Jeoloji Tarihsel jeoloji (EONS) F A N E R O Z O Y İ K PALEOZOYİK MESOZOYİK SENOZOYİK 542 my 251 my 65.5 my 0 ZAMANLAR (ERAS) www.fusunalkaya.net HOLOSEN HOLOSEN PLEYİSTOSEN PLEYİSTOSEN PLİYOSEN PLİYOSEN MİYOSEN MİYOSEN OLİGOSEN OLİGOSEN EOSEN EOSEN PALEOSEN PALEOSEN PALEOJEN NEOJEN KUVATERNER SENOZOYİK Senozoyik Zamanı, Mesozoyik zamanını sonlandıran K/T olayı'nın hemen ardından, yaklaşık 65 milyon yıl öncesinden başlayan ve günümüze kadar süren jeolojik zaman dilimidir. 2004’ kadar kullanılagelen Jeolojik Zaman Çizelgesi’nde Senozoyik zamanı iki devir/sisteme ayrılmaktaydı: Tersiyer ve Kuvaterner. Bazı alanlarda ise Tersiyer yerine Paleojen ve Neojen adları kullanılmaktaydı. 2004 yılında U. S. Komisyonu’nu Tersiyer ve Kuvaterner terimlerini iptal etmiştir. Yeni Jeolojik Zaman Çizelgesi’nde Senozoyik Zaman’ı Paleojen ve Neojen olmak üzere iki sistem/Devir’e bölünmüştür. Ancak 2009 yılında ICS Senozoyik zamanını Paleojen, Neojen ve Kuvaterner sistemleri şeklinde bölümlendirmiştir. Senozoyik’in 2004 yılına kadar kullanılan bölümlenmesi Senozoyik’in 2004-2009 yılları arasında kullanılan bölümlenmesi Senozoyik’in 2009 yılından itibaren ICS tarafından yapılan bölümlenmesi Neojen, Senozoyik zamanın ikinci devir/sistemidir. Neojen, 2 devre/seri ‘den oluşur. Bunlar - Miosen, - Pliosen ’ dir. NEOJEN NEOJEN ( 23 – 2.6 my) Senozoyik’in 2009 yılından itibaren ICS tarafından yapılan bölümlenmesi Geç Miyosen süresince, Hindistan kıtası Asya’ya çarptı Himalayalar yükseldi ve Pleistosen buzul çağını besleyen global soğumayı tetiklemiştir. Ayrıca Rocky dağları ve Ant dağlarıda yükselmiştir. MİYOSEN MİYOSEN ( 23 –5.3 my) Bitki yaşamı Miyosen süresince iki ana ekosistem ilk defa ortaya çıkmıştır. Kelp ormanları ve çayırlıklar. Çayırlıkların geniş alanlara yayılımı kıta içlerinin kurumasına ve global soğumayla ilişkilendirilir. Miyosen sonlarında iklimdeki belirgin bir soğuma hem tropikal hemde konifer ormanların azalmasına ve onların yerlerinde savanna ve çayırlıkların gelişmesine sebep olmuştur. İklim Miyosen daha önceki Oligosen ve daha sonraki Pliosen göre daha sıcaktır.. Bu zamanda güncel atmosferik ve okyanusal sirkulasyonlar oluşur. Antartikanın Avustralya ve Güney Amerikadan ayrılması circum-polar okyanusal sirkulasyonun kurulması anlamına gelir. Bu daha sıcak tropikal su ve soğuk kutup suyunun karışımını belirgin bir şekilde azaltmıştır daha sonra Antartika buz örtüsünün oluşmasına sebep olmuştur. Hayvan Yaşamı Avrupa’da ve Kuzey Amerika’da, çayırlıkların yayılması herbivorous memelilerde evrimsel bir değişime zorlanmıştır. Orman browserler yerini çayırlıklarla beslenen memelilere bırakır. Memeli çeşitliliği Miyosen süresince pik yapmıştır. Çoğu toynaklı otlayıcı ve ağaç yeyicilerdir.. Pliosen’e kadar dünya bugünkü konumuna yaklaşmakta ve kıtalar bugünkü pozisyonlarına gelmişlerdir. Karabbiyen levhasındaki kayma. Güney ve Kuzey Amerikanın birleşmesini sağlamıştır. . PLİOSEN PLİOSEN ( 5.3 –2.6 my) Senozoyik’in 2009 yılından itibaren ICS tarafından yapılan bölümlenmesi İKLİM Miyosende başlayan iklimsel soğuma Pliosen’de de devam etmiştir. Subtropikal bölgeler ekvatora doğru gerilemiştir., geniş buzul yayılımı özellikle kuzey yarımküredeki kara ve denizlerde geniş buzullar oluşmaya başlamıştır. Canlı Yaşam Çoğu zoologlar Pliosen’i memeli çağının climax olarak tanımlarsalar da Pliosen faunası Miyosen’den pek farklı değildi. Bu epok günümüzde mevcut ordo, familya ve memeli cinslerinin tamamının belirmesiyle karakterize olunur. Pliosen vejetasyonu az çok günümüzdekine benzerdi. Otlaklar ormanların yerini almış. Bunun sonucu olarak otlayan memeliler ormanda beslenen canlıların yerini almıştır. Kuvaterner, Senozoyik zamanın üçüncü devir/sistemidir. Kuvaterner, 2 devre/seri ‘den oluşur. Bunlar - Pleistosen, - Holosen ’ dir. KUVATERNER KUVATERNER ( 2.6 – 0 my) Senozoyik’in 2009 yılından itibaren ICS tarafından yapılan bölümlenmesi Pleistosen devri yaklaşık 1,5 milyon yıllık bir periyodu kapsar. Bu devir bir seri buzul çağının geliştiği soğumanın devamına şahit olmuştur. Memeli maga faunası gelişmiş ve ilkel insanlar giderek beceri kazanmış ateş kullanmaya ve alet yapmaya başlamıştır. PLEİSTOSEN PLEİSTOSEN ( 2.6 –0.012 my) Pleistosen devrinin ilk üçte birlik süresi geçtikten sonra, İlk buzul çağı gelişmiştir. İklimin dalgalanan sıcak(buzul arası) ve soğuk (buzul) peryodlarında bir seri buzul ilerlemesi ve gerilemesi gerçekleşmiştir. Deniz seviyesi buzulların erimesi sürecinde yükselmiş, tekrar buzul gelişmesiyle deniz seviyesi düşmüştür. Deniz seviyesinin düşmesi kıtalar arasında köprüler oluşturmuş buda hayvan v e insanların kıtalar arasında göçüne fırsat vermiştir. Senozoyik’in 2009 yılından itibaren ICS tarafından yapılan bölümlenmesi Holosen tamamen güncel anlamına gelir. Çok kısa olduğu için jeolojik epok olarak tanımlamak bile zordur. Pleistosen ile Holosen arasındaki sınır belirgin bir iklimsel ısınmanın başladığı zamanla belirlenmiştir. Diğer devirlerden farkı , holosende insanların biyosferin geri kalanı üzerlerinde belirgin etkilerinin olduğu devir olmasıdır. HOLOSEN HOLOSEN ( son 12.000 yıl)