Sismik Prospeksiyon Sismik Prospeksiyon - 3 SİSMİK PROSPEKSİYON DERS-3 DOÇ.DR. HÜSEYİN TURSİSMİK KIRILMAKırılmanın Temelleri • Sismik Dalganın Oluşturulması • Sismik Dalganın Kayıt Edilmesi • Ölçme: Seyehat Zamanı GenlikSismik Kaynaklar Balyoz Tabanca PatlayıcılarSismik Alıcılar JeofonlarSismik Alıcılar Jeofonlar Kablo Dijital KayıtKırılma Sismiği Tek kanallıKırılma sismiği Çok Kanallıİki tabakalı hız modeliWavefronts & RaypathsBody WavesDalga cephesi 65msnDalga cephesi 80msnDalga cephesi 110msnDalga cephesi 110msnIşın yolları ve Baş Dalgalarır f i • i=f “geliş ve yansıma açıları birbirine eşittir.” • sin i/sin r = V 1 /V 2 V 1 V 2r i • Kritik Kırılma (Tam yansıma) • r = 90 o • sin i c = V 1 /V 2 V 1 V 2? Kırılma Sismiğinin Temeli --Sismik kırılma verisi ilk varış zamanları ve bunlara karşılık gelen mesafeyi içerir. --İlk varışlardan sonra gelen sismik olgular ihmal edilir.From Tom Boyd’s WWW Site - http://talus.mines.edu/fs_home/tboyd/GP311/introgp.shtmlBasit yatay iki tabakalı modelDirect DalgaYansıyan Dalga Model Çalışması Basit yatay iki tabakalı modelBaş dalgası veya Kritik kırılma? Model Çalışması Basit yatay iki tabakalı modelTüm varışlarZaman Mesafe ?Direkt Zaman Mesafe? Zaman MesafeYansıyan Mesafe Zaman? Zaman MesafeKırılan veya baş dalgası Mesafe ZamanDirekt Yansıyan Kırılan veya baş dalgası Zaman Mesafe? Time Distance Direct Kırılan veya baş dalgasıÇapraz mesafe Time Distance Direkt Yansıyan Kırılan veya baş dalgasıDirek varışlarYansıyan dalga varışlarıKırılan dalga varışlarıModel Çalışması Basit yatay iki tabakalı modelT ve X grafiğinden Doğrunun eğimi = 1/V 2 Y ‘yi kestiği nokta(kesme zamanı)= 2z(cos i c )/V 1 Verilen bir doğrunun denklemi Y = mx + b m=eğim, Gösterilirse,Derinlik Kesme zamanıÇapraz mesafe Time Distance Direkt Yansıyan Kırılan veya baş dalgasıTime Distance Direkt Yansıyan t i Kırılan veya baş dalgasıÇapraz mesafede direk dalga için T = x cross /V 1 Çapraz mesafede kritik kırılma zamanı T = x cross /V 2 + 2z(V 2 2 - V 1 2 ) 1/2 / V 2 2 V 1 2 Çapraz mesafe üzerinde Direk ve baş dalgası araısndaki ilişki? T direkt = T baş x cross /V 1 = x cross /V 2 + 2z(V 2 2 - V 1 2 ) 1/2 / V 2 2 V 1 2x cross /V 1 = x cross /V 2 + 2z(V 2 2 - V 1 2 ) 1/2 / V 2 2 V 1 2 Çapraz mesafeden Derinlik denklemi3 TABAKA DURUMU3 TABAKA DURUMU SEYAHAT ZAMANIÇOK TABAKA DURUMU2 TABAKA DURUMU 3 TABAKA DURUMU N. TABAKA DURUMUEğimli Tabaka Durumu Düz AtışEğimli Tabaka Durumu Ters Atış(i c = ? c ) Eğimli Tabaka Durumut d Eğimli Tabaka DurumuApparent Velocities How can you determine dip direction?Eğim açısının 10 dereceden küçük olması durumnda görünür ve gerçek hızlar arasındaki ilişki Eğimin > 10 o olması durumunda v2 nasıl hesaplanır? (i c = ? c ) hatırlarsak [sin -1 (V 1 /V d ) + sin -1 (V 1 /V u )] ? c = 2 V 2 =V 1 /sin ? cEğim ne olur? [sin -1 (V 1 /V u ) – sin -1 (V 1 /V d )] ? = 2 (i c = ? c ) hatırlarsak,V 2 ve Eğim> 10 o ? [sin -1 (V 1 /V u ) – sin -1 (V 1 /V d )] ? = 2 [sin -1 (V 1 /V d ) + sin -1 (V 1 /V u )] ? c = 2Derinlik hesabına bakacak olursak (ters ve düz atışlar için)t d Derinlik hesabına bakacak olursak (ters ve düz atışlar için)Bilinenler t a , t b ,V 2 , V 1 , ve ? c profil sonundaki Z değerini hesaplayabilirizEğim aşağı seyahat zamanı eğrisi için ta kesme zamanına karşılık gelen Za derinliği; / z a = t a V 1 /(2cos ? c ) z a ile d a arasındaki ilişki ?z a = t a V 1 /(2cos ? c ) d a = z a cos ?Yukarı eğim durumunda profile?p. 289 z b = t b V 1 /(2cos ? c ) Yukarı eğim seyahat zamanı eğrisi için tb kesme zamanına karşılık gelen Zb derinliği; z b ile d b arasındaki ilişki ?p. 289 z b = t b V 1 /(2cos ? c ) d b = z b cos ?Arazi çalışmasıSanta Teresa County Park Refraction Profile Shot 1 Shot 2İlk varışlarVeri TablosuDüz ve Ters atışlar (X-T) Santa Teresa Hills Forward Profile 0.0 5.0 10.0 15.0 20.0 25.0 30.0 35.0 40.0 45.0 50.0 0 30 60 90 120 150 180 210 240 270 300 330 360 Distance (feet) Time (milliseconds) Santa Teresa Hills Reverse Profile 0.0 5.0 10.0 15.0 20.0 25.0 30.0 35.0 40.0 45.0 50.0 0 30 60 90 120 150 180 210 240 270 300 330 360 Distance (feet) Time (milliseconds)0.0 5.0 10.0 15.0 20.0 25.0 30.0 35.0 40.0 45.0 50.0 0 30 60 90 120 150 180 210 240 270 300 330 360 Distance (feet) Time (milliseconds) Aynı grafik üzerinde gösterim Reverse Profile Forw ard ProfileSanta Teresa Hills Experiment T = 0.332x R 2 = 0.8731 T = 0.0705x + 18.367 R 2 = 0.9849 T = 0.0954x + 10.985 R 2 = 0.9913 T = 0.3033x R 2 = 0.9792 0.0 5.0 10.0 15.0 20.0 25.0 30.0 35.0 40.0 45.0 50.0 0 30 60 90 120 150 180 210 240 270 300 330 360 Distance (feet) Traveltime (milliseconds) Direct Wave Forw ard Head Wave Forw ard Direct Wave Reverse Head Wave Reverse Linear (Direct Wave Forw ard) Linear (Head Wave Forw ard) Linear (Head Wave Reverse) Linear (Direct Wave Reverse) Grafiğin Yorumu Kesme Zamanı T ve çapraz mesafelerWhat does gravity surveying or “gravity” measure? Variation in gravitational acceleration ? ft ? ft Shot #1 Shot #2 Ana kaya = V 2 = xxxx ft/sn Alüvyon = V 1 = xxxx ft/sn x ft Corrected Dip =? o Yüzey eğimi= x o Jeolojik model hesabıÇok katmanlı eğimli tabakaGizli Tabaka durumu İnce tabaka durumuİnce tabaka durumuSınır üzerinden gelen baş dalgaları asla ilk varışlarda gözlenemez!!Süreksizlik durumu • Atım miktarı • Normal FaySüreksizlik durumuDüz ve Ters Profiller •Açılım •Yakın atışlar •Uzak atışlar • CDP (Split Spread) atışıDüzensiz yüzeylerde yol – zaman grafiklerindeki bozukluklar Düzensiz yüzeylerde yol – zaman grafiklerindeki bozukluklar