1 - Tıbbi Farmakoloji Su ve Elektrolit Dengesi Bozukluğunda Kullanılan Solüsyonlar Su ve Elektrolit Dengesi Bozukluğunda Su ve Elektrolit Dengesi Bozukluğunda Kullanılan Solüsyonlar Kullanılan Solüsyonlar Dr. Hasan Dr. Hasan Basri Basri Ulusoy Ulusoy • • Mol Mol: : madde miktarı/molekül ağırlığı madde miktarı/molekül ağırlığı – – 58.5 58.5 gr gr Na NaCl Cl : 1mol : 1mol Na NaCl Cl • • Molarite Molarite: : mol mol/litre /litre – – 58.5 58.5 gr gr Na NaCl Cl 1 litrede çözünürse 1 litrede çözünürse 1 1 mol mol/litre yani 1 M olur /litre yani 1 M olur • • Eküvalan Eküvalan ( (Eq Eq): ): mol mol . maddenin değerliği . maddenin değerliği – – 1 1 mmol mmol Na Na + + : 1 : 1 mEq mEq Na Na + + – – 1 1 mmol mmol Ca Ca ++ ++ : 2 : 2 mEq mEq Ca Ca ++ ++ • • % 1 % 1 lik lik Sol Solü üsyon syon: : 1 1 litre litre solusyonda solusyonda 10 gram 10 gram madde madde demektir demektir % 0.9 % 0.9 luk luk sodyum klorür solüsyonu sodyum klorür solüsyonu – – 1 1 litre litre de 9 g de 9 g NaCl NaCl icerir icerir – – NaCl NaCl nin nin molekul molekul agirligi agirligi 58.5 g dir 58.5 g dir – – 9 g / 58.5 g = 0.154 mol 9 g / 58.5 g = 0.154 mol – – 0.154 mol = 0.154 0.154 mol = 0.154 Eq Eq – – 0.154 0.154 Eq Eq = 154 = 154 mEq mEq – – 154 154 mEq mEq/L sodyum ve 154 /L sodyum ve 154 mEq mEq/L /L klorür içerir klorür içerir Dehidratasyon Dehidratasyon Durumlarında Kullanılan Durumlarında Kullanılan Sıvılar Sıvılar % 0.9 % 0.9 luk luk sodyum klorür sodyum klorür solüsyonu solüsyonu • • 154 154 mEq mEq/L sodyum ve 154 /L sodyum ve 154 mEq mEq/L /L klorür içerir klorür içerir • • İzoosmotik İzoosmotik bir sıvıdır bir sıvıdır % 0.9 % 0.9 luk luk sodyum klorür sodyum klorür solüsyonu solüsyonu • • Fizyolojik serum veya Fizyolojik serum veya salin salin diye diye adlandırılır adlandırılır • • Ama, gerçekte fizyolojik bir sıvı değildir Ama, gerçekte fizyolojik bir sıvı değildir • • Na Na ve ve Cl Cl içeriği plazmanın epey içeriği plazmanın epey üstündedir üstündedir – – Plazma yaklaşık 140 Plazma yaklaşık 140 mEq mEq Na Na ve 100 ve 100 mEq mEq Cl Cl içerir içerir – – Fazla miktarda ve uzun süre fizyolojik Fazla miktarda ve uzun süre fizyolojik salin salin verilirse verilirse hiperkloremi hiperkloremi ve buna bağlı ve buna bağlı asidoz asidoz gelişir gelişir % 0.9 % 0.9 luk luk sodyum klorür sodyum klorür solüsyonu solüsyonu İzotonik İzotonik dehidratasyon dehidratasyon hallerinin tedavisi hallerinin tedavisi için tercih edilir, Özellikle: için tercih edilir, Özellikle: – – Ca Ca + + ve K ve K + + gibi spesifik iyonların eksikliği gibi spesifik iyonların eksikliği yoksa yoksa – – Asid Asid- -baz dengesi bozukluğu olmayan baz dengesi bozukluğu olmayan durumlarda durumlarda % 0.9 % 0.9 luk luk sodyum klorür sodyum klorür solüsyonu solüsyonu • • Klor oranı yüksek olduğu için Klor oranı yüksek olduğu için metabolik metabolik alkaloz alkaloz tedavisinde de kullanılır tedavisinde de kullanılır – – Metabolik Metabolik alkaloz alkaloz çoğu zaman çoğu zaman vucutta vucutta klor klor kaybına ve kaybına ve hipovolemiye hipovolemiye bağlıdır bağlıdır – – Hipervolemi Hipervolemi varsa verilmez varsa verilmez % 5 lik dekstroz solüsyonu % 5 lik dekstroz solüsyonu • • Hipertonik Hipertonik dehidratasyon dehidratasyon hallerinde hallerinde • • Dekstroz Dekstroz metabolize metabolize olur, serbest kalan olur, serbest kalan su su ekstraselüler ekstraselüler ve ve intraselüler intraselüler sıvı sıvı kompartmanındaki kompartmanındaki eksikliği tamamlar eksikliği tamamlar Dekstroz ve Sodyum klorür Dekstroz ve Sodyum klorür Solüsyonu Solüsyonu • • %5 dekstroz ve % 0.9 sodyum %5 dekstroz ve % 0.9 sodyum klorür içerir klorür içerir • • İzotonik İzotonik değildir değildir • • Fakat dekstroz Fakat dekstroz metabolize metabolize olunca olunca izotonik izotonik olur olur • • Dekstrozdan dolayı besleyici değeri Dekstrozdan dolayı besleyici değeri vardır vardır %3 lük veya 5 lik sodyum %3 lük veya 5 lik sodyum klorür solüsyonu klorür solüsyonu • • Hipertonik Hipertonik solüsyondur solüsyondur • • Hipotonik Hipotonik dehidratasyonda dehidratasyonda kullanılır kullanılır Dengeli Solüsyonlar Dengeli Solüsyonlar • • Vucut Vucut sıvılarının elektrolit bileşimini sıvılarının elektrolit bileşimini taklit edecek şekilde taklit edecek şekilde NaCl NaCl e ilave e ilave olarak diğer elektrolitleri de içeren olarak diğer elektrolitleri de içeren solüsyonlardır: solüsyonlardır: – – Ringer Ringer – – Laktatlı Laktatlı Ringer Ringer – – İsolyte İsolyte ve benzerleri ve benzerleri Ringer Solüsyonu Ringer Solüsyonu • • NaCl’e NaCl’e ek olarak fizyolojik ek olarak fizyolojik konsantrasyonda K ve konsantrasyonda K ve Ca Ca içerir içerir • • Bir litrede: Bir litrede: – – 8.6 g sodyum klorür: 145 8.6 g sodyum klorür: 145 mEq mEq Na Na ve ve Cl Cl – – 0.3 g potasyum klorür: 4 0.3 g potasyum klorür: 4 mEq mEq K ve K ve Cl Cl – – 0.33 g kalsiyum klorür: 6 0.33 g kalsiyum klorür: 6 mEq mEq Ca Ca ve ve Cl Cl • • Klor oranı yüksek olduğu için hafif Klor oranı yüksek olduğu için hafif asitleştirici etkisi vardır asitleştirici etkisi vardır Laktatlı Laktatlı Ringer Ringer Solüsyonu Solüsyonu • • Ringer Ringer solüsyonuna, solüsyonuna, asidleştirici asidleştirici etkisini düzeltmek için sodyum etkisini düzeltmek için sodyum laktat laktat eklenmiştir. eklenmiştir. • • Bir litrede: Bir litrede: – – 6 g sodyum klorür: 103 6 g sodyum klorür: 103 mEq mEq Na Na ve ve Cl Cl – – 0.3 g potasyum klorür: 4 0.3 g potasyum klorür: 4 mEq mEq K ve K ve Cl Cl – – 0.2 g kalsiyum klorür: 6 0.2 g kalsiyum klorür: 6 mEq mEq Ca Ca ve ve Cl Cl – – 3.1 g sodyum 3.1 g sodyum laktat laktat :27.7 :27.7 mEq mEq Na Na ve ve laktat laktat Laktatlı Laktatlı Ringer Ringer Solüsyonu Solüsyonu • • Piyasadaki ürünlere %5 Piyasadaki ürünlere %5 dektroz dektroz katılmıştır katılmıştır • • Asidoz Asidoz ve ve hipokalemi hipokalemi ile birlikte olan ile birlikte olan durumlarda (bazı şiddetli durumlarda (bazı şiddetli diyare diyare olguları gibi) tercih edilir olguları gibi) tercih edilir – – Ama tek başına Ama tek başına asidoz asidoz ve ve hipokalemiyi hipokalemiyi düzeltemez düzeltemez İsolyte İsolyte ve benzerleri ve benzerleri • • Magnezyum klorür ve kalevileştirici olarak Magnezyum klorür ve kalevileştirici olarak sodyum sitrat ile sodyum asetat içeren sodyum sitrat ile sodyum asetat içeren modifiye ringer solüsyonudur. Bir litrede: modifiye ringer solüsyonudur. Bir litrede: – – 5 g sodyum klorür: 85 mEq Na ve Cl 5 g sodyum klorür: 85 mEq Na ve Cl – – 0.75 g potasyum klorür: 10 mEq K ve Cl 0.75 g potasyum klorür: 10 mEq K ve Cl – – 0.2 g kalsiyum klorür: 5 mEq Ca ve Cl 0.2 g kalsiyum klorür: 5 mEq Ca ve Cl – – 0.31 g magnezyum klorür: 3mEq Mg ve Cl 0.31 g magnezyum klorür: 3mEq Mg ve Cl – – 6.4 g sodyum asetat: 47 mEq Na ve asetat 6.4 g sodyum asetat: 47 mEq Na ve asetat – – 0.75 g sodyum sitrat: 8 mEq Na ve sitrat 0.75 g sodyum sitrat: 8 mEq Na ve sitrat Oral Oral Rehidratasyon Rehidratasyon Sıvısı Sıvısı • • Bebeklerde akut diyareye bağlı Bebeklerde akut diyareye bağlı dehidratasyon halinde kullanılmak üzere dehidratasyon halinde kullanılmak üzere çıkarılmış dengeli solüsyondur: çıkarılmış dengeli solüsyondur: – – NaCl: 3.5 g/litre NaCl: 3.5 g/litre – – NaHCO NaHCO 3 3 : 2.5 g/litre : 2.5 g/litre – – KCl: KCl: 1.5 g/litre 1.5 g/litre – – Glukoz: 20 g/litre Glukoz: 20 g/litre Potasyum Eksikliğinde Potasyum Eksikliğinde Kullanılan Solüsyonlar Kullanılan Solüsyonlar Hipokalemi Hipokalemi • • Hipokalemide Hipokalemide iskelet kası, kalp kası ve iskelet kası, kalp kası ve düz kaslar gibi uyarılabilir hücrelerin düz kaslar gibi uyarılabilir hücrelerin çalışması bozulur çalışması bozulur • • Aritmi, çizgili kaslarda güçsüzlük, Aritmi, çizgili kaslarda güçsüzlük, paralitik paralitik ileus ileus gibi önemli sonuçlara gibi önemli sonuçlara neden olabilir neden olabilir • • Hipokalemi ye hemen hemen daima Hipokalemi ye hemen hemen daima intraselüler potasyum deposundaki intraselüler potasyum deposundaki eksiklik eşlik eder eksiklik eşlik eder • • Bundan dolayı nisbeten fazla miktarda Bundan dolayı nisbeten fazla miktarda potasyuma ihtiyaç vardır potasyuma ihtiyaç vardır • • Ancak, uygulanan potasyum hücre içine Ancak, uygulanan potasyum hücre içine yavaş girer yavaş girer • • Bu yüzden hızlı uygulama hiperpotasemiye Bu yüzden hızlı uygulama hiperpotasemiye neden olur neden olur • • İnfüzyon hızı 10 mEq/saati geçmemelidir İnfüzyon hızı 10 mEq/saati geçmemelidir – – Hızlı infüzyon ayrıca infüzyon yerinde ağrıya Hızlı infüzyon ayrıca infüzyon yerinde ağrıya ve flebite neden olabilir ve flebite neden olabilir • • EKG ve serum potasyum düzeyi takib EKG ve serum potasyum düzeyi takib edilmeli edilmeli • • Oral yolla bir defada 20 mEq den gün Oral yolla bir defada 20 mEq den gün boyu 60 mEq den fazla verilmemelidir boyu 60 mEq den fazla verilmemelidir – – Kusma ve diğer GI tahriş belirtileri sık olarak Kusma ve diğer GI tahriş belirtileri sık olarak ortaya çıkar ortaya çıkar • • Hipokalemi tedavisinde ilk önlem Hipokalemi tedavisinde ilk önlem mümkünse primer durumun mümkünse primer durumun düzeltilmesidir. düzeltilmesidir. • • Daha sonra potasyum solüsyonları ile Daha sonra potasyum solüsyonları ile tedaviye geçilir tedaviye geçilir • • Diyareye bağlı hipokalemi oral Diyareye bağlı hipokalemi oral rehidratasyon sıvıları ile önlenebilir rehidratasyon sıvıları ile önlenebilir. . Potasyum Klorür Solüsyonları Potasyum Klorür Solüsyonları • • Kadalex Kadalex: : litrede 2 gr litrede 2 gr KCl KCl (27 (27 mEg mEg), 50 g ), 50 g dextroz dextroz • • Kadeks Kadeks- -40: 40: %5 %5 lik lik de dekst kstroz roz, % 0.45 , % 0.45 NaCl NaCl, % 0.3 , % 0.3 KCl KCl • • %7.5 ve 22.5 oranında %7.5 ve 22.5 oranında KCl KCl içeren içeren ampüller ampüller – – 1 litrelik başka solüsyonlara eklenerek 1 litrelik başka solüsyonlara eklenerek kullanılır kullanılır Darrow Darrow Solüsyonu Solüsyonu - - 4 g sodyum klorür: 60 4 g sodyum klorür: 60 mEq mEq Na Na ve ve Cl Cl – – 2.7 g potasyum klorür: 35 2.7 g potasyum klorür: 35 mEq mEq K ve K ve Cl Cl – – 5.9 g sodyum 5.9 g sodyum laktat laktat: 53 : 53 mEq mEq Na Na ve ve laktat laktat • • Potasyum kaybı ile Potasyum kaybı ile metabolik metabolik asidozun asidozun bir bir arada bulunduğu bebeklerin arada bulunduğu bebeklerin diyaresinde diyaresinde tercih edilir tercih edilir • • Ringer Ringer ve ve laktatlı laktatlı ringer ringer solüsyonları solüsyonları litrede ancak 4 litrede ancak 4 mEq mEq potasyum potasyum içerdiğinden içerdiğinden hipokalemi hipokalemi tedavisinde tedavisinde kullanılmazlar kullanılmazlar Oral Potasyum Oral Potasyum • • Potasyum klorür ve Potasyum klorür ve glukonat glukonat • • Tabletler erozyona, ülsere ve onun Tabletler erozyona, ülsere ve onun nedbeleşmesi sonucu nedbeleşmesi sonucu stenoza stenoza neden neden olabilir olabilir • • Solüsyon halinde kullanılmaları tavsiye Solüsyon halinde kullanılmaları tavsiye edilir edilir • • Potasyum Potasyum sitrat sitrat ve bikarbonat içeren ve bikarbonat içeren efervesan efervesan tabletler tabletler de vardır de vardır • • Fazla potasyum alınması sonucu karın Fazla potasyum alınması sonucu karın krampı ve krampı ve diyare diyare oluşabilir oluşabilir • • Bazı meyvelerde yüksek oranda potasyum Bazı meyvelerde yüksek oranda potasyum vardır vardır – – Domates, portakal, muz Domates, portakal, muz Hiperkalemi Hiperkalemi • • Aritmiler ve diyastol Aritmiler ve diyastolde de kalp durması kalp durması • • Kaslarda güçsüzlük, Kaslarda güçsüzlük, parasteziler parasteziler • • Gastrointestinal Gastrointestinal hipermotilite hipermotilite Hiperkalemi Hiperkalemi Tedavisi Tedavisi • • Kalsiyum Solüsyonu Kalsiyum Solüsyonu • • Hipertonik Hipertonik Glukoz Glukoz Solüsyonu + Solüsyonu + İnsulin İnsulin • • Sodyum bikarbonat solüsyonu Sodyum bikarbonat solüsyonu • • Diyaliz Diyaliz Kalsiyum Solüsyonu Kalsiyum Solüsyonu • • Hiperkaleminin Hiperkaleminin kalp üzerindeki kalp üzerindeki toksik toksik etkilerini etkilerini antagonize antagonize eder eder • • %10 %10 luk luk kalsiyum kalsiyum glukonat glukonat solüsyonundan solüsyonundan 10 ml i.v verilir 10 ml i.v verilir • • EKG ve serum kalsiyum düzeyi takibi EKG ve serum kalsiyum düzeyi takibi gerekir gerekir • • Hasta Hasta dijitallenmişse dijitallenmişse i.v. Kalsiyum i.v. Kalsiyum verilmesi verilmesi kontrendikedir kontrendikedir Hipertonik Hipertonik Glukoz Glukoz Solüsyonu ve Solüsyonu ve İnsulin İnsulin • • İnsülin İnsülin potasyumun hücre içine girmesini potasyumun hücre içine girmesini sağlar sağlar • • Glukoz Glukoz hem hem insülin insülin salgılanmasını artırır salgılanmasını artırır hem de hem de insülinin insülinin hipoglisemi yapmasını hipoglisemi yapmasını önler önler • • %20 %20 lik lik solüsyon halinde yavaş olarak solüsyon halinde yavaş olarak (en az bir saat (en az bir saat te te) 60 ) 60- -100 gram 100 gram glukoz glukoz verilir verilir • • 2 2- -3 gram 3 gram glukoz glukoz için 1 ünite için 1 ünite reguler reguler insulin insulin s.c. ya da i.v. verilir s.c. ya da i.v. verilir Sodyum Bikarbonat Solüsyonu Sodyum Bikarbonat Solüsyonu • • Kan PH sının yükselmesi Kan PH sının yükselmesi potasyum potasyum duzeyini duzeyini düşürür düşürür • • Aşırı sodyum yüklenmesi ve Aşırı sodyum yüklenmesi ve metabolik metabolik alkaloz alkaloz açısından dikkatli olunmalı açısından dikkatli olunmalı Periton Diyalizi ve Hemodiyaliz Periton Diyalizi ve Hemodiyaliz • • Potasyum iyonunu vücuttan uzaklaştırmak Potasyum iyonunu vücuttan uzaklaştırmak için son çare olarak yapılabilir için son çare olarak yapılabilir Kalsiyum İyonu Eksikliğinde Kalsiyum İyonu Eksikliğinde Kullanılan İlaçlar Kullanılan İlaçlar • • Kalsiyum Kalsiyum Glukonat Glukonat – – Oral, İ.M., i.v. Verilebilir Oral, İ.M., i.v. Verilebilir – – İ.M. İ.M. İnjeksiyon İnjeksiyon ağrı oluşturur ağrı oluşturur – – İnjeksiyonluk İnjeksiyonluk solüsyonu %10 solüsyonu %10 luktur luktur Kalsiyum Kalsiyum Glukonat Glukonat • • Hızlı Hızlı injeksiyon injeksiyon kalbin sistolde durmasına kalbin sistolde durmasına neden olabilir neden olabilir • • EKG ve serum kalsiyum düzeyi takibi EKG ve serum kalsiyum düzeyi takibi gerekir gerekir • • %10 %10 luk luk solüsyondan 30 ml, 1000ml solüsyondan 30 ml, 1000ml lik lik diğer bir sıvı içinde yavaş diğer bir sıvı içinde yavaş infüzyonla infüzyonla da da verilebilir verilebilir • • Hasta Hasta dijitallenmişse dijitallenmişse i.v. Kalsiyum i.v. Kalsiyum verilmesi verilmesi kontrendikedir kontrendikedir Oral Kalsiyum Oral Kalsiyum Preperatları Preperatları • • Kalsiyum Kalsiyum glukonat glukonat, kalsiyum , kalsiyum glukonolaktat glukonolaktat, kalsiyum karbonat, , kalsiyum karbonat, kalsiyum kalsiyum glubiyonat glubiyonat, kalsiyum karbonat , kalsiyum karbonat • • Bu Bu preperatlara preperatlara kalsiyum kalsiyum absorbsiyonunu absorbsiyonunu artırmak için D Vitamini de eklenebilir artırmak için D Vitamini de eklenebilir • • Bir Bir antasid antasid olan kalsiyum karbonatın olan kalsiyum karbonatın da da kalsemiyi yükseltici etkisi vardır. kalsemiyi yükseltici etkisi vardır. Hiperkalsemi Hiperkalsemi Tedavisi Tedavisi • • Furosemid Furosemid + Sıvı Tedavisi + Sıvı Tedavisi • • Bifosfonatlar Bifosfonatlar • • Glukokortikoidler Glukokortikoidler • • Kalsitonin Kalsitonin • • Disodyum Disodyum hidrojen fosfat ve potasyum hidrojen fosfat ve potasyum dihidrojen dihidrojen fosfat karışımı fosfat karışımı • • Disodyum Disodyum EDTA EDTA Furosemid Furosemid + Sıvı Tedavisi + Sıvı Tedavisi • • Furosemid Furosemid kalsiyum kalsiyum itrahını itrahını artırır artırır • • Acil tedavide kullanılır Acil tedavide kullanılır • • Bu Bu indikasyonda indikasyonda diüretik diüretik ve ve natriüretik natriüretik etki yan etki sayılır, etki yan etki sayılır, dehidratasyon dehidratasyon ve ve elektrolit kaybı önlenmelidir elektrolit kaybı önlenmelidir – – İzotonik İzotonik sodyum klorür ile beraber verilir, bu sodyum klorür ile beraber verilir, bu solüsyon solüsyon dehidratasyonu dehidratasyonu ve elektrolit denge ve elektrolit denge bozukluğunu önler bozukluğunu önler • • Ototoksisite Ototoksisite oluşmaması için oluşmaması için infüzyon infüzyon hızı hızı 4 mg/dakikayı geçmemelidir 4 mg/dakikayı geçmemelidir Bifosfonatlar Bifosfonatlar • • Tümörle ilişkili Tümörle ilişkili hiperkalsemi hiperkalsemi durumlarında durumlarında tercih edilirler tercih edilirler • • En fazla En fazla klodronat klodronat ve ve pamidronat pamidronat tercih tercih edilir edilir • • İnfüzyon İnfüzyon ile uygulanırlar ile uygulanırlar • • Etkileri 2 Etkileri 2- -3 günden sonra ortaya çıkar 3 günden sonra ortaya çıkar Glukokortikoidler Glukokortikoidler • • D Vitamininin D Vitamininin barsakta barsakta etkisini etkisini antagonize antagonize ederler ederler • • Malin tümörlere bağlı Malin tümörlere bağlı hiperkalsemide hiperkalsemide indirekt indirekt etkileriyle kemikten kalsiyum etkileriyle kemikten kalsiyum rezorbsiyonunu rezorbsiyonunu azaltırlar azaltırlar • • Malin tümörlere, D Malin tümörlere, D Hipervitaminozuna Hipervitaminozuna, , sarkoidozise sarkoidozise ve adrenal yetmezliğe bağlı ve adrenal yetmezliğe bağlı hiperkalsemi hiperkalsemi tedavisinde yüksek dozda tedavisinde yüksek dozda kullanılabilirler kullanılabilirler Kalsitonin Kalsitonin • • Kemik Kemik rezorbsiyonunu rezorbsiyonunun n arttığı arttığı hiperkalsemilerde hiperkalsemilerde etkilidir etkilidir Diyaliz Diyaliz • • Böbrek yetmezliği bulunan Böbrek yetmezliği bulunan hiperkalsemi hiperkalsemi durumlarında acil tedavi için hemodiyalize durumlarında acil tedavi için hemodiyalize başvurulur başvurulur Hipomagnezemi Hipomagnezemi de de Kullanılan Solüsyonlar Kullanılan Solüsyonlar • • Hipomagnezemi Hipomagnezemi genellikle genellikle hipokalemi hipokalemi, ,hipokalsemi hipokalsemi ve ve hipofosfatemi hipofosfatemi ile beraber meydana gelir ile beraber meydana gelir • • Bulantı Bulantı- -kusma, aritmi, kusma, aritmi, konfüzyon konfüzyon, , vertigo vertigo, , ataksi ataksi, , konvulziyonlar konvulziyonlar oluşabilir oluşabilir Hipomagnezemi Hipomagnezemi de Kullanılan de Kullanılan Solüsyonlar Solüsyonlar • • Magnezyum sülfat solüsyonları Magnezyum sülfat solüsyonları • • i.v. i.v. infüzyon infüzyon ya da İ.M. ya da İ.M. İnjeksiyon İnjeksiyon şeklinde uygulanır. şeklinde uygulanır. • • İ.M. İ.M. İnjeksiyon İnjeksiyon ağrılıdır ağrılıdır • • Böbrek yetmezliğinde doz azaltılmalıdır. Böbrek yetmezliğinde doz azaltılmalıdır. Magnezyum Magnezyum S Sü ülfat lfat • • Magnezyum Sülfat Magnezyum Sülfat injeksiyonu injeksiyonu eklampsi eklampsi, , lokal beyin ödemi ve lokal beyin ödemi ve tetanus tetanus gibi gibi nedenlere bağlı nedenlere bağlı konvülziyon konvülziyon durumlarında durumlarında da uygulanabilir da uygulanabilir • • Bronşiyal Bronşiyal astma astma nöbetlerinde de nöbetlerinde de faydalıdır faydalıdır Magnezyum Magnezyum S Sü ülfat lfat • • Antiaritmik Antiaritmik olarak da kullanılır olarak da kullanılır – – Diğer ilaçlara cevap vermeyen tekrarlayıcı Diğer ilaçlara cevap vermeyen tekrarlayıcı ventriküler ventriküler fibrillasyonda fibrillasyonda – – Torsade Torsade de de Pointes Pointes aritmisinde aritmisinde – – Dioksin Dioksin zehirlenmesindeki aritmilerde zehirlenmesindeki aritmilerde (magnezyum eksikliği varsa) (magnezyum eksikliği varsa) Oral Magnezyum Oral Magnezyum • • Eksikliğin yeniden ortaya çıkmasını Eksikliğin yeniden ortaya çıkmasını önlemek için ya da önlemek için ya da hipomagnezemi hipomagnezemi ağır ağır değilse oral yolla magnezyum verilebilir değilse oral yolla magnezyum verilebilir • • Fazla miktarda oral magnezyum verilirse Fazla miktarda oral magnezyum verilirse diyare diyare gelişir. gelişir. Asid Asid- -Baz Dengesi Baz Dengesi Bozukluklarında Kullanılan Bozukluklarında Kullanılan İlaçlar İlaçlar Asidoz Asidoz Durumlarının Tedavisinde Durumlarının Tedavisinde Kullanılan Solüsyonlar Kullanılan Solüsyonlar • • Sodyum Bikarbonat Solüsyonu Sodyum Bikarbonat Solüsyonu • • Sodyum Sodyum Laktat Laktat Solüsyonları Solüsyonları • • Trometamin Trometamin Solüsyonu Solüsyonu Sodyum Bikarbonat Solüsyonu Sodyum Bikarbonat Solüsyonu • • İzotonik İzotonik sodyum bikarbonat solüsyonu sodyum bikarbonat solüsyonu %1.3 lüktür %1.3 lüktür • • Daha fazla bikarbonat içeren Daha fazla bikarbonat içeren solüsyonların diğer solüsyonların içinde solüsyonların diğer solüsyonların içinde seyreltilerek kullanılması gerekir seyreltilerek kullanılması gerekir – – Çökelme olabileceğinden kalsiyum ve Çökelme olabileceğinden kalsiyum ve magnezyum içeren solüsyonlarla magnezyum içeren solüsyonlarla karıştırılmamalıdır karıştırılmamalıdır Sodyum Bikarbonat Solüsyonu Sodyum Bikarbonat Solüsyonu • • Asidozun bikarbonat solüsyonu ile çok Asidozun bikarbonat solüsyonu ile çok çabuk düzeltilmesinden sakınmak gerekir çabuk düzeltilmesinden sakınmak gerekir – – Kanda asidoz hızla düzelirken SSS deki Kanda asidoz hızla düzelirken SSS deki asidoz daha yavaş düzelir asidoz daha yavaş düzelir – – Bu durum bilinç kaybı, konvülziyonlar, koma Bu durum bilinç kaybı, konvülziyonlar, koma hatta ölüme neden olabilir hatta ölüme neden olabilir Sodyum Bikarbonat Solüsyonu Sodyum Bikarbonat Solüsyonu • • Bikarbonat veya benzeri solüsyonlar Bikarbonat veya benzeri solüsyonlar uygulanırken plazma K düzeyi uygulanırken plazma K düzeyi takib takib edilmelidir edilmelidir – – Plazma PH sının yükselmesi potasyumu hücre Plazma PH sının yükselmesi potasyumu hücre içine kaydırır içine kaydırır – – PH PH nın nın hızla yükseltilmesi ağır hızla yükseltilmesi ağır hipokalemiye hipokalemiye neden olabilir neden olabilir İzotonik İzotonik Sodyum Sodyum Laktat Laktat Solüsyonu Solüsyonu • • Laktat karaciğerde önce CO Laktat karaciğerde önce CO 2 2 ye sonra da ye sonra da bikarbonata dönüşür bikarbonata dönüşür • • Saatte 300 ml den daha hızlı Saatte 300 ml den daha hızlı verilmemelidir verilmemelidir • • KC yetmezliğinde bikarbonata dönüşemez, KC yetmezliğinde bikarbonata dönüşemez, asidoz daha da artabilir asidoz daha da artabilir • • Laktik asidoz durumlarında Laktik asidoz durumlarında kullanılmamalıdır kullanılmamalıdır Trometamin Trometamin Solüsyonu Solüsyonu • • Tris Tris- -Buffer Buffer ya da THAM adıyla da bilinir ya da THAM adıyla da bilinir • • Hidrojen iyonunu bağlar Hidrojen iyonunu bağlar • • Daha çok Daha çok respiratuvar respiratuvar asidoz asidoz olgularında olgularında tercih edilir tercih edilir • • Oluşturduğu Oluşturduğu alkaloz alkaloz nedeniyle beyin nedeniyle beyin damarlarında kasılma yapar, damarlarında kasılma yapar, asidoz asidoz sonucu artan kafa içi basıncını düşürür sonucu artan kafa içi basıncını düşürür Trometamin Trometamin Solüsyonu Solüsyonu • • Solunumu deprese ettiğinden mekanik Solunumu deprese ettiğinden mekanik solunum olanaklarının olduğu koşullarda solunum olanaklarının olduğu koşullarda kullanılmalıdır kullanılmalıdır • • İnjekte edildiği vende spazm ve İnjekte edildiği vende spazm ve tromboflebit yapabilir tromboflebit yapabilir • • Böbrek yetmezliğinde kontrendikedir Böbrek yetmezliğinde kontrendikedir Alkaloz Alkaloz Durumlarında Durumlarında Kullanılan Solüsyonlar Kullanılan Solüsyonlar • • İzotonik NaCl Solüsyonu İzotonik NaCl Solüsyonu • • Amonyum Klorür Solüsyonu Amonyum Klorür Solüsyonu • • Arginin Hidroklorür Solüsyonu Arginin Hidroklorür Solüsyonu İzotonik İzotonik NaCl NaCl Solüsyonu Solüsyonu • • Metabolik Metabolik alkaloz alkaloz çoğu zaman çoğu zaman vucutta vucutta klor kaybına ve klor kaybına ve hipovolemiye hipovolemiye bağlıdır bağlıdır • • Bu durumda klor içeriği Bu durumda klor içeriği ektraselüler ektraselüler sıvıya göre çok fazla olan sıvıya göre çok fazla olan izotonik izotonik NaCl NaCl solüsyonu uygulanır solüsyonu uygulanır • • Hipervolemi Hipervolemi varsa verilmez varsa verilmez Hipokalemi Hipokalemi ve ve Alkaloz Alkaloz • • Hipokalemi Hipokalemi sonucu sonucu alkaloz alkaloz gelişebilir gelişebilir • • Buradaki Buradaki alkaloz alkaloz izotonik izotonik NaCl NaCl ile ile düzeltilemez düzeltilemez • • Bu durum altta yatan neden düzeltilerek Bu durum altta yatan neden düzeltilerek ya da potasyum ya da potasyum replasmanı replasmanı yapılarak yapılarak düzeltilebilir düzeltilebilir Amonyum Klorür’ün Amonyum Klorür’ün İzotonik İzotonik Solüsyonu Solüsyonu • • Karaciğerde Karaciğerde metabolize metabolize edilerek hidrojen edilerek hidrojen oluşturur oluşturur • • Karaciğer ve böbrek yetmezliğinde Karaciğer ve böbrek yetmezliğinde kullanılmamalıdır kullanılmamalıdır • • Belirgin klor kaybı olan ağır Belirgin klor kaybı olan ağır alkaloz alkaloz durumları durumların nda verilir da verilir • • Aşırı dozda Aşırı dozda konvülziyonlar konvülziyonlar oluşabilir oluşabilir Amonyum Klorür Amonyum Klorür • • Fazla ağır olmayan durumlarda Fazla ağır olmayan durumlarda enterik enterik- - kaplı tabletler şeklinde oral yolla verilir kaplı tabletler şeklinde oral yolla verilir • • Bu tabletler idrar yolları Bu tabletler idrar yolları infeksiyonlarının infeksiyonlarının tedavisinde idrarı asitleştirmek amacıyla tedavisinde idrarı asitleştirmek amacıyla da kullanılabilir da kullanılabilir Arginin Arginin Hidroklorür Hidroklorür • • Karaciğerde metabolize olması sonucu Karaciğerde metabolize olması sonucu hidrojen iyonu oluşur hidrojen iyonu oluşur • • Karaciğer yetmezliğinde kullanılmamalıdır Karaciğer yetmezliğinde kullanılmamalıdır – – Karaciğer koması gelişimini kolaylaştırır Karaciğer koması gelişimini kolaylaştırır Sol Solü üsyonlara syonlara ila ilaç ç eklenmesi eklenmesi • • Sol Solü üsyonun syonun bile bileş şenleri enleri ile ile ila ilaç ç aras arası ında nda etkile etkileş şim im olabilir olabilir ( (ge geç çimsizlik imsizlik) ) • • ila ilaç ç etkisi etkisi azalabilir azalabilir • • Toksik Toksik etki etki artabilir artabilir, , di diğ ğer er istenmeyen istenmeyen etkiler etkiler olu oluş şabilir abilir • • Enfeksiyon Enfeksiyon riski riski artar artar Sol Solü üsyonlara syonlara ila ilaç ç eklenmesi eklenmesi • • Geçimsizlik durumunda s Geçimsizlik durumunda sol olü üsyonlarda syonlarda bulan bulanı ıkla klaş şma ma ya ya da da çö çökelti kelti meydana meydana gelebilirse gelebilirse de de pek pek ç çok ok durumda durumda g gö örsel rsel bir bir bulgu bulgu olu oluş şmaz maz Sol Solü üsyonlara syonlara ila ilaç ç eklenmesi eklenmesi • • Yaln Yalnı ızca zca sabit sabit plazma plazma konsantrasyonu konsantrasyonu gerekli gerekli oldu olduğ ğunda unda ya ya da da konsantre konsantre ila ilaç ç solusyonu solusyonu uygulaman uygulamanı ın n zararl zararlı ı oldu olduğ ğu u durumlarda durumlarda yap yapılmalıdır ılmalıdır • • Bir Bir inf infü üzyon zyon solüsyonuna solüsyonuna yaln yalnı ız z tek tek bir bir ila ilaç ç eklenmelidir eklenmelidir Sol Solü üsyonlara syonlara ila ilaç ç eklenmesi eklenmesi • • Kan Kan ü ür rü ünlerine nlerine, , mannitol mannitol ve ve sodyum sodyum bikarbonat bikarbonat solusyonlar solusyonları ına na normal normal olarak olarak ila ilaç ç eklenmemelidir eklenmemelidir • • Sol Solü üsyonlar syonlar iyice iyice ç çalkalanmal alkalanmalı ı, , i iç çinde inde par parç çac acı ık k bulunmamas bulunmaması ına na dikkat dikkat edilmelidir edilmelidir • • İ İnf nfü üzyon zyon s sı ıras rası ında nda bulan bulanı ıkla klaş şma, ma, çökelme, çökelme, kristalizasyon kristalizasyon a a dikkat dikkat edilmelidir edilmelidir Sol Solü üsyonlara syonlara ila ilaç ç eklenmesi eklenmesi • • Alerjen Alerjen konjugatlar konjugatlar olu oluş şabileceginden abileceginden penisilin penisilin ve ve sefalosporinler sefalosporinler gibi gibi beta beta laktam laktam antibiyotikler antibiyotikler proteinli proteinli maddelerle maddelerle kar karış ışt tı ır rı ılmamal lmamalı ıd dı ır r • • Asepsiye Asepsiye dikkat dikkat edilmeli edilmeli, , infuzyon infuzyon seti seti 24 24 saatten saatten fazla fazla kullan kullanı ılmamal lmamalı ıd dı ır r