma, tat alma ve gıdaların yutulmasında rol oynayan bir organ olup, mukozayla örtülü bir çizgili kas kitlesidir Anatomik olarak iki kısımda incelenir. • 1. Dil kökü (faringeal kısım): 1/3 arka bölüm, • 2. Dil cismi (palatin kısım): 2/3 ön kısım. • Dil cisminin dorsal yüzünde papillalar bulunduğundan pürüzlü görünümdedir, alt yüzde ise papilla bulunmadığından müköz membran düzgün, ince ve non keratinize çok katlı yassı epitel ile örtülüdür. • Dil kökünün dorsal yüzünde, mukoza altında lenfatik nodüller bulunduğundan düzensiz kabartılar seçilir. Dil tunika mukoza ve tunika muskularis tabakalarından oluşur. Dilin dorsal yüzeyindeki papillalar şunlardır. • 1. Filiform Papilla • 2. Fungiform Papilla • 3. Sirkumvallat Papilla • 4. FoliataPapilla DİL Human, Zenker's fluid, phosphotungstic acid hematoxylin Tat Cisimcikleri •Fıçı biçimli küçük yapılardır. •Esas olarak, papillalardaki yassı epitel arasında, daha az olarak da glossopalatin arkta, yumuşak damakta, epiglotun posterior yüzünde ve farinksin arka duvarında bulunurlar. • Tat cisimcikleri epitel içinde soluk, oval biçimli yapılar olarak izlenebilir. Cisimciklerin apikal taraflarında, kimyasal maddelerin tat hücrelerine ulaşabileceği bir delik (porus) bulunur. • Bu yapılar üç tip hücre içerir. • Destek hücresi, Nöroepitelial tat hücreleri, Bazal hücreler: Dil Bezleri: Yapı ve yerleşim yerlerine göre üç gruba ayrılırlar • Müköz Bezler • Seröz Bezler (Ebner Bezleri) • Serö-müköz karışık bezler (Nuhn Bezleri) DİL BEZLERİ Human, Zenker's fluid, iron hematoxylin and aldehyde fuchsin DİL Rabbit, 10% formalin, H. & E DİL Human, Zenker's fluid, phosphotungstic acid hematoxylin stain Lingual Tonsil • Lingual Tonsil; Dilin arka kısım (sulkus terminalis arka kısmı) mukozasında papilla yoktur. • Dilin bu kısmında görülebilen küçük şişkinlikler lamina propriadaki ayrı ayrı lenfatik nodül kümelerinin varlığına bağlıdır. • Bunlar lingual tonsil olarak isimlendirilir. • Lenfatik dokunun üzerindeki keratinize olmayan çok katlı yassı epitel, kriptaların yüzeyinde de devam eder. • Kriptaların tabanına alttaki müköz bezlerin kanalları açılır. DİŞ HİSTOLOJİSİ • Yetişkin insanlarda 32 adet sürekli diş bulunur. Her dörtte bir bölümde; 2 kesici, 1 kanin(köpek), 2 premolar ve 3 molar diş bulunur. • Dişin histolojik olarak dört bölümü vardır; 1. Dentin 2. Mine (enamel) 3. Sementum 4. Pulpa • Dentin; kemiğe benzeyen kalsifiye bir dokudur, ancak daha fazla kalsiyum tuzu içermesi nedeniyle kemikten daha serttir. • Dentinin organik matriksi, odontoblastlar tarafından salgılanır. Bu hücreler, dişin iç yüzeyini pulpa kavitesinden ayıran sınırı oluşturur. • Tomes lifleri, Predentin, Owen çizgisi • MİNE: Mine (enamel), insan vücudunun en sert ve kalsiyumdan en zengin dokusudur. • Mine, ektodermal orijinli hücreler tarafından oluşturulur; oysa dişin diğer yapıları nöral krista hücrelerinden köken alır. • amelogenin, enamelin ve tufleinler • Mine tabakası ameloblastların ürünüdür • Mine prizmaları, Retzius çizgisi • PULPA: Diş pulpası, gevşek bağ dokusudur. • Odontoblastların altındaki bölge hücreden yoksundur. Merkezi bölgesi ise hücreden zengindir. • Pulpa, sinir ve damardan zengin bir dokudur. • Pulpa diğer gevşek bağ dokularına benzer yalnız yağ hücreleri içermez. • pulpa taşları. • SEMENT : Bu doku kök dentininin yüzeyini örter ve yapısı kemiğe benzer; • Sementositler • Periodontal ligament harap olduğunda, sement nekroza uğrar ve rezorbe olabilir. -Periodontal ligamet skorbüt - Alveolar kemik TÜKRÜK BEZLERİ • Ağız boşluğunu ve dudakları ıslak tutmak için yanak ve dudaklarda devamlı olarak tükrük salgılayan çok sayıda küçük tükrük bezleri vardır. • Küçük tükrük bezleri ağız içindeki farklı yerlerde bulunurlar. • Bunlar lingual, labial, bukkal, molar ve palatin bezlerdir. • Bunlara ilave olarak parotis, submandibular ve sublingual bezler çeşitli uyaranlarla ( mekanik, ısı, sinirsel, psişik) tükrük salgılarlar. • Büyük tükrük bezleri salgılarını ağız boşluğuna, kanallar vasıtasıyla verirler. • Tükürük bezlerinin parankiması duktuslar ve salgının yapıldığı kısımlar olan asinuslardan meydana gelir. • Stroma. • Tükürük bezlerinin en küçük fizyolojik parankimal birimi salivon adı verilen yapıdır. Salivon = asinus (alveolus) + duktus • Asinus, bir merkezi lümen etrafında düzenlenmiş piramidal salgı hücrelerinden ve bunları çevreleyen myoepitelyal hücrelerden meydana gelmiştir. • Duktus interkalaris, striat (çizgili) kanal, interlobuler (ekskretuvar) kanal •Seröz hücreler (protein salgılayan hücreler) piramidal şekilli, • Apikal sitoplazmasında zimogen granüllere sahiptir. •Granüller pityalinden (tükrük amilazı) zengindir. •H&E boyamada GER nedeniyle bazal sitoplazma hematoksilen ile boyanır, zimogen granüller nedeniyle apikal sitoplazma eosin ile boyanır. •Müköz hücreler (musin salgılayan hücreler) •Musinogen granulleri apikal sitoplazmada bulunur. H&E boyamada bu granüller boyanmadığı için boşmuş gibi görülür. Organeller bazal bölümde bulunur. •Nukleusu bazal bölgede alçak kübik yada yassılaşmış olarak bulunur. MUCOUS TUBULE MYOEPITHELIAL CELL SEROUS DEMI-LUNE BL SEROUS ALVEOLUS MUCOUS TUBULE with PAROTİS BEZİ • Parotis bezi en büyük tükrük bezidir. Parotis bezi, kulağın önünde temporal bölgede deri altında bulunur. Bağ dokusundan oluşmuş bir kapsülle sarılıdır. Parotis bezi, H&E SUBMANDİBULAR BEZLER • Bileşik tubuloalveolar bezdir. Asinusların çoğu serözdür, fakat müköz asinuslar da vardır. SUBLİNGUAL BEZLER • Bu bez gerçekte tek bir bez değildir. Ağız tabanı mukozası altında yerleşik bezlerden meydana gelir. Sublingual gland