Jeoloji Tarihsel jeoloji ( kambriyen ) KAMBRİYEN (EONS) F A N E R O Z O Y İ K PALEOZOYİK MESOZOYİK SENOZOYİK 542 my 251 my 65.5 my 0 ZAMANLAR (ERAS) www.fusunalkaya.net Üst Zaman (Eon) Zaman (Era) Devir (Period) (milyon yıl) FANEROZOYİK SENOZOYİK Neojen Paleojen MESOZOYİK Kretase Jura Triyas PALEOZOYİK Permiyen Karbonifer Devoniyen Siluriyen Ordovisiyen Kambriyen - (545 myö-251.4 myö) - 294milyon yıl sürdü - Antik Yaşam Paleozoik Zaman PERMİYEN PERMİYEN KARBONİFER KARBONİFER DEVONİYEN DEVONİYEN SİLURİYEN SİLURİYEN ORDOVİSİYEN ORDOVİSİYEN KAMBRİYEN KAMBRİYEN Erken Paleozoyik Geç Paleozoyik ZAMAN BİRİMLERİ ZAMAN DEVİR DEVRE ÇAĞ ZAMAN -STRATİGRAFİ BİRİMLERİ ÜSTSİSTEM SİSTEM SERİ KAT Stratigrafi Birimleri - Hatırlatma www.fusunalkaya.net KAMBRİYEN DEVRİ 542 My 488.3 My Erken Orta Geç KAMBRİYEN SİSTEMİ Alt Orta Üst ZAMAN BİRİMLERİ ZAMAN DEVİR DEVRE ÇAĞ ZAMAN -STRATİGRAFİ BİRİMLERİ ÜSTSİSTEM SİSTEM SERİ KAT - Kambriyen Paleozoyik’in ilk devridir. - 1831 yılında İngiliz jeolog Adam Sedwick Galler’de (Wales) incelediği istifi bölgenin eski adı olan Cambria’ya izafeten, Kambriyen sistemi olarak adlamıştır KAMBRİYEN KAMBRİYEN ( 542 – 488.3 my) www.fusunalkaya.net SİSTEM / DEVİR SERİ / DEVRE KA T / ÇAĞ Yerel adlama Kuzey Amerika K A M B R İ Y E N Üst / Geç Şid er t ini y en Postdamiyen Kroksiyen Turiyen Orta Mayan Akadiyen Albertan Amgan Lenan Alt / Erken Aldeniyen Jorjiyen Vokoban (ezberlenmeyecek) KAMBRİYEN KAMBRİYEN Devri / Sistemi www.fusunalkaya.net Pannotiya süper kıtasının Geç Preterozoyikte parçalanmasıyla yeni kıtalar oluştu. Bu kıtaların en büyüğü olan Gondvana günümüz güney kıtalarından oluşuyordu. İkinci büyük kıta olan Laurentiya'nın büyük bir bölümü günümüz Kuzey Amerika'sından oluşuyordu. Baltıka ve Sibirya kıtaları ise güney yarıkürede Laurentia ile Gondvana arasında yer alıyordu. Bugünkü Avrupa ve Asya'nın diğer bölümleriyse küçük parçalar halinde Gondvana 'nın kuzey kıyılarına dağılmıştı. Kambriyen Coğrafyası Gondvana Laurentiya Baltıka Sibirya Kambriyen İklimi Geç Neoproterezoik buzul çağı ile Ordovisyen buzul çağları arasında geçen ılıman iklim dönemini temsil eden Kambriyen iklimi genel olarak günümüzden daha sıcak ve nemli olduğu düşünülüyor. Neoproterezoiğin sonunda buzulların erimesiyle yükselen denizler Gondvana dışındaki kıtaların büyük bir bölümünü kaplar. Kutuplarda kara parçası bulunmadığından, kutup buzulları oluşmuyor ve yeryüzünde serbestçe dolaşan okyanus suları güneşten gelen ısıyı tüm dünyaya dağıtıyordu. Böylece deniz omurgasızlarının gelişmesi için mükemmel habitatlar olan sıcak sığ denizler oluştu. Kambriyen’de yaşam Geç Proterozoyik’teki buzullaşma global deniz düzeyini düşürmüştür. Kambriyen başlarında buzulların erimesiyle global deniz düzeyi önemli ölçüde yükselmeye başlamış, Orta-Geç Kambriyen’de, yüksek alanların bulunduğu Gondwanaland hariç tüm kıtalar sığ denizlerle kaplanmıştır. Bu olay yeni habitatlar (yaşam alanları) oluşturmuş, buralarda denizel omurgasızlar (örneğin trilobitler) çoğalmış ve çeşitlenmiştir. Kambriyen devrinin başlangıcında, yaklaşık 542 milyon yıl önce, yaşam tamamıyla denizlerde sınırlıydı. Kambriyen’de belli başlı hayvan guruplarının birdenbire ortaya çıkıp çeşitlendiği görülür. Bu ani evrimsel gelişme Kambriyen patlaması olarak adlandırılır. Kambriyen devrinin en karakteristik hayvanları trilobitlerdir. Trilobitler artropodların ilkel tipleridir ve çok iyi gelişmiş gözlere sahiptirler. Trilobitlerin fosilleşebilen kesimleri kitinli dış kılıflarıdır. Trilobitler maksimum gelişmelerini Orta Kambriyen ve Ordovisiyen’de göstermişler, daha sonra yavaş yavaş azalarak Paleozoyik sonunda tamamen yok olmuşlardır. Kambriyen’de ortaya çıkan hayvanlarının diğer önemli gurupları süngerler ve ekinodermler dir. Mollüskler (ilk gastropodlar ve sefalopodlar) kambriyen’de ortaya çıkmış ancak oldukça ender yaşamışlardır. Bunlar Erken Ordovisiyen’e kadar denizel faunanın önemli elemanları olmamışlardır. İlk kordatlar (omurgalıların ceddi) ve ilk foraminiferler (amoebas) Kambriyen’de ortaya çıkmıştır. Kambriyen devrindeki bitkiler sadece alglerdir (deniz yosunları). Karalarda bitkiler yoktur, mikroorganizmalar dışında karalarda yaşam başlamamıştır. Kambriyen Kitlesel Yokoluşlar Kambriyen boyunca en az dört kitlesel yok oluş yaşandı. Bunlardan ilki Erken Kambriyende gerçekleşti. Bu olayın sonucunda üç lobluların en eski grupları ve birincil resif yapıcı organizmalar olan archaeocyathidler yok oldu. Diğer üç yok oluş Geç Kambriyenin sonuna düzensiz olarak dağılır. Bu yok oluşlardan üç loblular, dallı bacaklılar ve konodontlar ciddi biçimde etkilendi.