1 - Tıbbi Parazitoloji Taenia Saginata. Taenia saginata Prof.Dr. İ zzet Ş AH İ NT.saginata T.saginata insan ince ba ğ rsa ğ nda yerle ş en en • uzun sestoddur. 4-12 m. Hatta daha uzun olabilir. Halk aras nda ‘abdest bozan ’ , ‘s ğ r tenyas’ • ‘silahs z ş erit ’ gibi isimlerle bilinir. Ü lkemizde eri ş kini insanda (son konak), larval • d ö nemi (cysticercus bovis) ise s ğ rlarda (arakonak) s k olarak g ö r ü l ü r.Morfoloji ve Biyoloji *V ü cut ba ş (skoleks), boyun (proliferasyon b ö lgesi) ve g ö vde (strobila) olmak ü zere üç b ö lgeye ayr l r. *Armut ş eklindeki skoleks 1-2 mm. ç ap ndad r ve d ö rt tane ç ekmen ta ş r, ç engelleri yoktur ( silahs z ş erit ). *G ö vde ç ok say da (2000) kadar halkadan ( proglottids ) olu ş mu ş tur. Olgunla ş mam ş halkalar n boyu eninden k üçü kt ü r. Geriye do ğru gittik ç e boyu eninden b ü y ü k dikd ö rtgen ş eklini al rlar (8-18 x 4-6 mm).Morfoloji ve Biyoloji Halkalar n yumurtlama deli ği yoktur, genital delik • d ü zensiz olarak sa ğ ve solda yer al r. Üç ç e ş it halka vard r: • - Gen ç halkalar : Boyuna en yak n, enleri boylar ndan uzun - Olgun halkalar: Boylar ile enleri hemen hemen e ş ittir. - Gebe halkalar: Boylar enlerinden uzundur, Uterusun bir taraf ndaki yan dal say s 15 in ü zerindedir.Morfoloji ve Biyoloji T.saginata yumurtalar yakla ş k 35 µ m ç ap nda yuvarlak • veya yuvarla ğa yak n ovaldir. Kabu ğu d ü z, enine ç izgili, kal n ve sar - kahverengidir. • İ ç inde alt ç engelli (embriyo) onkosfer bulunur. • Yumurta kabu ğu asit ve alkole diren ç lidir. • Yumurtalar bir tanesinde 70 000 kadar yumurta bulunan • gebe halkalar par ç alan nca serbest kal rlar; yani yumurtlama deli ği yoktur Bir parazit y lda yakla ş k 600 milyon yumurta ü retebilir. •Morfoloji ve Biyoloji Ara konak olan s ğ rlar taraf ndan yiyecek-i ç eceklerle • al nan yumurta ba ğ rsakta a ç l r. Serbest hale ge ç en onkosfer (embriyo ) ba ğ rsak • ç eperinden girer, lenf veya kan sirk ü lasyon sistemi yoluyla kalbe var r. Sol kalpten ç kan onkosfer, intramuskuler konnektif • dokuya ta ş n r, orada ç engellerini kaybeder ve cysticercus bovis denilen ve insan i ç in enfektif larva ( cysticercus) ş ekline geli ş ir. Morfolojive Biyoloji Cysticercus bovis bir bezelye tanesi b ü y ü kl ü ğü ndedir. • C.bovis bulunan etlerin ç i ğ veya iyi pi ş irilmeden yenmesi • sonucu parazit insana bula ş r. İ nsan ba ğ rsa ğ nda ters duran skoleksi normale d ö ner ve • ç ekmenleri yard m yla ba ğ rsa ğa tutunur. Boyun k sm ndan halkalar olu ş maya ba ş lar ve enfektif etin • yenmesinden 10 hafta sonra an ü sten halkalar d üş meye ba ş lar.Epidemiyoloji Konak zinciri insan-s ğ r-insan d r. • İ nsan, son konak; s ğ r, manda, ö k ü z vb. hayvanlar ise ara • konakt r. Tedavi edilmezse insan v ü cudunda ya ş am s ü resi 4-18 y l, • hatta 35 y l bile olabilir. Yumurtalar kurulu ğa 3-10 hafta diren ç lidir, bu nedenle ara • konaklar i ç in uzun s ü re bula ş t r c d r.Epidemiyoloji Kaynak, ince ba ğ rsa ğ nda bu paraziti bar nd ran • insanlard r. İ nsan, cysticercus bovisli etleri ç i ğ ya da iyi pi ş memi ş • olarak t ü ketirse enfekte olur. İ nfekte etlerin 57 C º de 15-20 dakika s t lmas ile parazitin • larval ş ekilleri ö l ü r. Past rmada 2 hafta, sucukta 3-7 g ü n sonra canl cysticercus • kalmad ğ belirlenmi ş tir. Ü lkemizin her b ö lgesinde yayg n olsa da G ü neydo ğu ve • Do ğ u Anadolu ’ da daha ç ok g ö r ü lmektedir.Klinik belirtiler, Patoloji T.saginata insan n ince ba ğ rsa ğ nda ya ş amakta ve • sindirilmi ş besinleriyle beslenmektedir. En s k g ö r ü len belirtiler; mide a ğr s , kilo kayb ve • i ş tahs zl kt r. Halkalar kendi hareketleriyle an ü sten d ş ar ç kabilirler, bu • da hastay psikolojik olarak olumsuz etkilemektedir. Ayr ca ba ğ rsak t kanmalar na ve apendixi t kayarak • apandisite yol a ç abilmektedir.Tan ve tedavi Parazitin yumurtlama deli ği olmad ğ ndan dolay normalde • d ş k da yumurtalar g ö r ü lmez. Halkalar kolayl kla par ç alanacak yap da de ğildirler; fakat • b ö yle bir par ç alanma olursa d ş k da yumurtalar g ö r ü lebilir. Hastan n d üşü rd ü ğ ü halkalar laboratuvara getirmedi ği • durumlarda tan da selofanl bant y ö ntemi ile yumurtalar ara ş t r labilir. Niclosamide ve piraziquantel etkili ila ç lard r •Microscopy TAKE EXTREME CARE IN PROCESSING THE SAMPLES! INGESTION OF EGGS CAN RESULT IN CYSTICERCOSIS! A B A, B: Taeniid eggs. The eggs of Taenia saginata and Taenia solium are indistinguishable morphologically (morphologic species identification will have to rely on the proglottids or scolices). The eggs are rounded or subspherical, diameter 31 to 43 µm, with a thick radially striated brown shell. Inside each shell is an embryonated oncosphere with 6 hooks. The egg in Figure B still has the primary membrane that surrounds eggs in the proglottids.Taenia soliumTaenia solium Eri ş kin halde insan n ince ba ğ rsa ğ nda, larva yani • cysticercus halinde ise ba ş ta domuz olmak ü zere baz hayvanlar n ve insanlar n ç e ş itli organlara yerle ş en tehlikeli bir sestoddur. Eri ş kini 2-5 metre uzunlu ğundad r. • T.saginata ’ dan farkl olarak ç ekmenlere ek olarak • rostellum ü zerinde iki s ra halinde dizilmi ş ç engelleri vard r( silahl ş erit ) Halka say s 700-1000 aras ndad r. • Halkalardaki genital delik d ü zenli olarak bir sa ğda bir • soldad r.T.solium Uterusun bir taraf ndaki yan dal say s 8-13 aras nda • de ği ş ir. Yumurtlama deli ği olmad ğ ndan halka par ç alanmadan • yumurtalar serbest hale ge ç emez T.solium yumurtalar ara konaklara oldu ğu kadar insan i ç in • de enfektiftir. T.solium yumurtalar n alan domuzun ince barsa ğ nda • onkosfer serbest hale ge ç er, T.saginatada oldu ğu gibi kaslara giderek orada yerle ş ir ve Cysticercus cellulosa ya d ö n üşü r.D E F G D , E , F , G: Gravid proglottids of Taenia saginata (Figures D and E ) and Taenia solium (Figures F and G ). Injection of India ink in the uterus allows visualization of the primary lateral branches. Their number allows differentiation between the two species: T. saginata has 15 to 20 branches on each side (Figure D and E ), while Taenia solium has 7 to 13 (Figures F and G ). Note the genital pores in mid-lateral position.T.solium C.cellulosae i ç eren domuz etinin ç i ğ veya iyi pi ş memi ş • ş ekilde yenmesiyle insana bula ş r. T.solium insan ince ba ğ rsa ğ nda 25 y l kadar ya ş ayabilir. • İ nsan bu parazit i ç in ara konak da oldu ğundan T.solium • bulunan ki ş ilerde i ç oto-enfeksiyon ile bula ş m olabilir. C.cellulosae deri alt dokusu , beyin, g ö z, kalp , akci ğer • gibi organlara yerle ş ebilir. İ nsan v ü cudunda yerle ş en C.cellulosae ‘lar n yamyaml k • s ö z konusu olmad k ç a parazitin bula ş mas a ç s ndan bir rol ü yoktur.Klinik Belirtiler ve Patoloji Eri ş kin parazitler ilgili olanlar ve C.cellulosae ’ ye • ba ğl olanlar olmak ü zere klini ği iki ayr grupta incelenir. Eri ş kinin belirtiler T.saginata enfeksiyonuna • benzer. C.cellulosae ç ok tehlikeli hastal k olu ş turabilir ve • bu beyin ve g ö z yerle ş imi ile ilglidir ( n ö rosistiserkoz ve ok ü ler sistiserkoz ) N ö rosistiserkozda; ba ş a ğr s , ba ş d ö nmesi,bulant , • kusma, ruhsal bozukluklar, sara n ö betleri, papiller ö dem, baz kafa sinirlerinin felci g ö r ü lebilir.Tan ve tedavi Tan d ş k da halka veya yumurtalar n g ö r ü lmesiyle • konulur. Ç i ğ veya az pi ş mi ş domuz eti yeme hikayesi tan da • yard mc olur. Hem s ğ r, hemde domuz etinin yenildi ği toplumlarda • T.saginata ile T.solium enfeksiyonunu birbirinden ay rt etmek gerekir. Çü nk ü T.saginata yumurtalar insan i ç in enfektif olmad ğ • halde T.solium yumurtalar enfektiftir. Bu iki tenya t ü r ü yumurtalar n n g ö r ü n ü m ü ile birbirinden • ay rt edilemezler.Gebe halkalar ve skoleks yap s bu ay r mda yard mc olur.Tan ve tedavi T.solium skoleksinde ç ekmenlere ek olarak ç engeller • oldu ğu halde T.saginata ’ da yoktur; ancak skoleksi bulup incelemek ç ok zordur Gebe halkalar ise uteruslar n yan dal say s na g ö re • ay rtedilebilir. Yan dal say s 15 in alt nda ise T.solium ’ a, 15 ü zerinde ise T.saginata ’ ya aittir. Cysticercosis tan s , ophtalmoscopic ve roentgenographic • y ö ntemlerle konur. Eri ş kinlerin tedavisinde Praziquantel veya niclosamide • etkili ila ç lard r. cysticercosis cellulosae tedavisi cerrahidir .Hymenolepis nana Prof.Dr. İ zzet Ş AH İ N Hymenolepis nana Hymenolepis nana, insan ince ba ğ rsa ğ nda • ya ş ayan en k üçü k sestoddur. Bu y ü zden c ü ce ş erit de denmektedir. Kozmopolit bir da ğ l m g ö sterir ve • muhtemelen d ü nyada ö zellikle ç ocuklarda en s k g ö r ü len cestod t ü r ü d ü r. D ü nya prevalans %4 kadard r.Hymenolepis nana Eri ş kini 1 - 2.5 cm uzunlu ğundad r, eni • maksimum 1 mm kadard r. Skoleksinde 4 tane ç ekmen ve bir rostellum • ü zerinde bir s ra halinde dizilmi ş ç engeller bulunur. Halkalar n eni boyundan daha uzundur ve • 200 kadar halka bulunurHymenolepis nana Hymenolepis nana • yumurtalar ; renksiz, d ü z ve iki tabakal bir kabu ğa sahip, 48-60 / 36-48 ? m boyutlar ndad r.Bula ş ma İ nsanda as l bula ş ma, d ş k ile kirlenmi ş ellerle • yumurtalar n a ğ za g ö t ü r ü lmesi (hand-to-mouth) ile olmaktad r. Kontamine besinlerle de bula ş ma olursa da nadirdir, çü nk ü • enfektif yumurtalar s ve kurulu ğa son derece dayan ks zd r. Ç ok nadir g ö r ü len bir bula ş ma da arakonak olan ve • sisticercoid larvalarla enfekte bulunan ( cysticecoid- infected insects) un kurtlar ve pire larvalar n n tesad ü fen yutulmas yla olmaktad r.H.nana ya ş am d ö ng ü s ü Tipik bir cyclophyllidae den farkl ya ş am d ö ng ü s ü • vard r. Burada parazit geli ş imini tamamlamak i ç in genellikle tek bir kona ğa ihtiya ç duyar. Yani insan bu parazitin hem ara hem de son kona ğ d r. Fakat nadiren ç e ş itli pire t ü rleri de ara konak • g ö revi g ö rebilirler Evrimdeki ara kona ğa g ö re iki tip ya ş am d ö ng ü s ü • vard r: Direkt ve İ ndirekt evrimH.nana ya ş am d ö ng ü s ü Direkt evrimde insan, yumurtalar yiyeceklerle veya bula ş l • parmaklarla a ğ zdan alarak infekte olur İ ndirekt evrimde ise kona ğ n ya ş ad ğ ortama sa ç lan • yumurtalar pireler taraf ndan al n r. Sistiserkoidli pirelerin yiyecek-i ç eceklerle yutulmas • sonucu insan enfekte olur Bu evrimde insan sadece son konak durumundad r. •Klinik belirtiler ve patoloji Ç engelleri ile yap ş t ğ ba ğ rsak ç eperinde travmatik hasara • ba ğl bu b ö lgede infiltrasyon ve kanama Ç ocuklarda allerjik reaksiyonlar • Kar n a ğr s • İ shal • Anemi • Ba ş d ö nmesi • Uykusuzluk • *** Belirtilerin ş iddeti ba ğ rsaktaki parazit say s yla • yak ndan ilgilidirTan ve tedavi D ş k da parazitin tipik yumurtalar • g ö r ü lerek tan ya gidilir Niclosamide ve praziquantel etkilidir •Korunma Ya ş am d ö ng ü s ü n ü n do ğas gere ği ( esas • arakona ğ n n olmamas ve y ü ksek otoenfeksiyon olas l ğ ) korunma ç ok zordur. Ç ocuklar n uygun personel hijyen kurallar • y ö n ü nden e ğitilmeleri, en etkili korunma y ö ntemidir.Diphyllobothrium latumDiphyllobothrium latum D.latum, eri ş kin d ö neminde insan n ve • k ö pek, domuz, kedi gibi bal kla beslenen hayvanlar n ince ba ğ rsa ğ nda ya ş ar. Bu parazitoz bir zoonoz oldu ğu i ç in kaynak • paraziti vucutlar nda bar nd ran insanlar ve hayvanlard r.Diphyllobothrium latum Eri ş kin parazit 3-10 metre uzunlu ğundad r. • Skoleksi armut ş eklindedir Yap ş ma organ olarak ba ş n iki yan nda emme • ç ukuru vard r Halkalar n say s 2000-4000 aras nda de ği ş ir, • enleri daima boylar ndan fazlad r. Halkalarda hem genital delik hem de yumurtlama • deli ği bulunur.Diphyllobothrium latum Parazitin yumurtalar ; • oval, esmer renkte, kapakl ve 60-70 / 40-50 ? m b ü y ü kl ü ğü ndedir. Yumurtlad ğ nda • yumurtan n i ç inde embriyo olu ş mam ş t r. D.latum yumurtas d ş k yla at ld ktan sonra suda • geli ş ir ve i ç lerinde Coracidium denilen kirpikli embriyo olu ş ur. Yumurtadan ç kan coracidium ayn suda bulunan • Cyclops gibi kabukluklar taraf ndan al n nca onlar n v ü cudunda Procercoid larvaya d ö n üş ü r. Ya ş am d ö ng ü s üYa ş am d ö ng ü s ü Procercoid larvay ta ş yan kabuklular tatl su • bal klar taraf ndan yutuldu ğunda, bal ğ n kas dokusunda insan i ç in infektif olan plerocercoid formuna d ö n üşü r. Plerocercoidli bal klar ç i ğ veya iyi pi ş memi ş • ş ekilde yiyen insanlar n ba ğ rsa ğ na yap ş an parazit zaman i ç inde halkalar olu ş turarak eri ş kin hale gelir.Diphyllobothrium latum D. Latum insanda 10-20 y l hatta 40 y l • kadar ya ş ayabilir. Konak zinciri İ nsan (veya di ğer omurgal konaklar)- kopepod - tatl su bal ğ - insan ş eklindedir.Klinik bulgular Enfeksiyon sessiz seyredebilir. • Barsak t kan kl ğ • Abdominal a ğr • Kilo kayb • A ş r duyarl l k reaksiyonlar • Pernisiy ö z anemi ( Parazit vucudunda B12 • vitamini biriktirir ve konakta B12 vitamini eksikli ğine yol a ç abilir.)Tan ve tedavi Tan , konak d ş k s nda tipik yumurtalar ve • bazen rozet tarz nda uterus ta ş yan tipik halkalar g ö r ü lerek konulur. Aneminin tipi de tan da yard mc olur. • Praziquantel ve niclosamide etkili ila ç lard r •