Jeoloji Tarihsel jeoloji (2) (EONS) F A N E R O Z O Y İ K PALEOZOYİK MESOZOYİK SENOZOYİK 542 my 251 my 65.5 my 0 ZAMANLAR (ERAS) www.fusunalkaya.net HOLOSEN HOLOSEN PLEYİSTOSEN PLEYİSTOSEN PLİYOSEN PLİYOSEN MİYOSEN MİYOSEN OLİGOSEN OLİGOSEN EOSEN EOSEN PALEOSEN PALEOSEN PALEOJEN NEOJEN KUVATERNER SENOZOYİK Senozoyik Zamanı, Mesozoyik zamanını sonlandıran K/T olayı'nın hemen ardından, yaklaşık 65 milyon yıl öncesinden başlayan ve günümüze kadar süren jeolojik zaman dilimidir. 2004’ kadar kullanılagelen Jeolojik Zaman Çizelgesi’nde Senozoyik zamanı iki devir/sisteme ayrılmaktaydı: Tersiyer ve Kuvaterner. Bazı alanlarda ise Tersiyer yerine Paleojen ve Neojen adları kullanılmaktaydı. 2004 yılında U. S. Komisyonu’nu Tersiyer ve Kuvaterner terimlerini iptal etmiştir. Yeni Jeolojik Zaman Çizelgesi’nde Senozoyik Zaman’ı Paleojen ve Neojen olmak üzere iki sistem/Devir’e bölünmüştür. Ancak 2009 yılında ICS Senozoyik zamanını Paleojen, Neojen ve Kuvaterner sistemleri şeklinde bölümlendirmiştir. Senozoyik’in 2004 yılına kadar kullanılan bölümlenmesi Senozoyik’in 2004-2009 yılları arasında kullanılan bölümlenmesi Senozoyik’in 2009 yılından itibaren ICS tarafından yapılan bölümlenmesi Paleojen, Senozoyik zamanın ilk devir/sistemidir. Paleojen, 3 devre/seri ‘den oluşur. Bunlar - Paleosen, - Eosen - Oligosen’ dir. PALEOJEN PALEOJEN ( 65.5 – 23 my) Paleosen Antik Yeni Yaşam anlamına gelmiştir. Paleocografya Bir çok açıdan, Geç Kretasede başlayan işlevler Paleosen’de de devam etmiştir. Paleosen süresince kıtalar günümüzdeki pozisyonlarına doğru kaymaya devam etmişlerdir. Süper kıta Lavrasya henüz daha üçe parçalanmamıştır. Avrupa ve Greenland hala bitişiklerdi. Kuzey Amerika ve Asya bir kara köprüsüyle birbirleriyle bağlantılıydı, ancak Greenland ve Kuzey Amerika birbirlerinden ayrılmaya başlamıştı. Kuzey ve Güney Amerika ekvatoryal bir denizle birbirlerinden ayrı kalmaya devam etmişlerdir. (onlar Neojende birleşmişlerdir.). Güney süper kıtanın bileşenleri Afrika, Güney Amerika, Antartika ve Avustralya birbirlerinden ayrılmaya devam etmişlerdir. Afrika kuzeye doğru Avrupa’ya doğru ilerlemekte ve Tethys Okyanusu yavaş yavaş kapanmaktadır. sonucunda tektonik bir çarpışmayla Himalaya’ların oluştuğu Hindistanın Asyaya doğru göçü başlamıştır. Kuzey Amerika ve Avrupadaki iç denizler Paleosen’in başlangıcında gerilemeye başladı. . PALEOSEN PALEOSEN ( 65.5 – 55.5 my) Early Cretaceous Late early Cretaceous K-T boundary Paleosen Dünyası The northward drift of India from 71 Ma ago to present time. Note the simultaneous counter-clockwise rotation of India. Collision of the Indian continent with Eurasia occurred at about 55 Ma. Paleosen Genel olarak, Paleosen güncel bitki türlerinin gelişmeye başladığı dönemdir. Dünya çapındaki etkili olan sıcak iklim, yoğun tropikal, sub-tropikal ve yaprak döken ormanların geniş alanlara yayılmasına sebep olmuştur. Otlayarak beslenen büyük dinazorların olmaması, Paleosen ormanlarının Kretase ormanlarından daha yoğun olmasına sebep olmuştur. Kuşlar Paleosen boyunca yeniden çeşitlenmeye başlamış ve yeni türler ortaya çıkmıştır. Ilık denizler kutuplar dahil dünya boyunca sirküle olmuşlardır. En erken Paleosen de denizel yaşama az çeşitlilik ve az bolluklu özellikteydi, fakat bu trend bu devrenin sonunda terslenmiştir. Tropikal şartlar, mercan resifleri dahil, deniz yaşamında bir bollanmaya sebep olmuştur. Kretasenin sonunda Ammonitler ve foraminiferlerin çoğu türleri yokolmuştur. Paleosende denizel fauna güncel faunaya benzer hale gelmiştir. Paleosen’in sonu Senozoyik boyunca gerçekleşen en önemli global değişim periyodlarından biri ile belirlenir. Paleosen-Eosen termal maksimumu okyanusal ve atmosferik sirkülasyonları önemli bir şekilde etkilemiştir. Buna bağlı olarak çok sayıda bentik derin denizel foraminifeler yok olmuş buna karşın karalarda memelilerde belirgin bir çoğalma olmuştur. Eosen güncel yaşamın şafak vakti anlamına gelmektedir. Başlangıçta Eosen Senozoyik’in ilk epok’uydu. Ancak daha sonraları Paleosen Senoziyik’in ilk epoku olmuştur. Eosen süresince, kıtalar güncel posizyonlarına doğru kaymaya devam etmiştir. Bu devrenin başında Avusturalya ve Antartika bitişik kalmaya devam etmektedir. Sıcak ekvatoryal akıntılar soğuk Antartik sularla karışır. Fakat yaklaşık 45 milyon yıl önce Avustralya güney kıtadan ayrıldıktan sonra bu karışım durmuştur. Lavrasya süperkıtasının kuzeyi Avrupa, Greenland ve Kuzey Amerika olarak parçalanmış ve bu kıtalar birbirlerinden uzaklaşmışlardır. Kuzey Amerikanın batısında, dağoluşumu Eosende başlamıştır ve yükseltiler arasında yüksek düz havzaların oluşmasına sebep olmuştur. Avrupada, Alpler yükselirken Tethys Denizi sonunda kapanmış ve geride Akdeniz kalmıştır ve kuzeyde yeni bir sığ deniz oluşmuştur. Kuzey Atlantik okyanusu açılmasına rağmen, Kuzey Amerika ile Avrupa arasında kara bağlantısı vardır. Hindistan Afrikadan uzaklaşmaya devam etmiş ve Asya kıtasıyla çarpışmaya başlamıştır. EOSEN EOSEN ( 55 – 33.7 my) Geç Eosendeki dünya coğrafyası Antartika ve avusturalyanın Gondwanadan ayrılması The northward drift of India from 71 Ma ago to present time. Note the simultaneous counter-clockwise rotation of India. Collision of the Indian continent with Eurasia occurred at about 55 Ma. Paleosen başı Eosen başı Eosen’de deniz seviyesi yükselmiştir. Yükselen deniz Afrika, Avustralya ve Sibirya’nın çoğu kısmını kaplamıştır. Eosende iklim genelde dünya çapında sıcak yada ılık idi. Tropikal palmiye bitkileri kuzeye Londra havzasına kadar uzanmıştır. İnvertabrata ve bitkiler günümüzdekine benzerdi ancak Memeliler evrimleşmeye ve çeşitlenmeye devam etmiştir. Eosen süresince bitki örtüsündeki değişimler, iklim değişimlerine bağlı olarak bitki türlerinin yer değiştirmeleri ile sınırlıdır Oligosen devri Paleojen devresinin üçüncü ve en geç bölümüdür ve güncele yakın anlamına gelmektedir. Oligosen güncel hayvan oranının artmasıyla karakterize olunur. Oligosen’de Hindistan ile Asya kıtalarının çarpışmasıyla volkanik aktivite ve levha tektonik hareketlerinde bir artma gözlenmiştir. Gondwana süper kıtasının son kalıntısı Avusturalya ve Güney Amerika olarak parçalandı ve her ikisi Antartika’dan ayrıldı. Oligosende, iklimde görülen belirgin soğuma devire damgasını vurur. Pek çok hayvan ve yaşama alanı soğumadan etkilenir. Himalayaların yükselmeye başlamasının bu soğumaya neden olduğu ya da soğumayı hızlandırdığı düşünülüyor. Soğumayla birlikte Senozoik boyunca ilk kez Antarktika üzerinde buzullar oluşur. Düşen deniz seviyesi, plankton sayısında ve çeşitliliğinde bir düşüşe ve kıtalar üzerinde kuraklığa neden olur. Tropik ormanlar ekvatora doğru çekilirken, yerlerini yaprağını döken ılıman iklim ormanlarına bırakır. Oligosende çiçekli bitkilerin modern biçimlerinin çoğu ortaya çıkıp yaygınlaşır. Yeni ortaya çıkan çiçekli bitkilerden en önemlisi otlardır. Asya'nın kurak iç kesimlerinden başlayarak yayılan otlarla, ilk otlak alanlar oluşur. Denizlerde Nummulitid foraminiferler bol şekilde bulunmaya devam etmiştir. Lepidocyclina cinsi Orthophragmina’nın yerini almıştır. Scutella ve Clypeaster gibi düzensiz ekinidler ilk defa ortaya çıkmıştır OLİGOSEN OLİGOSEN ( 33.7 – 23 my) The northward drift of India from 71 Ma ago to present time. Note the simultaneous counter-clockwise rotation of India. Collision of the Indian continent with Eurasia occurred at about 55 Ma. Paleosen başı Eosen başı Oligosen Başı 1- Paleojen devirinin denizel hayatı güncel dünyadaki denizel hayata benzer. 2- Karadaki bitkiler günümüzdeki bitkilere benzer ,sadece çayırlıklar Paleojenin sonlarına kadar enderdir. 3- Karasal vertebrate hayvanlar günümüzdekinden daha pirimitiftir. 4-Eosen’in sonunda, kutup bölgeleri soğudu, soğuk yoğun sular okyanus dibine inmiştir. 5- İklimler Geç Eosen zamanı boyunca en az bazı bölgelerde soğumuştur. Bu soğuma ve kuruma Oligosene kadar sürmüştür. Kısmen bu trendin bir sonucu olarak, dünyanın bir çok yerinde çayırlıklar ormanlıkların yerini almıştır. 6- Paleojenin ortalarında, hem Güney hemde kuzey kutup bölgeleri levha tektonik değişimine maruz kalmıştır. Güneyde, Avusturalya Antartikadan ayrılıştır, kuzeyde Avrupa ve Kuzey Amerika Greenland’dan uzaklaşmıştır. 7- Kuzey Amerikanın batısında Laramide orojenezi Kolorada, Wyoming ve komşu bölgelerde yüksektilerle birbirlerinden ayrılan kuzey ve güney kıvrım ve bindirme kuşağını oluşturdu. Eosen sonunda laramide orojenezi sona ermiştir ve oluşan dağlar erozyona tabi olmaya başlamıştır. PALEOJEN 8- Batı Avrupadaki Paleojen fosilleri, Eosen’in coğu kısmında sıcak iklimlerin varlığını gösterir. Denizel sedimentler ve fauna Avrupanın geniş bir kısmının deniz tarafından basıldığını göstermiştir. Bu durum Oligosen sonuna doğru deniz seviyesindeki global düşüş olana kadar sürmüştür. 9- Akdenizin kuzeyinde , Afrika kıtası ve yakındaki diğer mikrolevhaların Avrasyaya doğru kaymasıyla Alpler ve diğer dağ kuşakları oluşmuştur. Paleojen peryodonon önemli olayları