Hidrografi ve Oşinografi Sualtı Haritaları ve Sınıflandırılması Sualt Haritalar ve S n fland r lmas Sularla ö rt ü l ü alanlarda yap lan ve ö zellikle sualt zemini ile k y n n topografik durumunu g ö steren haritalar “ hidrografik haritalar “ olarak adland r lmaktad r. Bu haritalar üç ana gruba ay rarak s n fland rmak olanakl d r: 1- Yap ld klar ortama g ö re; a. Deniz haritalar , b. G ö l haritalar , c. Akarsu haritalar . 2- Yap l ş ama ç lar na g ö re; a. Seyir haritalar , b. Bilimsel ara şt rmalar ve teknik hizmetler i ç in yap lan haritalar, c. Tematik ve ö zel haritalar (askeri haritalar vb.)Sualt Haritalar ve S n fland r lmas 3- Ö l ç eklerine g ö re; Hidrografik haritalar n ö l ç eklerine g ö re s n fland r lmas daha ç ok deniz haritalar i ç in yap l r. a. Okyanus haritalar : Okyanus a ş r deniz ula ş m yollar n n belirtilmesi i ç in yap lan 1/5000000 ve daha k üçü k ö l ç ekli haritalard r. Bu haritalarda adalar n genel g ö r ü n ü mleri d ş nda kara ayr nt lar bulunmaz. Ö nemli seyir yollar ile bu yollar ü zerindeki sualt zeminine ili şkin derinlik verileri bulunur. b. Genel g ö r ü nt ü haritalar : Okyanus haritalar ile normal deniz haritalar aras nda bir ç e şit ge ç i ş ama ç l haritalard r. Ö l ç ekleri 1/5000000 ile 1/1000000 aras ndad r. Bu haritalarda, okyanus haritalar nda g ö sterilen ayr nt lara ek olarak; b ü y ü k g ö r üş uzakl ğ olan ş kl deniz fenerleri, konum belirlemek i ç in otomatik sinyal veren telsiz istasyonlar , yang n ihbar istasyonlar , seyir yollar ü zerinde daha s k sualt zemini bilgileri ve b ö lgesel manyetik pusula sapmalar g ö sterilmi ştir.Sualt Haritalar ve S n fland r lmas c. Normal Deniz haritalar : Okyanuslar d ş ndaki denizlerde deniz ula ş m n kolayla şt rmak ve g ü vencesini sa ğ lamak ü zere yap lan haritalard r. Ö l ç ekleri 1/1000000 ile 1/250000 aras nda de ğ i şir. Genel g ö r ü nt ü haritalar ndaki ayr nt lara ek olarak, denizde ve k y da bulunan fenerler, şamand ralar ve telsiz istasyonlar gibi ö nemli seyir yard mc lar , k y daki y ü ksek tepeler, liman tesisleri, genel yerle şme b ö lgeleri, s kla şt r lm ş derinlik bilgileri ve ana derinlik e ğ rileri ve varsa s ğ l klar g ö sterilir. d. K y haritalar : Denizlerin k y ya yak n b ö lgeleri i ç in yap l rlar. Ö l ç ekleri 1/250000 ile 1/40000 aras ndad r. Karaya ili şkin daha ç ok ayr nt y i ç erdi ğ i i ç in yersel seyire daha uygundurlar. Bu haritalarda ana derinlik e ğ rileri ile ara derinlik e ğ rileri de ç izilmi ştir.Sualt Haritalar ve S n fland r lmas e. Ö zel haritalar : Deniz ve g ö llerde yap lan ve 1/40000 ve daha b ü y ü k ö l ç ekli haritalard r. Seyir ama ç lar na ilaveten sualt ve su k y s nda yap lacak ara ş t rma, in şaat ve i şletme hizmetleri i ç in ç ok y ö nl ü kullan ma a ç kt rlar. Bu gruptaki haritalar; 1. Liman haritalar , 2. Gemi demirleme sahalar na ili şkin haritalar, 3. Bo ğ az ve suyolu ( kanal ) haritalar , 4. Do ğ al ve yapay g ö l haritalar , 5. Ö zel ara şt rma haritalar ve 6. Askeri ama ç l haritalar olarak say labilir. f. Hidrografik planlar : Deniz ve g ö l k y lar ile akarsularda yap lan haritalard r. Ö l ç ekleri 1/5000 ve daha b ü y ü k olan hidrografik planlard r. Ara şt rma ve i şletme hizmetleri i ç in yap l rlar. Bu nedenle ama ç lar na uygun olarak daha ç ok ayr nt y i ç erirler. Akarsu planlar ve kesitleri ile ö zel hidrografik ö l ç melere dayanarak ü retilen planlar bu s n fa al nabilir.Hidrografik Haritalar i ç in Ö l ç me Standartlar Hidrografik haritalar n yap m nda klasik harita ö l ç melerine g ö re baz y ö ntem benzerlikleri bulunmas na kar ş n ç al şma ortam n n sularla ö rt ü l ü olmas ndan dolay bu y ö ntemlerin uygulan ş bi ç imi ve kullan lan aletler y ö n ü nden ö nemli farklar vard r. Derinlik ve konum belirleme ö l ç meleri birbirinden ba ğ ms z ama senkronize olarak s ü rd ü r ü l ü r. Sualt taban na ili şkin ö l ç meler, su ü zerindeki bir ta ş ttan yap l r. Sualt taban g ö r ü lemedi ğ inden ö l ç meler ö nceden belirlenen bir do ğ rultuda (hatta) ve belirli aral klarla ger ç ekle ştirilir. Hidrografide iskandil olarak adland r lan derinlik ö l ç meleri, karadaki nivelman ile e ş anlaml olmas na kar ş n, uygulanan y ö ntemler ve kullan lan aletler bak m ndan tamamen farkl d r. Hidrografik ö l ç meler, Uluslararas Hidrografi Ö rg ü t ü (IHO) taraf ndan belirlenen standartlara uygun olarak yap lmaktad r. BA Ş LANGI Ç Y Ü ZEY İ VE ORTALAMA SU SEV İ YES İ N İ N BEL İ RLENMES İ Her harita ç al şmas nda gerek y ü ksekliklerin gerekse derinliklerin belirlenmesinde belli bir ba şlang ç y ü zeyi se ç ilir. Bu ba şlang ç y ü zeyinin geoit oldu ğ unu biliyoruz. Sualt taban na ili şkin derinlik ö l ç meleri, o andaki su seviyesine g ö re yap ld ğ ndan, ö l çü lerin ba şlang ç y ü zeyine indirgenebilmesi i ç in su seviyesindeki de ğ i şmelerin belirlenmesi gerekir. Çü nk ü su seviyesi, dinamik ve meteorolojik etkenler alt nda s ü rekli de ğ i şir. Bu nedenle ortalama su seviyesine g ö re belirlenecek bir y ü zey (geoit), derinlik ö l çü lerinin indirgenebilece ğ i y ü zey olarak kabul edilir.Ba şlang ç Y ü zeyi Ü lke ba şlang ç y ü zeyinin belirlenmesi amac yla yap lacak su seviyesi g ö zlemleri ile b ö lgesel hidrografik ç al şmalar i ç in yap lacak su seviyesi g ö zlemlerinin alet, s ü re ve de ğ erlendirme y ö n ü nden baz farkl l klar vard r. Ö rne ğ in, Ü lke ba şlang ç y ü zeyinin belirlenmesi i ç in presizyonlu mareograflar n kullan lmas ve uzun s ü reli g ö zlemlerden ortalama su seviyesinin hesaplanmas zorunlu olmas na kar ş n, b ö lgesel hidrografik ç al şmalar i ç in basit mareograflar ve k sa s ü reli g ö zlemler genellikle yeterlidir.Ba şlang ç Y ü zeyi Hidrografik ö l ç meler i ç in kullan lan datum, genellikle deniz seviyesine dayand r lmazlar. Haritalar i ç in al ç ak su seviyesi datumu kullan lmas daha uygun olmaktad r. Çü nk ü gelgit s ü resinin uzunlu ğ u ne olursa olsun, suyun minimum derinli ğ i g ö sterilir. Ç e şitli uygun seviyeler aras nda se ç im yap labilir. Pek ç ok ü lke, 1926 Uluslararas Hidrografi Konferans nda kabul edilen tan ma g ö re harita datumunu benimsemi ştir: " Gelgitin ç ok seyrek olarak alt na inebilece ğ i kadar al ç ak olan bir d ü zlem ". İ ngiltere K y lar boyunca, bu genellikle en al ç ak astronomik gelgitin ö l çü len de ğ erine yak nd r . Bu en al ç ak gelgit, ay ile g ü ne şin etkileriyle sa ğ lanan seviyedirORTALAMA SU SEV İ YES İBa şlang ç Y ü zeyi Haritada g ö sterilen derinlikler, datum de ğ erinin alt nda olanlard r. Bu nedenle hesaplama s ras nda datumun ü st ü nde olan her gelgit, derinlikler haritaya ge ç irilmeden ö nce g ö zlenen derinlikten ç kar lmal d r. Ş ekildeki echo-sounder izleri, datumun alt ndaki derinlikleri do ğ rudan okumaya izin verecek şekilde, bir gelgit hatt eklenerek g ö sterilmi ştir. T ü rkiye’de hidrografik haritalar n d üş ey datumu olarak ortalama su seviyesi al nmaktad r . HAR İ TA DATUMUDeniz Seviyesi Ö l çü mleri T ü rkiye U lusal D eniz S eviyesi İ zleme S istemi ( TUDES ) halihaz rda Harita Genel Komutanl ğ Jeodezi Dairesinde bulunan bir adet veri merkezi ve Akdeniz k y s nda Antalya-II ve Girne (K.K.T.C.), Ege denizi k y lar nda Bodrum-II ve Mente ş, Marmara denizi k y s nda Erdek mareograf istasyonu ve Karadeniz k y lar nda ise Amasra, İ ğ neada ve Trabzon-II mareograf istasyonlar ndan olu şmakta olup TUDES ’in geni şletilmesi ç al şmalar devam etmektedir. TUDES kapsam nda deniz seviyesi ile yard mc meteorolojik parametreler say sal ve y ü ksek do ğ rulukta elde edilmektedir. TUDES kapsam nda Kuzey K br s T ü rk Cumhuriyeti Harita Dairesi taraf ndan Girne’de i şletilen mareograf istasyonuna da ula ş lmakta ve verileri toplanmaktad r. Ankara’daki veri merkezinde mareograf istasyonlar ndaki verilerin toplanmas , kalite kontrol ve analiz i şlemlerinden ge ç irilmesi faaliyetleri y ü r ü t ü lmektedir. TUDES Mareoraf İ stasyonlar n n Da ğ l mSU SEV İ YES İ Ö L Ç ME YER İ N İ N SE Ç İ M İ Bir su seviyesi ö l ç me istasyonu yani maregraf kurulurken ilk i ş olarak ö l ç me tesisinin yerle şim alan do ğ ru olarak belirlenmelidir. Bu yerle şim alan n n se ç iminden ö nce; kullan lacak gel-git ö l ç er tipi, s ö n ü mleme borusunun b ü y ü kl ü ğ ü , b ö lgenin konumu ve elde edilecek bilgilerin nerede kullan laca ğ g ö z ö n ü ne al nmal d r. Bu bilgilerin ş ğ nda ö l ç me yeri se ç iminde şu hususlara dikkat edilmelidir: 1 - Maregraf istasyonu en kuvvetli f rt nalardan bile etkilenmeyecek şekilde sa ğ lam olmal d r. Ö l ç me aleti y ü ksek dalgalar n etkili oldu ğ u yerde kuruluyorsa y ü ksekte olmal d r. 2 - İ stasyonun kurulaca ğ zemin sert, dura ğ an ve erozyon tehlikesiz olmal d r. K ö pr ü , iskele ayaklar , dalgak ranlar n a ç k deniz taraflar maregraf istayonlar i ç in en uygun yerlerdir. 3 - Sistemin s ö n ü mleme borusunun ç k ş engellemesiz ve en d üşü k su seviyesinden en az 1 m a şa ğ da olmal d r.4 - Akarsular n suyu deniz suyu ile kar şt ğ nda su yo ğ unlu ğ u de ğ i şti ğ inden, yer se ç iminde akarsu a ğ zlar ndan ka ç n lmal d r. Akarsu ak nt lar kuyu i ç indeki suyun al ç almas na neden olurlar. 5 - Denizden ayr lm ş b ö lgeler ç ok d üşü k su seviyesi okumalar na neden olurlar. Ayn nedenle s ğ ve e ğ imli kumsallarda da ö l çü m yap lmamal d r. 6 - Keskin burun ve bo ğ azlar kuvvetli ak nt lara a ç k bulundu ğ undan bu gibi yerlerden de ka ç n lmal d r. 7 - Yeni mendirek ve liman in şaatlar ile b ü y ü k fabrikalar n at k sular n verdikleri ç k ş lar n, b ö lgede su seviyesi de ğ i şimlerini etkileyece ğ i dikkate al nmal d r. 8 - As l amac ortalama deniz seviyesinin belirlenmesi olan maregraf istasyonlar mutlaka a ç k deniz k y lar nda kurulmal d r. 9 - Ö l ç me aletinin, k ö t ü hava ko şullar ndan, tuzlu sulardan, nem ve s cakl k de ğ i şimlerinden etkilenmemesi i ç in bir bina veya kul ü be i ç erisine yerle ştirilmesi gerekir.SU SEV İ YES İ Ö L Ç ME ALETLER İ (MAREGRAFLAR) Su seviyesinin de ğ i şimini belirlemek i ç in kullan lan ö l ç me aletlerini yap m ve duyarl klar y ö n ü nden iki gruba ay rarak inceleyebiliriz. Bunlar; 1 - Basit maregraflar, 1a - Lata maregraf ( e şel ), 1b - Ş amand ral maregraf, 1c - Bas n ç g ö stericiler, 2 - Kaydedici maregraflard r.SU SEV İ YES İ Ö L Ç ME ALETLER İ (MAREGRAFLAR 2.3.1. BAS İ T MAREGRAFLAR 1. LATA MAREGRAF ( E Ş EL ) Lata maregraf, ü zerinde b ö l ü mler bulunan ah şap ya da metalden yap lm ş bir cetveldir. Boyutlar , 2-5 m uzunlu ğ unda, 10-12 cm eninde ve 3-5 cm kal nl ğ ndad r. Boylar ö l ç me yap lacak b ö lgedeki su seviyesi de ğ i şim aral ğ ndan fazla olacak şekilde se ç ilir. Ö l ç menin yap laca ğ k y larda dalgalanman n en az oldu ğ u yerlerde, suya dik olarak ve s f r minimum su seviyesinin alt nda kalacak şekilde yerle ştirilir. En k üçü k b ö l ü m de ğ eri 2 cm ya da daha b ü y ü kt ü r. Okumalar d ş etkilere a ç k serbest su y ü zeyine g ö re yap ld ğ ndan, ö l çü lerin duyarl ğ ? 1-5 cm aras nda de ğ i şir. Her su seviyesi ö l ç me istasyonunda mutlaka bir lata maregraf bulunmas gerekir. B ö ylece lata maregrafdan okunan su seviyesinden as l g ö zlem verilerinin kontrol ü nde yaralan l r. Lata meragraf ö l çü lerinden y ü kseklik belirlenmesi gerekirse, latan n herhangi bir yerine, genellikle s f r ç izgisine nivelman r ö perinden y ü kseklik ta ş n r. Su seviyesindeki de ğ i şimlerin cetvel boyunu ge ç ti ğ i yerlerde, ö rne ğ in baraj rezervuarlar nda, birinin son b ö l ü m ç izgisi di ğ erinin s f r ç izgisi seviyesinde olacak şekilde kademeli olarak kullan l r. 2. Ş AMANDIRALI MAREGRAF Su y ü zeyindeki dalgalar n maregraf ö l çü lerine etkisini en aza indirmek i ç in şamand ral maregraf geli ştirilmi ştir. Ş amand ral maregraf 2-4 m boyunda bir boru ile bunun i ç inde hareket eden ve ü zerinde ince bir cetvel bulunan bir şamand radan olu şur. Maregraf, k y da uygun bir yere d üş ey konumda yerle ştirilir ve yatay konumlu s ö n ü mlendirme borusu olarak adland r lan bir boru yard m yla su ile ba ğ lant s sa ğ lan r. Baz şamand ral maregraflarda, maregraf borusunun alt y ü zeyine a ç lm ş ince delikler yard m yla su ba ğ lant s sa ğ land ğ ndan boru do ğ rudan su i ç ine indirilir.Maregraf borusunda olduk ç a durgunla şan su y ü zeyine ba ğ l olarak şamand ra ve ona ba ğ l cetvel d üş ey do ğ rultuda hareket eder. Su seviyesi, maregraf borusu ü zerindeki bir g ö sterge yard m yla okunur. Baz maregraflarda şamand ran n ve cetvelin a ğ rl ğ , kar ş bir a ğ rl k ile dengelenmi ş oldu ğ undan şamand ran n ç ok k üçü k hareketleri okuna-bilir ve daha duyarl kl bir sonu ç elde edilebilir. Maregraf borusunda su seviyesi durgunla şt r lm ş oldu ğ undan şamand ral maregraf ile sa ğ lanan duyarl k ? 0.5-1 cm aras ndad r. Ş amand ral maregraflar tesis edilirken, maregraf borusunun d üş ey konumda olmas na ne s ö n ü mlendirme borusunun yatay konumda minimum su seviyesinin alt nda bulunmas na dikkat edilir. Maregraf ö l çü leri y ü ksekli ğ e d ö n üş t ü r ü l ü rken maregraf borusu ü zerindeki her hangi bir noktaya, genellikle sabit konumdaki g ö stergeye nivelman r ö perinden y ü kseklik ta ş n r. Ş amand ral maregraflar yap m basit, fakat duyarl klar lata maregraflara g ö re y ü ksek olmalar nedeni ile her t ü rl ü su ortam nda daha yayg n olarak kullan lmaktad r 3. BASIN Ç G Ö STER İ C İ LER Bas n ç g ö stericiler, su seviyesinin al ç al p y ü kselmesi ile su dibindeki bas nc n de ğ i şmesi ilkesine g ö re ç al ş rlar. Bas n ç g ö stericisi, sahilleri dar ve daha ç ok kapal olan sularda di ğ er aletler kadar duyarl kl ç al şmaz. Bas n ç g ö stericisinin daha ç ok di ğ er su seviyesi ö l ç me aletlerinin kurulmas na uygun olmayan, k y dan biraz a ç ktaki s ğ sularda yap lan g ö zlemlerde iyi sonu ç verdi ğ i g ö zlenmi ştir.KAYDED İ C İ MAREGRAFLAR Kaydedici maregraflar, su seviyesindeki de ğ i şimleri otomatik olarak kaydeden duyarl kl aletlerdir. Ç e şitli tipleri bulunmas na kar ş n bunlarda; durgunla şt rma kuyusu, şamand ra ve kaydedici mekanik sistem ortak elemand rlar. Kaydedici maregraflar, s ü rekli g ö zlemler i ç in kullan ld ğ ndan, k y da sa ğ lam zemin ü zerinde in şa edilen beton duvarl bir kuyu ü zerine yerle ştirilirler. Durgunla şt rma kuyusu ad verilen bu kuyunun en az iki tane yatay konumlu s ö n ü mlendirme borusu ile su ba ğ lant s sa ğ lan r. Bu şekilde dalga, ç amur ve kum etkilerinden korunmu ş olan şamand ran n d üş ey do ğ rultudaki hareketleri bir tel yard m yla kuyunun ü st taraf nda bulunan kaydedici mekanik sisteme iletilir. Mekanik sistemdeki bir ç izici u ç , bu hareketi ö l ç ekli olarak ö zel kay t ka ğ d ü zerine i şaretler. Kaydedici maregraflar s ü rekli ç al ş t klar ndan, kay t ka ğ d da belirli bir h zla hareket ettirilerek su seviyesi de ğ i şimlerinin s ü rekli ve ö l ç ekli grafikleri ç izilir. Bu grafikler, ç al şman n amac na g ö re g ü nl ü k, haftal k ya da ayl k olarak d ü zenlenir.Durgunla şt rma kuyusu i ç indeki şamand ran n ç ok k üçü k hareketlerini belirleyebilmek i ç in şamand raya ba ğ l tel veya kablo, sabit bir ç ekme kuvveti uygulayan bir yay ile ya da ters do ğ rultuda hareket eden bir a ğ rl kla dengelenir. Kaydedici maregraflar yard m yla su seviyesindeki de ğ i şimler ? 0.1-.05 mm duyarl kla belirlenebilmektedir. Bu nedenle s ü rekli ve duyarl kl g ö zlemler gerektiren ortalama deniz ve g ö l seviyelerinin belirlenmesinde kullan lmaktad r.Mareograf okumas - zaman grafi ğ i3. H İ DROGRAF İ K HAR İ TALARIN JEODEZ İ K NOKTALARI Hidrografik haritalar n temelini de, kara haritalar nda oldu ğ u gibi jeodezik noktalar olu şturur. Bu a ğ karadaki noktalar n denize uzant s şeklindedir. Ancak su ü zerindeki noktalar n sabitli ğ i tam olarak sa ğ lanamad ğ ndan, bu noktalar n homojen bir yap s yok- tur. Elektronik uzunluk ö l ç erlerin geli şimine kadarki zaman s ü recinde, ö zellikle a ç k denizlerde yap lan ç al şmalarda su ü st ü nde jeodezik nokta tesisi zorunlu olmu ştur. Elektronik sistemlerin devreye girmesinden sonra deniz ü zerinde nokta tesisi g ü n ü m ü zde baz ö zel ç al şmalar d ş nda ö nemini tamamen yitirmi ştir KARADAK İ JEODEZ İ K NOKTALAR 1. KARA TR İ YANGULASYONU Hidrografik ama ç larla karada tesis edilen noktalar, genellikle k y boyunca uzanan bir a ğ olu şturur. A ğ n şekli, ö ncelikle ç al şma alan n n şekline ve b ü y ü kl ü ğ ü ne ba ğ l d r. D ü z ve a ç k k y l alanlarda k y boyunca uzanan üç gen ya da d ö rtgen zincirler, k üçü k ve kara ile ç evrili deniz ve g ö llerde merkezi ve kar ş k a ğ şekilleri uygulan r. Ç al şma alan n n b ü y ü kl ü ğ ü ne ve su ü st ü konum ö l ç melerinde uygulanacak y ö nteme g ö re, derecelendirilmi ş a ğ olu şturulur. A ç k denizlerdeki ç al şmalarda genel olarak uzun kenarl I. ve II. derece a ğ lar kullan l r.Hidrografik haritalar ile kara haritalar n n ba ğ lant s n sa ğ lamak ü zere, olu ş turulan kara triyangulasyonu ü lke nirengi a ğ na dayand r l r. E ğ er, ç al ş ma b ö lgesindeki ü lke nirengi a ğ noktalar uygun konumda ve yeterli yo ğ unlukta ise hidrografik ç al şmalarda yaln z bu noktalar kullan l r. Hidrografik ama ç lar i ç in tesis edilen kara triyangulasyon noktalar nda zemin ü st ü i şaretleri hari ç , ö l ç me ve hesaplamalarda jeodezik kurallar uygulan r. Bu noktalar k y ya yak n olmal ve su kesiminden kolayl kla g ö r ü lebilmelidir. K y n n, a ğ n olu şturulmas na olanak vermeyecek şekilde engebeli ve ormanl k olmas durumunda, k y da koordinatlar bilinen noktalar aras na poligon dizisi tesis edilir. Bu diziye ili şkin ö l ç melerin bir k sm gemiden, bir k sm da karadan yap l r. KARA POL İ GONU K y ya yak n k üçü k alanlarda yap lacak hidrografik ç al şmalarda, su ü st ü konum ö l ç meleri i ç in kara triyangulasyon noktalar yeterli yo ğ unlukta de ğ ilse, jeodezik nokta olarak poligon noktalar ndan ve bunlar n olu şturdu ğ u dizilerden yararlan l r. Ö zellikle iskandil noktalar na ili şkin konum belirlemede kullan lan Sabit Do ğ rultu Y ö ntemi’nde, her iki k y da veya birinde, paralel iki poligon dizisi tesis edilir. Hidrografik ama ç lar i ç in tesis edilen poligon noktalar n n yer se ç iminde, noktalar n yakla ş k ayn y ü kseklikte ve k y ya yak n olmas gerekmektedir. Poligon noktalar n n zemin i şaretleri ile ö l ç me ve hesap i şlemlerinde normal poligon kurallar ge ç erlidir. İ skandil noktalar i ç in yap lan konum ö l ç melerinde poligon noktalar ndan yararlan lacak ise bu noktalara ö zel zemin ü st ü i şaretleri yerle ştirilir. Ah şap ya da metalden yap lan bu i şaretlerin boylar 4-17 m aras ndad r. Uzaktan kolay se ç ilebilmeleri i ç in i şaretlerin ü st k sm na ö zel kanatlar, plakalar ve bez flamalar gibi ay rt edici elemanlar tak l r.DEN İ ZDEK İ JEODEZ İ K NOKTALAR DEN İ Z TR İ YANGULASYONU Su ü st ü nde tesis edilecek noktalarda tam bir sabitlik sa ğ lanamamas na kar ş n, yak n zamana kadar a ç k denizlerde yap lan hidrografik ç al şmalarda deniz triyangulasyonu zorunlu olarak kullan l yordu. Su ü st ü nde karadaki gibi g ö r üş engeli olmad ğ i ç in ideal üç genlerden olu şan bir a ğ olu şturmak olanakl d r. Bu noktalar ö zel olarak yap lm ş şamand ralarla belirtilir. Ş amand ra, konumunu olabildi ğ ince sabitle ştirmek i ç in tel veya zincirle en az bir yerinden demirlenir. 30-60 kg aras nda bir a ğ rl k tabandan 3-5 m kadar yukar da olacak şekilde tel veya zincire tak l r. Uzaktan iyi g ö r ü nebilmesi i ç in ü zerine ah şap veya metalden yap lm ş ö zel su ü st ü i şaretleri yerle ştirilir. Bu i şaret elemanlar şamand ran n dengesini sa ğ lamak ü zere simetrik olarak sualt na do ğ ru uzat l r.DEN İ ZDEK İ JEODEZ İ K NOKTALARDEN İ ZDEK İ JEODEZ İ K NOKTALAR Deniz triyangulasyonu i ç in ideal geometrik şekiller ger ç ekle ştirilebilmesine kar ş n, şamand raya alet kurulamamas nedeni ile ö l ç meler gemi ü zerinden d ş merkezli olarak yap l r. Ö l ç me yap lan nokta ile g ö zlenen noktalar n sallant l olmas ndan dolay a ç ö l ç mesinde zorunlu olarak sekstant kullan l r. Sekstant n a ç ö l ç me do ğ rulu ğ unun teodolite oranla daha az olmas sebebi ile deniz triyangulasyonunun duyarl ğ , kara triyangulasyonuna g ö re daha azd r. Deniz triyangulasyon a ğ genellikle kara triyangulasyon a ğ na dayal oldu ğ undan baz ve astronomik azimut ö l ç melerine gerek duyulmaz. Ancak ç al ş lacak alan ç ok b ü y ü k ise a ğ dengelemesi i ç in, a ğ n sonunda baz ve azimut ö l ç meleri zorunlu olur. DEN İ ZDEK İ JEODEZ İ K NOKTALAR Deniz triyangulasyon noktalar n n k y ya yak n olanlar genellikle kara triyangulasyon noktalar ndan ö nden kestirme y ö ntemi ile konumland r l r. Karadan g ö r ü lemeyen noktalar ise karadan kestirme ile belirlenmi ş noktalara dayal olarak hidrografi gemisinden geriden kestirme y ö ntemi ile konumland r l r. Deniz triyangulasyonu a ç k denizlerde uyguland ğ nda, b ö lgesel ak nt ve dalga etkilerinin farkl olmas nedeni ile a ğ noktalar ndan homojen bir duyarl k beklenemez.Ö nden ve Geriden KestirmeDEN İ Z POL İ GONU Deniz triyangulasyonunun nokta yo ğ unlu ğ unu art rmak veya k y ya yak n alanlar ile adalar aras nda yap lacak ç al şmalarda jeodezik nokta say s n art rmak i ç in deniz poligonlar ndan yararlan l r. Poligon noktalar ö zel ö l ç me şamand ralar kullan larak belirlenir. Ancak ç al ş ma alan n n k üçü k olmas nedeni ile bu şamand ralar n ve ü zerindeki i şaretlerin boyutlar triyangulasyon noktalar nda kullan lanlara oranla k üçü kt ü r. Deniz poligonunun ba ş lang ç ve biti ş noktalar deniz veya kara triyangulasyonuna dayand r l r. K y dan uzakla şan poligonlarda ise üç genleme veya k öş egenli d ö rtgenlerin olu şturdu ğ u, k y ya ba ğ l kapal poligon dizileri tesis edilir. Deniz poligonlar nda kenar uzunluklar uygulanacak y ö nteme ve harita ö l ç e ğ ine ba ğ l olarak 500-1500 m aras nda de ğ i şir.DEN İ Z POL İ GONU Deniz poligonu, ç al şma ortam n n uygunlu ğ u nedeniyle genellikle tam bir do ğ rultu ü zerinde tesis edildi ğ inden poligon a ç lar n n ö l çü lmesine gereksinim duyulmaz. Poligon kenarlar ise ya geminin ald ğ yoldan ya da elektronik uzunluk ö l ç er ile ö l çü l ü r. Yan yana birden fazla poligon dizisinin gerekli olmas veya kenar ö l ç melerinin yap lamad ğ durumlarda zincir şeklinde üç genler tesis edilir. Deniz poligonunun k y boyunca uzamas ve k y da yeterli say da jeodezik nokta bulunmas halinde, poligon noktalar n n konumu karadan veya su ü st ü nden kestirme y ö ntemi ile belirlenir. Deniz PoligonuDEN İ Z POL İ GONU