Takım Tezgahları takım tezgahjlarının temel çalışma prensipleri TAKIM TEZGAHLARI BÖLÜM 2 TAKIM TEZGAHLARININ TEMEL ÇALIŞMA PRENSİPLERİ, ÇEŞİTLERİ, ÖZELLİKLERİ VE SINIFLANDIRILMASI Öğr.Gör. Ömer ERKANTakım Tezgahları işlemlerinin temel prensipleri • Takım tezgahlarının iş parçasındaki istenilen geometriyi sağlaması için ; ? İş parçasını ve kesici takımları sıkıca tutan aygıtlara, ? Takım ve iş parçasına güç ve hareketi sağlayan sürücülere, ? Sürücülerden takım ve iş parçasına iletimi sağlayan kinematik sisteme, ? Otomasyon ve kontrol sistemlerine, ? Yapısal rijiditeye ihtiyaç duymaktadır. 2Generatrix ve Directrix Kavramları • Düz yüzey oluşumu ? Düz yüzey üzerindeki bir düz çizgi Generatrix olarak adlandırılır. ? Bu çizgiye dik olan çizgi ise Directrix olarak adlandırılır. 3Generatrix ve Directrix Kavramları • Silindirik Yüzeylerin oluşumu 4Kesici Takım – İş Parçası Hareketleri • Kısaca Takım – İş hareketleri olarak kısaltalım. • Düz ve kavisli yüzeylerin işlenebilmesi için takım tezgahlarına izafi takım – iş hareketi gereklidir ki bunu iki grupta toplayabiliriz. 1. Biçimlendirici hareketler ? Kesme Hareketi CM (Cutting Motion) ? İlerleme Hareketi FM (Feed Motion) 2. Yardımcı Hareketler ? Konumlama Hareketi ? Ek ilerleme Hareketi 5Silindirik yüzeyler için tornalama ilkeleri 6Vargel Tezgahında düzlem yüzey elde etme ilkesi 7Helisel Frezelemede Bağlantılar 8Form Frezelemede Bağlantılar 9Delik delme işleminde bağlantılar 10Takım Tezgahı Sürücüleri • İstenilen takım – iş hareketleri genellikle elektrik motorları yardımı ile yapılır. Bununla birlikte birtakım mekanizmalar da kullanılır (kayış-kasnak, dişli) gibi. Bazı tezgahlar da ise bu hareketler hidrolik sürücüler ile sağlanır. • Takım tezgahları esassen geniş aralıkta kesme hızı ve ilerlemeye ihtiyaç duyarlar. Nedenleri ise; ? Farklı boyutlarda ve ölçülerde iş parçası işlemeyebilmek, ? Farklı kesici takımlar kullanabilmek, ? Yüksek hızda tornalamadan düşük hızda vida çekmeye kadar farklı işleme şekillerine olanak tanıyabilmek, ? İstenilen son yüzeyin kalitesini yakalamak. 11Takım Tezgahı Sürücüleri • Kademeli Sürücü ? Geleneksel Takım Tezgahlarında geniş bir kullanımı vardır. ? Değişik hız ve ilerlemeleri mevcuttur. • Kademesiz Sürücü ? Bilgisayar denetimli takım tezgahlarında (CNC) kullanılırlar. ? Optimum hız ve ilerlemeler otomatik olarak sağlanır. 12Sürücü Farkları • Kademeli sürücü, güç kaynağı ile birlikte dişli kutuları veya koni kasnağı (eski yöntem) kullanılarak elde edilir. • Kademesiz sürücü hareketi genellikle, ? Değişken hızlı AC ve DC motorlar, ? Step veya Servo motorlar, ? Hidrolik güç paketleri ile gerçekleştirilir. 13Takım Tezgahlarının Temel Yapısı ve kullanımı • Puntalı Torna Tezgahı 14Puntalı Torna Tezgahı • Yapısı ? Ayna: İş parçasının bağlandığı kısımdır. Dişli kutusundan gelen farklı hızlarda işi döndürür. ? Gezer punta: Uzun boşlukları destekler. Matkap rayba gibi araçlar üzerine bağlanabilir. ? Kayıt: gezerpunta ve arabayı üzerinde taşır. Gezerpunta üzerinde kayarak hareket eder. ? Kater: kesici takımın bağlandığı kısımdır. 15Puntalı Torna Tezgahında yapılan bazı işlemlere örnekler 16Vargel Tezgahı 17Vargel Tezgahı • Yapısı ? Başlık: Kesici takımın tezgaha bağlanmasını ve hareket etmesini sağlayan kısımdır. ? Kayıt: İş parçasına ilerleme hareketi verir ve iş parçasının tezgaha bağlanmasını sağlar. ? Gövde ve zemin: Tezgahın iskeletini oluşturur. Tüm mekanizmaları içinde barındırır. ? Vargel tezgahları kaba düzlem yüzeylerin işlenmesinde kullanılır. Hassas son yüzey elde etmek zordur. Bu yüzden günümüzde kaba işler haricinde çok tercih edilmezler. 18Planya Tezgahı 19Planya ve Vargel Farkları • Planya tezgahında iş parçası hareketli, takım sabit iken, vargel tezgahında iş parçası sabit, takım hareketlidir. • Planya tezgahı çok büyük ve ağır parçaların işlenmesine olanak tanır. • İlerleme hareketi vargel tezgahında tabla tarafından yapılırken, planya tezgahında bu hareket kesici takım tarafından yapılır. 20Matkap Tezgahı • Yapısı ? Sütün ve Taban: Temel yapıyı oluşturan kısımlardır. ? İş Mili: Matkabın bağlanmasını ve dönmesini sağlar. Ayrıca aşağı hareket ederek ilerleme hareketini de sağlamış olur. 21Freze Tezgahı Yapısı ? Başlık: Malafayı ve yatakları tutan kısımdır. ? Malafa: üzerine kesici takım bağlanan ve motordan aldığı güçle kesici takımı döndüren mildir. ? Hız Kutusu: Devir değiştiremeye imkan tanıyan kısımdır. ? Yatak: Malafayı destekleyen ve yağlayan parçadır. ? Tabla: Yukarı aşağı, sağa sola hareketi sağlar. İş parçasını konumlar. 22Frezede yapılan bazı işler 23Takım Tezgahlarının Özellikleri • Bir takım tezgahının birçok farklı özellikli versiyonu bulunabilir. Ancak bu özelliklerden ve versiyonlardan bizim için belirgin olanları ön plana çıkar. • Tüm imalatçılar, satıcılar ve kullanıcılar bu özellikleri bilmelidirler. • Nasıl bir tezgaha ihtiyacım var sorusunun cevabını verebilmeliyiz. 24Tezgah özellikleri ve tanımlanması • Puntalı Torna Tezgahı ? Maksimum iş parçası çapı ve uzunluğu ? Motor gücü ? Devir sayısı aralıkları ? İlerleme miktarları aralıkları ? Tezgahın kapladığı alan 25Tezgah özellikleri ve tanımlanması • Vargel Tezgahı ? Tablanın uzunluk, genişlik ve derinliği ? Tablanın ve takımın maksimum eksenel ve dikey hareket mesafeleri ? Maksimum Kurs uzunluğu ? 1 dakikadaki kurs sayısı aralığı ? Tabla ilerlemesi aralıkları ? Motor gücü ? Tezgah kaplama alanı 26Tezgah özellikleri ve tanımlanması • Matkap tezgahı ? Kullanılabilir maksimum matkap çapı ? İş mili kovanının konikliği ve boyutları ? Devir sayısı aralıkları ? İlerleme aralıkları ? Motor gücü ? İş milinin ve tablanın eksenel hareket mesafeleri ? Tezgah kaplama alanı 27Tezgah özellikleri ve tanımlanması • Freze Tazgahı ? Tezgah çeşidi (yatay, dikey, universal) ? İş tablasının boyutları ? X,y ve Z eksenlerindeki hareket mesafeleri ? Malafa çapı ? Motor gücü ? İş mili devir aralıkları ? X-Y-Z yönlerindeki tabla ilerleme miktarı aralıkları ? Tezgah kaplama alanı 28Takım Tezgahlarının Sınıflandırılması • Takım tezgahı çeşitlerinin sayısı . Yüzyılın ortalarına kadar kademeli olarak artmıştır. • Grup Teknolojisi ile birlikte bu sayı azalmaya başlamıştır. ? Grup Teknolojisi, ürün tasarımı ve üretiminde ürünler arasındaki benzerliklerden faydalanarak, ürünleri benzerliklerine göre gruplandırmaya dayanan yeni bir üretim felsefesidir. ? Grup teknolojisi kavramı ilk önce 1950’li yıllarda Rus mühendis Mitrafanov tarafından ortaya atılmıştır. 29Takım Tezgahlarının Sınıflandırılması • Eksen yönü esasına göre ? Yatay delik delme tezgahı, yatay torna ? Dikey torna , dik freze ? Eğimli - Özel Tezgahlar 30Takım Tezgahlarının Sınıflandırılması • Kullanım Amacına Göre ? Genel Kullanım - Torna, Freze, Matkap ? Tek Amaç – Alın tornalama, merdane tornalama ? Özel Amaç – Kalıp imalatı 31Takım Tezgahlarının Sınıflandırılması • Otomasyon seviyesine göre ? Otomatik olmayan – torna, matkap vs. ? Yarı otomatik – Revolver torna, döner başlıklı torna, azdırma tezgahı ? Tam otomatik- Tek iş milli otomatik torna, İsviçre tornası, CNC torna veya freze. 32Takım Tezgahlarının Sınıflandırılması • Boyutlara göre; ? Ağır iş – Ağır iş tornaları (>55 kW), yatay delik tezgahı, planya tezgahı ? Ortalama iş – tornalar (3,7 kW – 11 kW) sütunlu matkap tezgahları, freze tezgahları ? Küçük iş – Masaüstü torna, matkap ve frezeler. ? Mikro iş – Mikro matkap tezgahı 33Takım Tezgahlarının Sınıflandırılması • Hassasiyete göre; ? Sıradan – tornalar ? Yüksek Hassasiyet – CNC tornalar 34Takım Tezgahlarının Sınıflandırılması • İş Mili Sayısına Göre; ? Tek iş milli – torna, freze, matkap ? Çok iş milli – çok milli matkaplar 35Takım Tezgahlarının Sınıflandırılması • Otomasyon Biçimine göre; ? Sabit Otomasyon – Revolver tornalar ? Esnek Otomasyon – CNC tornalar 36Takım Tezgahlarının Sınıflandırılması • Kurulum Düzenine Göre; ? Bağımsız tip – geleneksel tezgahların birçoğu ? Çok yönlü işleme sistemi – İşleme merkezleri 37BÖLÜM 2 SONU BÖLÜM 3 TESTERE İLE KESMEK, TESTERE TEZGAHLARI VE ÇALIŞMA PRENSİPLERİ 3839