2 - Fiziksel Tıp Ve Rehabilitasyon Spor Yaralanmaları ve Rehabilitasyonu 1 1 Spor Yaralanmalar Spor Yaralanmalar ı ı ve ve Rehabilitasyonu Rehabilitasyonu Prof. Dr. Salih Prof. Dr. Salih Ö Ö ZG ZG ÖÇ ÖÇ MEN MEN Erciyes Erciyes Ü Üniversitesi, T niversitesi, Tı ıp Fak p Fakü ültesi, Gevher ltesi, Gevher Nesibe Hastanesi, Fiziksel T Nesibe Hastanesi, Fiziksel Tı ıp ve Rehabilitasyon p ve Rehabilitasyon AD, AD, Romatoloji Romatoloji BD BD2 2 Spor Yaralanmalar Spor Yaralanmalar ı ı Genel olarak spor yaralanmalar Genel olarak spor yaralanmaları ı ş şunlar unları ı i iç çerir erir: : K Kı ır rı ıklar klar Kont Kontü üzyonlar zyonlar Kanamalar Kanamalar Eklem yaralanmalar Eklem yaralanmaları ı Yumnu Yumnu ş şak ak Doku Yaralanmalar Doku Yaralanmaları ı – – Kas yaralanmalar Kas yaralanmaları ı – – Tendon Tendon ve ve ligaman ligaman yaralanmalar yaralanmaları ı Cilt Hasarlar Cilt Hasarları ı Dehidratasyon Dehidratasyon Hipertermi Hipertermi ( (s sı ıcak cak ç çarpmas arpması ı) ) ve ve hipotermi hipotermi3 3 Yaralanma Nedir Yaralanma Nedir ? ? Yaralanma= Yaralanma= Injury = Injury = h h ü ü cresel hasar cresel hasar , , Kan damarlar Kan damarlar ı ı hasar g hasar g ö ö r r ü ü r r , , Hasarl Hasarl ı ı damarlardan kanama damarlardan kanama o o lur lur , , Oksijen yoksunlu Oksijen yoksunlu ğ ğ u u = = h h ü ü cre cre ö ö l l ü ü m m ü ü , , Hasarl Hasarl ı ı yumu yumu ş ş ak doku ak doku ö ö l l ü ü h h ü ü creler, creler, ekstrasel ekstrasel ü ü ler ler maddeler ve kan i maddeler ve kan i ç ç er er i i r r4 4 Yaralanman Yaralanman ı ı n n S S ı ı n n ı ı fland fland ı ı r r ı ı lmas lmas ı ı Akut Akut : : ç ç abuk ba abuk ba ş ş layan layan , , kesin olarak kesin olarak belirlenebilen belirlenebilen travmatik travmatik bir neden ba bir neden ba ğ ğ l l ı ı Subakut Subakut : : Akut ve kronik d Akut ve kronik d ö ö nem nem aras aras ı ı nda nda g g enellikle enellikle yaralanmada 4 yaralanmada 4 - - 6 6 hafta hafta a a ras ras ı ı Kronik Kronik : : yava yava ş ş sinsi ba sinsi ba ş ş lang lang ı ı ç ç l l ı ı , yap , yap ı ı sal sal hasar hasar ı ı n dereceli olarak geli n dereceli olarak geli ş ş mesi mesi5 5 İ İ nflamasyon nflamasyon = = Yang Yang ı ı Is Is ı ı: : – – Yaral Yaralı ı b bö ölgeye artm lgeye artmı ş ı ş kan ak kan akı ım mı ı ı ıs sı ı art artı şı ı şına neden olur na neden olur; ; K K ı ı zar zar ı ı kl kl ı ı k k: : – – Artm Artmı ş ı ş perf perfü üzyon zyon cilde k cilde kı ırm rmı ız zı ı/ /pembe g pembe gö ör rü ün nü üm mü ün nü ü verir verir; ; A A ğ ğ r r ı ı: : – – Ö Ölen h len hü ücrelerden sal crelerden salı ınan kimyasallar nan kimyasallar serbest sinir u serbest sinir uç çlar ları ın nı ı i irr rrite ite ederek ederek a a ğ ğr rı ıy y neden olur neden olur; ; Ş Ş i i ş ş lik lik: : – – Artm Artmı ş ı ş kan ak kan akı ım mı ı- -ekstrasell ekstrasellü üler ler s sı ıv vı ı- - inflamatuvar inflamatuvar eks eksü üda da6 6 Tamir ve Yenilenme Tamir ve Yenilenme İ İ yile yile ş ş mi mi ş ş doku hi doku hi ç ç bir zaman yaralanma bir zaman yaralanma ö ö ncesi ncesi durumuna tamamen d durumuna tamamen d ö ö nemez nemez Fibr Fibr ö ö z z ba ba ğ ğ dokusu yerini alacak ancak ayn dokusu yerini alacak ancak ayn ı ı yap yap ı ı sal sal ö ö zelliklere sahip olmayacakt zelliklere sahip olmayacakt ı ı r r Y Y aralanm aralanm ış ış kas dokusu kas dokusu skar skar dokus dokus u u yla yla iyile iyile ş ş ir ir Eklem Eklem kaps kaps ü ü l l ü ü iyile iyile ş ş irken kal irken kal ı ı n n l l a a şı şı r r G G enellikle enellikle yumu yumu ş ş ak doku ak doku fibr fibr ö ö z z tamirle iyile tamirle iyile ş ş ir ir7 7 İ İ yile yile ş ş me me İ İ yile yile ş ş me i me i ş ş lemini lemini h h ı ı zland zland ı ı rmak zordur rmak zordur İ İ yile yile ş ş menin menin olabilece olabilece ğ ğ i optimum i optimum ş ş artlar artlar ı ı haz haz ı ı rlar rlar ı ı z z İ İ yile yile ş ş meyi engelleyen meyi engelleyen fakt fakt ö ö rleri azaltabiliriz rleri azaltabiliriz Engelleyici fakt Engelleyici faktö örler rler – – Ö Ödem dem – – Kanama Kanama – – Zay Zayı ıf damar a f damar a ğı ğı – – Dokular Dokuları ın ayr n ayrı ılmas lması ı – – Kas spazm Kas spazmı ı – – Kas Kas atrofisi atrofisi – – Enfeksiyon Enfeksiyon – – Sa Sa ğ ğl lı ık durumu ya k durumu ya ş ş, , beslenme beslenme8 8 Spor yaralanmalar Spor yaralanmalar ı ı n n ı ı n n s s ı ı n n ı ı flanmas flanmas ı ı Taraf Taraf Akut yaralanma Akut yaralanma A A şı şır rı ı kullan kullanı ım m yaralanmas yaralanması ı ( (Overuse Overuse) ) Kemik Kemik #, #, periosteal periosteal kont kontü üzyon zyon Stres Stres #, #, “ “kemik kemik zorlanmalar zorlanmaları ı” ”, , “ “stres stres reaksiyonlar reaksiyonları ı” ”, , osteit osteit, , Periostit Periostit, , apop apopf fi iz zi it t Eklem yaralanmas Eklem yaralanması ı Osteokondral Osteokondral / /kondral kondral Kondropati Kondropati ( (ö örn. rn. yumu yumu ş şama ama, , fibrilasyon fibrilasyon, , ç çatlama atlama, , kondromalazi kondromalazi) ) Eklem Eklem Dislokasyon Dislokasyon Subluksasyon Subluksasyon Sinovit Sinovit Osteoartrit Osteoartrit Ba Ba ğ ğlar lar Gerilme Gerilme/ /y yı ırt rtı ık k (grade I (grade I- -III) III) İ İnflamasyon nflamasyon9 9 Taraf Taraf Akut yaralanma Akut yaralanma A A şı şır rı ı kullan kullanı ım m yaralanmas yaralanması ı ( (Overuse Overuse) ) Kas Kas Zorlanma Zorlanma/ /y yı ırt rtı ık k (grade (grade I I- -III), III), kont kontü üzyon zyon, , kramp kramp, , akut akut kompartman kompartman sendromu sendromu Kronik Kronik kompartman kompartman sendromu sendromu, D , Delayed elayed O Onset nset M Muscle uscle S Soreness oreness (hamlama) (hamlama), , b bö ölgesel lgesel doku doku kal kalı ınla nla ş şmas ması ı/ /fibrozis fibrozis Tendon Tendon Y Yı ırt rtı ıklar klar ( (tam/k tam/kı ısmi smi) ) Tendinopat Tendinopati i ( (paratenonit paratenonit, , tenos tenosi inovit novit, , te ten ndinosis dinosis, , tendinit tendinit) ) Bursa Bursa Travmatik Travmatik bursitler bursitler Bursit Bursit Sinir Sinir N Nö öropraksi ropraksi, min , minö ör sinir r sinir yaralanmalar yaralanmaları ı/ /irritasyo irritasyo nlar nları ı s sı ık kış ışma ma, , ters ters n nö öral ral gerilmeler gerilmeler Cilt Cilt Laserasyon Laserasyon, , abrasyon abrasyon, , Su toplama, Su toplama, nas nası ırla rla ş şma ma10 10 Spor yaralanmalar Spor yaralanmalar ı ı yla kar yla kar ış ış an an durumlar durumlar Kemik yumu Kemik yumu ş şak doku travmalar ak doku travmaları ı Osteosarkom Osteosarkom Sinoviyal Sinoviyal sarkom sarkom Sinoviyal Sinoviyal kondromatozis kondromatozis Pigmente Pigmente villonod villonodü üler ler sinovit sinovit Rabdomyosarkom Rabdomyosarkom Osteoid Osteoid osteoma osteoma Gangliyon kistleri Gangliyon kistleri Damarsal Damarsal Ven Venö öz z tromboz tromboz ( (ö örn rn. DVT) . DVT) Arter s Arter sı ık kı ş ı şmalar maları ı ( (ö örn rn. popliteal . popliteal arter arters sı ık kı ş ı şmas ması ı) ) Periferal Periferal ven venö öz z hastal hastalı ıklar klar Romatolojik Romatolojik İ İnflamatuar nflamatuar monoartritler monoartritler İ İnflamatuar nflamatuar poliartritler poliartritler İ İnflamatuar nflamatuar bel a bel a ğ ğr rı ıs sı ı ( (ö örn. sakroiliit rn. sakroiliit) ) Entesopatiler Entesopatiler ( (ö örn rn. . PsA PsA, , ReA ReA vb vb) ) Genetik Genetik Marfan Marfan s se endrom ndromu u Hemokromatozis Hemokromatozis Kaslar Kasları ı tutan hastal tutan hastalı ıklar klar Dermato Dermatomiy miyo ozit zit Polimiyozit Polimiyozit Musk Muskü üler ler distrofi distrofi Gran Granü ülomat lomatö öz z hastal hastalı ıklar klar Tbc Tbc. . Sarkoidoz Sarkoidoz11 11 Spor yaralanmalar Spor yaralanmalar ı ı yla kar yla kar ış ış an durumlar an durumlar Endokrin Endokrin Troid Troid bozukluklar bozuklukları ı Hiperkalsemi Hiperkalsemi Hipokalsemi Hipokalsemi Hiperparatroidi Hiperparatroidi Diyabet Diyabet Cushing s Cushing se endrom ndromu u A Ak kromegal romegali i Enfeksiyonlar Enfeksiyonlar Osteom Osteomiyelit iyelit Septi Septik k art artrit rit Zona Zona B Bö ölgesel a lgesel a ğ ğr rı ı sendromlar sendromları ı CRPS/RSD CRPS/RSD FMS/MAS FMS/MAS12 1213 1314 14 Kont Kont ü ü zyo zyo Serebri Serebri Beyin sars Beyin sarsı ınt ntı ıs sı ı sonras sonrası ı ge geç çici olarak ici olarak ş şuur kayb uur kaybı ı olarak olarak tan tanı ımlanabilir mlanabilir – – Kafaya direkt darbeler Kafaya direkt darbeler ö örn. Boks da darbe almak rn. Boks da darbe almak – – Whiplash Whiplash gibi gibi indirekt indirekt darbeler darbeler Bulgular Bulguları ı – – K Kı ısa s sa sü üren ren ş şuur kayb uur kaybı ı – – Ba Ba ş ş d dö önmesi, hafif ba nmesi, hafif ba ş ş a a ğ ğr rı ıs sı ı – – Bulant Bulantı ı – – Haf Hafı ıza kayb za kaybı ı – – G Gö örmede bulan rmede bulanı ıkla kla ş şma ma – – Soluk, so Soluk, so ğ ğuk nemli cilt uk nemli cilt Medikal yard Medikal yardı ım gereklidir m gereklidir Araca d Araca dö önmeye veya spor faaliyetine d nmeye veya spor faaliyetine dö önmeye izin nmeye izin verilmemelidir. verilmemelidir.15 15 Kanama Kanama A A ç ç ı ı k veya kapal k veya kapal ı ı yaralar yaralar – – İ İnsize yara nsize yara; ; Keskin cisimle yar Keskin cisimle yarı ılm lmı ş ı ş – – Laserasyon Laserasyon; ; D Dü üzensiz y zensiz yı ırt rtı ık veya ciltte ezilme k veya ciltte ezilme – – Abrasyo Abrasyo; ; D Dü üzensiz bir y zensiz bir yü üzeyce olu zeyce olu ş şturulmu turulmu ş ş s sı ıyr yrı ık veya k veya y yü üzeyel zeyel yara yara – – Kont Kontü üzyo zyo; ; Çü Çür rü ük veya i k veya iç çten kanama ten kanama – – Delici yaralar Delici yaralar – – H Hı ız yaralanmalar z yaralanmaları ı; ; H Hı ızl zlı ı delici yaralanmalar delici yaralanmalar genellikle giri genellikle giri ş ş ve ve ç çı ık kı ş ı ş delikleri bulunur delikleri bulunur16 16 Kanama Kanama Ç Ç e e ş ş itleri itleri Arteryel Arteryel: : Ven Venö öz z: : Kapiller Kapiller: :17 17 K K ı ı r r ı ı klar klar K K ı ı r r ı ı k k : : Kemi Kemi ğ ğ in b in b ü ü t t ü ü nl nl ü ü ğ ğ ü ü n n ü ü n/devaml n/devaml ı ı l l ı ğı ı ğı n n ı ı n n bozulmas bozulmas ı ı G G ö ö r r ü ü len veya len veya farkedilebilen farkedilebilen deformite deformite Eklem hareketiyle a Eklem hareketiyle a ğ ğ r r ı ı Eklemde anormal hareket Eklemde anormal hareket paterni paterni Kemik u Kemik u ç ç lar lar ı ı n n ı ı n s n s ü ü rt rt ü ü nmesiyle nmesiyle krepitasyon krepitasyon K K ı ı r r ı ı k b k b ö ö lgesinde lgesinde ş ş i i ş ş lik ve hassasiyet lik ve hassasiyet 18 1819 1920 20 K K ı ı r r ı ı k Nedenleri k Nedenleri Direkt travma Direkt travma Endirekt Travma Endirekt Travma21 2122 2223 23 K K ı ı r r ı ı k Nedenleri k Nedenleri Patolojik K Patolojik Kı ır rı ıklar klar (A) (A) – – Zay Zayı ıf kemik yap f kemik yapı ıs sı ına ba na ba ğ ğl lı ı nedenlerle nedenlerle Stres K Stres Kı ır rı ıklar kları ı – – Tekrarlayan y Tekrarlayan yü üklenmelerin k klenmelerin kü üm mü ülatif etkisiyle olu latif etkisiyle olu ş şan an Av Avü ülsiyon lsiyon K Kı ır rı ıklar kları ı (B) (B) – – Kaslar Kasları ın ani n ani ç çekmesiyle yap ekmesiyle yapı ş ı şt tı ğı ı ğı k küçü üçük kemik fragmanlar k kemik fragmanları ındaki k ndaki kı ır rı ıklar klar ö örn rn. . Peroneus Brevis Peroneus Brevis kas kası ın nı ın n 5 5. . metatarsta metatarsta yapt yaptı ğı ı ğı gibi gibi – – Ekleme gelen a Ekleme gelen a şı şır rı ı y yü ük k Ligamanlar Ligamanlar yap yapı ş ı şt tı ıklar kları ı insersiyolar insersiyoları ından ndan par parç ça kopar a koparı ırlar rlar – – Av Avü ülsiyonlar lsiyonlar eklemlerin eklemlerin subluksasyon subluksasyon veya veya dislokasyonlar dislokasyonları ıyla yla birlikte olabilir birlikte olabilir24 24 A B25 25 K K ı ı r r ı ı klar klar ı ı n S n S ı ı n n ı ı flanmas flanmas ı ı Cilt Hasar Cilt Hasar ı ı – – A A ç ç ı ı k k k k ı ı r r ı ı klar klar – – Kapal Kapal ı ı K K ı ı r r ı ı klar klar26 26 Closed # Closed # Open # Open # McRae 199427 27 K K ı ı r r ı ı klarda Tedavi klarda Tedavi Hastay Hastay ı ı fonksiyonel fonksiyonel durumda tutma durumda tutma K K ı ı r r ı ı k ve yumu k ve yumu ş ş ak doku ak doku komplikasyonlar komplikasyonlar ı ı n n ı ı ö ö nleme nleme K K ı ı r r ığı ığı en fonksiyonel en fonksiyonel durumda iyile durumda iyile ş ş tirme tirme Hastaya m Hastaya m ü ü mk mk ü ü n olan n olan en k en k ı ı sa s sa s ü ü rede rede rehabilitasyona alma rehabilitasyona alma Red Red ü ü ksiyon ksiyon İ İ mmobilizasyon mmobilizasyon Rehabilitasyon Rehabilitasyon28 28 K K ı ı r r ı ı k Tedavisi k Tedavisi Tedavide Tedavide Ö Ö ncelikler ncelikler Hayat Hayat ı ı tehdit eden k tehdit eden k ı ı r r ı ı klar klar ı ı ö ö nce tedavi nce tedavi İ İ lk Yard lk Yard ı ı m m Kemik b Kemik b ü ü t t ü ü nl nl ü ü ğ ğ ü ü n n ü ü ve en fonksiyonel ve en fonksiyonel durumda kaynamay durumda kaynamay ı ı sa sa ğ ğ la la29 2930 3031 31 Eklem Yaralanmalar Eklem Yaralanmalar ı ı Y Yü üksek enerji etkisi ksek enerji etkisi Travmatik Travmatik diz yaralanmalar diz yaralanmaları ı Hasar Hasar: : – – Menis Menisk kü üste ste – – Ligamanlarda Ligamanlarda – – Eklem kaps Eklem kapsü ül lü ünde nde – – Kemik yap Kemik yapı ılarda larda32 32 Eklem yaralanmalar Eklem yaralanmalar ı ı Omuz Omuz Subluksasyon Subluksasyon Dislokasyon Dislokasyon Eklem i Eklem i ç ç i veya i veya ç ç evresi yumu evresi yumu ş ş ak ak dokularda hasar dokularda hasar Akromiyoklavikular Akromiyoklavikular eklem eklem33 33 Yumu Yumu ş ş ak Doku ak Doku yaralanmalar yaralanmalar ı ı Kas Kas Tendon Tendon Ligaman Ligaman , eklem kaps , eklem kaps ü ü l l ü ü K K ı ı k k ı ı rdak rdak Sinir dokusu Sinir dokusu Ba Ba ğ ğ dokusu dokusu – – Ya Ya ğ ğ dokusu dokusu – – Yo Yo ğ ğ un ba un ba ğ ğ dokusu dokusu (tendon (tendon ve ve ligamanlar ligamanlar ) ) – – elasti elasti k k ba ba ğ ğ dokusu dokusu34 34 Yumu Yumu ş ş ak Doku ak Doku Yaralanmalar Yaralanmalar ı ı TRAVMAT TRAVMAT İ İ K K A A Ş Ş IRI KULLANIM IRI KULLANIM35 35 A A şı şı r r ı ı kullan kullan ı ı m m “ “ overuse overuse ” ”36 3637 37 Yumu Yumu ş ş ak Doku ak Doku Y Y aralanmalar aralanmalar ı ı Sporcuya ba Sporcuya ba ğ ğ l l ı ı intrinsik intrinsik nedenler nedenler Sporcu d Sporcu d ı şı ı şı d d ı ş ı ş nedenler nedenler38 3839 39 Sporcu kaynakl Sporcu kaynakl ı ı i i ç ç nedenler nedenler Yeterli Yeterli ı ı s s ı ı nma hareketi yapmamak nma hareketi yapmamak . . Yetersiz Yetersiz kond kond ü ü syon syon ve fiziksel g ve fiziksel g üç üç . . Anatomik nedenler Anatomik nedenler . . S S ı ı k k ı ı kas gruplar kas gruplar ı ı Kas Kas inbalans inbalans ı ı Ö Ö nc nc e e ki yaralanmalar ki yaralanmalar . .40 40 D D ı ş ı ş Nedenler Nedenler K K ö ö t t ü ü teknikler teknikler . . Yet Yet e e rsiz rsiz ve yanl ve yanl ış ış idman idman ; ; s s ü ü re, yo re, yo ğ ğ unluk vb. unluk vb. Uygunsuz giysi Uygunsuz giysi . . Uygunsuz ayakkab Uygunsuz ayakkab ı ı . . Koruyucu g Koruyucu g ü ü venlik ekipmanlar venlik ekipmanlar ı ı ve ve donan donan ı ı m m ı ı n olmamas n olmamas ı ı . . Uygunsuz Uygunsuz ç ç evre evre . .41 41 Bazı “yumu şak doku ” yaralanmalarının acısı çok, tanısı kolaydır42 42 YD Yaralanma Tipleri YD Yaralanma Tipleri KAS KAS : : Hematom Hematom , , strain strain , y , y ı ı rt rt ı ı k k L L İ İ GAMAN GAMAN : : parsiyel parsiyel veya tam y veya tam y ı ı rt rt ı ı klar klar TENDON TENDON : : tendinit tendinit , , tenos tenos i i novi novi BURSA BURSA : : akut akut , , kronik kronik bursit bursit C C İ İ LT LT : : abrasyo abrasyo , , laserasyon laserasyon vs. vs.43 4344 44 Kas içi kanamalar ve ekimoz Kas içi kanama45 45 Hipotermi Hipotermi Tan Tan ı ı ma ma – – Ba Ba ş şta ta ü ürperti rperti ş şeklinde eklinde – – Ancak v Ancak vü ücut cut ı ıs sı ıs sı ı 29 29 ° ° ile ile 34 34 ° ° aras arası ındaysa ndaysa – – So So ğ ğuk soluk ve kuru cilt uk soluk ve kuru cilt – – Yava Yava ş ş y yü üzeyel zeyel soluk alma soluk alma – – Yava Yava ş ş ve zay ve zayı ıf nab f nabı ız z – – Anormal davran Anormal davranı ş ı şlar lar – – Letarji Letarji – – Koma ve kardiyak Koma ve kardiyak arreste arreste uzanan uzanan ş şuur bulan uur bulanı ıkl klı ğı ı ğı46 46 Dehidratasyon Dehidratasyon Ö Özellikle nemli ortamlarda v zellikle nemli ortamlarda vü ücut cut ı ıs sı ıs sı ı atmosferik atmosferik ı ıs sı ıy yı ı ge geç çer er Genellikle yorucu ve a Genellikle yorucu ve a ğ ğr rı ı egzersizlerle olur egzersizlerle olur Tuz ve su kayb Tuz ve su kaybı ına neden olur na neden olur S Sı ıv vı ı kayb kaybı ı zamanla zamanla ş şok tablosuna neden olur ok tablosuna neden olur – – Bulgular Bulgular – – Ba Ba ş şa a ğ ğr rı ıs sı ı – – Konf Konfü üzyon zyon – – So So ğ ğuk ve nemli cilt uk ve nemli cilt – – Kar Karı ın ve n ve ekstremite ekstremite kaslar kasları ında kramplar nda kramplar – – H Hı ızl zlı ı ve zay ve zayı ıf nab f nabı ız z – – V Vü ücut cut ı ıs sı ıs sı ı 39 39 ° °47 47 Hipertermi Hipertermi V V ü ü cut cut ı ı s s ı ı s s ı ı 40 40 ° ° ’ ’ yi yi a a ş ş ar ar A A şı şı r r ı ı ı ı s s ı ı ya maruz kalma ya maruz kalma S S ı ı cak cak ç ç arpmas arpmas ı ı48 48 S S ı ı cak cak ç ç arpmas arpmas ı ı Bulgular Bulgular – – Ba Ba ş şa a ğ ğr rı ıs sı ı – – Konf Konfü üzyon zyon genel rahats genel rahatsı ızl zlı ık k – – S Sı ıcak, k cak, kı ızar zarı ık ve kuru cilt k ve kuru cilt – – V Vü ücut cut ı ıs sı ıs sı ı 40 40 ° ° + ( + (beyin dokusu beyin dokusu ş şi i ş şmeye ba meye ba ş şlar lar) ) – – H Hı ızl zlı ı k kö öt tü üle le ş şme me – – H Hı ızl zlı ı dolgun nab dolgun nabı ız z – – Yava Yava ş ş g gü ür rü ült ltü ül lü ü solunum solunum – – Uyaranlara yan Uyaranlara yanı ıt h t hı ızla k zla kö öt tü üle le ş şir ir Ciddi bir durum olup h Ciddi bir durum olup h ı ı zla t zla t ı ı bbi m bbi m ü ü dahale dahale gerekir gerekir49 49 Genel Genel ö ö nlemler nlemler Sa Sa ğ ğ l l ı ı kl kl ı ı diyet diyet Yeterli s Yeterli s ı ı v v ı ı Asgari fiziksel Asgari fiziksel kond kond ü ü syon syon Do Do ğ ğ ru teknik ru teknik Spor kurallar Spor kurallar ı ı na uymak na uymak Sporun gereklerini yerine getirmek Sporun gereklerini yerine getirmek50 50 Genel Genel ö ö nlemler nlemler Germe ve yeterli Germe ve yeterli ı ı s s ı ı nmay nmay ı ı sa sa ğ ğ lama lama İ İ stirahatta kas kan ak stirahatta kas kan ak ı ı m m ı ı % % 15 15 - - 20 20 dir dir , , egzersizin 15 egzersizin 15 - - 20. dakikalar 20. dakikalar ı ı nda bu nda bu % % 70 70 - - 75 75 ’ ’ e y e y ü ü kselir kselir Dereceli Dereceli ı ı s s ı ı nma hem performans nma hem performans ı ı art art ı ı r r ı ı r r hem de yaralanma riskini azalt hem de yaralanma riskini azalt ı ı r r51 51 Genel Genel ö ö nlemler nlemler So So ğ ğ uma uma Koruyucu ekipman Koruyucu ekipman Uygun k Uygun k ı ı yafet yafet52 52 Genel Genel ö ö nlemler nlemler Do Do ğ ğ ru idman ru idman İ İ deal deal mobilite mobilite ve ve fleksibilite fleksibilite Koordinasyonu art Koordinasyonu art ı ı rma rma Spora spesifik idman Spora spesifik idman53 53 Spor Yaralanmalar Spor Yaralanmalar ı ı n n ı ı n n Rehabilitasyonunda Genel Rehabilitasyonunda Genel Prensipler Prensipler Enflamasyon Enflamasyon ve a ve a ğ ğ r r ı ı n n ı ı n n ö ö nlenmesi nlenmesi Eklem hareket a Eklem hareket a ç ç ı ı kl kl ı ğı ı ğı n n ı ı n korunmas n korunmas ı ı Kas Kas reed reed ü ü kasyonu kasyonu Ö Ö zg zg ü ü n becerilerin geli n becerilerin geli ş ş tirilmesi tirilmesi N N ö ö rom rom ü ü sk sk ü ü ler ler rehabilitasyon rehabilitasyon54 54 Spor Yaralanmalar Spor Yaralanmalar ı ı n n ı ı n n Rehabilitasyonunda Genel Rehabilitasyonunda Genel Prensipler Prensipler Enflamasyon Enflamasyon ve a ve a ğ ğ r r ı ı n n ı ı n n ö ö nlenmesi nlenmesi Rest Rest Ice Ice Compression Compression Elevation Elevation Kronik olgularda so Kronik olgularda so ğ ğ uk d uk d ışı ı şı tedavilerde tedavilerde denenebilir denenebilir55 55 Spor Yaralanmalar Spor Yaralanmalar ı ı n n ı ı n n Rehabilitasyonunda Genel Rehabilitasyonunda Genel Prensipler Prensipler Eklem hareket a Eklem hareket a ç ç ı ı kl kl ı ğı ı ğı n n ı ı n korunmas n korunmas ı ı - - Sporcunun sorunsuz aktif spor Sporcunun sorunsuz aktif spor ya ya ş ş am am ı ı na d na d ö ö nmesi i nmesi i ç ç in olduk in olduk ç ç a a ö ö nemlidir nemlidir - - Tespit s Tespit s ü ü resinden sonra ivedilikle EHA resinden sonra ivedilikle EHA egzersizlerine ge egzersizlerine ge ç ç ilir ilir - - Tespit s Tespit s ı ı ras ras ı ı ndada m ndada m ü ü mk mk ü ü n oldu n oldu ğ ğ unca unca EHA egzersizleri yap EHA egzersizleri yap ı ı l l ı ı r r56 56 Spor Yaralanmalar Spor Yaralanmalar ı ı n n ı ı n n Rehabilitasyonunda Genel Rehabilitasyonunda Genel Prensipler Prensipler Kas Kas reed reed ü ü kasyonu kasyonu İ İ zometrik zometrik - - kas liflerinin boyunda de kas liflerinin boyunda de ğ ğ i i ş ş iklik iklik olmadan olmadan Konsantrik Konsantrik - - Kas liflerinin boylar Kas liflerinin boylar ı ı n n ı ı n k n k ı ı salmas salmas ı ı ile ile Eksantrik Eksantrik - - Kas liflerinin boylar Kas liflerinin boylar ı ı n n ı ı n dirence kar n dirence kar şı şı uzamas uzamas ı ı ile ile İ İ zokinetik zokinetik - - hareket a hareket a ç ç ı ı kl kl ığı ığı boyunca sabit bir boyunca sabit bir h h ı ı zla ve maksimum dirence kar zla ve maksimum dirence kar şı şı koyarak koyarak yap yap ı ı l l ı ı r (Su i r (Su i ç ç inde veya aletle) inde veya aletle)57 5758 58 Spor Yaralanmalar Spor Yaralanmalar ı ı n n ı ı n n Rehabilitasyonunda Genel Rehabilitasyonunda Genel Prensipler Prensipler Ö Ö zg zg ü ü n becerilerin geli n becerilerin geli ş ş tirilmesi tirilmesi Ge Ge ç ç ici bir s ici bir s ü ü re spordan uzak kalan sporcunun: re spordan uzak kalan sporcunun: - - Sa Sa ğ ğ lam lam ekstremite ekstremite ve v ve v ü ü cut k cut k ı ı s s ı ı mlar mlar ı ı n n ı ı n n kond kond ü ü syonunun syonunun korunmas korunmas ı ı - - Yaral Yaral ı ı ekstremite ekstremite veya taraf veya taraf ı ı nda nda ö ö zg zg ü ü n sportif n sportif paternlere paternlere benzer benzer ş ş ekilde ekilde ç ç al al ış ı ş t t ı ı r r ı ı lmas lmas ı ı - - Kapal Kapal ı ı ve a ve a ç ç ı ı k kinetik zincir egzersizleri k kinetik zincir egzersizleri59 59 Spor Yaralanmalar Spor Yaralanmalar ı ı n n ı ı n n Rehabilitasyonunda Genel Rehabilitasyonunda Genel Prensipler Prensipler N N ö ö rom rom ü ü sk sk ü ü ler ler rehabilitasyon rehabilitasyon - - Dinamik Dinamik stabilitenin stabilitenin geli geli ş ş tirilmesi tirilmesi - - Eklem kaps Eklem kaps ü ü l l ü ü n n ü ü n n elast elast ü ü k k ü ü yetinin yetinin art art ı ı r r ı ı lmas lmas ı ı - - Posterior Posterior stabilitenin stabilitenin art art ı ı r r ı ı lmas lmas ı ı60 60 Spor Yaralanmalar Spor Yaralanmalar ı ı n n ı ı n n Rehabilitasyonunda Genel Rehabilitasyonunda Genel Prensipler Prensipler N N ö ö rom rom ü ü sk sk ü ü ler ler rehabilitasyon rehabilitasyon - - Proprioseptif Proprioseptif rehabilitasyon rehabilitasyon A A - - Pozisyon duyusu Pozisyon duyusu B B - - Hareket duyusu Hareket duyusu C C - - Üç Üç boyutlu oryantasyon boyutlu oryantasyon D D - - Kuvvet duyusu Kuvvet duyusu61 61 Spor Yaralanmalar Spor Yaralanmalar ı ı n n ı ı n n Rehabilitasyonunda Genel Rehabilitasyonunda Genel Prensipler Prensipler Proprioseptif Proprioseptif rehabilitasyon rehabilitasyon62 62 Aktif Spora D Aktif Spora D ö ö n n ü ü ş ş İ İ zokinetik zokinetik de de ğ ğ erlendirmelerde sa erlendirmelerde sa ğ ğ lam tarafa lam tarafa g g ö ö re %90 g re %90 g ü ü c c ü ü ne eri ne eri ş ş mi mi ş ş ekstremite ekstremite bir bir kriter olabilir. Saha i kriter olabilir. Saha i ç ç i antrenmanlarda i antrenmanlarda performans de performans de ğ ğ erlendirmesi de gereklidir erlendirmesi de gereklidir Yaral Yaral ı ı sporcu uzun s sporcu uzun s ü ü ren bir sakatl ren bir sakatl ı ı ktan ktan sonra bedensel ve ruhsal olarak tam sonra bedensel ve ruhsal olarak tam iyile iyile ş ş me kriterlerini yerine getirdi me kriterlerini yerine getirdi ğ ğ i takdirde i takdirde aktif spor ya aktif spor ya ş ş am am ı ı na d na d ö ö nebilir nebilir63 63 TE TE Ş Ş EKK EKK Ü Ü R EDER R EDER İ İ M M