Jeoloji Sismik Elektirik Yöntemler - 2 S İ SM İ K- ELEKTR İ K Y Ö NTEMLER DERS-2 DO Ç .DR.H Ü SEY İ N TUR JEOF İ Z İ K NED İ R?   Fizi ğ in Temel İ lkelerinden Yararlan ı larak su küre ve • atmosferi de içerecek biçimde Dünya, ayr ı ca ay ve di ğ er gezegenlerin ara ş t ı r ı lmas ı JEOF İ Z İĞİ N DALLARI   S İ SMOLOJ İ (depremler ve elastik dalgalar) • GRAV İ TE VE JEODEZ İ (Yer'in gravite alan ve Yer'in bi ç imi ve boyutu) • ATMOSFER B İ L İ MLER İ ; ki izleyen alanlar kapsar: Atmosfer Elektri ği ve Yer • Manyetik Alan ( İ yonosfer, Van Allen Ku ş a ğ , Tell ü rik Ak mlar vb. i ç erecek bi ç imde) Meteoroloji ve Klimatoloji , Her ikisi de iklim ç al ş malar n kapsar. Aeronomi, Atmosferin fiziksel ve kimyasal yap s . JEOTERM İ K (Yer s s , Is ak s , Volkanoloji , ve s cak noktalar) • H İ DROLOJ İ ve H İ DROGRAF İ (yeralt ve y ü zey suyu, bazen glasiyoloji de • kapsar) F İ Z İ KSEL O Ş İ NOGRAF İ (Deniz suyu s cakl k, yo ğunluk, ak nt ö l çü mleri) • TEKTONOF İ Z İ K (Yerk ü redeki jeolojik s ü re ç ler) • JEOD İ NAM İ K (Yer i ç inin Dinamik İ ncelenmesi) • ARAMA VE M Ü HEND İ SL İ K JEOF İ Z İ Ğ İ • GLAS İ OLOJ İ /BUZULB İ L İ M • PETROF İ Z İ K/ KAYA F İ Z İ Ğ İ • M İ NERAL F İ Z İ Ğ İ •JEOF İ Z İ Ğİ N UYGULAMA ALANLARI Levha Tektoni ği Ve Deprem Ara ş t rmalar • Sismik Y ö ntemlerle Karada Ve Denizde Jeolojik Yap lar n Ara ş t r lmas • Jeolojik Zamanlardaki Yer Manyetik Alan n n Belirlenmesi • Yeralt Kaynaklar n n Ara ş t r lmas • Ç evre Jeofizi ği • Arkeolojik Ara ş t rmalar • Atmosfer Ve Uzay Ara ş t rmalar • Termal Alan Ara ş t rmalar • Geoteknik / Zemin Ara ş t rmalar •Jeofizikte Kullan lan Ba ş l ca Y ö ntemler S İ SM İ K • Yeralt yap lar n n sismik h z de ği ş imlerini inceler, ELEKTR İ K • Yeralt yap lar n n elektrik iletkenlik ö zelliklerini inceler, GRAV İ TE • Yeralt yap lar n n yer ç ekimi ö zelli ğini inceler, MANYET İ K • Yeralt yap lar n n manyetik ö zelliklerini inceler, S İ SMOLOJ İ • Depremlerin ö zelliklerini ve yerin derinliklerini inceler, YER RADARI • Ö zellikle yery ü zeyine yak n derinliklerde bulunan, ortam n geneline g ö re farkl fiziksel ö zellikler g ö steren alanlar n belirlenmesinde kullan l r. ELEKTROMANYET İ K • Yeralt yap lar n n elektrik iletkenlik ve elektomanyetik ö zelliklerini inceler, JEOMANYET İ ZMA • Uzaydaki ve Yery ü z ü ndeki manyetik alan n ö zelliklerini inceler, PALEOMANYET İ ZMA • Ge ç mi ş d ö nemlerdeki yer manyetik alan n n de ği ş imlerini inceler, RADYOMETR İ K VE JEOTERM İ K • Yeralt n n radyoaktif ve s cakl k ö zelliklerini inceler, KUYU LOGLARI • Sondaj kuyular nda yap lan gravite, manyetik, radyometri, elektrik vb. jeofizik y ö ntemlerdir. Y Ü ZEYN Ü KLEER MANYET İ K REZONANS (SNMR) • Atom ç ekirde ğinin (temel olarak ç ekirdekte bulunan protonun) manyetik ö zelliklerinden yararlanarak, yeralt n n su i ç eri ğini ve hidrolik ge ç irgenli ğini derinli ğin fonksiyonu olarak verebilen yeni bir y ö ntemdir.Uygulamal ı Jeofizi ğ in Ba ş l ı ca Kullan ı m Alanlar ı   Arama Jeofizi ğ i • Mühendislik Jeofizi ğ i • Çevre Jeofizi ğ i • Yeralt ı Suyu Jeofizi ğ i • Arkeojeofizik • Adli Jeofizik •Uygulamal ı Jeofizikte Amaç Çal ı ş ma Alan ı n ı n Tan ı nmas ı • Jeolojik Problemin Tan ı mlanmas ı • Ara ş t ı rma Yönteminin Tasarlanmas ı • Arazi Verisinin Toplanmas ı • Data (Veri) Ay ı klanmas ı • Veri İ ş lem ve Deperlendirme • Model Olu ş turulmas ı • Modelin Yorumlanmas ı • Rapor Yaz ı m ı •  UYGULAMALI JEOF İ Z İ K YÖNTEMLERDEN BAZILARI Sismik Yöntem A) B) Elektrik Yöntem C) Manyetik Yöntem D) Gravite Yöntemi E) Eletromanyetik Yöntem?     S İ SM İ K YÖNTEMLER  a.   Yans ı ma  b. K ı r ı lma   c.   Yüzey – Kuyu (VSP), Kuyulararas ı (Cross-hole) d. Deniz Sismi ğ i Sismik Yans ı ma Yöntemi Sismik Yans ı man ı n Temsili Gösterimi Sismi k Kay t S e y e h a t S ü r e s i ( Ç i f t y o l ) m s n 0 + Peak - Trough 1 . Tabak 2. Tabaka 3. Tabaka 4. Tabaka 2 . Tabaka 3 . Tabaka E mpedan s Art ş Empedans Azal ş Empedans Art şArazide Yans malar n Kar ş l klarSismik Cihaz Sismik A l c lar ( Jeofon ) Jeofon Dizilimi Balyoz Tabanca Patlay c lar Sismik K ı r ı lma YöntemiSismik K r lma Verilerinin De ğerlendirilmesiD üş ey Sismik Profiller VSP ( Vertical Seismic Profiles )VSP UygulamalarKUYULARARASI (CROSS-HOLE ) S İ SM İ K Ama ç İ ki kuyu aras h z da ğ l m belirlemekBaz yap lar n konumunu belirlemek i ç in de kuyularas sismik uygulan r A ç lan ara ş t rma kuyular nda ç e ş tli loglar al narak litolojik de ği ş imler incelenir ve h z ö l çü mleri yap l r. Deniz Sismi ğiSismik verinin kaydedildi ği merkezdir. Al c kablolar do ğrudan sismik kay t ç ya ba ğl d r ve s ü rekli veri ak ş mevcuttur. Al c kablolar birbirine eklenebilen 75 veya 100 metrelik b ö l ü mler halinde ü retilirler ve al c grup aral klar 6.25 veya 12.5 metre olarak d ü zenlenirler. Sismik Kay t çKara sismi ğinde kullan lan jeofonlara kar ş l k olarak denizde • hidrofonlar kullan lmaktad r. Hidrofonlar streamer ad verilen al c kablolar n i ç ine yerle ş tirilerek suyun i ç ine indirilir. Her bir kay t kanal nda 8 veya 16 hidrofon paralel ba ğlan p tek bir • ç k ş al narak yans ma sinyalleri g üç lendirilir ve rastgele g ü r ü lt ü ler s ö n ü mlendirilir .Enerji Kaynaklar Air Gun Sparker Boomer ChirpDenizde Sismik Yans maDenizde Sismik K r lmaDenizde de sismik 2 yada 3 boyutle yap labilir 2-B 3-BOkyanus Taban Sismik(OBS ( Ocean Bootm Seismic ))Yere elektrik enerjisi vermeden kullan lan tek y ö ntemdir. Yer i ç erisindeki do ğal elektrik ak mlar n n do ğal alan n ö l ç er DO Ğ AL POTANS İ YEL (SP) SP Geriliminin Olu ş umuna Neden Olan Di ğer Etkenler   Mineralizasyon gerilimlerinin d ş nda olan ve kayna ğ baz do ğal ve yapay yer alt olaylar na dayanan SP gerilimleri vard r Bunlar; - Tell ü rik ak mlar -Yapay ak m ka ç aklar ve g üç hatlar -Yer alt ndaki boru hatlar - Topo ğrafyaRezistivite ( Ö zdiren ç ) Y ö ntemiELEKTROT D İ Z İ L İ MT Ü RLER İ Elektrotlar n birbirlerine ve merkez noktaya olan konumlar na g ö re de ği ş ik dizilim t ü rleri vard r. Elektrik ö zdiren ç y ö nteminde kullan lan ba ş l ca dizilim t ü rleri ş unlard r: - Schlumberger - Wenner - Dipol - Dipol - Pol - Dipol Pol -Yar m Schlumberger - Yar mWenner  Gravite •  Manyetik •  ? ?Yer Radar ı Jeofizik Yöntemlere Baz ı ÖrneklerJeofizik ve Jeoloji Jeolojik durum jeofizik • modeli k ı s ı tlayabilir. Jeofizik durum da • jeolojik yorumu s ı n ı rlayabilir. Çok çözümlülük durumu ! •Gürültü Kaynaklar ı ve Jeofizik Yöntemlere Etkisi