Jeoformoloji Tektonomorfoloji Nedir ? 1 JEOMORFOLOJİ ÖDEVİ Konu : Tektonomorfoloji nedir ? Doğrultu atımlı fay zonlarına özgü yüzey şekilleri ( Türkiye ve Dünya’dan örneklerle açıklama ) Prof Dr. Kadir Dirik H.Ü. Jeoloji Müh. Bölümü 20824614 Mert Çalışkan 20925217 Murat Temel 20825218 Ahmet Yücel 2 TEKTONİK JEOMORFOLOJİ Tektonik jeomorfoloji aktif fayların tanınması, jeolojik yapıların oluşumu, sismik tehlike değerlendirmesi, ve dünya yüzeyinin oluşumu gibi konuları içeren uygulamaları inceleyen bir bilim dalıdır tektonik için çok önemlidir. DOĞRULTU ATIMLI FAYLARLA GELİŞEN YÜZEY ŞEKİLLERİ : Çizgisel vadiler (linear valleys), ötelenmiş nehirler (offset streams), sapmış nehirler (deflected streams), basınç sırtları (pressure ridge), fay dikliği (fault scarp), bank (bench), kaynak (spring), fay gölü (sag pond) doğrultu atımlı faylarla gelişen önemli tektono-morfolojik yapılardır. 3 Doğrultu atımlı faylar boyunca, arazide ve laboratuvarlarda yapılan model deneyler sonucunda, yanal atımın dışında değişik yapısal deformasyonların oluştuğu gözlenmiştir. Bunlar eşlenik doğrultu atımlı faylar (conjugate faults), tansiyon çatlakları ve normal faylar (open fractures and normal faults), ters faylar ve bindirmeler (reverse and thrust faults) ve kıvrımlardır (folds) . 4 Fay izinin (fault trace) gidişine göre doğrultu atımlı faylar düz doğrultu atımlı faylar bükümlü doğrultu atımlı faylar ve sıçramalı doğrultu atımlı faylar olmak üzere üçe ayrılır. 5 A.Düz doğrultu atımlı fay B.Büklümlü doğrultu atımlı fay Düz doğrultu atımlı faylar arazi ya da harita üzerinde çizgisel gidişli, son derece düzgün ve doğrusal hatlar şeklinde görülür. Bu faylar, makaslama hareketi oluşturmalarına rağmen, fay zonları boyunca önemli deformasyon olaylarına (çökme, yükselme, kıvrımlanma, ters ve normal faylanma gibi) neden olmazlar. Fay çizgisi boyunca görülen bükümlerde fayın sol veya sağ yönlü oluşuna ve büklümün sola veya sağa doğru oluşuna göre fay blokları ya birbirini sıkıştırır, ya da blokları birbirinden ayıracak şekilde. 6 A B A.Sağ büklümlü,sol yönlü doğrultu atımlı fay B.Sol büklümlü,sol yönlü doğrultu atımlı fay 7 A.Sağ sıçramalı sol yönlü doğrultu atımlı fay B.Sol sıçramalı sol yönlü doğrultu atımlı fay Değişik yönlü doğrultu atımlarda büklüm (bend) veya sıçramanın (step) durumuna göre genişleme (extension) veya sıkışmanın (contraction) meydana gelmesi, sıkışan (restraining) ve serbestleşen (releasing) alanların oluşması ve bunlara bağlı olarak basınç sırtı (pressure ridge), çöküntü (sag) gibi yapıların gelişmesi. 8 Doğrultu atımlı fayların dallanarak ayrılması (divergence), birleşmesi (convergence) ve örgülenmesi. Sağ yönlü doğrultu atımlı bir fay zonunda gelişen yapılar. 9 Negatif çiçek yapısı Pozitif çiçek yapısı 10 Türkiye ve dünyadan örnekleri : Sol yönlü doğrultu atımlı fay ile oluşmuş fay dikliği ( Aşkale ) Doğrultu atımlı fayla oluşmuş çizgisel vadi ( Ihlara Vadisi ) 11 San Andreas fayı ile oluşmuş fay gölü ve akarsu ötelenmesi