Sismik Yorumlama Sismik Yorumlama - 10a SİSMİK YORUMLAMA DERS 10 YARD. DOÇ.DR. HÜSEYİN TUR ARŞ. GÖR. HAKAN ALP YELİZ İŞCAN ARŞ. GÖR. ANİSYA B.TEKKELİ?2.1 Sequence stratigrafisi nedir? ?2.2 Deniz düzeyi değişimleri ?2.3 DENİZ SEVİYESİ ÖLÇÜMLERİ ? 2.3.1.Oksijen izopları ? 2.3.2. Kıyı değişimleri ? 2.3.3. Gel git kayıtlarıSequence stratigrafisi son bir kaç 10 yılda gelişmiş olup, sedimentlerin zaman ve boşlukta ne çeşit bir gelişim gösterdiklerini jeologların yorumlaması için ortaya konmuştur. Bu yöntem, diğer yöntemler gibi litoloji, fosil içeriği gibi stratigrafik yöntemler kullanmak yerine, çökelleri deniz seviyesi değişimleri ve sediment kaynağının değişimi ile oluşan paketler olarak ayırıp incelemektir.Bu da demektir ki bu paketler arasında oluşan sınırlar kronostratigrafik yüzeylerdir. Bu yüzeyler, deniz seviyesi düştüğü zaman uyumsuzluklar ve deniz seviyesi yükseldiği zaman oluşan akış yüzeyleri (flooding surfaces) içerirler.Walther Kanununa göre, kronostratigraik sınırlar litolojik sınırları daima keserler. Aynı olan litolojik birimler aynı zaman aralığında çökelirler diye bir kaide yoktur. Dolayısıyla şekilde siyah çizgiler litolojik sınırları gösterirlerken, kırmızı çizgiler kronostratigrafik sınırlardır.Deniz Seviyesi AnaliziDenizel ‘Sequence’ ların Analizi Kronostratigrafik Çart’ın HazırlanmasıDenizel Seviyesindeki Göreceli Yükselme ve Düşme Çevrimlerinin Tesbiti? Deniz suyu miktarındaki değişim: Bunun birinci sebebi buzul erimeleridir. Bir ikinci sebep ise, sıcaklık değişimidir.Ortalama okyanus suyu sıcaklığının 10°C artması seviyenin yaklaşık 10m yükselmesine neden olmaktadır. Bu da göstermektedir ki iklimsel faktörlerin suyun artışında ciddi önemi vardır.Global sıcaklık arttığında buzullar erir ve deniz seviyesi yükselir, tersi durumda ise sıcaklık azalması durumunda buzullar artar ve deniz seviyesi düşer. ? Deniz suyu içeren basenlerin hacmindeki değişim: Deniz suyu içeren basenlerin hacmi ve şekli değişebilir. Bunlar okyanusal kabukta oluşan okyanus basenleri ya da kıtasal kabuktan oluşan kıtasal basenler olabilmektedir. Bunun hacim değişiminin sebebi levha tektoniğidir. Okyanus ortası sırt yayılması ve deniz tabanındaki artış, okyanus basenlerinin hacmini azaltır. Sıcak mağma yükselerek litosferi okyanus ortası sırtı boyunca kaldırır, bu da okyanusal basenlerin hacmini azaltır ve okyanusların kıtalardaki boşluklara akmasına neden olur. Bunun tersi olarak kıtaların çarpışması durumunda okyanusal basenin hacmi artar ve deniz seviyesi düşer.Deniz seviyesi değişimlerinin ölçümü:Denizlerde gözle de gözlenebilen gel git olayları, en kısa periyotlu deniz seviyesi değişimleridir.Hemen hemen yakın lokasyonlar olmasına rağmen deniz seviyesi değişimleri bölgesel olarak farklılık gösterebilmektedir. ?3.1Deniz suyu miktarındaki değişimler ?3.2 Deniz suyu içeren basenlerin hacmindeki değişimler ?3.3 Deniz seviyesi,eustasy,relatif su seviyesi ve su derinliği kavramlarıSu derinliği: Deniz yüzeyi ile biriken sedimentlerin üst yüzeyi arasındaki mesafedir. Relatif deniz seviyesi: Deniz yüzeyi ile biriken sedimentlerin alt yüzeyi arasındaki mesafedir. Östazi: Deniz üst yüzeyi ile yerin merkezi arasındaki mesafedir.• Sediment-accommodation space (yatak boşluğu) arasındaki ilişki • Basenlerin sedimentlerle dolması ve parasequenslerin oluşumu • Progradation,retrogradation ve aggradation kavramları • Regresyon ve güçlenmiş regresyonSediment ve Accommodation Space(Yatak boşluğu) kavramları Yatak boşluğu, deniz seviyesi ve sediment miktarı arasındaki ilişkiŞekilden de görüldüğü gibi t0- t7 zamanları arasında relatif su seviyesi yükselmektedir ve yeni yatak boşluğu oluşmaktadır. Şekle bakacak olursak ve t0-t1 ve t1-t2 arasında oluşan yatak boşluğu miktarı eşittir.Her parasequens içindeki sediment miktarının eşit olduğu da gözönünde bulundurulacak olursa, burada agrradational bir ardalanmanın gerçekleşeceği açıktır. t2 ile t3 arasına bakacak olursak yine yatak boşluğu oluşmaktadır fakat alttakine göre bu artış oranı git gide azalmaktadır. Bu durumda parasequens, alttakine göre progresyon gösterecek yani ilerleyecektir.Böylece parasequensler basene doğru ilerleme gösterir.Maksimum relatif deniz seviyesi yükselimi ile maksimum relatif su seviyesi arasında depolanan sediment paketine highstand systems tract denir.t7’nin hemen sonrasında relatif deniz seviyesi düşmeye başlar. Deniz seviyesi kıyısal sedimentlerin üst hizasından aşağıda kalır ve denge profili kurulması açısından erozyona uğratılmaya başlar. Kazınan sedimentler yakınlarda değil de basen içine doğru yer buldukları yerlerde depolanırlar. Bunun sonucu olarak kıyıya yakın olan proximal bölgede Bir uyumsuzluk yüzeyi oluşmaya başlar. Su seviyesi düşmeye devam ettikçe daha fazla sediment erozyona uğrar. Daha çok sediment basen içine ulaşır (t11 ve t12 arasında daha maximum düşüşün olduğu noktaya kadar).Bu olay t16’daki en düşük relatif su seviyesine kadar devam eder. Sonra su seviyesi tekrar yükselmeye başlar ve bypass bölgesi su altında kalana kadar sediment geçişi sürer fakat aşınma durur. Bu değişimler uyumsuzluk yüzeyleri oluştururlar. Bu uyumsuzluk yüzeylerine sequence sınırları denir. Relatif su seviyesinin düşmesi ve artan erozyon birleşince, ilerleme basen içine doğru gelişir. t7 ile t16 arasındaki, yani deniz seviyesi düşüşü esnasındaki depolanan sedimentlere falling stage systems trackts denir.t16’da teorik eğriye bakarsak relatif deniz seviyesi düşüşü minimuma ulaşır ve yatak boşluğu ne azalır ne artar. t17’de küçük bir miktar yatak boşluğu oluşur, bu da kıyının alttaki halinden yukarıya doğru çıkmasını sağlar, ilerleyen denizel sedimentler depolanmaya başlar ve akış sistemi de aşındırmayı durdurur. Bu olay t21’e kadar devam eder. Minimum relatif deniz seviyesi ile yatak boşluğunun artışı arasında oluşan sediment depolanmasına lowstand system tracts denir.Relatif deniz seviyesi önemli ölçüde yükselmeye başlar, yatak boşluğunun sediment kaynağından daha fazla olduğu noktaya ulaşır ve transgresyon gerçekleşir. Sedimantasyon karaya doğru döner ve retrogradational paraseuensler ya da setler depolanmaya başlar, bu retrogradational paraseuenslerin tabanına transgresif yüzey denir.Trangresif yüzeyin üzerinde transgresif system tracts oluşur.Yatak boşluğunun artış oranı, sediment miktarından fazla olduğu aralıkta oluşan bir olaydır (t21 ve t23 arasında). Bu sistemde sedimentler distal (basene yakın) alandan çok proximal (karaya yakın) alanda birikirler. Transgresif System Tract’ın paraseuensleri retrogradational depolanma gösterirler. Deniz suyu yükselim oranı artınca distal (uzak) bölgeler tamamen ya da hemen hemen tamamen silikastik sedimentler yönünden fakirleşir. Çünkü sedimentasyon yeri karaya uzak değildir. Dolayısıyla basenin derin kısımlarına çok az sediment ulaşır. Deniz tabanı uyumsuzluk yüzeyinin üst sınırına maximum flooding surface denir.•Sediment kayıtlarında beş farklı periyotlu döngü tanımlanmıştır. İlk döngü 50-200 milyon yıl periyotludur. İkinci döngü, 5-50 milyon yıl, üçüncü döngü, 0.2-5 milyon yıl, dördüncü 100-200 bin yıl , beşinci döngü ise 10-100 bin yıl periyotludur. • Sequensler birleşerek sequens setlerini oluştururlar. Bu setleri oluşturan dönem, sequensleri oluşturan deniz seviyesi değişimlerinden daha uzun periyotlu bir dönemdir. •Eustatik deniz seviyesi döngüleri ve basenlerin alçalımı parasequenslerin, sequenslerin ve sequens setlerinin çökelmesini kontrol edecek niteliktedir. Bu fikir sequens stratigrafisinin temelini oluşturur.Oksijen izotopları ve yerin jeolojik devirlerdeki ısısal değişimi arasındaki ilişki?NUH TUFANI ?Nuh Tufanı ile ilgili çalışmalarNUH TUFANI VE DENİZ SEVİYESİ DEĞİŞİMİ: Tarih kayıtlarında Nuh tufanı, deniz seviyesi değişimleri açısından çok iyi bir örnek teşkil etmektedir. Bu tufanın tarihi ve yeri konusunda kesinleşmiş bir bilgi yoktur. Genellikle olayın Aşağı Mezapotamya’da Euphrates, Tigris ve Karun nehirlerinin civarında olduğu düşünülmüştür. Burası alçak bir bölge olduğundan dolayı bir çok sebeple buranın sele yani tufana tabi kalmış olma olasılığı yüksektir.Günümüzde Bill Ryan ve Walter Pitman 1998 yılında, Karadeniz sularının bundan 7600 yıl önce (MÖ 5600BC) yılında ani olarak yükseldiğini öne sürmüşlerdir. Bunun neticesinde büyük miktarda suyun Boğaz yoluyla Karadenize boşalmış olduğu düşünülmektedir. Bu olay gerçekleşmeden önce Karadeniz, tuzlu Akdeniz suyundan izolae olmuş bir göl idi. Akdeniz suları yükselerek boğaz yoluyla Karadenize girdi ve aynı zamanda boğazın vadisini de 85m genişlik ve 145m derinliğe ulaştırdı. Peki bundan binlerce yıl önce Karadeniz suyunun yükseldiğini nereden biliyoruz? Bunu Karadeniz içindeki sediment kalınlıklarından , Karadeniz ortasındaki gömülmüş kıyı özelliği gösteren yapılardan, deniz suyu tuzluluğu değişimlerinden ve sel altında kalmış insan yapılarından anlayabilmek mümkündür. Bilim adamlarının yapmış olduğu çalışmalarda önceki depolanmış sedimentleri her yerde örten gri renkli bir çamurun her yeri kapladığı saptanmıştır.Bilim adamlarının yapmış olduğu çalışmalarda önceki depolanmış sedimentleri her yerde örten gri renkli bir çamurun her yeri kapladığı saptanmıştır. Belli bir sınırın altındaki sedimentler göl ortamına ait özellikler gösterirlerken tahmin edilen olay sonrasında biriken sedimentlerin denizel özellik göstermeye başladığı gözlenmektedir. Bu gri çamurun altındaki fosil kabukları içeren kısmın yaşı ise 14c yöntemiyle 7600 yıl öncesine dayandığı belirlenmiştir. Deniz suyu tuzluluğu değişimini ise farklı tiplerde yumuşakçaların bulunmasından anlayabiliyoruz.Kaynaktan daha büyük parçalar halinde çıkan sediment taneleri, basene doğru ilerlerken, suyun gücünün azalması ve büyük parçaları taşımak yerine daha küçük parçalara gücünün yetebilmesi nedeniyle git gide tane boyu küçülür.Akarsular, deniz seviyesi değişimleri olması durumunda denge profili kurmak maksadıyla kendini yeni deniz seviyesine uydurmaya çalışır. Açılı uyumsuzluğun kesitte ve arazideki görünümüa. Deniz seviyesinde değişme veya tektonik değişimler olması durumunda, denge profili kurulması maksadıyla alüvyonal sedimentler erosyona maruz kalır veya depolanma gösterir. b. Yükselim nedeniye meydana gelen erozyon c. Alçalma nedeniye meydana gelen erozyon ya da depolanma d. Relatif deniz seviyesi yükselimi nedeniyle meydana gelen depolanma e. Relatif deniz seviyesinin düşüşü nedeniyle meydana gelen erozyonSequence stratigrafisinde en küçük birim parasequence tir. Bir parasequence, sediment kaynağı ile yatak boşluğu arasındaki dengede, var olan en kısa periyotlu değişimin sonucudur.a. Yatak boşluğu oluşum miktarındaki artış sonucu görülen ardalanma. Parasequens 2, 1den kalındır. b. Yatak boşluğu oluşum miktarı sabit . Parasequens 1 ve 2 birbirine eşittir. c. Yatak boşluğu oluşum miktarı azalıyor. Parasequens 1 ve 2 birbirine eşittir. d. Yatak boşluğunun miktarı azalıyor. Parasequens 2, 1 den kalındır.Eğer, yatak boşluğunun artış oranı sabit sediment artışından az ise, parasequensin ardalanması alttakine oranla basene doğru ilerler.Bu ardalanma türüne progradation denir.Aggradation: Eğer, yatak boşluğundaki artış sediment miktarındaki artışa eşit ise üstteki parasequens seti alttaki ile aynı hizada ardalanmaya başlar. Bu ardalanma türüne aggradation denir.Retrogradation: Eğer, yatak boşluğundaki artış sediment kaynağına göre fazlaysa, her depolanma zonundaki depolananlar alttaki parasequense göre daha karaya yakın depolanırlar. Bu ardalanma türüne retrogradation denir.? Sequence’in oluşumu ? Highstand Systems Tract (HST) ? Sequens sınırı ? Falling Stage Systems Tract (FSST) ? Lowstand Systems Tract (LST) ? Transgresif Yüzey ? Transgressive Systems Tract ? Maximum Flooding Surface