Döküm Kalıp SUNUM - DOKUM DÖKÜM PRENSİPLERİ VE TEKNİKLERİ DERSİ DÖKÜM UYGULAMALARI DOÇ. DR. MUZAFFER ZEREN ŞUBAT 2009 Yolluk Kokil kalıp maça maça Döküm parçası Çoklu küresel grafitli dökme demir ring Besleyici / Çıkıcı Besleyici / Çıkıcı Düşey yolluk Ring Paslanmaz çelik hassa dökümü Düşey yolluk Besleyici Giriş yolluğu Dökme demir malzemede katılaşma sırasındaki lineer büzülme ve distorsiyon Silindir bloğunun doldurulması Düşey yolluk Besleyiciler İnce duvarlı karmaşık şekilli magnezyum alaşımı bir otomotiv malzemesi dökümü 4 Silindirli motor bloğun basınçlı dökümünde sıvı metalin doldurulması ve gaz boşluğu oluşma ihtimali Gaz boşluğu oluşma ihtimali olan bölge Dökümde yolluk/besleyici dizaynı Besleyici Besleyici Yatay yolluk Düşey yolluk Giriş yolluğu Parazit Yolluk besleyici Dökümde yolluk/besleyici dizaynı Krank milinin dökümü Aluminyum bronzu dökümünde besleyiciler Matkap bloğunun kokil dökümü sırasında gaz boşluğu oluşabilecek bölgeler Döküm sonunda malzeme içerisindeki ısısal dağılım Kokil kalıpta aluminyum kapı kolu dökümü Döküm sırasında kalıpta ısısal dağılım Otomotiv endüstrisinde kullanılan değişik aluminyum alaşımı döküm parçalar İnce duvarlı bir döküm malzemede ısısal farklar Karmaşık şekilli bir döküm parçada yolluk ve besleyici dizaynı Dökümde gözenek oluşumu Dökümde çatlama olasılığı bulunan bölgeler Katılaşma sonrası olası kalıntı gerilmeleri bölgeleri Katılaşmada büzülme problemleri Sorunlu bir dökümü olan T-vana 1. Makine parçasının katılaşması 2. Gözenek oluşumu 3. Katılaşma sonu çekme x-ışını tekniği ile izlenmesi 4. Dökümde segregasyon oluşumu Makro segregasyon ve karbon dağılımı Katılaşma sonu sıvı faz % Aluminyum alaşımı motor bloğu kokil dökümü Katılaşma sonrası kalıntı gerilmeler ve distorsiyon bölgeleri Dökme demir aksta distorsiyon Kalıp yüzeyindeki Von Mises gerilmeleri Kalıp boyaları ısısal dağılımı etkiler Aşırı ısının azaltılmasıyla kalıp ömrünün azaltılması Dökümde son katılaşan bölge: yolluk ve besleyiciler Kuma döküm çelik biyel kolunda sıvı metal beslemesi alt kısımdan yapılmıştır Alternator kapağının yüksek basınçlı kalıpta dökümü sırasındaki ısısal dağılım. Farklı renkler farklı sıcaklığa karşılık gelmektedir. Sıvı metal için yolluk ve çift yolluk girişi Düşey yolluk Alt giriş yolluk Besleyici Üst giriş yolluk Sıcaklığın en yüksek olduğu bölge, çekilmeleri karşılar Basınçlı dökümde jantın katılaşma zamanı İlk katılaşan bölge son katılaşan bölge Kokil döküm aluminyum alaşımı pistonların katılaşma zamanı Yüksek basınçlı çinko alaşımı dökümü Plaka dökümünde sıvı metalin ilerleyişi Döküm parçasında çekme bölgeleri % değerleri Dökümde son katılaşma bölgeleri • Kırmızı renk hatalı döküm bölgelerini gösteriyor • Çekme hatası • Çekme hatası Hızlı katılaşma nedeniyle parçanın toleranslarında bozulma olabilecek bölgeler Katılaşma sırasındaki büzelme bölgeleri • Aktarma amaçlı parçada gerilme dağılımı ve sıcak yırtılma ihtimali olan bölgeler • Sade 0.42% C’lu çelikte karbon segregasyonu. Üst kısımda karbon segragasyonu farklı renkte gösterilmiştir. Katı/sıvı arayüzeyinde karbon segregasyonu nedeniyle son katılaşan sıvı karbonca zenginleşmiştir. Döküm parçası kesitinde yollukta çekme-kalın kesit/ince kesit termal gerilim Küresel dökme demir malzemede X-ışını tahribatsız muayene yöntemiyle gözenek belirlenmesi Döküm sonrası çekme mukavemeti değişimi Dökümde gözenek oluşumu ve çekme mukavemeti değişimi Gözenek oluşabilecek bölgeler • Gözenek oluşabilecek bölgeler Dökümde katılaşma problemi ve çözüm için modellenmesi Dökümde katılaşma problemi ve çözüm için modellenmesi Dökümde katılaşma problemi ve çözüm için modellenmesi Katılaşma sırasında sıcaklık açısından problemli bölgeler